{"id":12415,"date":"2017-05-20T17:06:31","date_gmt":"2017-05-20T16:06:31","guid":{"rendered":"http:\/\/www.fjala.info\/?p=12415"},"modified":"2018-02-08T20:26:24","modified_gmt":"2018-02-08T19:26:24","slug":"emri-kombetar-shqiptar-ne-studimet-e-profesor-cabejt","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/emri-kombetar-shqiptar-ne-studimet-e-profesor-cabejt\/","title":{"rendered":"EMRI KOMB\u00cbTAR SHQIPTAR N\u00cb STUDIMET E PROFESOR \u00c7ABEJT"},"content":{"rendered":"

Shkruan: Prof. as. dr. Begzad BALIU<\/strong><\/p>\n

Etnonimi arb\u00ebr – shqiptar<\/strong><\/p>\n

\u00c7abej<\/strong>: \u00abPrej k\u00ebtij emri rrjedhin rregullisht Arben, Arb\u00ebr i shqipes, nj\u00eb d\u00ebshmi nd\u00ebr t\u00eb tjera, q\u00eb shqiptar\u00ebt jan\u00eb anas, autokton n\u00eb vendbanimet e sotme dhe q\u00eb aty ka nj\u00eb vijimsi, nj\u00eb konfirmitet gjuhe t\u00eb pakt\u00ebn prej antikitetit<\/em>.\u00bb<\/p><\/blockquote>\n

Gjat\u00eb k\u00ebsaj kohe, dmth, gjat\u00eb kalimit nga antika n\u00eb mesjet\u00eb, sikur dihet p\u00ebrve\u00e7 f\u00ebrkimeve q\u00eb kan\u00eb pasur me fqinj\u00ebt, p\u00ebrve\u00e7 ndeshjeve kulturore, fetare etj., u zhvilluan edhe disa procese t\u00eb brendshme, t\u00eb q\u00ebndrueshme p\u00ebr organizimin e m\u00ebvonsh\u00ebm t\u00eb arb\u00ebror\u00ebve p\u00ebrball\u00eb sfidave t\u00eb koh\u00ebs. K\u00ebtu mund t\u00eb p\u00ebrmendim: formimin e gjuh\u00ebs shqipe p\u00ebrpara dyndjes s\u00eb sllav\u00ebve, p\u00ebrhapjen e krisht\u00ebrimit, organizimin kur m\u00eb i dob\u00ebt e kur m\u00eb i fort\u00eb t\u00eb fiseve n\u00eb shkall\u00eb krahine, organizimin kulturor etj.<\/p>\n

1. Interesimi i \u00c7abejt<\/strong><\/p>\n

Problemi i prejardhjes s\u00eb etnonimit arb\u00ebr-shqiptar dhe emrit t\u00eb vendit t\u00eb tyre Arb\u00ebri-Shqip\u00ebri i ka nxitur shum\u00eb studiues q\u00eb t\u00eb merren me hulumtimin e tij n\u00eb aspektin interdisiplinar. \u00c7\u00ebshtja e studimit t\u00eb k\u00ebtij problemi lidhet me vet\u00eb rrjedh\u00ebn e studimeve albanologjike n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi dhe onomastik\u00ebn n\u00eb ve\u00e7anti. Filozof\u00ebt, historian\u00ebt, arkeolog\u00ebt, etnograf\u00ebt – etnolog\u00ebt, gjuh\u00ebtar\u00ebt ( indoevropeist\u00ebt, ballkanolog\u00ebt, albanolog\u00ebt, helenist\u00ebt, sllavist\u00ebt, germanist\u00ebt, romanist\u00ebt, ilirolog\u00ebt, trakolog\u00ebt, trako-ilirolog\u00ebt, pellazgolog\u00ebt, etruskolog\u00ebt etj., ), problemin e prejardhjes s\u00eb etnonimit arb\u00ebr, arb\u00ebror, arb\u00ebnuer, arbnesh, arb\u00ebresh, \u00abshqiptar\u00bb; emrin e vendit Arb\u00ebni, Arb\u00ebri, Shqip\u00ebr; t\u00eb gjuh\u00ebs, arb\u00ebrisht, arb\u00ebnisht, shqip, ilirisht, pellazgjisht, etruskisht etj., e kan\u00eb trajtuar sipas shkollave t\u00eb ndryshme, metodave e domeneve t\u00eb ndryshme, nga aspekti diakronik e sinkronik, nga aspekti historik, material e shpirt\u00ebror, etnologjik, fonetik, gramatikor, etimologjik e sociologjik, por edhe pse deri m\u00eb tash jan\u00eb dh\u00ebn\u00eb rezultate t\u00eb shumta, nga disa aspekte edhe m\u00eb tutje ka mosk\u00ebnaq\u00ebsi e mospajtime mes studiuesve t\u00eb ndrysh\u00ebm.<\/p>\n

Eqrem \u00c7abej, etnonimin arb\u00ebr\/shqiptar ose si\u00e7 shprehej ai: \u00abemrat e vjet\u00ebr nacional<\/em>\u00bb, \u00abemrat nacional<\/em>\u00bb, \u00abemri i popullit<\/em>\u00bb, dhe toponimin Arb\u00ebr\/ Shqip\u00ebri, i ka trajtuar n\u00eb nj\u00eb thell\u00ebsi, pothuajse shteruese shkencore, duke pasur parasysh studimet dhe rezultatet e arritura deri n\u00eb koh\u00ebn e tij dhe zbulimet arkivore t\u00eb vjela nga ai ose paraardh\u00ebsit e tij. Eqrem \u00c7abej problemin n\u00eb fjal\u00eb e ka trajtuar n\u00eb disa artikuj, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebt trajtonte probleme t\u00eb ndryshme e domos problemin e vendit t\u00eb formimit t\u00eb popullit shqiptar e t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe, dhe n\u00eb artikuj t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb.<\/p>\n

2. Horizonti historik dhe hap\u00ebsira gjeografike<\/strong><\/p>\n

Q\u00ebkur studiuesit (historian\u00ebt, gjuh\u00ebtar\u00ebt, arkeolog\u00ebt e etnolog\u00ebt) lexuan n\u00eb hart\u00ebn e Ptolemeut t\u00eb shekullit t\u00eb II pas er\u00ebs son\u00eb emrin e fisit Albanoi dhe t\u00eb qytetit Albanopolis, nuk pushuan s\u00eb hulumtuari \u00e7\u00ebshtjen e afris\u00eb s\u00eb k\u00ebtij emri me emrin etnik t\u00eb vet\u00eb arb\u00ebror\u00ebve -shqiptar\u00ebve dhe t\u00eb vendit t\u00eb tyre, Shqip\u00ebris\u00eb. Mir\u00ebpo, \u00e7\u00ebshtja has n\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi q\u00eb n\u00eb fillim. Pas daljes s\u00eb emrit t\u00eb fisit Albanoi dhe t\u00eb qytetit Albanopolis, ky em\u00ebr, n\u00eb nj\u00ebr\u00ebn an\u00eb, tretet n\u00eb dokumentet historike p\u00ebr m\u00eb se 2000 vjet, si\u00e7 thot\u00eb \u00c7abej dhe nuk ndeshet as n\u00eb dokumentet e brendshme komb\u00ebtare, as n\u00eb dokumentet e koh\u00ebs te fqinj\u00ebt, pavar\u00ebsisht se nj\u00eb popull, si populli arb\u00ebror nuk mund t\u00eb q\u00ebndronte aq indiferent n\u00eb rrjedhat historike, nd\u00ebrsa n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr rr\u00ebnja alb- \u00ebsht\u00eb nj\u00eb element, i cili p\u00ebrfshin nj\u00eb zon\u00eb t\u00eb gjer\u00eb gjeografike, jo vet\u00ebm t\u00eb zon\u00ebs etnike shqiptare e ballkanike por edhe evropiane.<\/p>\n

Studiuesi Antonio Galanti, duke u marr\u00eb me k\u00ebt\u00eb rr\u00ebnj\u00eb shkruan: \u00abBritania e vjet\u00ebr u quajt edhe Albion. Mal\u00ebsor\u00ebt e Skocis\u00eb e th\u00ebrrasin vendin e tyre Albany. Emri Alba gjendet shpesh n\u2019Italin\u00eb e Vjet\u00ebr (Alba-Longa n\u00eb Lac, Alba Fucense n\u00eb vendin e Marsejvet, Alba Pompeja,…). Edhe n\u00eb Galin\u00eb e mo\u00e7me e n\u00eb Spanj\u00ebn e Vjet\u00ebr takojm\u00eb emrin Alba. T\u00eb gjith\u00eb e kan\u00eb ndigjuem emrin e qytetit Albi n\u00eb Provenc\u00eb, prej kah mueren emrin e vet heretik\u00ebt albigez\u00eb n\u00eb shek. XIII\u00bb (…) R\u00ebnd\u00ebsi m\u00eb t\u00eb madhe p\u00ebrkundrazi ka hipotheza se gati t\u00eb gjith\u00eb, a gati t\u00eb gjith\u00eb k\u00ebta emra qesin nd\u00ebr mend rranjen alb a alp q\u00eb do me than\u00eb i bardh\u00eb e mal i lart\u00eb (prej majes s\u00eb bardh\u00eb t\u00eb mbulueme me bor\u00eb)\u00bb. Mahir Domi nuk flet p\u00ebr m\u00ebnyr\u00ebn se si \u00ebsht\u00eb bartur emri, por flet vet\u00ebm p\u00ebr vijimsin\u00eb, nj\u00eb element me r\u00ebnd\u00ebsi p\u00ebr prejardhjen e popullit shqiptar e t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe nga ilir\u00ebt, kur shkruan: vijimsia \u00abiliro-shqiptare q\u00eb del n\u00eb lidhjen e emrit komb\u00ebtar t\u00eb shqiptar\u00ebve n\u00eb mesjet\u00eb (n\u00eb burimet bizantine t\u00eb shek. XI-XII e m\u00eb pas \u00abAlbanoi\u00bb, \u00abArvaniti\u00bb, vendi \u00abArbanon\u00bb n\u00eb burimet latine Albanenses\/Arbanenses, n\u00eb shqipe arb\u00ebn\/arb\u00ebr, arbnesh\/arb\u00ebresh, arb\u00ebnor\/arb\u00ebror), me emrin \u00abAlbanoi\u00bb t\u00eb nj\u00eb fisi af\u00ebr Durr\u00ebsit\u00bb.<\/p>\n

Si Eqrem \u00c7abej ashtu edhe Shaban Demiraj, m\u00eb von\u00eb, pyetje p\u00ebr vijimsin\u00eb e etnonimit arb\u00ebr n\u00ebp\u00ebr dokumente, u jan\u00eb p\u00ebrgjigjur me m\u00ebnyr\u00ebn e jetes\u00ebs s\u00eb popullit shqiptar (n\u00eb fise dhe n\u00eb nj\u00eb homogjenitet t\u00eb pamjaftuesh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb shtrir\u00eb dhe mbajtur gjall\u00eb nj\u00eb em\u00ebr etnik t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt. Duke u nisur nga kjo gjendje, sidomos nga pozita e \u00c7abejt, historiani Muhamet Pirraku, konstaton se \u00abMendimi i ngulitur n\u00eb literatur\u00eb se emrat Arben\/Arb\u00ebr, Arb\u00ebnesh\/Arb\u00ebresh ishin \u00abEmri i Shqip\u00ebris\u00eb e i shqiptar\u00ebve n\u00eb mesjet\u00eb<\/em>\u00bb, p\u00ebr mendimin ton\u00eb, nuk ka mb\u00ebshtetje n\u00eb faktologji dhe n\u00eb realitetin mesjetar. Vendi dhe populli i cop\u00ebtuar n\u00eb disa perandori e principata dhe n\u00eb disa fe, n\u00eb mesjet\u00eb, nuk mund t\u00eb mbante em\u00ebr t\u00eb nj\u00ebjt\u00eb p\u00ebr popullin dhe p\u00ebr vendin\u00bb.<\/p>\n

Mendimi i Mahir Domit del p\u00ebrball\u00eb disa studiuesish, si ai grek Eras L. Vranusi, i cili n\u00eb vitin 1970, e kishte v\u00ebn\u00eb n\u00eb dyshim nj\u00eb lidhje t\u00eb domosdoshme, n\u00eb mos m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr nj\u00eb ngjashm\u00ebri t\u00eb rastit, nd\u00ebrmjet albanoit dhe arb\u00ebri dhe studiuesit serb Bari\u00e7, i cili m\u00eb her\u00ebt e kishte l\u00ebkundur sikur shprehej ai: \u00abkontinuitetin e emrit t\u00eb vjet\u00ebr ilir Albanoi me emrin e arb\u00ebrve t\u00eb sot\u00ebm. Ai mendonte se ky kontinuitet nuk ka ndonj\u00eb dometh\u00ebnie ma t\u00eb madhe, sepse t\u00eb par\u00ebt e tyre kan\u00eb muejt me e trash\u00ebgue k\u00ebt\u00eb em\u00ebr prej banor\u00ebve t\u00eb vjet\u00ebr ilirjan n\u2019atdheun e tyre t\u00eb ri, poashtu sikur sipas rezultateve t\u00eb shkenc\u00ebs bashk\u00ebkohore edhe Albanoit ilirijan\u00eb k\u00ebt\u00eb em\u00ebr e kan\u00eb trash\u00ebguar prej popullsis\u00eb s\u00eb lasht\u00eb joindoevropiane, dmth., prej popullsis\u00eb mediterane, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn gja d\u00ebshmojn\u00eb toponimet e shumta, t\u00eb nxjerra prej fjal\u00ebs mediterane alb- \u00abkod\u00ebr, vend i ngritur\u00bb, n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb zon\u00ebn e shtrime prej Kaukazi deri n\u00eb Liguri dhe n\u00eb gadishullin Iberik\u00bb.<\/p>\n

