{"id":14349,"date":"2017-08-14T11:01:42","date_gmt":"2017-08-14T10:01:42","guid":{"rendered":"http:\/\/www.fjala.info\/?p=14349"},"modified":"2017-10-31T00:06:51","modified_gmt":"2017-10-31T00:06:51","slug":"komisia-letrare-shqipe-ne-shkoder-1916-1918","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/komisia-letrare-shqipe-ne-shkoder-1916-1918\/","title":{"rendered":"Komisia Letrare Shqipe n\u00eb Shkod\u00ebr, 1916-1918"},"content":{"rendered":"

Komisia letrare shqipe, shkoder: Luigj Gurakuqi, Gjergj Fishta, Sotir Pe\u00e7i, Ndre Mjeda, Mati Logoreci, Ambroz Marlaskaj<\/strong><\/p>\n

Shkodra Daily<\/a>, 02 qershor 2014<\/em><\/p>\n

Komisia Letrare Shqipe n\u00eb Shkod\u00ebr (1916-1918), nj\u00eb institucion me vlera t\u00eb ve\u00e7anta historike, gjuh\u00ebsore, letrare, arsimore dhe kulturore p\u00ebr koh\u00ebn, u karakterizua nga diskutimi me seriozitet, komptetenc\u00eb shkencore, toleranc\u00eb, larg q\u00ebndrimeve t\u00eb ngushta lokaliste i problemeve shum\u00eb t\u00eb mprehta t\u00eb gjuh\u00ebs, let\u00ebrsis\u00eb dhe t\u00eb kultur\u00ebs son\u00eb, duke dh\u00ebn\u00eb zgjidhje sa shkencore, aq edhe t\u00eb pranueshme, ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebr gjuh\u00ebn shqipe.<\/em><\/strong><\/p>\n

Prof. Dr. Tomor Osmani<\/strong>
\nUniversiteti i Shkodr\u00ebs “Luigj Gurakuqi”<\/em><\/p>\n

Nj\u00eb ngjarje e r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb historin\u00eb e kultur\u00ebs son\u00eb komb\u00ebtare qe mbledhja e Komisis\u00eb Letrare Shqipe n\u00eb Shkod\u00ebr, m\u00eb 1 shtator 1916, rrjedhoj\u00eb e gjith\u00eb p\u00ebrpjekjeve q\u00eb b\u00ebn\u00eb atdhetar\u00ebt shqiptar\u00eb n\u00eb shekullin e kaluar me Kongresin e Manastirit p\u00ebr t\u00eb zgjidhur dhe \u00e7uar m\u00eb tej \u00e7\u00ebshtjet madhore t\u00eb gjuh\u00ebs, let\u00ebrsis\u00eb dhe arsimit komb\u00ebtar.<\/p>\n

\u00cbsht\u00eb nj\u00eb e drejt\u00eb legjitime dhe obligim moralo-qytetar dhe shkencor q\u00eb k\u00ebt\u00eb tubim studiuesish t\u00eb mos ta quajm\u00eb nj\u00eb komision t\u00eb \u00e7far\u00ebdo natyre qoft\u00eb, por fillimet e institucioneve shkencore p\u00ebr gjuh\u00ebn, let\u00ebrsin\u00eb, tekstologjin\u00eb duhet t’i lidhim me Komisin\u00eb Letrare Shqipe q\u00eb mund dhe duhet ta konsiderojm\u00eb institucionin e par\u00eb shkencor n\u00eb k\u00ebt\u00eb fush\u00eb, mbasi ka objektin e vet, statutin, rendin, rregulloren, an\u00ebtar\u00ebt dhe an\u00ebtar\u00ebt korrespondent\u00eb t\u00eb saj [1].<\/p>\n

