{"id":11302,"date":"2017-03-15T23:54:29","date_gmt":"2017-03-15T22:54:29","guid":{"rendered":"http:\/\/www.fjala.info\/?p=11302"},"modified":"2021-11-28T10:32:41","modified_gmt":"2021-11-28T08:32:41","slug":"kultura-politike-shqiptare-ii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/kultura-politike-shqiptare-ii\/","title":{"rendered":"KULTURA POLITIKE SHQIPTARE (II)"},"content":{"rendered":"

Shkruan: Zef Ahmeti<\/strong> * <\/p>\n

1. Kultura politike shqiptare postkomuniste <\/strong><\/p>\n

Shqip\u00ebria n\u00eb faz\u00ebn e tranzicionit nga komunizmi n\u00eb demokraci kishte nj\u00eb faz\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb, mbase m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00ebn n\u00eb Evrop\u00ebn Juglindore. Vler\u00ebsohet se Shqip\u00ebria ka tradit\u00ebn m\u00eb t\u00eb dob\u00ebt me pluralizmin demokratik dhe t\u00eb kultur\u00ebs civile n\u00eb krahasim me shtetet tjera t\u00eb Evrop\u00ebs Lindore. Kjo lidhet me faktin se, q\u00eb nga koha e pavar\u00ebsimit t\u00eb saj, kan\u00eb sunduar sisteme t\u00eb ndryshme autoritare dhe diktatoriale. Si nj\u00eb nd\u00ebr v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb m\u00eb t\u00eb theksuara e p\u00ebrb\u00ebn fakti i pranis\u00eb s\u00eb njer\u00ebzve q\u00eb kan\u00eb qen\u00eb pjes\u00eb e pushtetit t\u00eb komunizmit dhe n\u00eb koh\u00ebn e pas kthes\u00ebs politike n\u00eb vend mor\u00ebn pamje tjet\u00ebr, por duke ruajtur pozitat e tyre t\u00eb m\u00ebparshme. Nd\u00ebrsa n\u00eb studimet q\u00eb merren me transformimet e tilla si faz\u00eb t\u00eb procesit t\u00eb transformacionit t\u00eb nj\u00eb sistemi vler\u00ebsohen: liberalizimi, p\u00ebrkat\u00ebsisht largimi i regjimit totalitar; demokratizimi apo institucionalizimi i saj si dhe konsolidimi i demokracis\u00eb. K\u00ebto faza n\u00eb realitet shpesh nd\u00ebrthuren nj\u00ebra me tjetr\u00ebn. <\/p>\n

Faza e par\u00eb q\u00eb lidhet me shembjen e nj\u00eb sistemi autokratik p\u00ebrshkruan procesin n\u00eb t\u00eb cilin z\u00ebvend\u00ebsohet regjimi i m\u00ebparsh\u00ebm. N\u00eb k\u00ebt\u00eb faz\u00eb, q\u00eb quhet edhe si faza e liberalizimit, tregohet nj\u00eb ndryshim kualitativ p\u00ebrball\u00eb sundimit autoritar. Ky liberalizim vler\u00ebsohet se p\u00ebrfundon me zgjedhjen e lir\u00eb t\u00eb nj\u00eb qeverie demokratike. Nd\u00ebrsa faza e dyt\u00eb e demokratizimit ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me nj\u00eb proces n\u00eb t\u00eb cilin pushteti politik i pakufizuar, i pakontrolluar e i pakompromis i nj\u00eb grupi social apo i nj\u00eb personi zhvendoset n\u00eb nj\u00eb procedur\u00eb institucionale q\u00eb kufizon ekzekutivin, e kontrollon p\u00ebrher\u00eb at\u00eb dhe gjithmon\u00eb i b\u00ebn q\u00eb t\u00eb jen\u00eb t\u00eb p\u00ebrgjegjsh\u00ebm. Nd\u00ebrsa faza e konsolidimit lidhet me \u00e7\u00ebshtjen se cilat institucione politike, shoq\u00ebrore duhet t\u00eb stabilizohen q\u00eb t\u00eb mund t\u00eb flitet p\u00ebr nj\u00eb demokraci t\u00eb konsoliduar. K\u00ebshtu vler\u00ebsohet se nj\u00eb demokraci \u00ebsht\u00eb e konsoliduar n\u00ebse plot\u00ebsohen k\u00ebto pes\u00eb fushat vijuese: nj\u00eb shoq\u00ebri civile t\u00eb lir\u00eb dhe t\u00eb gjall\u00eb, nj\u00eb shoq\u00ebri relativisht t\u00eb pavarur dhe t\u00eb respektuar politike, nj\u00eb shtet juridik, nj\u00eb burokraci shtet\u00ebrore dhe nj\u00eb shoq\u00ebri t\u00eb institucionalizuar ekonomike.<\/p>\n

Hulumtimet, p\u00ebrkat\u00ebsisht studimet q\u00eb lidhen me procesin e transformimit kan\u00eb t\u00ebrhequr v\u00ebmendjen n\u00eb drejtim t\u00eb disa faktor\u00ebve q\u00eb kan\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb analizuar demokratizimin dhe konsolidimin e vendeve t\u00eb transformuara postkomuniste. Kushtet q\u00eb lejojn\u00eb apo pengojn\u00eb demokratizimin e sistemit politik jan\u00eb t\u00eb natyr\u00ebs ekonomike, sociale, kulturore si dhe t\u00eb rrethanave politike e sindromeve restriktive (kufizuese), ku p\u00ebrve\u00e7 veprimeve konkrete politike jan\u00eb faktor\u00eb ndikues p\u00ebr sukses apo d\u00ebshtim t\u00eb transformacionit demokratik. K\u00ebshtu q\u00eb bashk\u00ebveprimi i kufizimeve strukturore dhe veprimit politik jan\u00eb p\u00ebrcaktues n\u00eb rrug\u00ebn drejt demokracis\u00eb. K\u00ebsaj i duhen shtuar se edhe p\u00ebrvoja parautokrate dhe e kaluara socialiste kan\u00eb po ashtu ndikimin e tyre.<\/p>\n

Para se t\u00eb kalojm\u00eb te shtjellimi i procesit t\u00eb transformimit n\u00eb Shqip\u00ebri, le t\u00eb kujtojm\u00eb disa rrethana historike q\u00eb lidhen me historin\u00eb e kultur\u00ebs politike shqiptare. Kur flitet p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb p\u00ebrdoren shprehjet \u201cShqip\u00ebria mes feudalizmit dhe komunizmit\u201d apo edhe si \u201cShqip\u00ebria mes pavar\u00ebsis\u00eb dhe patronatit\u201d. Le t`i th\u00ebrrasim n\u00eb kujtes\u00eb disa rrethana socio-politike dhe ekonomike te shqiptar\u00ebt, kur ky popull i nxitur nga elita e tij e vog\u00ebl p\u00ebr nga numri, vendosi t\u00eb marr\u00eb vendimin p\u00ebr organizim shtet\u00ebror t\u00eb pavarur nga Perandoria Osmane. Kultura politike e subjekteve q\u00eb e shtyn\u00eb p\u00ebrpara lindjen e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb shtetit shqiptar tregojn\u00eb p\u00ebr nj\u00eb ngecje politike n\u00eb krahasim me ngjarjet e koh\u00ebs. <\/p>\n