Ndryshe nga \u00c7abej, Demiraj e studiues t\u00eb tjer\u00eb dhe sidomos M. Pirraku, q\u00eb e vejn\u00eb n\u00eb dyshim nj\u00eb em\u00ebr t\u00eb mundsh\u00ebm p\u00ebr t\u00ebr\u00eb popullin, Osman Myderrizi homogjenitetin e mundsh\u00ebm e gjen te rreziku nga nd\u00ebrhyrjet e sllav\u00ebve n\u00eb mesjet\u00eb: \u00abKund\u00ebrshtimi e f\u00ebrkimi i pandam me k\u00ebta t\u00eb huaj (sllav\u00ebt-B.B.) zgjoi ndjenj\u00ebn e solidarsis\u00eb etnike nd\u00ebr fise t\u00eb ndryshme ilire t\u2019Epirit, t\u00eb Maqedonis\u00eb e t\u2019Iliris\u00eb e si konsekuenc\u00eb duel edhe pranimi i nj\u00eb emri t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, p\u00ebr t\u2019u paraqitur si nj\u00eb fuqi e bashkueme kundra tyre. K\u00ebshtu emri Arb\u00ebn, tue qen emni i nj\u00eb krahine t\u00eb njohun, t\u00eb fort\u00eb e t\u00eb p\u00ebrparueme, u pranua vet\u00ebm si nj\u00eb emblem\u00eb bashkimi p\u00ebr t\u00eb gjitha krahinat e tjera dhe me koh\u00eb u b\u00eb em\u00ebn komb\u00ebtar\u00bb Nuk duhet p\u00ebrjashtuar faktin q\u00eb, n\u00ebse arb\u00ebror\u00ebt ishin ndihm\u00ebs t\u00eb fisit t\u00eb avar\u00ebve, ata n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb u p\u00ebrhap\u00ebn n\u00eb t\u00eb gjitha zonat e etnicitetit iliro-shqiptar dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb u b\u00ebn\u00eb trash\u00ebgues t\u00eb k\u00ebtyre zotimeve, por q\u00eb identifikimi i tyre n\u00eb literatur\u00eb u b\u00eb i njohur vet\u00ebm pas shek. VII, kur u ndesh\u00ebn me fillimin e dep\u00ebrtimeve t\u00eb sllav\u00ebve n\u00eb Ballkan dhe rrezikun q\u00eb u kanosej.<\/p>\n

Mendoj se mendimeve t\u00eb m\u00ebsip\u00ebrme m\u00eb s\u00eb miri u p\u00ebrjigjet historiani shqiptar Kasem Bi\u00e7oku, i cili mendon se shkak i paraqitjes s\u00eb von\u00eb t\u00eb emrit Arb\u00ebri, deri n\u00eb shek. XI-XII, kur edhe fillon dob\u00ebsimi dhe r\u00ebnia e Perandoris\u00eb Bizantine, \u00ebsht\u00eb praktika administrative, kancellareske e kishtare e shtetit bizantin p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrdorur elemente t\u00eb tradit\u00ebs antike, si: Ilir, Epir, Maqedoni etj\u00bb. P\u00ebrhapja, ose m\u00eb mir\u00eb t\u00eb themi, stabilizimi i etnonimit arb\u00ebr gjat\u00eb koh\u00ebs romake u b\u00eb edhe p\u00ebr shkaqe t\u00eb ndikimit ekonomik e kulturor. Rruga Via Egnatia dhe roli i saj n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e mesme ishte i fuqish\u00ebm, prandaj nuk \u00ebsht\u00eb e \u00e7uditshme q\u00eb pik\u00ebrisht kjo zon\u00eb do t\u00eb b\u00ebhet vatra kryesore, nga e cila rrezaton m\u00eb s\u00eb shumti emri i arb\u00ebrit edhe at\u00ebher\u00eb kur emri arb\u00ebr n\u00eb shkall\u00eb komb\u00ebtare do t\u00eb ket\u00eb m\u00eb shum\u00eb karakter metaforik(libror) sesa nacional.<\/p>\n

Mendimi i Bi\u00e7okut gjithashtu t\u00eb kujton nj\u00eb em\u00ebrtes\u00eb t\u00eb dyfisht\u00eb t\u00eb emrit t\u00eb Dardanis\u00eb nga administrata romake, si Pirustae dhe popullata vendase Dardani. Po kjo shpjegohet edhe me nj\u00eb element t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm q\u00eb e sh\u00ebnon Kasem Bi\u00e7oku: \u00abShkrimtar\u00ebt e vjet\u00ebr shqiptar\u00eb e t\u00eb huaj fjal\u00ebt Epir e epirot i kan\u00eb p\u00ebrdorur si sinonime t\u00eb emrave arb\u00ebr e arb\u00ebn, kurse banor\u00ebt vend\u00ebs t\u00eb Epiritb (Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Poshtme) gjat\u00eb shekujve t\u00eb mesjet\u00ebs nuk e kan\u00eb p\u00ebrdorur e njohur\u00bb. Bie fjala, \u00abMaqedonia, si em\u00ebr m\u00eb i vjet\u00ebr dhe Arb\u00ebria si em\u00ebr mesjetar, cil\u00ebsohen si pjes\u00eb t\u00eb nj\u00ebra-tjetr\u00ebs dhe k\u00ebta dy emra dalin si sinonime\u00bb.<\/p>\n

Gjat\u00eb k\u00ebsaj kohe, dmth., gjat\u00eb kalimit nga antika n\u00eb mesjet\u00eb, sikur dihet p\u00ebrve\u00e7 f\u00ebrkimeve q\u00eb kan\u00eb pasur me fqinj\u00ebt, p\u00ebrve\u00e7 ndeshjeve kulturore, fetare etj., u zhvilluan edhe disa procese t\u00eb brendshme, t\u00eb q\u00ebndrueshme p\u00ebr organizimin e m\u00ebvonsh\u00ebm t\u00eb arb\u00ebror\u00ebve p\u00ebrball\u00eb sfidave t\u00eb koh\u00ebs. K\u00ebtu mund t\u00eb p\u00ebrmendim: formimin e gjuh\u00ebs shqipe p\u00ebrpara dyndjes s\u00eb sllav\u00ebve, p\u00ebrhapjen e krisht\u00ebrimit, organizimin kur m\u00eb i dob\u00ebt e kur m\u00eb i fort\u00eb t\u00eb fiseve n\u00eb shkall\u00eb krahine, organizimin kulturor etj. Kasem Bi\u00e7oku, p\u00ebr t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn period\u00eb, ka dalluar edhe nj\u00eb element t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr tem\u00ebn ton\u00eb, emrat personal\u00eb. Sipas tij \u00abedhe pse me p\u00ebrhapjen e kristianizmit-emrat personal erdh\u00ebn n\u00eb pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe nga emrat e bot\u00ebs s\u00eb krishter\u00eb, duke iu p\u00ebrshtatur gjuh\u00ebs shqipe, ata mor\u00ebn tiparet e nj\u00eb antroponimie komb\u00ebtare shqiptare.<\/p>\n

K\u00ebshtu gjat\u00eb shekujve t\u00eb mesjet\u00ebs u formua nj\u00eb unitet antroponimik relativ te shqiptar\u00ebt kudo q\u00eb ata banonin. N\u00eb k\u00ebto kushte, si dhe n\u00eb konfrontim e bashk\u00ebjetes\u00eb me popujt ardh\u00ebs pagan\u00eb, q\u00eb u dynd\u00ebn dhe u vendosen n\u00eb Ballkan dhe p\u00ebr t\u2019u dalluar dhe ve\u00e7uar nga ta, jo m\u00eb von\u00eb se n\u00eb k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb ndryshimesh t\u00eb vrullshme etnike, emri arb\u00ebr (Arb\u00ebri, Albani) u b\u00eb em\u00ebr i p\u00ebrbashk\u00ebt p\u00ebr shqiptar\u00ebt\u00bb. Mendimin e Henrik Bari\u00e7it, q\u00eb n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb vazhdim i mendimit t\u00eb Norbert Joklit, Trombettit, Bertoldit, Taliavinit, Hubsehmmidi-tit, Popovi\u00e7it etj., t\u00eb cil\u00ebt mendonin se rr\u00ebnja alb-, arb- etj., duhej t\u00eb ishte e trash\u00ebgimis\u00eb paraindoevropiane, e kan\u00eb kund\u00ebrshtuar Kasem Bi\u00e7oku dhe Eqrem \u00c7abej. Bi\u00e7oku mendon me t\u00eb drejt\u00eb se \u00abemri Arb\u00ebr (Arb\u00ebri, Albani) \u00ebsht\u00eb trash\u00ebguar nga onomastika ilire\u00bb dhe \u00c7abej, i cili nxori nj\u00eb p\u00ebrfundim p\u00ebr nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje kardinale p\u00ebr gjuh\u00ebn shqipe dhe historin\u00eb e popullit shqiptar: \u00abPrej k\u00ebtij emri rrjedhin rregullisht Arben, Arb\u00ebr i shqipes, nj\u00eb d\u00ebshmi nd\u00ebr t\u00eb tjera, q\u00eb shqiptar\u00ebt jan\u00eb anas, autokton n\u00eb vendbanimet e sotme dhe q\u00eb aty ka nj\u00eb vijimsi, nj\u00eb konfirmitet gjuhe t\u00eb pakt\u00ebn prej antikitetit<\/em>\u00bb.<\/p>\n

3. Shtrirja gjeografike<\/strong><\/p>\n

Prej shek. XI, kur emri Arb\u00ebr, Arb\u00ebn, fillon t\u00eb dal\u00eb n\u00ebp\u00ebr dokumente t\u00eb huaja, deri n\u00eb shek. XVIII kur del etnonimi shqiptar, p\u00ebr studimet gjuh\u00ebsore dhe historike \u00e7\u00ebshtja e shtrirjes gjeografike e emrit t\u00eb Arb\u00ebrit paraqet nj\u00eb element t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm. Eqrem \u00c7abej e ka konsultuar nj\u00eb literatur\u00eb t\u00eb gjer\u00eb dhe ka b\u00ebr\u00eb nj\u00eb pasqyr\u00eb pothuajse shteruese p\u00ebr shtrirjen e etnonimit arb\u00ebr dhe top. Arb\u00ebri, n\u00eb Shqip\u00ebri e koloni, te popujt fqinj dhe n\u00eb burimet dokumetare e t\u00eb tradit\u00ebs s\u00eb tyre, nd\u00ebrsa sa i p\u00ebrket lokalizimit t\u00eb qytetit t\u00eb Albanopolisit t\u00eb Ptolemeut n\u00eb Zg\u00ebrdheshin e sot\u00ebm, n\u00eb Juglindje t\u00eb Kruj\u00ebs, E. \u00c7abej mendon se teza e Hanit, paraqitet mjaft bind\u00ebse. Studiuesit Ludwig von Tholloczy-Konstandin Jeri\u00e7ek i kan\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb paraqitje t\u00eb gjer\u00eb shtrirjes historike dhe gjeografike t\u00eb Arb\u00ebrit: \u00abN\u00eb burimet e shkruara latinisht, sidomos n\u00eb burime kishtare, vendi quhet Arbanum, populli Arbanenses, prej nga rrjedh italishtja, n\u00eb librat e Raguzes 1320, Albanese, Arbanese. Sllav\u00ebt e quajt\u00ebn popullin Arbanasi. Emrin Arbanasi e gjejm te poemat dalmatine, si dhe n\u00eb k\u00ebng\u00ebt popullore, por tani ndihet vet\u00ebm n\u00eb jug, sidomos n\u00eb Ragus\u00eb e n\u00eb Mal t\u00eb Zi, ku Arbanas quhet Shqiptari katolik\u00bb.<\/p>\n

\u00abTurku Ballabanbeg, (…) m\u00eb 1415 mban titullin \u00abSubash i Kruj\u00ebs dhe i Rabinit\u00bb dmth Arb\u00ebnit\u00bb. Nga k\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna autor\u00ebt Tholoczy-Jeri\u00e7ek kan\u00eb p\u00ebrfunduar: \u00abN\u00eb Arbanum p\u00ebrfshiheshin gjith vendet prej Alpevet shqiptare midis lumenjvet Lim e Drin e gjer te malet n\u00eb jug t\u2019Elbasanit. Me koh\u00eb emri i Arbnit u zgjerua e u shtri edhe jasht\u00eb k\u00ebtij trualli t\u00eb ngusht\u00eb. (…) Qysh nga fundi i shek. XIV, emri i Arbnit shtrihet edhe n\u00eb veri: n\u2019akte raguziane m\u00eb 1386 p\u00ebrmes S. Sergius dhe Albania(ot Shirq) n\u00eb gryk\u00ebn e Bun\u00ebs; gjithashtu 1419 Tivari, 1413 edhe Lushtica af\u00ebr Kotorrit, 1443 Podgorica, p\u00ebrmenden t\u00eb gjitha si vende t\u00eb ndodhura n\u2019Arb\u00ebn ose n\u00eb Shqip\u00ebri. Nj\u00eb p\u00ebrshkrim rreth vitit 1570 quan Arb\u00ebr vendin prej Ulqini e gjer n\u00eb Vlor\u00eb e n\u00eb malet e Himar\u00ebs. Dihet se edhe vendi i Kotorrit u quajt Shqip\u00ebri venetjane, n\u00eb koh\u00ebn e Napoleonit I. Shqip\u00ebri frenge, para 1448 Shqip\u00ebri austriake\u00bb.
\nStudiuesi David Lluka pasi e ka vler\u00ebsuar studimin e \u00c7abejt nga aspekti historik e gjuh\u00ebsor, mendon se etimologjia e k\u00ebtij toponimi q\u00ebndron n\u00eb shndritjen e toponimis\u00eb s\u00eb rrethit t\u00eb Krujes s\u00eb sotme, prandaj ai p\u00ebrfundon, se etimologjia e tij varet nga metodologjia e shtruarjes s\u00eb problemit e k\u00ebto jan\u00eb tri elemente: \u00abShtrirja e karahin\u00ebs s\u00eb Arb\u00ebris\u00eb, shtrirja e k\u00ebtij emri n\u00eb koh\u00eb jasht\u00eb k\u00ebsaj krahine deri sa ai b\u00ebhet komb\u00ebtar dhe raporti n\u00eb mes \u00bbarben\/arb\u00ebr\u00bb \u00bbkrain\u00eb\u00bb dhe arb\u00ebr\/arben \u00bbfush\u00eb\u00bb, duke i shikuar k\u00ebto n\u00eb lidhjet q\u00eb paraqesin me nj\u00ebra tjetr\u00ebn\u00bb.<\/p>\n

Studiuesi Engj\u00ebll Sedaj \u00ebsht\u00eb nj\u00ebri nga ata studiues q\u00eb i ka kushtuar nj\u00eb monografi t\u00eb t\u00ebr\u00eb problemit t\u00eb prejardhjes s\u00eb etnonimtit arb\u00ebr\/shqiptar dhe n\u00eb kontekst t\u00eb shqyrtimit t\u00eb k\u00ebsaj teme e shoh t\u00eb udh\u00ebs ta trajtoj\u00eb n\u00eb vijimsin\u00eb e problemeve t\u00eb p\u00ebrgjithshme a t\u00eb ve\u00e7anta. Autori b\u00ebn mir\u00eb q\u00eb krahas em\u00ebrtimit t\u00eb shqiptar\u00ebve me emra t\u00eb ndrysh\u00ebm nga t\u00eb huajt, gjat\u00eb historis\u00eb edhe sot, sjell edhe nj\u00eb pasqyr\u00eb t\u00eb em\u00ebrtimit t\u00eb popujve edhe m\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj se shqiptar\u00ebt, p\u00ebr t\u00eb d\u00ebshmuar se fjala \u00ebsht\u00eb p\u00ebr nj\u00eb dukuri t\u00eb natyrshme historike q\u00eb ka lindur si rezultat i fqinj\u00ebsis\u00eb s\u00eb popujve, luft\u00ebtar\u00ebve, okupimeve t\u00eb nd\u00ebrsjella, ndikimeve kulturore, p\u00ebrkimeve gjuh\u00ebsore, madje jo vet\u00ebm n\u00eb Gadishullin Ballkanik por edhe n\u00eb Evrop\u00ebn Per\u00ebndimore e Qendrore. Sa u p\u00ebrket shqiptar\u00ebve, autori sjell edhe em\u00ebrtimet e brendshme: \u00abnd\u00ebr shqiptar\u00ebt, p\u00ebrve\u00e7 em\u00ebrtimeve arb\u00ebnesh dhe shqiptar, ekzistojn\u00eb em\u00ebrtime tjera, sipas shtrirjes regjionale m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb dhe m\u00eb t\u00eb ngusht\u00eb, si\u00e7 jan\u00eb: geg\u00eb (Geg\u00ebri), tosk\u00eb (Tosk\u00ebri, Tosk\u00ebni), \u00e7am\u00eb (\u00c7am\u00ebri), pastaj: matjan, pultjan, llapjan, drenicas etj., kurse popujt tjer\u00eb na quajn\u00eb: Albansis, albanese, Albaner, albanci, Arnaut, Arvanit, Raban etj\u00bb.<\/p>\n