Kjo ngjarje tejet e r\u00ebnd\u00ebsishme e kultur\u00ebs son\u00eb ka gjetur pak pasqyrim deri von\u00eb n\u00eb shtypin shkencor dhe periodik. Jan\u00eb botuar shkrime t\u00eb drejtp\u00ebrdrejta ose an\u00ebsore p\u00ebr k\u00ebt\u00eb tubim shkencor me vler\u00ebsime t\u00eb drejta ose jo. Nj\u00eb p\u00ebrpjekje serioze p\u00ebr vler\u00ebsimin e KLSH nd\u00ebrmori Sektori shkencor i albanologjis\u00eb dhe Departamenti i gjuh\u00ebsis\u00eb i Universitetit t\u00eb Shkodr\u00ebs “Luigj Gurakuqi”, n\u00eb bashk\u00ebpunim me Departamentin e gramatik\u00ebs, t\u00eb dialektologjis\u00eb dhe t\u00eb historis\u00eb s\u00eb gjuh\u00ebs t\u00eb Institutit t\u00eb Gjuh\u00ebsis\u00eb dhe t\u00eb Let\u00ebrsis\u00eb n\u00eb Tiran\u00eb dhe me Universitetin “Aleksander Xhuvani” Elbasan, q\u00eb organizuan nj\u00eb konferenc\u00eb shkencore, n\u00eb vitin 1996, me rastin e 80-vjetorit t\u00eb krijimit t\u00eb saj, materialet e s\u00eb cil\u00ebs u botuan n\u00eb nj\u00eb v\u00ebllim m\u00eb vete [2].<\/p>\n

Nd\u00ebr p\u00ebrpjekjet e para t\u00eb planifikimit gjuh\u00ebsor t\u00eb shqipes do t\u00eb jet\u00eb edhe veprimtaria e Komisis\u00eb Letrare Shqipe n\u00eb Shkod\u00ebr. Me t\u00eb drejt\u00eb \u00ebsht\u00eb theksuar se rrethet atdhetare n\u00eb vija t\u00eb p\u00ebrgjithshme kishin p\u00ebrcaktuar politik\u00ebn e m\u00ebtejshme gjuh\u00ebsore, q\u00eb n\u00eb terminologjin\u00eb e sotme do ta quanim planifikim gjuh\u00ebsor t\u00eb shqipes, vendosjen e nj\u00eb gjuhe t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, duke ndjekur t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn rrug\u00eb konvergimi e duke miratuar nj\u00eb standart gjuh\u00ebsor zyrtar [3].<\/p>\n

Mbledhja e Komisis\u00eb Letrare Shqipe n\u00eb Shkod\u00ebr nuk qe nj\u00eb veprim i rastit. Ky qytet n\u00eb Veri t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb kishte nj\u00eb histori dhe kultur\u00eb t\u00eb lasht\u00eb, ku njohu disa pika kulmore. Nuk do t\u00eb p\u00ebrshkruajm\u00eb historin\u00eb e Shkodr\u00ebs, por duhet t\u00eb sh\u00ebnojm\u00eb se n\u00eb shekullin XIX ajo qe nj\u00eb nyj\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr Ballkanin dhe do t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb rritje dhe zhvillim t\u00eb menj\u00ebhersh\u00ebm. Ky qytet edhe n\u00eb shek. XVI, sipas Arnold fon Harfit ishte nj\u00eb qytet i madh. Nd\u00ebrsa Sami Frash\u00ebri n\u00eb vepr\u00ebn “Kamus -al-alam”( 1889) e p\u00ebrshkruan Shkodr\u00ebn si nj\u00eb qytet q\u00eb kishte 4500 sht\u00ebpi, 1500 dyqane e magazina, nj\u00eb \u00e7arshi (pazar), nj\u00eb bezisten, nj\u00eb bibliotek\u00eb e 37000 banor\u00eb. Dhe autori vazhdon t\u00eb num\u00ebroj\u00eb shkollat, nd\u00ebrtesat shtet\u00ebrore [4].<\/p>\n