N\u00eb fakt mungesa kultur\u00ebs politike te masa e trash\u00ebguar nga sundimi osman, do t\u00eb shkaktoj\u00eb probleme n\u00eb ecjen p\u00ebrpara. Megjithat\u00eb elita shqiptare mori vendim q\u00eb shqiptar\u00ebt t`i nxjerr\u00eb nga nj\u00eb Perandori n\u00eb rr\u00ebnim e sip\u00ebr, p\u00ebr t`i drejtuar drejt Evrop\u00eb s\u00eb cil\u00ebs edhe i takonin. Ky vendim ishte i ballafaquar me sfidat e ndryshme, sidomos me diversitetin e orientimeve dhe interesave brendashqiptare. K\u00ebtu hyjn\u00eb krizat e nj\u00ebpasnj\u00ebshme dhe luft\u00ebrat e ndryshme. Me shpalljen e pavar\u00ebsis\u00eb, shqiptar\u00ebt nuk do t\u00eb ken\u00eb rrethana normale p\u00ebr nj\u00eb transformim t\u00eb suksessh\u00ebm, t\u00eb pakt\u00ebn sipas trendeve t\u00eb koh\u00ebs, nd\u00ebrsa me ardhjen e Ahmet Zogut n\u00eb pushtet do t\u00eb nis\u00eb zinxhiri i regjimeve diktatoriale p\u00ebr shqiptar\u00ebt. Ngjarjet q\u00eb do ndodhin n\u00eb gjysm\u00ebn e dyt\u00eb t\u00eb viteve \u201990, tregojn\u00eb se elita e re politike shqiptare nuk ka p\u00ebrvoj\u00eb me nj\u00eb treg t\u00eb lir\u00eb social dhe me demokraci parlamentare. Mbase flitej edhe p\u00ebr \u201ckriz\u00eb identiteti t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb shqiptare\u201d.<\/p>\n

Faza e liberalizimit n\u00eb Shqip\u00ebri vler\u00ebsohet t\u00eb ket\u00eb filluar me nj\u00eb \u201ctempo\u201d t\u00eb kujdesshme q\u00eb nga viti 1986. Disa p\u00ebrpjekje p\u00ebr reforma shihen t\u00eb jen\u00eb marr\u00eb mes viteve 1986-1990, edhe pse m\u00eb tep\u00ebr p\u00ebr shkak t\u00eb detyrimit t\u00eb koh\u00ebs se sa p\u00ebr d\u00ebshir\u00ebn p\u00ebr ndryshime. K\u00ebto reforma mbesin simbolike duke marr\u00eb parasysh se edhe m\u00eb tutje q\u00ebllimi kryesor ishte ruajtja e pushtetit t\u00eb partis\u00eb komuniste. Edhe n\u00eb ket\u00eb faz\u00eb historike, sikur t\u00eb jet\u00eb mang\u00ebsi e shqiptar\u00ebve p\u00ebr t\u00eb mos ecur me koh\u00ebn, ata dalin t\u00eb fundit n\u00eb Evrop\u00ebn Juglindore n\u00eb procesin e liberalizimit pas fillimit t\u00eb r\u00ebnies s\u00eb Bllokut komunist. Fundi i regjimit komunist do t\u00eb filloj\u00eb me protestat e ver\u00ebs s\u00eb vitit 1990. K\u00ebt\u00eb faz\u00eb do ta p\u00ebrshkojn\u00eb edhe momente dhe pamje rr\u00ebqeth\u00ebse t\u00eb ikjes s\u00eb mij\u00ebra shqiptar\u00ebve drejt ambasadave t\u00eb shteteve per\u00ebndimore n\u00eb vend dhe drejt anijeve t\u00eb st\u00ebrngarkuara me njer\u00ebz. <\/p>\n

N\u00eb dhjetor t\u00eb vitit 1990 themelohet Partia Demokratike, si opozit\u00eb e Partis\u00eb s\u00eb Pun\u00ebs n\u00eb pushtet. N\u00eb vitin 1991 do mbahen zgjedhjet e para, n\u00eb t\u00eb cilat p\u00ebrs\u00ebri Partia e Pun\u00ebs do fitoj\u00eb pushtetin me 56% t\u00eb votave. Partia Demokratike nuk e pranoi rezultatin e zgjedhjeve me arsyetimin e parregullsive. Si rezultat pasoi intensifikimi i protestave e do t\u00eb paraqitet nj\u00eb situat\u00eb kaosi e anarkie. Kjo situat\u00eb do ta detyroj\u00eb Fatos Nanon t\u00eb jap\u00eb dor\u00ebheqjen. P\u00ebrkoh\u00ebsisht formohet \u201cQeveria e Unitetit Komb\u00ebtar\u201d n\u00ebn udh\u00ebheqjen e Ylli Bufit. N\u00eb mars 1992 do mbahen zgjedhjet e dyta pluraliste. K\u00ebto zgjedhje vler\u00ebsohen si pika q\u00eb i dha fund regjimit komunist n\u00eb Shqip\u00ebri. Me humbjen e Partis\u00eb s\u00eb Pun\u00ebs, p\u00ebrkat\u00ebsisht elit\u00ebs komuniste shqiptare, do filloj\u00eb nj\u00eb faz\u00eb e re e transformimit e kjo \u00ebsht\u00eb faza e institucionalizimit t\u00eb demokracis\u00eb. Kjo faz\u00eb e institucionalizimit t\u00eb demokracis\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri do t\u00eb zgjas\u00eb shtat\u00eb vite, pra deri n\u00eb nxjerrjen e kushtetut\u00ebs demokratike n\u00eb vitin 1998. <\/p>\n

Kjo zgjatje ishte pasoj\u00eb e polarizimeve politike t\u00eb skajshme n\u00eb politik\u00ebn shqiptare lidhur me p\u00ebrpjekjen p\u00ebr t\u00eb nxjerr\u00eb kushtetut\u00ebn e re, aq sa rezulton me nj\u00eb pastabilitet politik. Pas p\u00ebrpjekjes dhe d\u00ebshtimit p\u00ebr projektkushtetut\u00ebn e qeveris\u00eb s\u00eb PD-s\u00eb, q\u00eb ajo t\u00eb miratohej n\u00eb parlament, b\u00ebhet nj\u00eb tentativ\u00eb tjet\u00ebr; ajo p\u00ebr ta miratuar at\u00eb jasht\u00eb parlamentit, n\u00ebp\u00ebrmjet referendumit n\u00eb vitin 1994, p\u00ebrpjekje kjo q\u00eb do t\u00eb d\u00ebshtonte. Nj\u00eb polarizim i m\u00ebrzitsh\u00ebm do ta p\u00ebrshkoj\u00eb m\u00eb tej p\u00ebrpjekjen e kompletimit t\u00eb p\u00ebrb\u00ebrjes s\u00eb komisionit t\u00eb ri p\u00ebr kushtetut\u00ebn. N\u00eb vitin 1996 debati p\u00ebr kushtetut\u00ebn nuk do t\u00eb vazhdoj\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb zgjedhjeve parlamentare. K\u00ebto zgjedhje jan\u00eb kritikuar p\u00ebr mbar\u00ebvajtjen e tyre. Partia Socialiste do t\u00eb filloj\u00eb me bojkotimet e m\u00ebtejshme t\u00eb parlamentit. N\u00eb vitin 1997 do shp\u00ebrthejn\u00eb trazirat si rezultat i sistemit financiar piramidal, t\u00eb cilat do t\u00eb p\u00ebrfundojn\u00eb me rikthimin e anarkis\u00eb n\u00eb vend. N\u00eb vitin 1998, me an\u00eb t\u00eb nj\u00eb referendumi vijues, arrihet t\u00eb miratohet kushtetuta e re e Shqip\u00ebris\u00eb, q\u00eb \u00ebsht\u00eb vler\u00ebsuar se p\u00ebrmbush parimet demokratike e liberale.<\/p>\n