Nuk m\u00eb duket i q\u00ebndruesh\u00ebm insistimi i p\u00ebrs\u00ebritur i autorit q\u00eb kalimin nga ilir\u00ebt te shqiptar\u00ebt ta shikoj\u00eb vet\u00ebm p\u00ebrmes etnonimit arb\u00ebr. Sikur dihet, shqiptar\u00ebt kan\u00eb p\u00ebrdorur edhe emrat \u00absporadik\u00eb\u00bb, – sikur i quan Sedaj, – epirotas, makedon etj., t\u00eb cil\u00ebt nuk duhet p\u00ebrjashtuar nga ky proces. T\u00eb pranosh vet\u00ebm emrin arb\u00ebr, si p\u00ebrcaktues t\u00eb etnonimis\u00eb s\u00eb sotme shqiptare do t\u00eb thot\u00eb t\u00eb rrudh\u00ebsh shum\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn gjeografike t\u00eb trojeve shqiptare, nd\u00ebrmjet trojeve t\u00eb djeshme etnike dhe trojeve t\u00eb sotme shqiptare, d.m.th. ta rrudh\u00ebsh shum\u00eb shtrirjen territoriale shqiptare dhe t\u00eb zvog\u00eblosh p\u00ebr disa her\u00eb numrin e \u00abshqiptar\u00ebve\u00bb t\u00eb sot\u00ebm, gjat\u00eb antik\u00ebs dhe mesjet\u00ebs. Engj\u00ebll Sedaj duke iu qasur etnonimit arb\u00ebr mb\u00ebshtetet edhe n\u00eb l\u00ebnd\u00ebn etnografike e t\u00eb folklorit, por ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb rezultatet gjuh\u00ebsore t\u00eb prof. \u00c7abejt, pa l\u00ebn\u00eb anash k\u00ebtu, v\u00ebrejtjet dhe mendimet e historian\u00ebve si: Aleks Buda, Kristo Frash\u00ebri, Fanulla Papazogllu etj., pastaj gjuh\u00ebtar\u00ebt Idriz Ajeti, Rexhep Ismaili, Dhimit\u00ebr S. Shuteriqi etj.<\/p>\n

N\u00eb nj\u00eb kapitull t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb me mb\u00ebshtetje t\u00eb mir\u00eb historike, historiografike e t\u00eb arkeologjis\u00eb E. Sedaj trajton shtrirjen dhe vendin e formimit t\u00eb alban\u00ebve antik\u00eb dhe Albanopolit t\u00eb tyre. N\u00eb mb\u00ebshtetje t\u00eb njohurive t\u00eb sotme t\u00eb historis\u00eb dhe sidomos arkeologjis\u00eb, k\u00ebt\u00eb vend autori e gjen midis Matit e Shkumbinit, duke pranuar mendimin e Selim Islamit, p\u00ebr Zg\u00ebrdheshin si qendr\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe arkeologjike t\u00eb njohur n\u00eb at\u00eb zon\u00eb. Po k\u00ebtu, autori i trajton nga shum\u00eb aspekte edhe mar\u00ebdh\u00ebniet historike nd\u00ebrmjet krahinave dhe qyteteve shqiptare gjat\u00eb antik\u00ebs e mesjet\u00ebs, duke i v\u00ebn\u00eb n\u00eb p\u00ebrdorim edhe disa \u00e7\u00ebshtje t\u00eb ndikimeve gjuh\u00ebsore, nd\u00ebrmjet greqishtes e shqipes, t\u00eb cilat shpjegojn\u00eb shum\u00eb \u00e7\u00ebshtje historike, edhe nga fakti se shqipes i mungojn\u00eb dokumente t\u00eb shkruara gjat\u00eb mesjet\u00ebs dhe antik\u00ebs n\u00eb krahasim me greqishten.<\/p>\n

4. Aspekti biblik i shpjegimit t\u00eb etnonimit arb\u00ebr<\/strong><\/p>\n

\u00ab Shikuar sub specie mundi, – shkruan E. Sedaj \u2013 etnonimi alban, n\u00eb k\u00ebt\u00eb shkall\u00eb t\u00eb vet\u00ebdijes s\u00eb zhvilluar, d\u00ebshmohet n\u00eb rrjedhat e fuqis\u00eb titanike traditore, q\u00eb gjat\u00eb shekujve ishte m\u00eb e fuqishme se raca, relegjioni dhe ekonomia\u00bb. Le t\u00eb shihet k\u00ebtu edhe p\u00ebrkufizimi i p\u00ebraf\u00ebrt i studiuesit Giusepse Schiro Juniori: \u00abDuke krahasuar me kujdes shprehjet arb\u00ebreshe nd\u00ebr shkrimet greke \u2013 t\u00eb pabotuara, por q\u00eb gjenden n\u00eb shtyp \u2013 m\u00eb ra n\u00eb sy se n\u00eb fjal\u00ebn Arb\u00ebr p\u00ebrmblidhen vlera kuptimore q\u00eb kap\u00ebrcejn\u00eb sh\u00ebnimin e thjesht\u00eb si em\u00ebr i nj\u00eb populli e se ky em\u00ebr reflekton m\u00eb tep\u00ebr bot\u00ebn etnike t\u00eb fisit\u00bb. K\u00ebta ishin njer\u00ebz q\u00eb jetonin n\u00eb kultin atavik t\u00eb liris\u00eb s\u00eb individit dhe t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs struktur\u00eb familjare: m\u00eb p\u00eblqen t\u00eb kujtoj se historian\u00ebt bizantin\u00eb i quajn\u00eb Arb\u00ebresh\u00ebt \u03b1\u03b2\u03b1\u03b4\u03b9\u03b5\u03bd\u03c4\u03bf\u03b9, do me th\u00ebn\u00eb, njer\u00ebz pa udh\u00ebheq\u00ebs, pa kuryetar\u00eb. Ishin njer\u00ebz q\u00eb u l\u00ebshojin grave, t\u00eb rinj\u00ebve dhe t\u00eb vjet\u00ebrave kujdesin e sht\u00ebpis\u00eb dhe t\u00eb arave dhe vijin si ideal t\u00eb jet\u00ebs trim\u00ebrin\u00eb dhe respektin absolut t\u00eb fjal\u00ebs s\u00eb dh\u00ebn\u00eb, t\u00eb bes\u00ebs\u00bb. Ose edhe m\u00eb sakt\u00eb: \u00abAshtu si u tha p\u00ebr greqishten, ku sh\u00ebnohen dy grupe kuptimesh albanon e albana, me vler\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00eb, dhe arbanhtiV. Chetta, duke iu p\u00ebrshtatur t\u00eb folmes s\u00eb koh\u00ebs, p\u00ebrdor dy forma: nj\u00eb arb\u00ebr dhe tjetra \u00ebsht\u00eb \u00abarb\u00ebresh\u00eb\u00bb dhe, ashtu si n\u00eb greqishte, forma e par\u00eb sh\u00ebnon \u00abarbreshin\u00bb apo shqiptarin si p\u00ebrfaq\u00ebsues i fisit, nd\u00ebrsa arb\u00ebresh\u00eb-arb\u00ebreshi sh\u00ebnon individin arbresh\u00eb n\u00eb vetvete. Ndryshimi sot, duke dal\u00eb jasht\u00eb p\u00ebrdorimi fjala arb\u00ebr, duket i st\u00ebrholluar, por \u00ebsht\u00eb leht\u00eb p\u00ebr t\u2019u kuptuar nga ai q\u00eb njeh kuptimin e ri e t\u00eb vjet\u00ebr t\u00eb fjal\u00ebs arb\u00ebresh\u00bb.<\/p>\n

\u00ab Pra, kuptimi arb\u00ebr \u00ebsht\u00eb arbresh a shqiptar duke theksuar sidomos \u00bbfisin\u00bb si dhe dheu ku jetojn\u00eb Arbresh\u00ebt e Shqiptar\u00ebt. Pra, ku arbreshi v\u00eb vatr\u00ebn e tij aty \u00ebsht\u00eb \u00abArb\u00ebr\u00bb: do me th\u00ebn\u00eb \u00abShqip\u00ebri\u00bb, (theksojm\u00eb se Chetta nuk p\u00ebrdor form\u00ebn Arb\u00ebri). Rrjedhimisht Arbria nuk gjendet vet\u00ebm br\u00ebnda kufirit politik t\u00eb Ship\u00ebris\u00eb s\u00eb sotme, por n\u00eb \u00e7do pjes\u00eb t\u00eb dheut, ku dhizet flaka e nj\u00eb vatre shqiptare: n\u00eb Greqi, n\u00eb Ungari, n\u00eb Rumani, Jugosllavi, Turqi, Itali dhe Amerik\u00eb. Vler\u00eb mistike e fjal\u00ebs: aty ku shqiptari v\u00eb gurin e vatr\u00ebs s\u00eb tij, ajo sht\u00ebpi b\u00ebhet Arb\u00ebr. (\u2026) \u00ebsht\u00eb Shqip\u00ebri mistike, nj\u00eb Shqip\u00ebri spirituale me plot\u00ebsimin e t\u00eb gjitha vlerave morale q\u00eb \u00e7do shqiptar trash\u00ebgon nga autoriteti at\u00ebror dhe ja u pason pasardh\u00ebsvet me besnikri\u00bb. Nj\u00eb p\u00ebrgjegjje e till\u00eb e krahasuar me Skiroin besoj gjen shpjegim edhe te studiuesi i folklorit Shaban Sinani, kur vler\u00ebson se: \u00abtek krijuesit e mo\u00e7\u00ebm t\u00eb k\u00ebng\u00ebve legjendare-shqiptare \u00ebsht\u00eb kulti i vedlindjes, i malit, i dheut, i bjeshk\u00ebs, i asaj q\u00eb kovencionalisht do ta quanim \u00bbatdhe shpirt\u00ebror\u00bb, ose nj\u00eb \u00abhabitat\u00bb ende i vagullt\u00bb. Q\u00eb t\u00eb dy mendimet, pra edhe mendimi i Skiroit edhe mendimi i Sinanit, q\u00eb ndon\u00ebse merren me probleme t\u00eb ndryshme, n\u00eb fakt q\u00eb t\u00eb dy k\u00ebrkojn\u00eb probleme thelb\u00ebsore t\u00eb etnis\u00eb, un\u00eb gjej nj\u00eb baz\u00eb biblike t\u00eb shpjegimit, t\u00eb l\u00ebvizjes s\u00eb shenj\u00ebtor\u00ebve, ose sakt\u00ebsisht t\u00eb Sh\u00ebn Mateut:<\/p>\n

18.\u00abDuke ecur gjat\u00eb bregut t\u00eb Detit t\u00eb Galiles\u00eb, Jezusi pa dy v\u00ebllez\u00ebr: Simonin t\u00eb quajtur Pjet\u00ebr dhe Andrean, t\u00eb v\u00ebllan\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt po hidhnin rrjet\u00ebn n\u00eb det, sepse ishin peshkatar\u00eb;
\n19. Dhe u tha atyre: \u00bbNdiqm\u00ebni dhe un\u00eb do t\u00eb ju b\u00ebj\u00eb peshkatar\u00eb njer\u00ebzish\u00bb.
\n20. Dhe ata i lan\u00eb menj\u00ebher\u00eb rrjetat dhe e ndoq\u00ebn.
\n21. Dhe, duke vazhduar rrug\u00ebn, pa dy v\u00ebllez\u00ebr t\u00eb tjer\u00eb: Jakobin, birin e Zebedeut dhe Gjonin, v\u00ebllan\u00eb e tij, n\u00eb bark\u00eb bashk\u00eb me Zebedeun, atin e tyre, duke ndrequr rrjetat; dhe i thirri
\n22. Dhe ata lan\u00eb menj\u00ebher\u00eb bark\u00ebn dhe atin e tyre dhe i shkuan pas\u00bb.<\/p>\n

Ky shpjegim ka p\u00ebrgjegje n\u00eb fush\u00eb t\u00eb historis\u00eb, sepse vet\u00ebm njer\u00ebzit (individ\u00ebt) e till\u00eb mund t\u00eb b\u00ebheshin bart\u00ebs t\u00eb emrit q\u00eb do t\u00eb b\u00ebhet etnonim komb\u00ebtar. P\u00ebr shum\u00eb shekuj, n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur vendi ishte i ndar\u00eb n\u00eb principata e krahina nga m\u00eb t\u00eb ndryshmet. Nga pik\u00ebpamja sociale kjo d\u00ebshmon se bart\u00ebsit e tij ishin shtresa popullore, q\u00eb kishte nj\u00eb kultur\u00eb t\u00eb caktuar dhe baz\u00eb t\u00eb caktuar ekonomike-sociale. Nga aspekti etnokulturor kjo hipotez\u00eb afrohet me situat\u00ebn historike dhe etnokulturore t\u00eb krahin\u00ebs s\u00eb Arb\u00ebrit dhe i afrohet shpjegimit gjuh\u00ebsor e semantik: \u00abfusharak\u00bb, \u00abar\u00eb\u00bb etj. Nga aspekti historik d\u00ebshmohet se kjo p\u00ebrhapje ka ndodhur m\u00eb s\u00eb voni, para ardhjes s\u00eb sllav\u00ebve n\u00eb Ballkan, po m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm \u00ebsht\u00eb fakti se kjo nuk ka ndodhur n\u00eb prag t\u00eb v\u00ebrshimit t\u00eb sllav\u00ebve n\u00eb trojet e tashme shqiptare, e madje as si rezultat i rrezikut nga k\u00ebta, si\u00e7 mendon Osman Myderrizi, por n\u00eb nj\u00eb gjendje paqeje, pra n\u00eb nj\u00eb shkall\u00eb t\u00eb lart\u00eb kulturore dhe organizative, kur arb\u00ebror\u00ebt dhe sllav\u00ebt jetonin n\u00eb fqinj\u00ebsi t\u00eb tolerueshme.<\/p>\n

