Nga: Shaban Murati* – Revista Drini – 24 Janar 2020
Nuk e di sa janë të besueshme arkivat shqiptare për brezat pasardhës, sepse në historinë e shtetit shqiptar deri në ditët tona kemi gjithmonë dy të vërteta të kundërta për ngjarjet, për gjendjen dhe për personalitetet. E keqja kombëtare është se historianët shqiptarë, njësoj si politikanët, lexojnë vetëm njerën.
Shkenca e sotme gjermane në ndihmë të kujtesës shqiptare – Hanns Christian Lohr, “Themelimi i Shqipërisë. Wilhelm Widi dhe diplomacia e Fuqive të Mëdha në Ballkan, 1912-1914”, Tiranë 2019, Shtëpia Botuese “Skanderbeg Books”. Për luftën e parë ballkanike “Planet e aleatëve të Ballkanit në atë kohë ishin që ta coptonin krejt Shqipërinë midis katër vendeve. Sipas këtyre planeve, vilajeti i dikurshëm turk, Shkodra, duhet të ndahej midis Malit të Zi dhe Serbisë. Përveç kësaj, Beogradit iu caktua edhe vilajeti i Kosovës. Një pjesë tjetër e vendit, vilajeti i Manastirit, duhet t’i takonte Bullgarisë. Më tej kishin rënë dakord që Greqisë t’i dorëzonin vilajetin e Janinës. Krahas këtij plani, ekzistonte edhe një marrëveshje midis Greqisë dhe Serbisë, sipas së cilës Shqipëria duhet të ndahej midis dy vendeve në linjën Durrës-lugina e Vardarit”. Fq. 52.
Për Konferencën e Ambasadorëve në Londër “Dëshirat e popullit shqiptar, siç i shprehën qeveria provizore apo Kongresi Kombëtar në Trieste, vështirë se do t’i kishin në vëmendje Fuqitë e Konferencës së Londrës. Kjo tregohej edhe në faktin se gjatë pothuaj tetë muajve, kur Fuqitë konsultoheshin për krijimin e Shqipërisë së re, delegacioni shqiptar u thirr për konsultë në bisedime vetëm njëherë të vetme”. Fq. 127.
Për Komisionin Ndërkombëtar të caktimit të kufijve të jugut ”Nacionalistët epirotas dhe trupat pushtuese greke u përpoqën më tej që të ndryshonin kushtet me anë të shtrëngimit, aq sa ta bënin të sigurtë qendrimin e territorit nën Greqi: Ata dëbuan shqiptarët myslimanë nga qytetet e Gjirokastrës, Delvinës dhe Libohovës, dhe për këtë arsye çuan grekë, të cilët u veshën si shqiptarë. Qëllimi i këtij aksioni ishte i qartë: Komisioni Ndërkombëtar për kufijtë duhet të gënjehej për kushtet e vërteta”. “Bandat epirote këtu vazhduan të përndiqnin popullsinë myslimane. Sipas raporteve bashkëkohore, midis tetorit të vitit 1913 dhe majit të vitit 1914, u vranë rreth 20 mijë njerëz nga nacionalistët grekë”. Fq. 176, 235.
*Autori është veteran i diplomacisë shqiptare. Jeton në Tiranë.