Kriza e vitit 1997 do ta kthej\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb n\u00eb pik\u00ebn zero sa i p\u00ebrket institucionalizimit t\u00eb demokracis\u00eb. N\u00eb munges\u00eb t\u00eb aft\u00ebsis\u00eb s\u00eb policis\u00eb dhe ushtris\u00eb p\u00ebr t\u00eb rimarr\u00eb n\u00ebn kontroll situat\u00ebn, do pasoj\u00eb detyrimi p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar ndihm\u00eb nd\u00ebrkom-b\u00ebtare e ku do thirret nj\u00eb trup\u00eb mbrojt\u00ebse shum\u00ebkomb\u00ebshe (Multinational Protection Force, MPF) e autorizuar nga K\u00ebshilli i Sigurimit i OKB-s\u00eb me rezolut\u00ebn nr. 1101 dt. 23.03.1997. Natyrisht se p\u00ebr shp\u00ebrthimin e k\u00ebsaj situate vler\u00ebsohet se nuk ishte vet\u00ebm sistemi financiar piramidal, por edhe nj\u00eb varg zhvillimesh tjera negative ekonomike, sociale e (n\u00eb munges\u00eb t\u00eb kultur\u00ebs) politike, n\u00eb vitet e kthes\u00ebs politike n\u00eb vend. Nd\u00ebrsa kjo kriz\u00eb do ta d\u00ebmtoj\u00eb n\u00eb mas\u00eb t\u00eb madhe besimin e njer\u00ebzve n\u00eb institucionet e vendit.<\/p>\n

Pas ngjarjeve t\u00eb vitit 1997, do filloj\u00eb ngadal\u00eb kthimi drejt stabilitetit dhe do t\u00eb vazhdoj\u00eb faza e demokratizimit t\u00eb nd\u00ebrprer\u00eb. Sa i p\u00ebrket fushave q\u00eb lidhen me konsolidimin e nj\u00eb demokracie ato p\u00ebrcillen me probleme e v\u00ebshtir\u00ebsi t\u00eb shumta. Sa i p\u00ebrket shoq\u00ebris\u00eb politike pas vitit 1997 do t\u00eb kemi nj\u00eb sistem partiak tejet polemizues q\u00eb fokusohej rreth lider\u00ebve prij\u00ebs t\u00eb partive politike m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb Shqip\u00ebri (PS dhe PD). Konkurrimi mes tyre b\u00ebhej duke u mb\u00ebshtetur shum\u00eb pak n\u00eb programet e tyre, e p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr energjia harxhohej n\u00eb kund\u00ebrshtimet ideologjike t\u00eb komunist\u00ebve t\u00eb reformuar dhe simpatizant\u00ebve t\u00eb demokracis\u00eb liberale. Si rezultat i k\u00ebsaj situate politike do kemi edhe gjendjen e dob\u00ebt t\u00eb institucioneve dhe nj\u00eb elit\u00eb polarizuese politike tejet t\u00eb m\u00ebrzitshme. Konfliktet n\u00eb aren\u00ebn politike shqiptare do lidhen m\u00eb tutje edhe me procedur\u00ebn e zgjedhjes s\u00eb presidentit t\u00eb vendit q\u00eb do ta p\u00ebrcjell\u00eb nj\u00eb polarizim tejet i panevojsh\u00ebm e absurd, kur dihej se kushtetuta e vitit 1998, k\u00ebtij institucioni t\u00eb vendit i kishte sanksionuar kompetenca t\u00eb kufizuara dhe t\u00eb natyr\u00ebs p\u00ebrfaq\u00ebsuese t\u00eb vendit. <\/p>\n

Do t\u00eb jet\u00eb shtypja e bashk\u00ebsis\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare n\u00eb adres\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj politike tmerr\u00ebsisht polarizuese q\u00eb do t\u2019i hap\u00eb rrug\u00eb zgjedhjes s\u00eb presidentit t\u00eb vendit n\u00eb vitin 2002. Sa i p\u00ebrket polarizimit t\u00eb politik\u00ebs n\u00eb parlamentin shqiptar, sikurse \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb e patejkalueshme pa nd\u00ebrhyrjen nd\u00ebrkomb\u00ebtare, kjo frym\u00eb po zgjat deri n\u00eb dit\u00ebt tona dhe \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb fenomen tejet i lodhsh\u00ebm jo vet\u00ebm p\u00ebr vet\u00eb proceset p\u00ebrparuese t\u00eb vendit por edhe tejet i lodhsh\u00ebm edhe p\u00ebr bashk\u00ebsin\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare, mbase edhe p\u00ebr vet\u00eb BE-n\u00eb. Pjes\u00eb e k\u00ebsaj kulture t\u00eb konfliktit politik \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb fryma e bojkotimit t\u00eb seancave parlamentare, mosrespektimi i rregullave dhe normave institucionale q\u00eb i k\u00ebrkon demokracia, duke e mbajtur k\u00ebshtu peng t\u00eb gjitha sferat e jet\u00ebs. K\u00ebto bojkotime e kan\u00eb degraduar parlamentin si institucion, vend ku zhvillohen debatet politike.<\/p>\n

Si pasoj\u00eb e pastabilitetit politik edhe ekzekutivi infektohet nga jostabiliteti. Nj\u00eb element tjet\u00ebr i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm i demokratizimit jan\u00eb zgjedhjet e lira e t\u00eb ndershme. Pas hyrjes n\u00eb fuqi t\u00eb kushtetut\u00ebs s\u00eb vitit 1998, v\u00ebrehet edhe nj\u00eb stabilitet i ngadalsh\u00ebm i sistemit zgjedhor, edhe pse sistemi i zgjedhjeve gjithnj\u00eb ka qen\u00eb pik\u00eb konflikti e p\u00ebrhershme n\u00eb oratorin\u00eb e politik\u00ebs shqiptare, n\u00eb mes partive kryesore n\u00eb vend e q\u00eb vler\u00ebsohen si debatet pa rezultate q\u00eb kan\u00eb degraduar kultur\u00ebn politike shqiptare. Deri n\u00eb dit\u00ebt e sotme debati p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen e zgjedhjeve \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb moll\u00eb sherri n\u00eb terrenin politik shqiptar.<\/p>\n