Bart\u00ebs i nj\u00eb kulture, mentaliteti a filozofie t\u00eb till\u00eb, natyrisht nuk mund t\u00eb ishin struktura t\u00eb popullat\u00ebs s\u00eb varf\u00ebr dhe thjesht nomade, e as nga zonat me zhvillim t\u00eb ul\u00ebt, por sigurisht njer\u00ebz, q\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsonin nj\u00eb zon\u00eb t\u00eb zhvilluar n\u00eb aspektin ekonomik, secila e kulturor dhe njer\u00ebz me ndikim, q\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsonin nj\u00eb klas\u00eb me zhvillim t\u00eb caktuar ekonomike-kulturore t\u00eb koh\u00ebs. Kjo zon\u00eb e pasur (me zhvillim blegtoral e bujq\u00ebsor ishte Shqip\u00ebria e Mesme, ku shtrihej qendra e Arb\u00ebrit dhe n\u00ebp\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn kalonte rruga interkontinetale Via Egnatia, pa harruar k\u00ebtu luginat e p\u00ebrshtatshme p\u00ebr nd\u00ebrtime t\u00eb mundshme drejt qendrave bregdetare, nga zonat m\u00eb t\u00eb thella verilindore e veriper\u00ebndimore t\u00eb trojeve ilirike.<\/p>\n

5. Baza antroponimike e etnonimit arb\u00ebr-shqiptar<\/strong><\/p>\n

Etnonimi arb\u00ebr n\u00eb dokumente t\u00eb ndryshme sikur ka shkruar R. Do\u00e7i, q\u00eb nga fillimi del me funksion antroponimik, patronimik, por edhe n\u00eb kuptimin e p\u00ebrcaktorit t\u00eb etnosit shqiptar. K\u00ebt\u00eb element e ka diktuar edhe \u00c7abej, kur ka shkruar se: \u00abparalel me emrin arb\u00ebr si emrin etnik do t\u00eb ket\u00eb shtrir\u00eb fush\u00ebn e p\u00ebrdormit, duke p\u00ebrfshir\u00eb edhe popullin e vendit\u00bb. Interesimi p\u00ebr t\u00eb barazuar etnonimin arb\u00ebr\/shqiptar del pas botimit t\u00eb dokumenteve t\u00eb mesjet\u00ebs n\u00eb \u00abActa Albania\u00bb t\u00eb Shuflait e Jire\u00e7ekut, nga shek XIV, kur del emri i familjes Schivipudar, Schepuder, Schapudar, Scapuder, e t\u00eb nj\u00eb banori t\u00eb qytetit t\u00eb Drishtit af\u00ebr Shkodr\u00ebs q\u00eb p\u00ebrmendet rreth vjet\u00ebve 1368-1402 n\u00eb arkivat e Raguz\u00ebs\u00bb. E. \u00c7abej e ka pasur k\u00ebt\u00eb fakt parasysh n\u00eb nj\u00eb artikull t\u00eb vitit 1972, prandaj \u00ebsht\u00eb shprehur se hipoteza e till\u00eb meriton t\u00eb gjurmohet m\u00eb tej. Shembuj t\u00eb till\u00eb, me shum\u00eb interes nga Kosova, ka sjell\u00eb, sidomos Rexhep Do\u00e7i nga dokumentet arkivore t\u00eb arealit latin dhe sidomos nga krisobulat serbe, si dhe Qemal Murati nga dokumentet dhe studimet sllave n\u00eb Maqedoni.<\/p>\n

Ky i fundit ka mbrojtur edhe tez\u00ebn e njohur p\u00ebr prejardhjen e etnonimit shqiptar me baz\u00eb patronimike, me argumentin se \u00abMe koh\u00eb ky em\u00ebr n\u00eb form\u00eb t\u00eb patronimizuar(familjarizuar) do t\u00eb jet\u00eb marr\u00eb e do t\u00eb jet\u00eb p\u00ebrdorur si ofiq, nofk\u00eb, dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb funksion do t\u00eb jet\u00eb ngritur e p\u00ebrgjith\u00ebsuar p\u00ebr mbar\u00eb popullin\u00bb. Q\u00eb emrat vetjak\u00eb marrin zhvillime t\u00eb k\u00ebtilla \u00ebsht\u00eb edhe nj\u00eb gj\u00eb q\u00eb provohet gjithkund. M\u00eb n\u00eb fund edhe emri etnik arb\u00ebr\/arb\u00ebn, arbnesh\/arb\u00ebresh, i period\u00ebs antike e mesjetare,, q\u00eb ishte n\u00eb p\u00ebrdorim deri n\u00eb koh\u00ebn e Sk\u00ebnderbeut, para se t\u00eb shfaqej emri i ri shqiptar, ka dal\u00eb n\u00eb thelb nga nj\u00eb em\u00ebr i vjet\u00ebr fisnor Arban, Alban, t\u00eb cilin e p\u00ebrmend Ptolemeu qysh n\u00eb shek. e II pas krishtit\u00bb. P\u00ebr interesin ton\u00eb, mbase m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme do t\u00eb ishte, sikur t\u00eb mund t\u00eb shpjegonim vet\u00eb etimologjin\u00eb e trajtave t\u00eb patronimeve Schepuder, Scapuder etj., dhe m\u00eb pastaj t\u00eb diskutohet nj\u00eb prejardhje e mundshme e emrit shqiptar nga ky patronim. P\u00ebrndryshe, nj\u00eb shembull i vet\u00ebm, zor se mund t\u2019 i q\u00ebndroj\u00eb metod\u00ebs s\u00eb rrept\u00eb shkencore, ku p\u00ebr nj\u00eb tez\u00eb do t\u00eb duheshin s\u00eb paku tri d\u00ebshmi t\u00eb q\u00ebndrueshme, qoft\u00eb edhe n\u00eb kund\u00ebrshtim me nj\u00ebra-tjetr\u00ebn, por q\u00eb nj\u00ebkoh\u00ebsisht i plotsojn\u00eb ndryshimet brenda t\u00ebr\u00ebsis\u00eb. Rezultatet e historianit Muhamet Pirraku p\u00ebr vendin e formimit t\u00eb etnonimit shqiptar dhe p\u00ebr motivin e nj\u00eb em\u00ebrtimi t\u00eb till\u00eb, k\u00ebtu jan\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr tri \u00e7\u00ebshtje t\u00eb hapura dhe nj\u00eb p\u00ebrfundim:<\/p>\n

S\u00eb pari, nj\u00eb vazhdim i kahersh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb par\u00eb etnonimet arb\u00ebr dhe shqiptar n\u00eb kontekst vet\u00ebm t\u00eb besimit katolik dhe besimit islam;
\nS\u00eb dyti, rind\u00ebrtimi i tez\u00ebs se \u00abemri komb\u00ebtar p\u00ebr popullin dhe vendin \u00ebsht\u00eb autokton, vazhdues i nj\u00eb popullsie ilire ose shum\u00ebsi i emrit t\u00eb banor\u00ebve t\u00eb nj\u00eb qyteti dhe pik\u00ebrisht nga Shkupi Shkypi -shkyptar\u00eb, shkuptar\u00eb, shqiptar\u00eb, si\u00e7 mendonte dijetari Qiro Truhelka, por me plot\u00ebsimin e Muhamet Pirrakut se area e vendformimit etnokulturor i popullit dhe i gjuh\u00ebs shqipe \u00ebsht\u00eb bukur m\u00eb i gjer\u00eb se shqiptar\u00ebt, ku jetojn\u00eb sot\u00bb; dhe
\nS\u00eb treti, i ashtuquajturi \u00abzbulim\u00bb i emrit komb\u00ebtar \u00abpas islamizimit masiv t\u00eb shqiptar\u00ebve n\u00eb ish zonat e ndikimit politik e fetar mesjetar serb, q\u00eb u krye p\u00ebrfundimisht deri n\u00eb mesin e shek. XVII\u00bb.<\/p>\n

Sa i p\u00ebrket motivit prej t\u00eb cilit shqiptar\u00ebt kan\u00eb marr\u00eb emrin, Pirraku zgjedh shqiponjen, nj\u00eb element t\u00eb njohur edhe n\u00eb p\u00ebrmasa shkencore, dhe t\u00eb diskutuar sidomos nga studiuesi i shquar Maksimilian Lamberci, por duke e par\u00eb n\u00eb p\u00ebrmasa m\u00eb t\u00eb gjera. Muhamet Pirraku i ka b\u00ebr\u00eb nj\u00eb p\u00ebrshkrim t\u00eb detajuar vijimsis\u00eb s\u00eb p\u00ebrdorimit t\u00eb k\u00ebtij simboli nga pik\u00ebpamja historike dhe kulturore dhe ka nxjerr\u00eb n\u00eb p\u00ebrfundim se: \u00abteza se shqiptar\u00ebt quhen sipas shpes\u00ebs shqipe si totem e or\u00eb trim\u00ebrie \u00ebsht\u00eb tez\u00eb e vetme q\u00eb buron nga kultura shqiptare, q\u00eb \u00ebsht\u00eb e mish\u00ebruar n\u00eb kultur\u00eb shqiptare shpirt\u00ebrore\u00bb.<\/p>\n

6. Aspekte gjuh\u00ebsore (onomastike) t\u00eb rr\u00ebnj\u00ebs alb- arb-<\/strong><\/p>\n

Problemi i koh\u00ebs s\u00eb paraqitjes s\u00eb rr\u00ebnj\u00ebs s\u00eb etnonimit arb-, alb-, dhe sidomos i tingujve r\/l \u00ebsht\u00eb nj\u00ebra nga temat m\u00eb t\u00eb rrahura nga aspekti i fonetik\u00ebs historike mbase n\u00eb gjith\u00eb etimologjin\u00eb e leksikografis\u00eb dhe onomastik\u00ebn shqiptare, n\u00ebse k\u00ebtu p\u00ebrjashtohen disa probleme t\u00eb guturaleve. Shkaqet jan\u00eb t\u00eb shumta: dalja n\u00eb dy trajta dhe n\u00eb koh\u00eb t\u00eb ndryshme brenda vet\u00eb shqipes, mungesa e nj\u00eb tradite dokumentare p\u00ebr zhvillimin e brendsh\u00ebm t\u00eb shqipes krahas burimeve q\u00eb na i ofrojn\u00eb t\u00eb huajt, pozita e saj n\u00eb shkall\u00eb t\u00eb zhvillimit t\u00eb gjuh\u00ebve indoevropiane dhe sidomos n\u00eb shkall\u00eb t\u00eb zhvillimit t\u00eb gjuh\u00ebve fqinje gjat\u00eb antikitetit dhe mesjet\u00ebs etj. \u00abGustav Majeri rr\u00ebnj\u00ebn e arb\u00ebrit e nxjerr nga baza i.e. \u00abalbh\u00bb n\u00eb lidhje me lat.albus; Petar Skoku te nj\u00eb alb-, arb- gjen nj\u00eb rr\u00ebnj\u00eb paraindoevropiane, sikur edhe Vin\u00e7enc Dorsa e M. Pavllovi\u00e7, baz\u00ebn arb- e gjen me baz\u00eb ilire. Idriz Ajeti duke prezantuar mendimin e Holger Pedersenit, shpreh mendimin e tij se trajta alb- \u00ebsht\u00eb sekondare e dalur nga baza arb-. Shuflai muges\u00ebn e r-s\u00eb te Ptolemeu e sheh te ndikimi padyshim i baz\u00ebs paraindoevropiane. Profesor Shaban Demiraj mendon se trajta latine: \u00abArbanum, Albanum (-r->-l-) lidhet me trajt\u00ebn m\u00eb t\u00eb her\u00ebshme Arban\u00bb, por mendon gjithashtu se \u00abme sa duket trajta me nistoren \/-al\/ ka pasur nj\u00eb p\u00ebrdorim m\u00eb t\u00eb dendur nd\u00ebr banor\u00ebt e p\u00ebrtej Adriatikut, sepse nd\u00ebr italian\u00ebt dhe n\u00ebp\u00ebrmjet k\u00ebtyre edhe nd\u00ebr popujt e tjer\u00eb t\u00eb Evrop\u00ebs, \u00ebsht\u00eb p\u00ebrhapur me nistoren \/-al\/\u00bb. I vetmi problem i paqart\u00ebsuar nga k\u00ebto trajta, sipas Demirajt \u00ebsht\u00eb burimi i trajtave greke Alvanoi (a Albanoi?), Arvanon (a Arbanon?), arvanitis, q\u00eb d\u00ebshmohen n\u00eb shekujt XI-XII\u00bb.<\/p>\n

David Lluka \u00ebsht\u00eb p\u00ebrpjekur q\u00eb ]\u00ebshtjen edhe nj\u00ebher\u00eb ta shtroj\u00eb nga aspekti fonologjik. Ai shkruan: \u00abP\u00ebr mendimin ton\u00eb trajtat me l dhe me r paraqesin dy variante t\u00eb ndryshme fonetike t\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtit em\u00ebr (megjith\u00ebse historikisht p\u00ebrpara bashk\u00ebting\u00ebllores p\u00eblcit\u00ebse buzore e dh\u00ebmbore l-ja p\u00ebrgjith\u00ebsisht ruhet e pandryshuar\u00bb. Lluka gjithashtu ka p\u00ebrkrahur nj\u00eb mendim t\u00eb H. Krahes p\u00ebr pranin\u00eb e prapashtes\u00ebs -an dhe n\u00eb ilirishte, por sikur edhe \u00c7abej m\u00eb par\u00eb, e ka kund\u00ebrshtuar Joklin p\u00ebr nj\u00eb prejardhje latine t\u00eb prapashtes\u00ebs -esh.
\nI shikuar edhe m\u00eb hapur, problemi i tingujve r\/l na del p\u00ebrgjith\u00ebsisht me zgjidhje t\u00eb k\u00ebnaqshme edhe n\u00eb shkall\u00eb t\u00eb studimeve indoevropiane. Bie fjala linguisti Lenard Blumfild ka konstatuar se \u00abgjuh\u00ebt indoevropiane tregojn\u00eb po ashtu edhe nj\u00eb mosdallim t\u00eb vjet\u00ebr t\u00eb l-s\u00eb dhe t\u00eb r-s\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb shpjeguar si shkak i substratit, i cili kishte vet\u00ebm nj\u00ebrin apo asnj\u00ebrin nga k\u00ebta tinguj\u00bb.<\/p>\n