Nga ky truall i Shkodr\u00ebs dol\u00ebn p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e par\u00eb t\u00eb kultur\u00ebs humaniste Dhimit\u00ebr Fr\u00ebngu, Marin Be\u00e7ikemi dhe kryevendin do ta z\u00ebr\u00eb Marin Barleti, t\u00eb cil\u00ebt me botimet e tyre, me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb n\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb huaj, do t’i sh\u00ebrbenin popullsis\u00eb vend\u00ebse q\u00eb duhet t\u00eb k\u00ebt\u00eb pasur zhvillimin dhe kultur\u00ebn e nevojshme. Disa shekuj m\u00eb von\u00eb do t\u00eb shquheshin Pashko Vasa e Daut Bori\u00e7i, Gjergj Fishta e Ndre Mjeda, Zef Jubani e Hil\u00eb Mosi etj.<\/p>\n

Me Shkodr\u00ebn jan\u00eb t\u00eb lidhura disa nga ngjarjet m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb kultur\u00ebs son\u00eb. K\u00ebshtu n\u00eb Obot, n\u00eb brigjet e Bun\u00ebs, rreth 10 km larg Shkodr\u00ebs n\u00eb shtypshkronj\u00ebn e vog\u00ebl t\u00eb K. Xanetit dhe t\u00eb Shtjef\u00ebn Shkodranit, m\u00eb 1563 \u00ebsht\u00eb shtypur nj\u00eb lib\u00ebr i vog\u00ebl, q\u00eb ruhet n\u00eb arkivat gjermane, pik\u00ebrisht n\u00eb Frankfurt mbi Main [5].<\/p>\n

M\u00eb 1501 n\u00eb Shkod\u00ebr, nd\u00ebrtohet pazari i vjet\u00ebr i k\u00ebsaj krahine, i pari n\u00eb Shqip\u00ebri dhe nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb rrall\u00ebt n\u00eb Ballkan.<\/p>\n

Shkodra p\u00ebrmendet edhe n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet nd\u00ebrkomb\u00ebtare, ku q\u00eb m\u00eb 1718 ishin hapur disa angjenci konsullore t\u00eb vendeve t\u00eb huaja.<\/p>\n

N\u00eb vitin 1879, m\u00eb 24 qershor botohet gazeta e par\u00eb “Iskodra” q\u00eb dilte \u00e7do t\u00eb enjte n\u00eb shqip dhe turqisht, organ zyrtar i Vilajetit t\u00eb Shkodr\u00ebs. Nj\u00eb vit m\u00eb von\u00eb, me titull “Shkodra” do t\u00eb jet\u00eb organ i Deg\u00ebs s\u00eb Lidhjes Shqiptare t\u00eb Prizrenit. Nd\u00ebrsa “El\u00e7ija e zem\u00ebrs t’Jezu Krishtit”, e p\u00ebrkohshme mujore fetare, botohet, m\u00eb 1890, prej kolegjit t\u00eb jezuit\u00ebve n\u00eb Shkod\u00ebr.<\/p>\n

N\u00eb Shkod\u00ebr u ngrit\u00ebn edhe filaturat e para t\u00eb m\u00ebndafshit, aty nga vitet 1860, q\u00eb do t\u00eb shquhen si prodhues dhe eksportues t\u00eb m\u00ebndafshit n\u00eb tregjet e Evrop\u00ebs Qendrore, por ajo merret edhe me punimin e argjendit dhe zejet e tjera.<\/p>\n

Orkestra e par\u00eb frymore shqiptare u krijua n\u00eb Shkod\u00ebr, m\u00eb 1878. Ajo p\u00ebrmendet edhe p\u00ebr pjanofort\u00ebn e par\u00eb, duke u dokumentuar q\u00eb n\u00eb vitin 1877. Jan\u00eb disa familje shkodrane q\u00eb e kan\u00eb nj\u00eb pasuri t\u00eb till\u00eb [6].<\/p>\n