T\u00eb gjitha k\u00ebto q\u00eb p\u00ebrmend\u00ebm deri m\u00eb tani do t\u00eb ken\u00eb ndikim n\u00eb sistemin juridik dhe ligjor n\u00eb vend. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebtyre, k\u00ebto fusha do sfidohen me munges\u00ebn e infrastruktur\u00ebs gjyq\u00ebsore, munges\u00ebn e personelit profesional, munges\u00ebn e edukimit adekuat, pastaj edhe imazhin negativ t\u00eb gjykat\u00ebsve, prokuror\u00ebve dhe policis\u00eb n\u00eb popull si t\u00eb korruptuar. K\u00ebshtu ne kemi kaluar n\u00eb nj\u00eb segment vler\u00ebsues p\u00ebr stabilitetin demokratik, t\u00eb burokracis\u00eb shtet\u00ebrore dhe korrupsionit, edhe pse k\u00ebto dy segmente nuk jan\u00eb pjes\u00eb e institucioneve politike demokratike, mir\u00ebpo p\u00ebrkrahin shum\u00eb funksionimin e demokracis\u00eb. N\u00eb segmentin e burokracis\u00eb shtet\u00ebrore kemi pas vitit 1998, po ashtu edhe m\u00eb tutje probleme infrastrukturore, munges\u00ebn e shkollimit t\u00eb m\u00ebtejsh\u00ebm, karrier\u00ebn si dhe z\u00ebnien e posteve t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme jo sipas merit\u00ebs, por sipas lidhjeve politike dhe ndikimeve tjera. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj \u00ebsht\u00eb v\u00ebrejtur edhe nj\u00eb hakmarrje e partive me t\u00eb ardhur n\u00eb pushtet, p\u00ebrkat\u00ebsisht spastrimet e posteve ky\u00e7e t\u00eb shtetit nga postmbajt\u00ebsit e partive kund\u00ebrshtare paraardh\u00ebse, nj\u00eb fenomen q\u00eb d\u00ebmton r\u00ebnd\u00eb stabilitetin politik t\u00eb vendit. <\/p>\n

K\u00ebsaj i shtohet edhe korrupsioni n\u00eb t\u00eb gjitha segmentet e jet\u00ebs institucionale shtet\u00ebrore, pastaj mungesa e pap\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb ndaj qytetar\u00ebve. N\u00eb vend t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb civile t\u00eb vet\u00ebdijshme kemi vendosjen e organizatave joqeveritare q\u00eb nuk kan\u00eb imazh pozitiv. N\u00ebp\u00ebrmjet tyre jan\u00eb b\u00ebr\u00eb p\u00ebrpjekje m\u00eb tep\u00ebr p\u00ebr t\u00eb siguruar burime dhe t\u00eb ardhura sesa p\u00ebr bindje t\u00eb caktuara. Aspekti ekonomik luan rol po ashtu n\u00eb vler\u00ebsimin e situat\u00ebs n\u00eb Shqip\u00ebri. K\u00ebshtu q\u00eb edhe pse statistikat tregojn\u00eb nga viti n\u00eb vit rritje ekonomike pas kthes\u00ebs, megjithat\u00eb vendi mbetet p\u00ebr vite m\u00eb i varf\u00ebri n\u00eb krahasim me vendet tjera rajonale e evropiane. Vitet e kthes\u00ebs nxit\u00ebn edhe l\u00ebvizjen e njer\u00ebzve brenda dhe jasht\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, e mbase edhe jan\u00eb b\u00ebr\u00eb si fenomen p\u00ebrcaktues p\u00ebr shoq\u00ebrin\u00eb shqiptare. Arsyet jan\u00eb t\u00eb natyr\u00ebs ekonomike si mungesa e institucioneve edukative dhe perspektiva sidomos n\u00eb zonat rurale t\u00eb vendit e deri te mungesa e p\u00ebrkujdesjes sh\u00ebndet\u00eb-sore. Nj\u00eb fush\u00eb mjaft sfiduese dhe problematike e natyr\u00ebs strukturore p\u00ebr zhvillimin ekonomik t\u00eb vendit paraqet gjat\u00eb gjith\u00eb koh\u00ebs kriminaliteti i organizuar si element dhe faktor q\u00eb ka rrezikuar stabilitetin e vendit e q\u00eb ka sfiduar e ngadal\u00eb-suar fuqish\u00ebm kalimin n\u00eb tregun e lir\u00eb formal.<\/p>\n

Bashkimi Evropian p\u00ebr t\u00eb ndihmuar vendet e rajonit, e n\u00eb rastin ton\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb, ka derdhur miliona euro q\u00eb nga fillimi i faz\u00ebs s\u00eb kalimit n\u00eb demokraci p\u00ebr p\u00ebrkrahjen e vendit n\u00eb reforma. P\u00ebr periudh\u00ebn 1991-2000, statistikat flasin gjuh\u00ebn e vet p\u00ebr ndihmat financiare q\u00eb ka p\u00ebrfituar vendi nga programet e ndryshme n\u00eb vler\u00eb prej 934.23 milion euro. K\u00ebtu pjesa m\u00eb e madhe hyn n\u00eb programet p\u00ebr p\u00ebrforcimin e institucioneve dhe programeve tjera t\u00eb natyr\u00ebs ekonomike. Nd\u00ebrsa p\u00ebrkrahja financiare n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb programit evropian Community Assistance for Reconstruction, Development and Stabilization (CARDS) kap shum\u00ebn totale prej 381.1 milion euro p\u00ebr vitet 2001-2006. P\u00ebr afrimin e Shqip\u00ebris\u00eb drejt BE-s\u00eb, jan\u00eb zhvilluar edhe instrumente t\u00eb tjera p\u00ebr integrim. Ato kan\u00eb karakter t\u00eb dialogut politik drejt bisedimeve p\u00ebr arritjen e marr\u00ebveshjes s\u00eb stabilizim-asociimit. Deri n\u00eb hapjen e bisedimeve p\u00ebr stabilizim e asociim kemi nj\u00eb dialog e bisedime paraprake q\u00eb kishte BE-ja me strukturat shtet\u00ebrore shqiptare q\u00eb nga prilli 1999 deri n\u00eb janar 2003, kur edhe fillon hapja zyrtare e dialogut, bisedimeve p\u00ebr stabilizim-asociim me Shqip\u00ebrin\u00eb. <\/p>\n

Edhe OSBE ka qen\u00eb nj\u00ebra nga organizatat e r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb ka p\u00ebrcjell\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb gjat\u00eb viteve t\u00eb kriz\u00ebs s\u00eb tranzicionit dhe transformimit. Gjat\u00eb viteve t\u00eb para pas kriz\u00ebs s\u00eb vitit 1997, OSBE do t\u00eb luaj\u00eb nj\u00eb rol kryesor stabilizues, sidomos roli i saj vler\u00ebsohet n\u00eb nd\u00ebrmjet\u00ebsimin mes partive t\u00eb hasmuara pas vitit 1997. N\u00eb fokusin e k\u00ebsaj organizate mes viteve 1997-2002 ishte stabilizimi dhe menaxhimi i krizave. Me fokusimin e qeveris\u00eb shqiptare drejt BE-s\u00eb, fillon edhe nj\u00eb q\u00ebndrim kritik ndaj k\u00ebsaj organizate. Nuk duhet harruar edhe roli i K\u00ebshillit t\u00eb Evrop\u00ebs q\u00eb do ta p\u00ebrcjell\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb q\u00eb nga viti 1993 n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb \u201cprogrameve t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta\u201d me Komisionin Evropian sidomos n\u00eb fush\u00ebn e baz\u00ebs ligjore dhe reformave institucionale p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrkrahur vendin p\u00ebr zhvillimin e standardeve evropiane me nxjerrjen e ligjeve konform BE-s\u00eb. N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr kjo st\u00ebrzgjatje e arritjes s\u00eb kritereve dhe reformave t\u00eb k\u00ebrkuara nga BE-ja, p\u00ebrkat\u00ebsisht t\u00eb monitoruara nga organizatat evropiane, vler\u00ebsohet t\u00eb ket\u00eb \u00e7aluar p\u00ebr shkak t\u00eb \u201cdob\u00ebsis\u00eb s\u00eb kapaciteteve implementuese t\u00eb shtetit shqiptar\u201d.<\/p>\n