Zgjedhja e k\u00ebtij problemi n\u00eb gjuh\u00ebsin\u00eb shqiptare, besoj se k\u00ebtu do t\u00eb jepte p\u00ebrgjigje edhe n\u00eb disa \u00e7\u00ebshtje t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb fjalorit etimonologjik, sidomos n\u00eb lidhjet dhe nd\u00ebrndikimet gjuh\u00ebsore shqiptaro-rumune dhe n\u00eb lidhje me rotacizmin e pranin\u00eb e tij n\u00eb gjuh\u00ebsin\u00eb ballkanike. Ne k\u00ebtu po e shtojm\u00eb edhe nj\u00eb mendim t\u00eb Giuseppe Schiro Jr., q\u00eb jo vet\u00ebm n\u00eb aspektin historik, por edhe gjuh\u00ebsor e ndihmon \u00e7\u00ebshtjen ton\u00eb: \u00abNuk duhet t\u00eb jesh glotolog p\u00ebr t\u00eb zbuluar q\u00eb albanoV e arb\u00ebr jan\u00eb fjal\u00eb t\u00eb nj\u00eb rr\u00ebnje, e se arb\u00ebr \u2013 geg\u00ebrisht arben \u2013 \u00ebsht\u00eb rezultat i nj\u00eb evolucioni fonetik gjat\u00eb shekujsh n\u00eb goj\u00ebn toske. N\u00ebse ne marrim n\u00eb shqyrtim zhvillimet semantike t\u00eb albanoV nga popullsia greke e Epirit q\u00eb jetonte bashk\u00eb me Arb\u00ebresh\u00ebt dhe rrjedhimisht nga kronisti i Tokajve \u2013 i cili ishte nj\u00eb grek fanatik nga Janina, – ne mund t\u00eb dep\u00ebrtojm\u00eb n\u00eb vlerat semantike t\u00eb fjal\u00ebs \u00abarb\u00ebr, vlera semantike e t\u00eb cilit na reflektohet nga gjuha greke dhe motike, e cila nuk ishte e panjohur nga t\u00eb par\u00ebt tan\u00eb\u00bb.<\/p>\n

\u00abFjala albanhtiV p\u00ebrkthen termin arb\u00ebresh dhe sh\u00ebnon arb\u00ebreshin n\u00eb individualitetin e tij: albanhtai a albanhteV jan\u00eb shum\u00eb Arb\u00ebresh\u00eb, duke llogaritur p\u00ebrmend\u00ebsh shumic\u00ebn nj\u00eb me nj\u00eb. Kjo \u00ebsht\u00eb forma q\u00eb i q\u00ebndroj koh\u00ebs: e vetmja sot n\u00eb p\u00ebrdorim n\u00eb greqishten dhe motike\u00bb. \u00abTo albanon \u00ebsht\u00eb nj\u00eb fjal\u00eb neutre (asnj\u00ebn\u00ebse), me kuptim kolektiv e mund n\u00ebnkupto genoV =fis.\u00bb \u00abT\u00eb gjith\u00eb popujt tjer\u00eb, duke u marr\u00eb n\u00eb entitetin global t\u00eb tyre, sh\u00ebnohen zakonisht me emrin mashkullor, nj\u00ebj\u00ebs apo shum\u00ebs, por jo me trajt\u00ebn neut\u00ebr\u00bb. \u00abLirisht dhe haptas t\u00eb shkoj p\u00ebr mes t\u00eb krahinave arb\u00ebreshe, \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb se k\u00ebtu p\u00ebr metonimi ta Albana sh\u00ebnon jo aq Arb\u00ebresh\u00ebt sa krahinat e banuara nga Arb\u00ebresh\u00ebt. Nga k\u00ebtu del se \u00e7do krahin\u00eb e banuar \u00ebsht\u00eb n\u00eb vetvete albanhon\u00bb.<\/p>\n

Pavar\u00ebsisht nga t\u00eb gjitha zgjidhjet e mundshme historike, etnokulturore, historike dhe sidomos gjuh\u00ebsore, mendojm\u00eb se p\u00ebrgjegja gjuh\u00ebsore e Eqrem \u00c7abejt n\u00eb k\u00ebt\u00eb t\u00ebr\u00ebsi \u00ebsht\u00eb jo vet\u00ebm m\u00eb relevantja, por edhe m\u00eb e mundshmja. Duke pasur parasysh t\u00eb gjitha rezultatet e arritura E. \u00c7abej ka dh\u00ebn\u00eb k\u00ebt\u00eb shpjegim: \u00abGabim e kan\u00eb spieguar sll. Arbanas- me mjete gjuh\u00ebsore sllave, e t\u00eb (BER 1 14) prej gr. Arbanos Albanos, e cila n\u00eb pajtim me koh\u00ebn e k\u00ebtij huazimi t\u00eb pretenduar, nuk mund t\u00eb kish dh\u00ebn\u00eb tjet\u00ebr ve\u00e7 se nj\u00eb em\u00ebr me arv-; kjo Arbanas rrjedh nga nj\u00eb zgjerim sot i zhdukur, i shqipes me -as, format p\u00ebr emra banor\u00ebsh, si vendas, Beratas\u00bb. Krahe (PN 145) gjen k\u00ebtu, n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb gjuh\u00ebsisht dhe gjeografikisht mjaft bind\u00ebse, nj\u00eb sufiks -ano t\u00eb ilirishte. M\u00eb pak af\u00ebr mend\u00ebsh \u00ebsht\u00eb mendimi i Galboit (Ling. balk. VI. 78) q\u00eb emri etnik i Ptolemeut t\u00eb p\u00ebrb\u00ebj\u00eb sufiksin -eno\/-ano t\u00eb trakishtes\u00bb. Sa i p\u00ebrket sistemit gramatikor, sipas \u00c7abejt, prapashtesa -esh, me nyje Arb\u00ebneshi e i Arbneshi jan\u00eb m\u00eb t\u00eb vjetra se Arbnesh, pa nyje.<\/p>\n

Eqrem \u00c7abej pranon trajt\u00ebn arb- e jo alb- si primare, duke pranuar mendimin e Gustav Majerit e Pedersenit, mendim ky edhe i dijetar\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb. Trajta albresh albrisht thot\u00eb \u00c7abej \u00ab\u00ebsht\u00eb nj\u00eb ndikim i italishtes albanese e nj\u00eb disimilim r\/l. Edhe historikisht arb- del m\u00eb e vjet\u00ebr. Vet\u00ebm prej koh\u00ebs s\u00eb Anzhuve(1271) e k\u00ebtej del m\u00eb fort\u00eb me alb-, e nga t\u00eb cilat rrjedhin trajtat e gjuh\u00ebve gjermane e prej k\u00ebtej edhe gjuh\u00ebve t\u00eb tjera\u00bb. \u00abDuke u nisur nga arb- si\u00e7 del te arb-\u00ebn(\u00eb) nga nj\u00eb m\u00eb e lasht\u00eb *arb-an, e duke e ]uar at\u00eb te nj\u00eb form\u00eb baz\u00eb *arv- e koh\u00ebs antike e mesjetare e hershme, me betaciz\u00ebm rv:rb, si te korb nga lat. corvus, mund t\u00eb afrojm\u00eb k\u00ebt\u00eb fjal\u00eb me lat. arvum \u00bbar\u00eb, tok\u00eb e punuar, fush\u00eb\u00bb, umbr. arvam-en \u00bbin arvam\u00bb gr. aronra \u00abar\u00eb, tok\u00eb buke\u00bb, irl. e mesme arbor shm. arbanna \u00abdrith\u00eb\u00bb, arm. haravunk \u00abtok\u00eb buke\u00bb; aty Pederseni KG I 63 vendon nd\u00ebr t\u00eb tjera edhe sll. e vjet\u00ebr kishtare rab\u00ebno \u00abi rrafsht\u00eb\u00bb; po pa gjetur miratim t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm. Me k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb dh\u00ebnat gjuh\u00ebsore, historike dhe territoriale tregojn\u00eb q\u00eb emri arb\u00ebr arb\u00ebn \u00ebsht\u00eb m\u00eb fort\u00eb me gurr\u00eb indoevropiane, nj\u00eb alb- indoevropiane duke u p\u00ebrjashtuar vetvetiu me d\u00ebshmit\u00eb historike, t\u00eb brendshme e t\u00eb jashtme. Kuptimi i par\u00eb i fjal\u00ebs rezulton t\u00eb jet\u00eb k\u00ebshtu \u00abar\u00eb, fush\u00eb, rrafshin\u00eb\u00bb, khs. u dynd mal e arb\u00ebr, q\u00eb u p\u00ebrmed m\u00eb lart\u00eb. Em\u00ebrtimi analog me at\u00eb t\u00eb Polonis\u00eb, Polska polje \u00abfush\u00eb ar\u00eb\u00bb.<\/p>\n

Me k\u00ebt\u00eb p\u00ebrkufizim \u00c7abej ve\u00e7 t\u00eb tjerash hodhi drit\u00eb t\u00eb re n\u00eb dy probleme kardinale: s\u00eb pari nga aspekti fonetik rr\u00ebzoi nj\u00eb hipotez\u00eb t\u00eb p\u00ebrs\u00ebritur gjat\u00eb dhe shum\u00eb shpejt, p\u00ebr nj\u00eb baz\u00eb paraindoevropiane t\u00eb rr\u00ebnj\u00ebs alb- dhe s\u00eb dyti nga aspekti semantik nd\u00ebrpreu nj\u00eb metod\u00eb po kaq t\u00eb p\u00ebrs\u00ebritur p\u00ebr etimologji p\u00ebr hir\u00eb t\u00eb metodologjis\u00eb, sikur do t\u00eb shprehej edhe vet\u00eb \u00c7abej. Mbi k\u00ebto rezultate t\u00eb \u00c7abejt, Rexhep Do\u00e7i nxori edhe nj\u00eb varg p\u00ebrfundimesh me interes p\u00ebr onomastik\u00ebn:<\/p>\n

– s\u00eb pari, mendimi i \u00c7abejt, sipas R. Do\u00e7it \u201c\u00ebsht\u00eb \u00e7el\u00ebs p\u00ebr gjetjen etimologjike e kuptimore edhe t\u00eb shum\u00eb antroponimeve, patronimeve e toponimeve kosovare e m\u00eb gjer\u00eb t\u00eb tipit arb-(arv-)
\n– s\u00eb dyti, edhe m\u00eb par\u00eb Do\u00e7i kishte v\u00ebrejtur se shum\u00eb em\u00ebrtime t\u00eb hershme jan\u00eb me burim konfiguracioni;
\n– s\u00eb treti, mbante q\u00ebndrim rreth dilem\u00ebs, n\u00ebse antroponimet dhe patronimet me kuptim et\u00adnik arbanas jan\u00eb p\u00ebrdorur p\u00ebr t\u00eb treguar p\u00ebrkat\u00ebsin\u00eb etnike apo p\u00ebr t\u00eb treguar aspektin kon\u00adfi\u00adgu\u00adracional t\u00eb pron\u00ebs.
\nN\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb \u00c7abej jo vet\u00ebm p\u00ebrjashtoi rr\u00ebnj\u00ebn alb- nga nj\u00eb prejardhje parain\u00addoev\u00adro\u00adpia\u00adne por d\u00ebshmoi se pik\u00ebrisht rr\u00ebnja arb- ishte ajo q\u00eb hynte n\u00eb baz\u00ebn indoevropiane, krahas gju\u00adh\u00ebve t\u00eb po k\u00ebtij trungu.<\/p>\n

7. Etnonimi arb\u00ebr n\u00eb gjuh\u00ebn sllave<\/strong><\/p>\n

Dy \u00e7\u00ebshtje jan\u00eb historikisht t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme kur shtrohet etnonimi arb\u00ebr n\u00eb gjuh\u00ebn serbe. \u00c7\u00ebshtja e par\u00eb lidhet me pranin\u00eb e emrit mesjetar n\u00eb dokumentet serbe q\u00eb n\u00eb shekullin XII. Nj\u00eb element i dyt\u00eb po aq i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb krejt historin\u00eb e studimit lidhet me nj\u00eb p\u00ebrfundim t\u00eb Gustav Majerit, sipas t\u00eb cilit emri i krahin\u00ebs s\u00eb Lab\u00ebris\u00eb duhet t\u00eb ket\u00eb dal\u00eb me metatez\u00eb nga nj\u00eb Alb\u00ebri, sipas nj\u00eb ligje fonetike t\u00eb sllavishtes dhe prej t\u00eb cilit jan\u00eb orientuar shum\u00eb p\u00ebrfundime t\u00eb gabuara jo vet\u00ebm lidhur me etimologjin\u00eb e etnonimit arb\u00ebr, por edhe me shum\u00eb toponime tjera. Ndon\u00ebse Gustav Majeri vet\u00ebm pak m\u00eb von\u00eb e ka p\u00ebrmir\u00ebsuar mendimin e tij, v\u00ebrrag\u00ebt e k\u00ebsaj teze nuk jan\u00eb tejkaluar as sot e k\u00ebsaj dite.<\/p>\n

Nd\u00ebr studiuesit e m\u00ebvonsh\u00ebm Petar Skokun e ka p\u00ebrmir\u00ebsuar Idriz Ajeti, i cili mbrojti mendimin e \u00c7abejt t\u00eb dal\u00eb pak vite m\u00eb par\u00eb, madje duke shtuar edhe ndonj\u00eb shembull konkret t\u00eb kolonive shqiptare(arb\u00ebrore). Eqrem \u00c7abej m\u00eb von\u00eb edhe nj\u00ebher\u00eb, ka nd\u00ebrruar mendimin e tij p\u00ebr emrin e vendit e pastaj t\u00eb popullit si kuptim t\u00eb par\u00eb. K\u00ebt\u00eb mendim \u00c7abej e kishte formuluar q\u00eb te Gjeneza, n\u00eb vitet \u201930, por e nd\u00ebrroi n\u00eb disa artikuj t\u00eb viteve \u201860, sidomos n\u00eb studimin e r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm \u00abShum\u00ebsi i singularizuar n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe\u00bb(1967), botuar s\u00eb pari n\u00eb gjuh\u00ebn gjermane q\u00eb n\u00eb vitin 1959. Ashtu sikur kam th\u00ebn\u00eb m\u00eb par\u00eb, edhe k\u00ebtu mendimi i \u00c7abejt i detyrohet zgjidhjes gjuh\u00ebsore t\u00eb problemit n\u00eb fjal\u00eb, p\u00ebrndryshe t\u00eb gjitha rrug\u00ebt e sistemeve dhe relacioneve etno-historike t\u00eb sistemeve dhe relacioneve t\u00eb onomastik\u00ebs shqiptare ]ojn\u00eb kah rendi antroponimik, patronimik dhe toponimik.<\/p>\n