N\u00eb vitet 1885-1890 po n\u00eb Shkod\u00ebr u nd\u00ebrtua studioja e par\u00eb fotografike, pajisur me mjete e koh\u00ebs. Nd\u00ebrsa m\u00eb 1858 kemi fotografin\u00eb e par\u00eb t\u00eb b\u00ebr\u00eb n\u00eb Shkod\u00ebr nga Pjet\u00ebr Marubi (1834-1903), koh\u00eb kur lindi edhe fotografia bot\u00ebrore. Edhe teatri zanafill\u00ebn e tij e ka n\u00eb Shkod\u00ebr, k\u00ebtu e 120 e ca vjet m\u00eb par\u00eb.<\/p>\n

Dy ngjarje me r\u00ebnd\u00ebsi do t\u00eb mbesin p\u00ebr koh\u00ebn n\u00eb piramid\u00ebn e kultur\u00ebs shqiptare, shoq\u00ebria “Bashkimi” (1899) q\u00eb na dha nj\u00eb alfabet, mb\u00ebshtetur n\u00eb dyshkronj\u00ebsha. Do t\u00eb botoj\u00eb nj\u00eb gramatik\u00eb, libra shkollor\u00eb dhe at\u00eb fjalor shum\u00eb t\u00eb vlefsh\u00ebm t\u00eb vitit 1908. Ky trinom alfabet-gramatik\u00eb-fjalor do t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb nga idealet e rilind\u00ebsve tan\u00eb, q\u00eb u p\u00ebrpoq\u00ebn t’i realizojn\u00eb individualisht. Edhe shoq\u00ebria “Agimi”, e themeluar nga Ndre Mjeda, m\u00eb 1901, hartoi edhe ajo alfabetin, duke u nisur nga parimi nj\u00eb tingull-nj\u00eb shkronj\u00eb, botoi tekste shkollore etj. T\u00eb dy k\u00ebto shoq\u00ebri i dhan\u00eb tonin gjith\u00eb veprimtarive kulturore dhe arsimore jo vet\u00ebm n\u00eb Shkod\u00ebr, por edhe m\u00eb tej, duke pasur simpatizant\u00eb si brenda ashtu edhe jasht\u00eb vendit. Jemi n\u00eb nj\u00eb vij\u00eb vertikale t\u00eb krijimit t\u00eb kushteve p\u00ebr zhvillimin dhe p\u00ebrhapjen e gjuh\u00ebs shqipe. Deri n\u00eb Shpalljen e Pavar\u00ebsis\u00eb n\u00eb Shkod\u00ebr krijohen klube e shoq\u00ebri t\u00eb tjera, t\u00eb cilat edhe k\u00ebto do t\u00eb ndihmojn\u00eb n\u00eb zhvillimin e l\u00ebvrimin e gjuh\u00ebs shqipe.<\/p>\n

Shteti i ri shqiptar, i krijuar n\u00eb n\u00ebntorin e vitit 1912 i kushtoi nj\u00eb v\u00ebmendje t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb zhvillimit t\u00eb arsimit dhe t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb mori masa organizative q\u00eb t\u00eb fillonte me rregull viti shkollor 1913-1914 [7]. Qeveria e Vlor\u00ebs e b\u00ebri t\u00eb detyruesh\u00ebm p\u00ebrdorimin e gjuh\u00ebs shqipe n\u00eb admistrad\u00ebn shet\u00ebrore, megjithat\u00eb ajo nuk arriti t\u00eb realizonte t\u00ebr\u00ebsisht programin e vet n\u00eb kultur\u00eb e n\u00eb arsim, sepse armiqt\u00eb e brendsh\u00ebm dhe t\u00eb jasht\u00ebm k\u00ebrkonin ta cop\u00ebtonin Shqip\u00ebrin\u00eb dhe t\u00eb mos e njihnin Qeverin\u00eb e Vlor\u00ebs.<\/p>\n