K\u00ebtu duhet theksuar se ishte lufta n\u00eb Kosov\u00eb (1999) ajo q\u00eb kishte ndikuar te BE-ja p\u00ebr ndryshimin e strategjis\u00eb s\u00eb saj p\u00ebr afrimin e Ballkanit per\u00ebndimor n\u00eb familjen e tij. Pra, si reaksion i ngjarjeve n\u00eb Kosov\u00eb 1998\/99, Komisioni Evropian nd\u00ebrmerr nj\u00eb korniz\u00eb t\u00eb re politike p\u00ebr integrimin e k\u00ebsaj pjese t\u00eb Evrop\u00ebs n\u00eb strukturat evropiane me programin e stabilizim-asociimit. P\u00ebr t\u00eb par\u00ebn her\u00eb n\u00eb samitin e qershorit 2000 n\u00eb Feira, k\u00ebsaj pjese evropiane i ofrohet nga organet e BE-s\u00eb perspektiva p\u00ebr nj\u00eb \u201can\u00ebtar\u00ebsim potencial n\u00eb BE\u201d.<\/p>\n

Edhe pas zgjedhjeve t\u00eb 2005, kritikat kryesore drejtuar shtetit shqiptar lidhen me korrupsionin e lart\u00eb, gati n\u00eb t\u00eb gjitha segmentet e shoq\u00ebris\u00eb, pastaj gjendja e r\u00ebnd\u00eb n\u00ebp\u00ebr burgje, moskufizimi i kompetencave mes qeveris\u00eb dhe qeverive lokale, nd\u00ebrhyrja e qeveris\u00eb n\u00eb sistemin e drejt\u00ebsis\u00eb, mungesa e kultur\u00ebs politike n\u00eb konfliktet politike mes qeveris\u00eb dhe opozit\u00ebs, shkarkimi i postmbajt\u00ebsve n\u00eb pozitat e ndryshme t\u00eb shtetit pas marrjes s\u00eb pushtetit, rrethanat shum\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira p\u00ebr investitor\u00ebt e huaj, sidomos n\u00eb fush\u00ebn e marrjes s\u00eb lejes s\u00eb veprimit dhe tatimit si dhe korrupsioni.<\/p>\n

Si n\u00eb gjith\u00eb Ballkanin Per\u00ebndimor ashtu edhe n\u00eb Shqip\u00ebri v\u00ebrejm\u00eb se kemi nj\u00eb institucionalizim formal demokratik t\u00eb rendit dhe ekonomis\u00eb s\u00eb tregut, mir\u00ebpo njer\u00ebzit n\u00eb orientimin e tyre mental ende nuk kan\u00eb arritur te ky rend, p\u00ebr \u00e7far\u00eb kultura politike e demokracis\u00eb nuk i siguron stabilitet. Meq\u00eb tani po flasim p\u00ebr kultur\u00ebn politike mund t\u00eb themi se ajo nuk lidhet vet\u00ebm me defi\u00e7itet dhe v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb e natyr\u00ebs s\u00eb tranzicionit por edhe me p\u00ebrvoj\u00ebn q\u00eb nga ikja prej sundimit osman, p\u00ebrkat\u00ebsisht trash\u00ebgimis\u00eb s\u00eb t\u00eb menduarit nga kjo koh\u00eb sundimi, pastaj mungesa e nj\u00eb p\u00ebrvoje n\u00eb demokraci komb\u00ebtare q\u00eb do p\u00ebrfundoj\u00eb drejt sistemit autoritar mes luft\u00ebrave bot\u00ebrore e n\u00eb fund me sundimin komunist pas Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, dhe e gjith\u00eb kjo p\u00ebrvoj\u00eb lidhet me defi\u00e7itet e nj\u00eb kulture politike sipas t\u00eb kuptuarit per\u00ebndimor.<\/p>\n

N\u00ebse i shikojm\u00eb m\u00eb v\u00ebmendje disa nga zhvillimet historike tek populli shqiptar v\u00ebrejm\u00eb aty disa aspekte t\u00eb kultur\u00ebs politike shqiptare q\u00eb lidhen s\u00eb pari me raportin mes shtetit dhe shoq\u00ebris\u00eb. S\u00eb pari vihet re se kemi nj\u00eb lloj armiq\u00ebsie t\u00eb popullit kundruall shtetit duke filluar nga p\u00ebrvojat gjat\u00eb sundimit osman e deri n\u00eb dit\u00ebt tona. S\u00eb dyti mbas q\u00ebndrimit t\u00eb distancuar p\u00ebrball\u00eb shtetit kemi edhe nj\u00eb mosbesim n\u00eb format institucionale t\u00eb sundimit. Dhe kjo lidhet me secil\u00ebn epok\u00eb, periudh\u00eb t\u00eb p\u00ebrvoj\u00ebs me kultur\u00ebn e institucioneve. K\u00ebshtu n\u00eb periudh\u00ebn osmane kemi nj\u00eb struktur\u00eb institucionale q\u00eb lirisht mund ta quajm\u00eb para moderne e ku n\u00eb institucionet shtet\u00ebrore do t\u00eb marrin pozitat e tyre njer\u00ebzit sipas lidhjeve sociale personale. Nd\u00ebrsa kjo form\u00eb do p\u00ebsoj\u00eb ndryshime n\u00eb natyr\u00ebn e institucioneve shtet\u00ebrore, ku do t\u00eb kemi p\u00ebrpjekjet q\u00eb ato t\u00eb marrin karakter evropian. Mir\u00ebpo natyra e huaj e k\u00ebtyre institucioneve dhe funksionimi i dob\u00ebt i tyre, shpejt do t\u00eb ndikojn\u00eb q\u00eb k\u00ebto institucione t\u00eb humbin legjitimitetin. Ky mosbesim ndaj organeve dhe imazhi, sidomos ai i parlamentit, i partive e para s\u00eb gjithash i drejt\u00ebsis\u00eb \u00ebsht\u00eb tejet i zymt\u00eb deri n\u00eb dit\u00ebt tona. <\/p>\n