Sipas \u00c7abejt \u00abme arb- paraqitet emri n\u00eb gjuh\u00ebt ballkanike popullore, q\u00eb n\u00eb mesjet\u00eb (…) prandaj bie edhe mendimi i nj\u00eb rrjedhe sllave t\u00eb emrit shqip lab, Lab\u00ebri, t\u00eb p\u00ebrfituar kin\u00ebse prej alb- me metatez\u00eb likuidesh t\u00eb sllavishtes: kur vet\u00eb gjuh\u00ebt sllave kan\u00eb vet\u00ebm arb- ose rab-, do t\u2019ishte nj\u00eb mrekulli q\u00eb nj\u00eb krahin\u00eb shqiptare t\u00eb ket\u00eb zhvilluar edhe ruajtur nj\u00eb lab- sllave q\u00eb nuk del gj\u00ebkund me k\u00ebt\u00eb kuptim n\u00eb sllavishten popullore\u00bb. Pra, sikur mund t\u00eb shihet, n\u00eb dokumentet serbe etnonimi arb\u00ebr, fillimisht paraqitet si: Raban\u00eb, Arb\u00ebn\u00eb, Arbanasin, Raban etj. Studimit t\u00eb tyre i jan\u00eb qasur Latif Mulaku, Rexhep Do\u00e7i dhe Qemal Murati nga aspekti gjuh\u00ebsor dhe Muhamet Pirraku n\u00eb aspektin kulturo-historik.<\/p>\n

Latif Mulaku duke u marr\u00eb me emrat etnik t\u00eb popullit shqiptar n\u00eb fjalorin e Vuk Karaxhi\u00e7it, pasi sh\u00ebnon t\u00eb gjitha trajtat: \u00abArnautin (me kuptimin \u2018shqiptar\u2019), Arnautka (\u2018shqiptare\u2019), ktetiku arnautski,-ka, -ko (p\u00ebr kuptimin e mbiemrave \u2018shqip,-e\u2019; \u2018shqiptar,-e\u2019), pastaj edhe foljen me -iti; arnautiti(\u2018shqiptarizoj\u2019) dhe emrin foljor arnauqenje (\u2018shqiptarizim\u2019)\u00bb p\u00ebrfundoi se fjala \u00ebsht\u00eb p\u00ebr rr\u00ebnj\u00ebn turke arnaut sipas k\u00ebtyre rregullave fonetike dhe gramatikore: \u00abnga emri etnik i greqishtes mesjetare u p\u00ebrftua emri i osmanishtes respektivisht i turqishtes Arnavut (m\u00eb par\u00eb Arvanit), e kjo ndodhi me r\u00ebnien fonetike t\u00eb mbaresave -is, -ai,(-oi) t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb huaj dhe n\u00ebp\u00ebrmjet metatez\u00ebs v-n>n-u, e pastaj n\u00eb kalimin e zanores i n\u00eb u kur kjo \u00ebsht\u00eb n\u00eb pozicion pas bashk\u00ebting\u00ebllores v sipas harmonis\u00eb a p\u00ebrputhjes fonetike t\u00eb gjuh\u00ebs turke, sipas s\u00eb cil\u00ebs v-ja k\u00ebrkon u(-vu)\u00bb. Sipas tij Vuku e mori emrin arnaut nga turqishtja dhe e sh\u00ebnoi n\u00eb pajtim me gjuh\u00ebn popullore, q\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb pajtim edhe me mendimin e Sh. Demirajt p\u00ebr dy trajta paralele t\u00eb emrit arb\u00ebr n\u00eb gjuh\u00ebn popullore dhe n\u00eb gjuh\u00ebn e shkruar edhe t\u00eb krahut oksidental.<\/p>\n

Kur jemi k\u00ebtu, te disa procese gramatikore e fonetike, \u00ebsht\u00eb interesant nj\u00eb mendim i Shaban Demirajt p\u00ebr trajt\u00ebn m\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr sllave Rab\u00ebn\u00eb dhe arbanas. Sipas tij \u00abtrajta m\u00eb e vjet\u00ebr sllave \u00ebsht\u00eb Rab\u00ebn\u00eb, -\u00ebsht\u00eb krijuar m\u00eb her\u00ebt, pra kur jan\u00eb takuar st\u00ebrgjysh\u00ebrit e shqiptar\u00ebve dhe sllav\u00ebve, nd\u00ebrsa trajta arbanas \u00ebsht\u00eb pranuar nga forma librore dhe njer\u00ebzit e shkolluar n\u00eb vise evropiane\u00bb. Nj\u00eb pyetjeje t\u00eb mundshme, sepse k\u00ebt\u00eb trajt\u00eb Rab\u00ebn\u00eb e kan\u00eb vet\u00ebm dokumentet serbe, e jo edhe ato bullgare, kur dihet se shenjat m\u00eb t\u00eb mo\u00e7me sllave jan\u00eb pik\u00ebrisht t\u00eb ndikimit bullgar, do t\u00eb mund t\u2019i p\u00ebrgjigjeshim n\u00eb interes t\u00eb sakt\u00ebsimit t\u00eb problemit n\u00eb fjal\u00eb. Trajta Rab\u00ebn\u00eb u krijua, jo kur sllav\u00ebt u dynden n\u00eb trojet shqiptare, por kur jetonin n\u00eb fqinj\u00ebsi me ta dhe natyrisht k\u00ebmbenin marr\u00ebdh\u00ebniet materiale dhe shpirt\u00ebrore t\u00eb tyre.<\/p>\n

Rexhep Do\u00e7i etnonimin arb\u00ebr n\u00eb gjuh\u00ebt p\u00ebrkat\u00ebse t\u00eb koh\u00ebs e gjen n\u00eb dokumentet sllave-latine n\u00eb Kosov\u00eb, n\u00eb funksion antroponimik, toponimik e patronimk, por p\u00ebr studiuesin n\u00eb fjal\u00eb, me r\u00ebnd\u00ebsi \u00ebsht\u00eb se k\u00ebto trajta dalin edhe \u00abn\u00eb kuptimin e p\u00ebrcaktuesit t\u00eb etnosit shqiptar\u00bb. Rexhep Do\u00e7i e ka p\u00ebrcjell\u00eb historin\u00eb e emrit Arbanas deri n\u00eb shek. XIII(1208), kur nga dokumentet sllave nxjerr termin arbanas(si p\u00ebrkat\u00ebsi etnike) dhe m\u00eb tej n\u00eb shekullin XIV(1330), n\u00eb Krisobulen e De\u00e7anit. P\u00ebr pjes\u00ebn lindore t\u00eb Kosov\u00ebs Do\u00e7i ka vjel\u00eb nj\u00eb inventar t\u00eb pasur me baz\u00eb n\u00eb etnonimin arb\u00ebr nga Libri i borxhlinj\u00ebve t\u00eb Llukarevi\u00e7it (shek. XIV), t\u00eb cilin nga Arkivat e Dubrovnikut e ka nxjerr\u00eb dhe botuar Mihailo Dini\u00e7i. Shtres\u00ebn turke Do\u00e7i e ka vjel\u00eb nga Defteri Obllast Brankovi\u00e7a dhe Defter\u00ebt e Sanxhakut t\u00eb Shkodr\u00ebs t\u00eb shek. XV. Rexhep Do\u00e7i gjithashtu ka sh\u00ebnuar nj\u00eb inventar t\u00eb mbledhur n\u00eb Kosov\u00eb dhe me gjer\u00eb t\u00eb patronimeve, ojkonimeve dhe sidomos toponimeve me rr\u00ebnj\u00ebn arb\u00ebr t\u00eb cilit ne do t\u2019ia shtonim patronimin Arbneshi n\u00eb Prizren.<\/p>\n

Qemal Murati m\u00eb par\u00eb n\u00eb nj\u00eb recension polemizues me studiuesin e gjuh\u00ebsis\u00eb maqedonase Petar Ilievskin, e pastaj n\u00eb dy vepra t\u00eb tjera ka radhitur nj\u00eb dyzin\u00eb toponimesh, antroponimesh e patronimesh t\u00eb trojeve etnike shqiptare n\u00eb Maqedoni, nga dokumentet arkivore, nga ato t\u00eb botuara, t\u00eb terrenit, t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb popullore dhe t\u00eb toponimeve me funksione mbiemrore, t\u00eb cilat, si\u00e7 p\u00ebrfundon autori, \u00abtregojn\u00eb vendin e arb\u00ebresh\u00ebve, ku kan\u00eb jetuar ose ku jetojn\u00eb shqiptar\u00ebt (arb\u00ebnesh\u00ebt, arb\u00ebresh\u00ebt)\u00bb.<\/p>\n

Si onomasticient\u00ebt ashtu edhe historian\u00ebt e gjuh\u00ebtar\u00ebt shqiptar\u00eb, nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb, me ndonj\u00eb p\u00ebrjashtim jan\u00eb t\u00eb prirur q\u00eb kur ndeshen me studimet sllave t\u00eb k\u00ebsaj problematike etnikumin shqiptar t\u00eb k\u00ebtyre trevave ballkanike (Kosov\u00eb, Maqedoni, Serbi Jugore e Mal t\u00eb Zi), ta shohin n\u00eb v\u00ebllimin e pranis\u00eb s\u00eb etnonimit arb\u00ebr, i paraqitur k\u00ebtu si patronim, toponim, ojkonim etj. E deri sa studiuesit shqiptar\u00eb, vendbanimet me emrat etnik arb\u00ebr\/shqiptar i gjejn\u00eb si d\u00ebshmi t\u00eb fundit p\u00ebr t\u00eb d\u00ebshmuar pranin\u00eb e m\u00eb shum\u00eb apo m\u00eb pak t\u00eb elementit etnik shqiptar n\u00eb k\u00ebto troje, krahas atij sllav, e jo si element t\u00eb p\u00ebrhersh\u00ebm para atij sllav\u00eb, at\u00ebher\u00eb edhe studiuesit sllav mbeten t\u00eb patrembur n\u00eb mendimet e tyre. Kur jemi k\u00ebtu, q\u00eb m\u00eb par\u00eb duhet ngulur k\u00ebmb\u00eb q\u00eb duke njohur q\u00eb m\u00eb par\u00eb rrjedhat historike, studiuesit shqiptar\u00eb nuk duhet t\u00eb pranojn\u00eb diskutimet p\u00ebr \u00abpranin\u00eb e elementit etnik arb\u00ebror\/shqiptar krahas atij sllav\u00bb, por p\u00ebr pranin\u00eb e elementit sllav n\u00eb t\u00ebrthoret etnike shqiptare t\u00eb Ballkanit, edhe pse duhet pranuar nj\u00eb element hendikepues tonin q\u00eb diskutimet zhvillohen kryesisht duke u mb\u00ebshtetur n\u00eb d\u00ebshmit\u00eb arkivore, madje kryesisht kishtare sllave, pasi dokumentet arb\u00ebrore\/shqiptare vendase, me p\u00ebrjashtim t\u00eb mbetjeve onomastike, mungojn\u00eb nd\u00ebrsa arkivat per\u00ebndimore ende nuk jan\u00eb hulumtuar n\u00eb mas\u00eb t\u00eb k\u00ebnaqshme.<\/p>\n

Toponimet e k\u00ebtij lloji, p\u00ebr etnit\u00eb tjera, ose q\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb t\u00ebrthort\u00eb i shpjegojn\u00eb ato krejt\u00ebsisht. P.sh. Vorri magjupit, Vorret e shkive (le t\u00eb p\u00ebrkujtojm\u00eb se bie fjala n\u00eb fshatin Makresh i Posht\u00ebm (Gjilan), toponimi Vorret e shkive, sh\u00ebnon tri varre t\u00eb shqiptar\u00ebve t\u00eb varrosur aty pas luft\u00ebs s\u00eb par\u00eb bot\u00ebrore, pasi k\u00ebta shqiptar\u00eb t\u00eb besimit islam pas pushtimeve serbe kishin pranuar me dhun\u00eb besimin ortodoks), Vorret e muhagjer\u00ebve etj. Etnit\u00eb e tilla (sikur edhe e shqiptar\u00ebve n\u00eb Maqedoni) nuk d\u00ebshmojn\u00eb shumic\u00ebn, por pakic\u00ebn dhe pik\u00ebrisht ashtu si\u00e7 e shpjegon Ilievski, sado edhe ai e di se ato zona t\u00eb Maqedonis\u00eb Per\u00ebndimore p\u00ebrfshijn\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn e brendshme t\u00eb trojeve etnike shqiptare dhe nuk mund t\u00eb flitet p\u00ebr etni tjera n\u00eb k\u00ebto an\u00eb, p\u00ebrve\u00e7 ndonj\u00eb grupi etnik q\u00eb nuk jan\u00eb tjet\u00ebr ve\u00e7 grupe nomade, sikur jan\u00eb vlleh\u00ebt. Pra, \u00e7\u00ebshtja e diskutimit nd\u00ebr studiuesit shqiptar ]alon n\u00eb metod\u00ebn e studimit. \u00c7\u00ebshtja e p\u00ebrhapjes s\u00eb toponimeve me baz\u00eb n\u00eb rr\u00ebnj\u00ebn arb-, si n\u00eb brendi t\u00eb vendit ashtu edhe n\u00eb periferi, si n\u00eb gjuh\u00ebn e vet\u00eb shqiptar\u00ebve ashtu edhe n\u00eb gjuh\u00ebt fqinje do par\u00eb e lidhur me disa \u00e7\u00ebshtje t\u00eb pazgjidhura jo vet\u00ebm t\u00eb natyr\u00ebs gjuh\u00ebsore, por edhe historike, etnografike, sociale etj., si:<\/p>\n

– \u00c7\u2019\u00ebsht\u00eb mbetje historike e toponimit me baz\u00ebn arb- alb-?;
\n– \u00c7\u2019\u00ebsht\u00eb e bartur nga goja shqiptare dhe \u00e7\u2019\u00ebsht\u00eb e gjuh\u00ebve fqinje?;
\n– \u00c7\u2019\u00ebsht\u00eb e ruajtur me gjelozi (mb\u00ebshtetje materiale a shpirt\u00ebrore), e \u00e7\u2019\u00ebsht\u00eb metafor\u00eb librore?, etj.<\/p>\n

Fakti q\u00eb etnonimi arb\u00ebr nuk kishte karakter krahinor por gjith\u00ebkomb\u00ebtar dhe duke iu kthyer edhe nj\u00ebher\u00eb p\u00ebrfundimeve t\u00eb Skiroit dhe Shaban Sinanit, t\u00eb cilat i nxora me baz\u00eb biblike, ne dalim me hipotez\u00ebn se bart\u00ebs t\u00eb emrit arb\u00ebr nga Shqip\u00ebria e Mesme, s\u00eb paku deri tek dyndja sllave n\u00eb Ballkan, ishin \u00abnomad\u00ebt e lir\u00eb\u00bb q\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn e sotme do t\u00eb mund t\u00eb quheshin \u00abshtegtar\u00eb t\u00eb lir\u00eb\u00bb arb\u00ebror\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt vepronin si brenda ashtu edhe n\u00eb skajet e trojeve etnike t\u00eb arb\u00ebrit, apo sikur shprehej Skiroi, aty ku ndizej nj\u00eb zjarr, aty ishte Arb\u00ebri. Kjo hipotez\u00eb jona i p\u00ebrgjigjet edhe mendimit t\u00eb \u00c7abejt se s\u00eb pari u formua emri i vendit, e pastaj doli emri i populit.<\/p>\n