Edhe Shkodr\u00ebn nuk e l\u00ebn\u00eb t\u00eb qet\u00eb pushtuesit, duke z\u00ebvend\u00ebsuar nj\u00ebri-tjetrin, ndon\u00ebse ajo gjithnj\u00eb m\u00ebk\u00ebmbej dhe p\u00ebrt\u00ebrihej. Pas vitit 1912 Shkodra u pushtua nga ushtrit\u00eb malazeze (1913), u larguan, duke u kthyer s\u00ebrisht, m\u00eb 27 qershor 1915. M\u00eb 22 janar 1916 Shkodra ra n\u00ebn sundimin austro-hungarez. N\u00eb k\u00ebto rrethana ajo paraqitej me dy pamje: nj\u00eb qytet i kultur\u00ebs s\u00eb hershme dhe nj\u00eb qytet i pushtuar. Faktor\u00ebt historik\u00eb, social-kulturor\u00eb dhe arsimor\u00eb b\u00ebn\u00eb q\u00eb mbledhja e Komisis\u00eb Letrare Shqipe t\u00eb b\u00ebhej n\u00eb Shkod\u00ebr jo thjesht si nism\u00eb individuale e disa patriot\u00ebve dhe intelektual\u00ebve t\u00eb shquar, por, si\u00e7 e theksuam, ishte nj\u00eb qytet me tradita kulturore dhe arsimore, qytet q\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsohej me disa nga figurat m\u00eb t\u00eb shquara t\u00eb kultur\u00ebs komb\u00ebtare t\u00eb koh\u00ebs. Ky zhvillim i k\u00ebtij qyteti pasqyrohet edhe n\u00eb botimet dhe shtypin periodik t\u00eb k\u00ebsaj periudhe. Nga viti 1913-1920 “u botuan 86 gazeta, revista vjetar\u00eb a buletine: n\u00eb Vlor\u00eb 6, n\u00eb Kor\u00e7\u00eb 6, n\u00eb Shkod\u00ebr 16, n\u00eb Tiran\u00eb 2, n\u00eb Durr\u00ebs 3, n\u00eb Gjirokast\u00ebr 2, n\u00eb Elbasan 2” dhe t\u00eb tjerat jasht\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb [8].<\/p>\n

Sali Nivica n\u00eb artikullin “Nj\u00eb detyr\u00eb patriotike”, botuar n\u00eb gazet\u00ebn “Populli” q\u00eb dilte n\u00eb Shkod\u00ebr (Nr.30, dt,31.05.1915) shtronte domosdoshm\u00ebrin\u00eb e krijimit t\u00eb nj\u00eb akademie p\u00ebr studimin e dialekteve, vendosjen e gjuh\u00ebs s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, hartimin e gramatik\u00ebs dhe t\u00eb fjalorit t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe. N\u00eb Shkod\u00ebr ziente zgjidhja e k\u00ebtyre \u00e7\u00ebshtjeve q\u00eb kishin lidhje me l\u00ebvrimin e gjuh\u00ebs shqipe dhe konsolidimin e saj.<\/p>\n