Kjo kultur\u00eb e trash\u00ebguar e mosbesimit ndaj organeve shtet\u00ebrore, lidhet me aspektin e tret\u00eb t\u00eb kultur\u00ebs politike q\u00eb shprehet me dh\u00ebnien e p\u00ebrpar\u00ebsis\u00eb n\u00eb nivelin makropolitik dhe n\u00eb veprimet e p\u00ebrditshme, veprimit personal e jo formave institucionale t\u00eb veprimeve sociale dhe t\u00eb interesave politike. K\u00ebshtu rekrutimi i elitave b\u00ebhet duke mobilizuar rrjetet e personalizuara. K\u00ebtu te shqiptar\u00ebt vlen t\u00eb t\u00ebrhiqet v\u00ebmendja te lidhjet familjare e sidomos atyre t\u00eb natyr\u00ebs s\u00eb klientalizmit. N\u00eb koh\u00ebn e sistemit komunist elitat e saj eliminonin duke nisur nga ato urbane dhe gjith\u00e7ka q\u00eb ishte n\u00eb kund\u00ebrshtim me m\u00ebnyr\u00ebn diktatoriale t\u00eb menduarit t\u00eb tyre. Edhe k\u00ebtu lidhjet luanin rolin e tyre. Pas kalimit n\u00eb liberaliz\u00ebm b\u00ebhet edhe kalimi nga \u201cplani n\u00eb klan\u201d q\u00eb flet p\u00ebr rekrutim t\u00eb ngjash\u00ebm t\u00eb elitave. K\u00ebshtu q\u00eb edhe n\u00eb p\u00ebrditshm\u00ebrin\u00eb e njer\u00ebzve, ky q\u00ebndrim skeptik p\u00ebrball\u00eb institucioneve formale dhe shoq\u00ebris\u00eb mb\u00ebshtet m\u00eb shum\u00eb n\u00eb rrjetin social privat. K\u00ebshtu kalojm\u00eb n\u00eb elementin e kat\u00ebrt t\u00eb kultur\u00ebs politike shqiptare, pra te lidhshm\u00ebria e dob\u00ebt dhe fuqia e integrimit q\u00eb del dhe ka dal\u00eb nga rendi normativ. <\/p>\n

K\u00ebshtu p\u00ebr shembull kushtetutat shqiptare dhe rendi ligjor asnj\u00ebher\u00eb nuk kan\u00eb qen\u00eb \u201cbindje kulturore e shoq\u00ebris\u00eb\u201d. N\u00ebse kultura politike \u00ebsht\u00eb edhe kultur\u00eb konflikti, si element i pest\u00eb, at\u00ebher\u00eb n\u00eb kultur\u00ebn politike shqiptare hasim nj\u00eb tendenc\u00eb p\u00ebr radikalizmin e kund\u00ebrth\u00ebnieve politike q\u00eb shfaqet p\u00ebr shkak t\u00eb dob\u00ebsis\u00eb p\u00ebr konsensus nd\u00ebr udh\u00ebheq\u00ebs. Jo rrall\u00eb hasim edhe n\u00eb pengesa, vet\u00ebbllokimin e plot\u00eb t\u00eb sistemit politik mbase edhe duke p\u00ebrdorur dhun\u00ebn. Fundamentalizmi n\u00eb komuniz\u00ebm e kishte ngritur q\u00ebndrimin e tij kund\u00ebr bazuar n\u00eb luft\u00ebn e ideologjis\u00eb s\u00eb klasave. Kjo del qart\u00eb nga veprimet gjat\u00eb dhe pas Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore n\u00eb Shqip\u00ebri, p\u00ebrmes luft\u00ebs s\u00eb komunist\u00ebve kund\u00ebr \u00e7do kund\u00ebrshtari politik. Nd\u00ebrsa n\u00eb faz\u00ebn e liberalizimit dhe demokratizimit n\u00eb vend, konfrontimet politike shkojn\u00eb deri n\u00eb rr\u00ebnimin e gjitha strukturave t\u00eb shtetit. K\u00ebshtu gjendja e tensionuar mes pozit\u00ebs dhe opozit\u00ebs n\u00eb vitet 2005-2009, ishte aq e pasur me konflikte, sa nga jasht\u00eb \u00ebsht\u00eb perceptuar se kjo situat\u00eb e kultur\u00ebs politike n\u00eb Shqip\u00ebri nuk ka ndryshuar q\u00eb nga ndryshimi i sistemeve n\u00eb vitet 1991-1992.<\/p>\n

Mosbesimi n\u00eb institucionet politike nga qytetar\u00ebt lidhet nga shum\u00eb faktor\u00eb. Ky mosbesim nuk lidhet vet\u00ebm me q\u00ebndrimet dhe traditat kulturore t\u00eb vendosura gjat\u00eb p\u00ebrvoj\u00ebs s\u00eb historis\u00eb, por edhe thjesht nga performanca e dob\u00ebt q\u00eb tregojn\u00eb p\u00ebrher\u00eb institucionet e q\u00eb qytetar\u00ebt i perceptojn\u00eb si t\u00eb imponuara. <\/p>\n

2. Kultura politike shqiptare dhe proceset e saja drejt Bashkimit Europian <\/strong><\/p>\n

Shqip\u00ebria si kandidate potenciale p\u00ebr t\u00eb hyr\u00eb n\u00eb BE, \u00ebsht\u00eb q\u00eb nga viti 2003, nd\u00ebrsa k\u00ebrkes\u00ebn p\u00ebr an\u00ebtar\u00ebsim e ka paraqitur n\u00eb vitin 2009. N\u00eb nj\u00eb analiz\u00eb t\u00eb b\u00ebr\u00eb nga Deutsche Gesellschaft f\u00fcr Ausw\u00e4rtige Politik (DGAP) n\u00eb vitin 2012, n\u00ebnvizojn\u00eb se shteti shqiptar do duhet t\u00eb tejkaloj\u00eb ende disa mang\u00ebsi sepse nuk \u00ebsht\u00eb ende gati p\u00ebr n\u00eb BE. Edhe pse q\u00eb nga paraqitja e k\u00ebrkes\u00ebs pikat e parashtruara nga ana e Komisionit Evropian kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb njohura nga dy krah\u00ebt e partive politike kryesore shqiptare, edhe pse t\u00eb dy kampet p\u00ebrher\u00eb kan\u00eb shprehur q\u00ebllimin p\u00ebr t`iu afruar BE-s\u00eb, n\u00eb kryerjen e detyrave t\u00eb sht\u00ebpis\u00eb, p\u00ebrkat\u00ebsisht n\u00eb p\u00ebrmbushjen e kritereve t\u00eb vendosura, ata me politik\u00ebn e bllokimeve politike kan\u00eb penguar shtetin shqiptar n\u00eb ecjen e shpejt\u00eb dhe reformimin e sektor\u00ebve t\u00eb k\u00ebrkuar nga BE-ja. <\/p>\n

Pra si penges\u00eb kryesore \u00ebsht\u00eb gjykuar ng\u00ebr\u00e7i politik dhe luft\u00ebrat p\u00ebr pushtet n\u00eb Shqip\u00ebri mes partive kryesore politike. Pra mungesa e demokracis\u00eb n\u00eb kultur\u00ebn politike t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, p\u00ebrkat\u00ebsisht lufta e brendshme politike si bllokuese kryesore e reformave themelore. Nd\u00ebrsa si shkaktar p\u00ebr k\u00ebt\u00eb polarizim t\u00eb theksuesh\u00ebm \u00ebsht\u00eb vler\u00ebsuar kultura politike e vendit q\u00eb ka b\u00ebr\u00eb pak p\u00ebrvoj\u00eb me demokracin\u00eb. P\u00ebrvec k\u00ebsaj, si penges\u00eb \u00ebsht\u00eb konstatuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb analiz\u00eb mungesa e shtetit ligjor, korrupsioni, krimi i organizuar dhe nj\u00eb sistem ekonomik i pakrahasuesh\u00ebm dhe konkurrent i paaft\u00eb n\u00eb nivelin krahasimor evropian e q\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb pengesat e Shqip\u00ebris\u00eb p\u00ebr n\u00eb BE.<\/p>\n