8. Etnonimi arb\u00ebr-shqiptar dhe st\u00ebrkeqja e tij<\/strong><\/p>\n

St\u00ebrkeqja e emrit arb\u00ebr \u00ebsht\u00eb nj\u00ebra prej \u00e7\u00ebshtjeve m\u00eb interesante q\u00eb del n\u00eb rrug\u00ebn e vijimsis\u00eb s\u00eb studimit t\u00eb k\u00ebsaj teme. \u00ab\u00c7abej fjal\u00ebn arb\u00ebr e ka sh\u00ebnuar n\u00eb an\u00ebt e Tomorit p\u00ebr \u00abkalama\u00bb, n\u00eb purishten, gjuh\u00ebn e fsheht\u00eb t\u00eb mjesht\u00ebrve(murator\u00ebve) t\u00eb Oparit, fjala arb\u00ebr p\u00ebrdoret p\u00ebr \u00abbari\u00bb si dhe nj\u00eb rast tjet\u00ebr n\u00eb Okushtan t\u00eb Dibr\u00ebs ku \u00abarbni\u00bb \u00ebsht\u00eb \u00abdim\u00ebr i fort\u00eb\u00bb. Le t\u00eb sh\u00ebnojm\u00eb k\u00ebtu se legjenda e k\u00ebsaj teme lidhet edhe me nj\u00eb objekt natyre t\u00eb fshatin K\u00ebshtenj\u00eb t\u00eb Kraj\u00ebs, Mal t\u00eb Zi. Sa i p\u00ebrket Kosov\u00ebs, me interes m\u00eb duket edhe nj\u00eb sh\u00ebnim i Rexhep Do\u00e7it, i cili n\u00eb fshatin Llap\u00e7ev\u00eb t\u00eb Llaush\u00ebs ka sh\u00ebnuar nj\u00eb lagje, e cila pos emrit Avdiaj, e kishte edhe emrin p\u00ebrbuz\u00ebs Abneshi.<\/p>\n

Krahas p\u00ebrpjekjes p\u00ebr t\u00eb kuror\u00ebzuar mendimin e tij, Engj\u00ebll Sedaj sjell edhe mendimin e prof. \u00c7abejt p\u00ebr p\u00ebrdorimin e st\u00ebrkequr t\u00eb etnonimit arb\u00ebr, q\u00eb un\u00eb k\u00ebtu po e sjell m\u00eb t\u00eb plot\u00eb nga nj\u00eb botim m\u00eb i hersh\u00ebm: \u00abnj\u00eb st\u00ebrkeqje analoge (me mal\u00ebsor\u00ebt e Veriut t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, – B.B.) ka p\u00ebsuar n\u00eb Vlor\u00eb fjala arb\u00ebresh: Arb\u00ebror si\u00e7 dihet quhen banor\u00ebt e Arb\u00ebrit, pra t\u00eb nj\u00eb pjese t\u00eb Lab\u00ebris\u00eb e t\u00eb rretheve t\u00eb Vlor\u00ebs (\u2026). Qytetari i Vlor\u00ebs, Arb\u00ebresh\u00ebt, bariut t\u00eb vrazhd\u00eb dhe shum\u00eb her\u00eb t\u00eb ndyr\u00eb t\u00eb maleve q\u00eb zbresin n\u00eb qytet, i dha nj\u00eb kuptim pejorativ si \u00abnjeri i ndyr\u00eb, i pagdhendur\u00bb tamam si\u00e7 ndodhi me malokun n\u00eb Veri\u00bb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb rrug\u00eb mbase do par\u00eb edhe shprehjet e m\u00ebvonshme: shqiptar e katundar (Gjakov\u00eb), qytetar e katundar, sheherli e malok etj., t\u00eb cil\u00ebt s\u2019ka dyshim se dol\u00ebn si rezultat i ndryshimeve sociale \u2013 ekonomike e kulturore, e jo krejt\u00ebsisht fetare, sikur insiston autori.<\/p>\n

Prishtin\u00eb, 03. III. 2008<\/em><\/p>\n

\n

Etimologjia e fjales Arber, Arberi<\/strong><\/h3>\n

Pasi pash neper forume tema te ndryshme per prejardhjen e shume popujve dhe fantazira te tjera, postoj kete teme qe te behen me te qarta disa teza per emrin e lashte te shqiptareve.<\/em><\/p>\n

Postohet nga ‘Studime Etimologjike ne Fushe te Shqipes’, II, A-B, Tirane, 1976. Ky eshte botim i Institutit te Gjuhesise dhe Letersise te Akademise se Shkencave te R. se Shqiperise<\/em><\/p>\n

\"\" Prof. Eqrem Cabej<\/strong><\/p>\n

Faqja 61-69<\/em><\/p>\n

arber arben, arberesh, arbenesh, arbenor arbnuer “shqiptar”, Arber, Arben m., Arberi Arbeni f. edhe emri (i vjeteruar) i vendit, “Shqiperi”, arberisht arbenisht “shqip”. Emer me burim te diskutuar. G. Meyeri 14 nuk shprehet per kete; vetem se te emri lab Laberi gjen nje metateze te nje *alb *Alberi e te \u0391\u03bb\u03b2\u03b1\u03bd\u03bf\u03b9, qe del se pari tek gjeografi aleksandrin Ptolemeu (III 13) si emri i nje populli ilir te Shqiperise se Mesme ne shek. e II. te eres sone, metateze sipas tij kryer pas ligjeve fonetike te sllavishtes. Keshtu edhe Shoku (Starohrvatska prosvjeta, N.S. 1, 1927, 71 = IJ XIII VII 170).<\/p>\n

Ne kundershtim me mendimin e shume dijetareve, vete G. Meyeri me pare (Nuova Antologia 50, 1885, f. 587) per me te vjeter sheh trajten arb- te shqipes. Edhe Pederseni (KZ 33, 551, sh. edhe KZ 36, 299 v.) merr per primare arb-, gjen aty nje emer arber qe duhet te jete medoemos i lashte te shqiptaret, dhe mendon per nje afrim te arben-it me greqishten \u03bf\u03c1\u03c6\u03b1\u03bd\u03bf\u03c2 “jetim”, duke pare aty ne thelb emrin e nje fisi te shkulur nga viset e tij. Jokli (Reallex. d. Vorg. I 86) sheh ketu nje emer paraindoevropian. Hahni I 262 e pas tij Tomascheku (Mitt. d. Geogr. Ges. Wien 23, 1880, 504 e te Pauly-Wissowa I 1307) e afronte kete emer me disa emra antike te Ballkanit Perendimor dhe me emrin e ishullit Arbe (Rab) te Adriatikut Verior; po keshtu edhe Sufflay Ungar. Rundschau V 3 vv. Furikis (\u0391\u03b8\u03b7\u03bd\u03b1 43, 3 vv.; 46, 8 vv,; IIIeme Congres intern. des etudes byz. Compterendu 120-123) e lidh me ate te Alpeve, te ishullit Arbe te Dalmacise, te qytetit Arbona te Ilirise, te Alba Longa-s etj., Haupti (Lg 1, 16 vv.) me te Albaneve te Kaukazit. Me kaukazin e afrojne edhe Husingu me Bleichsteinerin (sh. Joklin IJ VIII VII 24 e 6). Per paraindoevropian, nga nje alb-, e merr kete emer edhe Trombetti Arhiv III 1vv., dhe Bertoldi ZrPh 56, 179 v.; sh. edhe Tagliavinin 71 v., Hubschmidin Alpenworter 44, Popovicin Perparimi II (1956) Nr. 3-4 f. 189.<\/p>\n

Nderkaq krahasimin me nje teme alb- me kuptim <> dhe afrimin me toponimet Alba- te Italise i kane menduar qe nga fillimi i shkeullit te kaluar (XIX), vecanarisht Arndti dhe Leaku, sh. Xylanderin 289; te krahasimi me Arbe-n e Dalmacise kthehet edhe Treimeri Ethnogenese d. Slawen 23. Po ashtu edhe A. Mayeri II 4, i cili te dy emrat i krahason me tej me greqishten \u03bf\u03c1\u03c6\u03bd\u03bf\u03c2 “i erret”, nord. e vj. iarpr “i erret, i mbyllet”, rus. rjab “laraman” etj. Logoreci (f. 8, Cirka III 264 vv.), mbi deshmine e shprehjes mal e arben <> te aneve te Kurbinit, te ky emer gjen – mbase me te drejte- nje fjale me kuptimin e rrafshit e te fushes, duke pasur parasysh konkretisht fushen midis Matit e Erzenit. Qe Arben quhet gjithe jallia midis grykave te Matit e t’Erzenit e gjer ne Tirane, duke perfshire nder te tjera edhe Prezen e Ishmin me Kepin e Rodonit, dhe qe malsoret e ipeshkvise se Lezhes, kur ulen ne keto fusha, thone “vemi ne Arbni”, kete e gjejme se pari te Hahni Reise Drin-Wardar I 13, 15, II 85v.<\/p>\n

jale e mbare gjuhes, sh. edhe Joklin IJ XI VII 194. Del per here te pare te Buzuku (XVIII\/2b): Gjithe populline nde Arbanit ata n mortajet largo, pra si emer i vendit, kurse per gjuhen ai perdor shqip. Per vendin e ka Arbene-n edhe Budi, DC 223 b ke nd Arbene shtiu leqte, sh. edhe DC 226a, 229a, SC 36 (Upeshkepi ce Arbenit), 408, kurse i arbeneshe e ka per “shqiptar, shqip, shqipe”, Prifti letine, e j Arbeneshe, te Popullit Arbeneshe, nde gjuhu te Arbeneshe, RR 17, 40, 327, 360. Ashtu edhe Bardhi Albania, Epirus Arbeni, 196 Emenate e Gjytetevet, e t keshtjelet Arbenit “nomina Urbium nonnullarum, atque Castellorum, ad eam partem Macedoniae spectantium, quae Epirus, sive Albania dicitur”, 197 Kulshedra e botese Arbenit “Epiri Draco” (per Gj. Kastriotin), 22 e 218 Epirota I Arbeneshe, 189 Epirotice Arbenisht, 223 gjuhene e Arbeneshe. Edhe Bogdani (Te primite, I 18, 27; 180, 181, II 46, 2, I 95, 32) dheu i Arbenit, Regjenia e Arbenit “il Regno di Albania”, ndene gjytet te Durecit nd’ Arbene <>, mbe male te Arbenit “nei monti di Albania”, Jo vece t’ Arbeneshete me xane Italianisht, po ende keta arbenisht; gjuha jone, e arbeneshe; ende Arbenisht me u veshune; keso fjaleje pente, qi Greqisht, e arbenisht do me thane pense “da questa voce pente che in Greco, et Albanese significa cinque”; khs. edhe Kuvendi i Arbenit 1706 ku (f. 7,23,31,39,57,58,76,77) prane i arbeneshi del (shpeshhere) Arbeni, dhe ne dallim nga kjo t’Albanit, po (f. 105) edhe gjuhe e Shqipetarevet; per emrin sh. edhe da Lecce. Per shtrirjen e perdorimin e emrit ne boten shqiptare brenda e jashte Atdheut, ne burimet historike te mesjetes si edhe te popuj fqinj, khs. sidomos Thunamannin 240 v. e 318, Malte-Brunin Geogr. univ. IV 339. Hobhousin Journey through Albania 128, A. Bouene La Turquie d’ Europe II 147, Hahnin I 230, 271, 311 (edhe kundra Thunmannit), Diefenbachun I 26 vv., Kretschmerin Einletitung 262, Tomaschekun te Pauly-Wisowa I 1 1307. <\/p>\n

Spitzerin MRIW I 334, Jirecekun Die Romanen in den Stadten Dalmatiens I 43 e III. -alb. Forsch. I 66. Sufflayn (Acta Alb. I 37, Ungar. Rundschau V 3 v., Stadte u. Burgen 7 shen. 8, 18 v., Arhiv II 210, Srbi i Arbanasi 2 vv., Serbet dhe Shqiptaret 4, 35, 36 v., 24 vv.), L. v. Szegun Ungar. Rundschau V 62, Jorgen Helmolts Weltgeschichte VIII 435., Shokun (Starohrvatska prosvjeta, N.G. 1, 1927, 71 = IJ XIII VII 170, Glasn. Skopsk. N. Dr. III 265,Leksikol. studije 1948 f. 79 v., ER I 54 vv., me literature). Joklin IJ XII VII 84, XXI VII 87, XXIV VII 26 (kundra Dabinovicit) e 137, Arch. Rom XXIV f. 17 v. e botimit te vacante, Krahen GN 12, 15 e PN 145, I 97, M. Roques Le Treidlerin te Pauly-Wissowa I 1 1307 e ZslPh V 416, Mustillin Riv. s’ Albania I 287, Stadtmullerin Forsch. 160 vv., tani Olbergun Innsbrucker Beitr. z. Kulturwiss. 13, 64. Nga shqiptaret e Shqiperise khs. nder te tjere Xhuvanin. Kritike mbi fjalore te shqipes 17, verejtjet tona Per gjenezen e lit. shqipe 4vv., Leipz. Vierteljahrsschr. f. Sudosteuropa IV 90 vv., BUST SSS XVI Nr. 4 f. 123 e 139, SA I 1 75 v., Ashten 109 v. Fallmerayerin Das alb. El. in Griechenland II 31, Reinholdin Glosari 31, Kupitorin \u0391\u03bb\u03b2. \u03bc\u03b5\u03bb\u03b5\u03c4\u03b1\u03b9 19 vv., Kulluriotin Abetari 152, G. Meyerin AS 56, 62, e 64 (turqisht e arberisht), Laographian II112, Furikin ne viset e cituara. Haeblerin 19, 45, 114, pas hetimeve tona arberishte “gjuhe shqipe” edhe ne anet e Tebes (Thives); per te Italise sidomos Kamarden I 10, 21, 30, Lambertzin KZ 53, 67, e 283 e Giordanon; vecanerisht per arbror e arber “shqiptar” te Kole Keta prej Sicilie sh. Shiroin (te riun).<\/p>\n

Nga keto te dhena shikuar se bashku rezulton se kemi te bejme me emrin e lashte te vendit e te popullit, emer me i mocem se shqip shqiptar Shqiperi Shqipni, te cilat mbizoterojne sot. Ne Shqiperi Arben- Arber- eshte i gjalle nderkaq edhe sot, nga Veriu gjer ne Jug. Per treven fushore te Arben-it ne perdorim kryesisht te malsoret e aneve te Kurbinit (e te Kthelles, shtojme ne) sh. edhe me siper. Per shtrirjen e emrit gjer ne Kosove deshmon nje kenge popullore e asaj ane, me vargun Dalin zojat arbeneshe. Perhapjen nga veriperendimi e tregon katundi Arbenesh i Krajes, emri i te cilit rishfaqet ne Arbenesh (Borgo Erizzo) te Dalmacise.<\/p>\n