Kur u mblodh Komisija Letrare Shqipe n\u00eb Shkod\u00ebr?<\/p>\n

N\u00eb t\u00eb p\u00ebrkohshmen “Lajmet e Komisis\u00eb Letrare Shqipe”, 1918, f. 2, sh\u00ebnohet se Komisija filloi veprimtarin\u00eb e vet t\u00eb 1-\u00ebn e shtatorit 1916. N\u00eb fillim mis\u00ebt e Komisis\u00eb u mblodh\u00ebn disa her\u00eb e biseduan gjat\u00eb e gjat\u00eb mbi statutin, mbi rregulloren e mbi m\u00ebnyr\u00ebn, mbas s\u00eb cil\u00ebs do t\u00eb niseshin me zhvilluem programin e pun\u00ebs q\u00eb statuti i vinte p\u00ebr barr\u00eb Komisis\u00eb”. Por puna p\u00ebrgatitore kishte filluar edhe m\u00eb par\u00eb, mbasi nuk k\u00ebrkohej vet\u00ebm d\u00ebshira e mir\u00eb e secilit prej pjes\u00ebtar\u00ebve t\u00eb saj, por edhe miratimi i komand\u00ebs ushtarake austriake. At\u00eb koncension q\u00eb b\u00ebn\u00eb autoritetet ushtarake austriake p\u00ebr hapjen e shkollave n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe, patriot\u00ebt shqiptar\u00eb e shfryt\u00ebzuan me zgjuarsi dhe shum\u00eb shpejt, pa kaluar vet\u00ebm pak muaj pas pushtimit hodh\u00ebn iden\u00eb p\u00ebr themelimin e Komisis\u00eb Letrare Shqipe. Por vendimi p\u00ebr miratimin e Komisis\u00eb ishte marr\u00eb m\u00eb 30. 06. 1916 [9]. Ka edhe nj\u00eb version tjet\u00ebr p\u00ebr fillimin e Komisis\u00eb, t\u00eb cilin na e jep Pal Duka-Gjini n\u00eb monografin\u00eb “Gjergj Fishta jeta dhe vepra” (Tiran\u00eb, 1992, f. 100) ku shkruan: “Dishiri dhe p\u00ebrkrahja e Austris\u00eb p\u00ebr t\u00eb m\u00ebkamb\u00eb gjuh\u00ebn shqipe i dhan\u00eb zem\u00ebr veteran\u00ebve t\u00eb kombit p\u00ebr pun\u00eb p\u00ebrher\u00eb e ma t\u00eb vlershme n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim. Kjo p\u00ebrkrahje trim\u00ebnoi Luigj Gurakuqin t\u00eb themelonte, m\u00eb 3 gusht 1916, n\u00ebn mbrojtjen e autoriteteve ushtarake t\u00eb kryesueme nga gjeneral Trollman dhe i ndikuem nga Dr. R. Nachtigal, studiues ky i gjuh\u00ebs son\u00eb, si dhe nga dr. Gjergj Pekmezi Komisin\u00eb Letrare”.<\/p>\n

K\u00ebt\u00eb periudh\u00eb do ta konsideronim pun\u00eb p\u00ebrgatitore, mbasi si procesverbali, si broshura “Laimet…” sh\u00ebnojn\u00eb si dat\u00eb themelimi 1 shtatorin e vitit 1916, kur u b\u00eb mbledhja e par\u00eb, ndon\u00ebse statuti n\u00eb versionin e par\u00eb mund t\u00eb jet\u00eb miratuar m\u00eb par\u00eb. Ekziston edhe mendimi q\u00eb Komisia t\u00eb jet\u00eb krijuar nga fundi i gushtit t\u00eb vitit 1916 [10]. Ishin dy faktor\u00eb q\u00eb do t\u00eb lejonin t\u00eb fillonte puna e KLSH, e para, duhej t\u00eb ftoheshin dhe t\u00eb merrnin pjes\u00eb intelektual\u00eb m\u00eb n\u00eb z\u00eb q\u00eb kishin dh\u00ebn\u00eb ndihmesa p\u00ebr kultur\u00ebn shqiptare, por edhe q\u00eb mund t\u00eb vinin p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb kushtet e luft\u00ebs, e dyta, miratimi dhe legalizimi i saj nga komanda ushtarake austro-hungareze n\u00eb Shqip\u00ebri. Disa nga an\u00ebtar\u00ebt e KLSH kryenin edhe detyra t\u00eb tjera.<\/p>\n

Cil\u00ebt qen\u00eb pjes\u00ebmarr\u00ebsit e KLSH n\u00eb Shkod\u00ebr? <\/strong><\/p>\n