Rekomandimin e Komisionit Evropian p\u00ebr statusin e vendit kandidat do ta bllokojn\u00eb edhe tre ligjet \u201cmagjike\u201d t\u00eb k\u00ebrkuara p\u00ebr miratim. Duhet th\u00ebn\u00eb se p\u00ebrball\u00eb refuzimit nga parlamenti holandez, k\u00ebsaj pengese i kontribuoi sidomos kultura politike e lider\u00ebve dhe krah\u00ebve kryesor\u00eb politik\u00eb n\u00eb vend q\u00eb kan\u00eb bllokuar k\u00ebt\u00eb kandidatur\u00eb.<\/p>\n

Si p\u00ebrmbledhje mund t\u00eb thuhet se hapja e negociatave p\u00ebr Marr\u00ebveshjen e Stabilizim Asociimit u b\u00eb n\u00eb vitin 2002, vet\u00ebm pas kompromisit p\u00ebr zgjedhjen e Presidentit konsensual t\u00eb diktuar nga problematika e zgjedhjeve t\u00eb p\u00ebrgjithshme t\u00eb vitit 2001 dhe atyre t\u00eb vitit 2003. Firmosja e k\u00ebsaj marr\u00ebve-shjeje u b\u00eb m\u00eb 10 qershor t\u00eb vitit 2006, dhe ratifikimi i saj u b\u00eb nga 27 parlamente t\u00eb vendeve an\u00ebtare t\u00eb BE-s\u00eb. N\u00eb prill t\u00eb vitit 2009, Presidenca \u00e7eke n\u00eb ujdi me vendet an\u00ebtare, pranoi k\u00ebrkes\u00ebn e Shqip\u00ebris\u00eb p\u00ebr t\u00eb hapur procesin p\u00ebr an\u00ebtar\u00ebsim t\u00eb plot\u00eb n\u00eb BE. Pas zgjedhjeve t\u00eb qershorit t\u00eb vitit 2009, t\u00eb cilat u vler\u00ebsuan nga misionet e v\u00ebzhgueseve t\u00eb huaj si zgjedhje q\u00eb plot\u00ebsuan standardet kryesore t\u00eb OSBE\/ODHIR, K\u00ebshilli i Ministrave t\u00eb BE autorizoi Komisionin Europian p\u00ebr t\u2019i dor\u00ebzuar Shqip\u00ebris\u00eb pyet\u00ebsorin me 2284 pyetje dhe 2000 n\u00ebnpyetje, me t\u00eb cilat provohej n\u00ebse administrata, institucionet shqiptare ishin t\u00eb aft\u00eb dhe kishin kapacitetet e duhura p\u00ebr t\u2019u angazhuar n\u00eb procesin e integrimit. N\u00eb prill t\u00eb vitit 2010, qeveria dor\u00ebzoi n\u00eb Bruksel librin prej rreth 4000 faqesh me p\u00ebrgjigjet e pyetjeve, t\u00eb cilat u vler\u00ebsuan pozitivisht nga Ministrat e Jasht\u00ebm t\u00eb BE-s\u00eb. <\/p>\n

N\u00eb maj t\u00eb vitit 2010, Parlamenti dhe Komisioni Europian, vendos\u00ebn p\u00ebr hapjen e procesit t\u00eb negociatave p\u00ebr heqjen e vizave me Shqip\u00ebrin\u00eb. N\u00eb tetor t\u00eb vitit 2012, n\u00eb 100-vjetorin e Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb vendit, Komisioni Europian konstatoi se Shqip\u00ebria i ka plot\u00ebsuar kushtet p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb statusin e vendit kandidat dhe la edhe nj\u00eb afat 40 ditor p\u00ebr t\u2019ia nisur K\u00ebshillit k\u00ebt\u00eb rekomandim, gjat\u00eb t\u00eb cilit Parlamenti shqiptar duhet t\u00eb miratonte tre ligjet p\u00ebr t\u00eb cilat PD (pozita) dhe PS (opozita) kishin r\u00ebn\u00eb dakord q\u00eb n\u00eb janar t\u00eb vitit 2012, me nd\u00ebrmjet\u00ebsim t\u00eb vet\u00eb Komisionit Europian, ligje t\u00eb cilat nuk u miratuan p\u00ebr shkak t\u00eb mosvotimit nga ana e opozit\u00ebs. M\u00eb 11 dhjetor t\u00eb vitit 2012, K\u00ebshilli i Ministrave t\u00eb BE-s\u00eb vendosi marsin e viti 2013, si nj\u00eb afat tjet\u00ebr p\u00ebr votimin e ligjeve dhe rishqyrtimin e statusit p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb, por k\u00ebto ligje u votuan vet\u00ebm m\u00eb 31 maj t\u00eb vitit 2013.<\/p>\n

N\u00eb tetor t\u00eb vitit 2013, Komisioni p\u00ebrs\u00ebri rekomandoi pa asnj\u00eb kusht statusin e vendit kandidat p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb. M\u00eb 17 dhjetor 2013 refuzohet p\u00ebr her\u00eb t\u00eb tret\u00eb Statusi, i cili merret m\u00eb s\u00eb fundi m\u00eb 24 qershor 2014. Marrja e Statusit si kandidate e BE-s\u00eb, vjen pas nj\u00eb rruge t\u00eb gjat\u00eb q\u00eb ka p\u00ebrjetuar Shqip\u00ebria, e cila me marrjen e statusit nuk e ka p\u00ebrfunduar pun\u00ebn, p\u00ebrkundrazi. Tani Shqip\u00ebria gjendet para nj\u00eb faze t\u00eb re n\u00eb afrimin e saj drejt BE-s\u00eb, faz\u00eb e cila mund t\u00eb jet\u00eb e shkurt\u00ebr n\u00ebse kemi vullnet dhe vendosm\u00ebri politike n\u00eb vend, porse edhe mund t\u00eb zgjat\u00eb sa edhe proceset tjera t\u00eb m\u00ebhershme, sidomos p\u00ebr shkakun e kultur\u00ebs politike n\u00eb vend. Fushat problematike mbesin t\u00eb nj\u00ebjta me ato para dh\u00ebnies s\u00eb statusit.<\/p>\n

*Autori \u00ebsht\u00eb z\u00ebv\u00ebnd\u00ebsdrejtues i Albanisches Institut n\u00eb St. Gallen dhe autor i librit \u00c7far\u00eb \u00ebsht\u00eb kultura shqiptare, Tiran\u00eb St. Gallen 20014. Ky shkrim \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb i k\u00ebtij libri<\/em>.<\/p>\n