Ne vise te ndryshme te Shqiperise se Mesme gjer ne Shpat e me ne jug arben arber si emer etnik shenon shqiptarin ne dallim nga popuj te tjere, sidomos, nga vllahu e nga jevgu, sh. pas verejtjeve tona edhe Tasen 102, e Illyrine 21. I. 1936 f. 8, ku shenohet se ne Berat me arber eshte quajtur dikur banori (shqiptar) i Myzeqese; per Berzeshte BIS II 1948 Nr. 1 f. 55. Ne anet e Tomorit arber perdoret per “kalama”, J. Llazari ER VIII (II) 365. Si emer gjeografik Arben ne Shqiperi te Mesme shenon fushen e Elbasanit Polisin e rrethina te tjera; Arbona katund afer Tiranes.<\/p>\n

Ne krahinat jugore Arberia shenon sipas vendeve treve te ndryshme te Laberise fshatare \u00e7’mban prej Vlore e gjer afersisht ne Delvine; khs. per kete, para Hahnit, Pouquevillin, Voyage I 24 vv., pas Hahnit sidomos M. Urbanin Die Siedlungen Sudabaniens, hartat f. 136, 198. Krahas me Arberi-ne ne ate ane perdoret edhe e thjeshta Arber, ne nje kenge laberishte Kardhiq peseqind shtepi \u00e7’te pat Arberi zili. Eshte per te vene re se qe ne purishten, gjuhen e fshehte te mjeshterve (muratoreve) t’Oparit, arber perdoret per bari “bari”.<\/p>\n

Teza e Hahnit, i cili Albanopolin e Ptolemeut e lokalizon alternativisht ne Zgerdheshin e sotem ne juglindje te Krujes, paraqitet mjaft bindese. Indice jane germadhat e ketij mes vendi, dhe toponimet e tij Kroi Arbanes, Prroi Arbanes, Kodrat e Albanes, pas hetimeve tona te gjalla edhe sot e gjithe diten; Prroi Albanes edhe te Ceka BUST SSS XIII Nr. 1 f. 148. Nje katund Arba, me gjurme gjer ne dite te sotme, ka pasur dikur edhe ne Mat, M. Skura e St. Gaspari, te Zamputi Relacione II 44v., 63 (9). Gjurme te ketij emri ka edhe sot ne Dukagjin te Matit. Ne keto rrethana lokalizmi i Arbenit mesjetar ne Elbasan a ne anet e atij qyteti (Leake 256, Fallmerayer 9) nuk eshte fort afermendsh; ashtu qendron puna dhe me lokalizmin ne luginen e eper te Shkumbinit te Ducellier, Centre de recherche d’histoire et civilisation byzantines. Travaux et memoires 3, 1968, 353 vv. Ne hetimin e kesaj ceshtjeje nje nga burimet shkencore e perben perhapja e ketij emri ne krahinat e sotme sidomos te treves gege.<\/p>\n

Historikisht, mbi deshmine e burimeve perendimore e bizantine te mesjetes, ka te gjare qe Arben-i i perkiste ne thelb treves qe u permend me siper, afersisht prej Kurbini e Kruje e gjer ne det, me gjithe viset perrreth te Shqiperise se Mesme, sh. pas Hahnit dhe Philippsonin Zur Etnographie des Peloponnes (Petermanns Mitteil. 1890 7. 7), Carabellesen Carlo d’Angio 44v., tani rishme Babingerin SA I 140. Me kete pajton dhe pershkrimi i Anonimit te vitit 1308 te Gorka, Anonymi descriptio Europae orientalis 1916, f. 25 vv. (= IJ VI VII 9): “Est enim (hec) albania regio satis lata et magna,… quautor fluuiis magnis tota hec regio irrigatur, videlicet ersenta, mathia, Scumpino, Epasa…”
\n(Epasa=Apsus, Semeni sipas Hahnit), pershkrim ku shihet zgjerimi i perdorimit gjeografik te emrit ne shek. e XIV.<\/p>\n

Ky qe ne kohen para Skenderbeut ishte shtrire mbi gjithe vendin, duke u zhvilluar nga nje emer fisi a krahine ne emrin nacional te popullit. Kjo shtrirje e emrit per nga Jugu, mbi deshmine e emrit topik Albeigne per viset te Bishti i Palles dhe Albanie per anet e Vlores ne nje version te dyte te Kenges se Rolandit, kish nisur qe ne kohen e luftimeve te Bizantit me Normanet, dhe vazhdoi ne kohen e Anjouvet ne Shqiperi, K. Luka Konfer. e dyte albanologjike II 156.<\/p>\n

Per perdorimin e emrit gjer ne anet e Janines e te Nartes deshmon edhe shfaqja e tij ne kroniken e deres se Tocco-ve te kohes rreth vitit 1400, khs. per kete kronike Skiro, Byzantion XXXII 207. Me keto rrethana pajton qe ate emer muaren me vete edhe ata qe u shkulen ne shek. e XIV. e te XIV. per ne Greqi e Itali, te cilet nuk e njohen me emrin shqiptar, Shqiperi, Shqipni etj., qe shihet se eshte emer me i ri dhe se lindi ose u pergjithesua ne Shqiperi pas shpernguljes se tyre<\/strong>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Shkruan: Prof. as. dr. Begzad BALIU Etnonimi arb\u00ebr – shqiptar \u00c7abej: \u00abPrej k\u00ebtij emri rrjedhin rregullisht Arben, Arb\u00ebr i shqipes, nj\u00eb d\u00ebshmi nd\u00ebr t\u00eb tjera, q\u00eb shqiptar\u00ebt jan\u00eb anas, autokton n\u00eb vendbanimet e sotme dhe q\u00eb aty ka nj\u00eb vijimsi, nj\u00eb konfirmitet gjuhe t\u00eb pakt\u00ebn prej antikitetit.\u00bb Gjat\u00eb k\u00ebsaj kohe, dmth, gjat\u00eb kalimit nga antika […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":16665,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,4],"tags":[],"class_list":["post-12415","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-artikuj","category-histori"],"yoast_head":"\nEMRI KOMB\u00cbTAR SHQIPTAR N\u00cb STUDIMET E PROFESOR \u00c7ABEJT - FJALA e LIR\u00cb<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/emri-kombetar-shqiptar-ne-studimet-e-profesor-cabejt\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"EMRI KOMB\u00cbTAR SHQIPTAR N\u00cb STUDIMET E PROFESOR \u00c7ABEJT - FJALA e LIR\u00cb\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Shkruan: Prof. as. dr. Begzad BALIU Etnonimi arb\u00ebr – shqiptar \u00c7abej: \u00abPrej k\u00ebtij emri rrjedhin rregullisht Arben, Arb\u00ebr i shqipes, nj\u00eb d\u00ebshmi nd\u00ebr t\u00eb tjera, q\u00eb shqiptar\u00ebt jan\u00eb anas, autokton n\u00eb vendbanimet e sotme dhe q\u00eb aty ka nj\u00eb vijimsi, nj\u00eb konfirmitet gjuhe t\u00eb pakt\u00ebn prej antikitetit.\u00bb Gjat\u00eb k\u00ebsaj kohe, dmth, gjat\u00eb kalimit nga antika […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/emri-kombetar-shqiptar-ne-studimet-e-profesor-cabejt\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"FJALA e LIR\u00cb\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/facebook.com\/fjala.info\/\" \/>\n<meta property=\"article:author\" content=\"https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2017-05-20T16:06:31+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2018-02-08T19:26:24+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/entonimi_arberesh_shqiptar.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"500\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"819\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@https:\/\/twitter.com\/acokaj\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@acokaj\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"52 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/emri-kombetar-shqiptar-ne-studimet-e-profesor-cabejt\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/emri-kombetar-shqiptar-ne-studimet-e-profesor-cabejt\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\"},\"headline\":\"EMRI KOMB\u00cbTAR SHQIPTAR N\u00cb STUDIMET E PROFESOR \u00c7ABEJT\",\"datePublished\":\"2017-05-20T16:06:31+00:00\",\"dateModified\":\"2018-02-08T19:26:24+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/emri-kombetar-shqiptar-ne-studimet-e-profesor-cabejt\\\/\"},\"wordCount\":10399,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/emri-kombetar-shqiptar-ne-studimet-e-profesor-cabejt\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2017\\\/10\\\/entonimi_arberesh_shqiptar.jpg\",\"articleSection\":[\"Artikuj\",\"Histori\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/emri-kombetar-shqiptar-ne-studimet-e-profesor-cabejt\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/emri-kombetar-shqiptar-ne-studimet-e-profesor-cabejt\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/emri-kombetar-shqiptar-ne-studimet-e-profesor-cabejt\\\/\",\"name\":\"EMRI KOMB\u00cbTAR SHQIPTAR N\u00cb STUDIMET E PROFESOR \u00c7ABEJT - FJALA e LIR\u00cb\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/emri-kombetar-shqiptar-ne-studimet-e-profesor-cabejt\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/emri-kombetar-shqiptar-ne-studimet-e-profesor-cabejt\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2017\\\/10\\\/entonimi_arberesh_shqiptar.jpg\",\"datePublished\":\"2017-05-20T16:06:31+00:00\",\"dateModified\":\"2018-02-08T19:26:24+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/emri-kombetar-shqiptar-ne-studimet-e-profesor-cabejt\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/emri-kombetar-shqiptar-ne-studimet-e-profesor-cabejt\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/emri-kombetar-shqiptar-ne-studimet-e-profesor-cabejt\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2017\\\/10\\\/entonimi_arberesh_shqiptar.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2017\\\/10\\\/entonimi_arberesh_shqiptar.jpg\",\"width\":500,\"height\":819},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/emri-kombetar-shqiptar-ne-studimet-e-profesor-cabejt\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"EMRI KOMB\u00cbTAR SHQIPTAR N\u00cb STUDIMET E PROFESOR \u00c7ABEJT\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/\",\"name\":\"FJALA e LIR\u00cb\",\"description\":\""E para ishte fjala..." - n\u00eb Shkoder.net\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"description\":\"Arben \u00c7okaj - M\u00ebsues Fizike & Informatike :: Gazetar & Analist i pavarur :: Autor librash :: Ueb- & Grafik dizajner\",\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/\",\"https:\\\/\\\/facebook.com\\\/shkoder.net\\\/\",\"https:\\\/\\\/linkedin.com\\\/in\\\/acokaj\\\/\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/https:\\\/\\\/twitter.com\\\/acokaj\",\"https:\\\/\\\/youtube.com\\\/channel\\\/UCWHTIr21i1vLKsLzVv1TM-w\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"EMRI KOMB\u00cbTAR SHQIPTAR N\u00cb STUDIMET E PROFESOR \u00c7ABEJT - FJALA e LIR\u00cb","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/emri-kombetar-shqiptar-ne-studimet-e-profesor-cabejt\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"EMRI KOMB\u00cbTAR SHQIPTAR N\u00cb STUDIMET E PROFESOR \u00c7ABEJT - FJALA e LIR\u00cb","og_description":"Shkruan: Prof. as. dr. Begzad BALIU Etnonimi arb\u00ebr – shqiptar \u00c7abej: \u00abPrej k\u00ebtij emri rrjedhin rregullisht Arben, Arb\u00ebr i shqipes, nj\u00eb d\u00ebshmi nd\u00ebr t\u00eb tjera, q\u00eb shqiptar\u00ebt jan\u00eb anas, autokton n\u00eb vendbanimet e sotme dhe q\u00eb aty ka nj\u00eb vijimsi, nj\u00eb konfirmitet gjuhe t\u00eb pakt\u00ebn prej antikitetit.\u00bb Gjat\u00eb k\u00ebsaj kohe, dmth, gjat\u00eb kalimit nga antika […]","og_url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/emri-kombetar-shqiptar-ne-studimet-e-profesor-cabejt\/","og_site_name":"FJALA e LIR\u00cb","article_publisher":"https:\/\/facebook.com\/fjala.info\/","article_author":"https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/","article_published_time":"2017-05-20T16:06:31+00:00","article_modified_time":"2018-02-08T19:26:24+00:00","og_image":[{"width":500,"height":819,"url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/entonimi_arberesh_shqiptar.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@https:\/\/twitter.com\/acokaj","twitter_site":"@acokaj","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"52 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/emri-kombetar-shqiptar-ne-studimet-e-profesor-cabejt\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/emri-kombetar-shqiptar-ne-studimet-e-profesor-cabejt\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb"},"headline":"EMRI KOMB\u00cbTAR SHQIPTAR N\u00cb STUDIMET E PROFESOR \u00c7ABEJT","datePublished":"2017-05-20T16:06:31+00:00","dateModified":"2018-02-08T19:26:24+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/emri-kombetar-shqiptar-ne-studimet-e-profesor-cabejt\/"},"wordCount":10399,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/emri-kombetar-shqiptar-ne-studimet-e-profesor-cabejt\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/entonimi_arberesh_shqiptar.jpg","articleSection":["Artikuj","Histori"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/emri-kombetar-shqiptar-ne-studimet-e-profesor-cabejt\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/emri-kombetar-shqiptar-ne-studimet-e-profesor-cabejt\/","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/emri-kombetar-shqiptar-ne-studimet-e-profesor-cabejt\/","name":"EMRI KOMB\u00cbTAR SHQIPTAR N\u00cb STUDIMET E PROFESOR \u00c7ABEJT - FJALA e LIR\u00cb","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/emri-kombetar-shqiptar-ne-studimet-e-profesor-cabejt\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/emri-kombetar-shqiptar-ne-studimet-e-profesor-cabejt\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/entonimi_arberesh_shqiptar.jpg","datePublished":"2017-05-20T16:06:31+00:00","dateModified":"2018-02-08T19:26:24+00:00","author":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/emri-kombetar-shqiptar-ne-studimet-e-profesor-cabejt\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/emri-kombetar-shqiptar-ne-studimet-e-profesor-cabejt\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/emri-kombetar-shqiptar-ne-studimet-e-profesor-cabejt\/#primaryimage","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/entonimi_arberesh_shqiptar.jpg","contentUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/entonimi_arberesh_shqiptar.jpg","width":500,"height":819},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/emri-kombetar-shqiptar-ne-studimet-e-profesor-cabejt\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"EMRI KOMB\u00cbTAR SHQIPTAR N\u00cb STUDIMET E PROFESOR \u00c7ABEJT"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#website","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/","name":"FJALA e LIR\u00cb","description":""E para ishte fjala..." - n\u00eb Shkoder.net","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","caption":"admin"},"description":"Arben \u00c7okaj - M\u00ebsues Fizike & Informatike :: Gazetar & Analist i pavarur :: Autor librash :: Ueb- & Grafik dizajner","sameAs":["https:\/\/fjala.info\/","https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/","https:\/\/linkedin.com\/in\/acokaj\/","https:\/\/x.com\/https:\/\/twitter.com\/acokaj","https:\/\/youtube.com\/channel\/UCWHTIr21i1vLKsLzVv1TM-w"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12415","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12415"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12415\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16665"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12415"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12415"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12415"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}