Pjes\u00ebmarr\u00ebs t\u00eb KLSH ishin kryesisht intelektual\u00eb me potenc\u00eb, t\u00eb njohur gjithandej n\u00eb vendin ton\u00eb dhe jasht\u00eb, personalitete t\u00eb kultur\u00ebs komb\u00ebtare “ekspert\u00eb t\u00eb t\u00eb gjitha fushave, njoh\u00ebs t\u00eb t\u00eb gjitha gjuh\u00ebve klasike dhe moderne t\u00eb kontinentit evropian, si dhe t\u00eb zhvillimit arsimor e kulturor t\u00eb vendeve t\u00eb p\u00ebrparuara” [11]. Me nj\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsi t\u00eb till\u00eb do t\u00eb arrihej n\u00eb “bashkimin e nj\u00eb elite intelektuale t\u00eb fuqishme” q\u00eb pa tjet\u00ebr do t’i jepte udh\u00eb disa prej problemeve m\u00eb t\u00eb mprehta dhe t\u00eb ngutshme t\u00eb gjuh\u00ebs, let\u00ebrsis\u00eb, arsimit dhe kultur\u00ebs komb\u00ebtare.<\/p>\n

N\u00eb studime t\u00eb ndryshme t\u00eb s\u00eb kaluar\u00ebs, por edhe sot studiues t\u00eb ndrysh\u00ebm, duke i rimarr\u00eb emrat nga nj\u00ebri-tjetri, japin edhe intelektual\u00eb t\u00eb tjer\u00eb q\u00eb nuk kan\u00eb qen\u00eb an\u00ebtar t\u00eb KLSH. P\u00ebr t\u00eb sqaruar k\u00ebt\u00eb problem, po paraqesim list\u00ebn e an\u00ebtar\u00ebve dhe pjes\u00ebmarr\u00ebsve n\u00eb KLSH t\u00eb shoq\u00ebruara me disa t\u00eb dh\u00ebna jet\u00ebshkrimore deri n\u00eb vitin 1916, vit kur u mblodh KLSH. N\u00eb mbledhjen e par\u00eb themeluese mor\u00ebn pjes\u00eb gjasht\u00eb vet\u00eb:<\/p>\n

1. Luigj Gurakuqi<\/strong> – Personalitet i kultur\u00ebs shqiptare, atdhetar i shquar, publicist me em\u00ebr, shkrimtar i njohur, pedagog i vyer, gjuh\u00ebtar i zellsh\u00ebm, tekstolog i zoti. Lindi n\u00eb Shkod\u00ebr, m\u00eb 19 shkurt 1879 dhe u vra n\u00eb Bari, m\u00eb 2 mars 1925. Studioi n\u00eb kolegjin e Sh\u00ebn-Mit\u00ebr t\u00eb Koron\u00ebs dhe m\u00eb pas studimet universitare i kreu n\u00eb Napoli. U shqua si aktivist i l\u00ebvizjes son\u00eb patriotike p\u00ebr \u00e7lirim komb\u00ebtar, an\u00ebtar i shoq\u00ebris\u00eb “Bashkimi”(1899), delegat n\u00eb Kongresin e Manastirit(1908) dhe n\u00ebnkryetar i tij, sekretar i komisionit p\u00ebr hartimin e alfabetit t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe n\u00eb k\u00ebt\u00eb tubim, drejtor i shkoll\u00ebs s\u00eb par\u00eb normale n\u00eb Elbasan(1909), minist\u00ebr i Arsimit n\u00eb Qeverin\u00eb e p\u00ebrkohshme t\u00eb Vlor\u00ebs, Drejtor i p\u00ebrgjithsh\u00ebm i arsimit gjat\u00eb pushtimit austro-hungarez. Qe nd\u00ebr themeluesit e Komisis\u00eb. Kur u mblodh ajo, L. Gurakuqi kishte botuar “Varg\u00ebnimi n’gjuh\u00eb shqype me nj\u00eb fjalorth shqyp-fr\u00ebngjisht n’marim” (Napoli, 1906), “Abetar i vog\u00ebl shqyp mas abeve t’Bashkimit e t’Stambollit me tregime n’dy dialekte” Bukuresht (1906), “Fjalorth shqyp-fr\u00ebngjisht e fr\u00ebngjisht-shqyp i fjal\u00ebve t\u00eb reja” (Napoli) etj.<\/p>\n