(Fusnotat i ka hequr redaksia e Drit\u00ebs. N\u00ebntitujt jan\u00eb t\u00eb redaksis\u00eb<\/em>).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Shkruan: Zef Ahmeti * 1. Kultura politike shqiptare postkomuniste Shqip\u00ebria n\u00eb faz\u00ebn e tranzicionit nga komunizmi n\u00eb demokraci kishte nj\u00eb faz\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb, mbase m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00ebn n\u00eb Evrop\u00ebn Juglindore. Vler\u00ebsohet se Shqip\u00ebria ka tradit\u00ebn m\u00eb t\u00eb dob\u00ebt me pluralizmin demokratik dhe t\u00eb kultur\u00ebs civile n\u00eb krahasim me shtetet tjera t\u00eb Evrop\u00ebs Lindore. Kjo lidhet […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":37868,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-11302","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-artikuj"],"yoast_head":"\nKULTURA POLITIKE SHQIPTARE (II) - FJALA e LIR\u00cb<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/kultura-politike-shqiptare-ii\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"KULTURA POLITIKE SHQIPTARE (II) - FJALA e LIR\u00cb\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Shkruan: Zef Ahmeti * 1. Kultura politike shqiptare postkomuniste Shqip\u00ebria n\u00eb faz\u00ebn e tranzicionit nga komunizmi n\u00eb demokraci kishte nj\u00eb faz\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb, mbase m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00ebn n\u00eb Evrop\u00ebn Juglindore. Vler\u00ebsohet se Shqip\u00ebria ka tradit\u00ebn m\u00eb t\u00eb dob\u00ebt me pluralizmin demokratik dhe t\u00eb kultur\u00ebs civile n\u00eb krahasim me shtetet tjera t\u00eb Evrop\u00ebs Lindore. Kjo lidhet […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/kultura-politike-shqiptare-ii\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"FJALA e LIR\u00cb\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/facebook.com\/fjala.info\/\" \/>\n<meta property=\"article:author\" content=\"https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2017-03-15T22:54:29+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-11-28T08:32:41+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/zef_ahmeti.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"670\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"400\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@https:\/\/twitter.com\/acokaj\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@acokaj\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"24 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/kultura-politike-shqiptare-ii\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/kultura-politike-shqiptare-ii\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\"},\"headline\":\"KULTURA POLITIKE SHQIPTARE (II)\",\"datePublished\":\"2017-03-15T22:54:29+00:00\",\"dateModified\":\"2021-11-28T08:32:41+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/kultura-politike-shqiptare-ii\\\/\"},\"wordCount\":4747,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/kultura-politike-shqiptare-ii\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/02\\\/zef_ahmeti.jpg\",\"articleSection\":[\"Artikuj\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/kultura-politike-shqiptare-ii\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/kultura-politike-shqiptare-ii\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/kultura-politike-shqiptare-ii\\\/\",\"name\":\"KULTURA POLITIKE SHQIPTARE (II) - FJALA e LIR\u00cb\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/kultura-politike-shqiptare-ii\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/kultura-politike-shqiptare-ii\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/02\\\/zef_ahmeti.jpg\",\"datePublished\":\"2017-03-15T22:54:29+00:00\",\"dateModified\":\"2021-11-28T08:32:41+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/kultura-politike-shqiptare-ii\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/kultura-politike-shqiptare-ii\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/kultura-politike-shqiptare-ii\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/02\\\/zef_ahmeti.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/02\\\/zef_ahmeti.jpg\",\"width\":670,\"height\":400,\"caption\":\"Zef Ahmeti\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/kultura-politike-shqiptare-ii\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"KULTURA POLITIKE SHQIPTARE (II)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/\",\"name\":\"FJALA e LIR\u00cb\",\"description\":\""E para ishte fjala..." - n\u00eb Shkoder.net\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"description\":\"Arben \u00c7okaj - M\u00ebsues Fizike & Informatike :: Gazetar & Analist i pavarur :: Autor librash :: Ueb- & Grafik dizajner\",\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/\",\"https:\\\/\\\/facebook.com\\\/shkoder.net\\\/\",\"https:\\\/\\\/linkedin.com\\\/in\\\/acokaj\\\/\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/https:\\\/\\\/twitter.com\\\/acokaj\",\"https:\\\/\\\/youtube.com\\\/channel\\\/UCWHTIr21i1vLKsLzVv1TM-w\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"KULTURA POLITIKE SHQIPTARE (II) - FJALA e LIR\u00cb","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/kultura-politike-shqiptare-ii\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"KULTURA POLITIKE SHQIPTARE (II) - FJALA e LIR\u00cb","og_description":"Shkruan: Zef Ahmeti * 1. Kultura politike shqiptare postkomuniste Shqip\u00ebria n\u00eb faz\u00ebn e tranzicionit nga komunizmi n\u00eb demokraci kishte nj\u00eb faz\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb, mbase m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00ebn n\u00eb Evrop\u00ebn Juglindore. Vler\u00ebsohet se Shqip\u00ebria ka tradit\u00ebn m\u00eb t\u00eb dob\u00ebt me pluralizmin demokratik dhe t\u00eb kultur\u00ebs civile n\u00eb krahasim me shtetet tjera t\u00eb Evrop\u00ebs Lindore. Kjo lidhet […]","og_url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/kultura-politike-shqiptare-ii\/","og_site_name":"FJALA e LIR\u00cb","article_publisher":"https:\/\/facebook.com\/fjala.info\/","article_author":"https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/","article_published_time":"2017-03-15T22:54:29+00:00","article_modified_time":"2021-11-28T08:32:41+00:00","og_image":[{"width":670,"height":400,"url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/zef_ahmeti.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@https:\/\/twitter.com\/acokaj","twitter_site":"@acokaj","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"24 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/kultura-politike-shqiptare-ii\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/kultura-politike-shqiptare-ii\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb"},"headline":"KULTURA POLITIKE SHQIPTARE (II)","datePublished":"2017-03-15T22:54:29+00:00","dateModified":"2021-11-28T08:32:41+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/kultura-politike-shqiptare-ii\/"},"wordCount":4747,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/kultura-politike-shqiptare-ii\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/zef_ahmeti.jpg","articleSection":["Artikuj"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/kultura-politike-shqiptare-ii\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/kultura-politike-shqiptare-ii\/","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/kultura-politike-shqiptare-ii\/","name":"KULTURA POLITIKE SHQIPTARE (II) - FJALA e LIR\u00cb","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/kultura-politike-shqiptare-ii\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/kultura-politike-shqiptare-ii\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/zef_ahmeti.jpg","datePublished":"2017-03-15T22:54:29+00:00","dateModified":"2021-11-28T08:32:41+00:00","author":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/kultura-politike-shqiptare-ii\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/kultura-politike-shqiptare-ii\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/kultura-politike-shqiptare-ii\/#primaryimage","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/zef_ahmeti.jpg","contentUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/zef_ahmeti.jpg","width":670,"height":400,"caption":"Zef Ahmeti"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/kultura-politike-shqiptare-ii\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"KULTURA POLITIKE SHQIPTARE (II)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#website","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/","name":"FJALA e LIR\u00cb","description":""E para ishte fjala..." - n\u00eb Shkoder.net","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","caption":"admin"},"description":"Arben \u00c7okaj - M\u00ebsues Fizike & Informatike :: Gazetar & Analist i pavarur :: Autor librash :: Ueb- & Grafik dizajner","sameAs":["https:\/\/fjala.info\/","https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/","https:\/\/linkedin.com\/in\/acokaj\/","https:\/\/x.com\/https:\/\/twitter.com\/acokaj","https:\/\/youtube.com\/channel\/UCWHTIr21i1vLKsLzVv1TM-w"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11302","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11302"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11302\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":73475,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11302\/revisions\/73475"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/media\/37868"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11302"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11302"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11302"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}