2. At\u00eb Gjergj Fishta<\/strong> – Poet dhe shkrimtari m\u00eb i madh i gjysm\u00ebs s\u00eb par\u00eb t\u00eb shekullit XX. Lindi m\u00eb 23 tetor 1871 n\u00eb fshatin Fisht\u00eb t\u00eb Zadrim\u00ebs dhe vdiq, m\u00eb 30. 12. 1940 n\u00eb Shkod\u00ebr. Mori pjes\u00eb n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb “Bashkimi”(1899), duke luajtur nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm. N\u00eb vitin 1902 u em\u00ebrua drejtor i shkoll\u00ebs fran\u00e7eskane, ku p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb futi gjuh\u00ebn shqipe si l\u00ebnd\u00eb m\u00ebsimore. Mori pjes\u00eb si delegat n\u00eb Kongresin e Manastirit, ku u zgjodh edhe kryetar i komisionit p\u00ebr hartimin e alfabetit t\u00eb shqipes. M\u00eb 1913 Fishta themeloi dhe drejtoi revist\u00ebn “Hylli i Drit\u00ebs” q\u00eb trajtoi probleme t\u00eb gjuh\u00ebs, let\u00ebrsis\u00eb, historis\u00eb, folklorit etj. Gjithashtu botoi gazet\u00ebn e Shkodr\u00ebs “Posta e Shqipni\u00ebs”. Ai qe nj\u00eb nd\u00ebr themeluesit e Komisis\u00eb, kur emri i tij tashm\u00eb ishte b\u00ebr\u00eb i njohur n\u00eb gjith\u00eb vendin me botimet “Te ura e Rzhanic\u00ebs”(1905), “Anzat e Parnasit” (1907), “Mrizi i zanave” (1913) etj.<\/p>\n

3. Sotir Pe\u00e7i<\/strong> – Publicist, pedagog dhe tekstolog. Lindi n\u00eb Dardh\u00eb t\u00eb Kor\u00e7\u00ebs, m\u00eb 1873 dhe vdiq m\u00eb 8 prill t\u00eb vitit 1932. Studimet e mesme dhe t\u00eb larta i kreu n\u00eb Athin\u00eb. Emigroi n\u00eb SHBA, m\u00eb 1905 dhe qe nd\u00ebr figurat e shquara t\u00eb emigracionit shqiptar. M\u00eb 1906 botoi t\u00eb par\u00ebn gazet\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe “Kombi” n\u00eb Boston t\u00eb SHBA. Qe iniciator p\u00ebr formimin e shoq\u00ebris\u00eb “Besa-Bes\u00eb” dhe “Lidhja” n\u00eb SHBA. Ishte delegat i kolonive shqiptare t\u00eb Amerik\u00ebs dhe t\u00eb Bukureshtit n\u00eb Kongresin e Manastirit (1908) dhe an\u00ebtar i komisionit p\u00ebr hartimin e alfabetit t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe. M\u00eb 1911-1912 ishte drejtor i shkoll\u00ebs “M\u00ebsonj\u00ebtorja shqipe” n\u00eb Kor\u00e7\u00eb. Mori pjes\u00eb n\u00eb hapjen e shkoll\u00ebs normale t\u00eb Elbasanit ku u caktua edhe m\u00ebsimdh\u00ebn\u00ebs p\u00ebr shkencat e natyr\u00ebs. Gjat\u00eb viteve 1911-1912 S. Peci do t\u00eb jet\u00eb drejtor i arsimit n\u00eb prefektur\u00ebn e Kor\u00e7\u00ebs. M\u00eb 1915 do t\u00eb zgjidhet an\u00ebtar i Komitetit t\u00eb fsheht\u00eb n\u00eb Shkod\u00ebr. Kur u caktua si an\u00ebtar i KLSH, sh\u00ebrbente n\u00eb Drejtorin\u00eb e p\u00ebrgjithshme t\u00eb arsimit. Deri n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb kishte botuar edhe disa tekste m\u00ebsimore.<\/p>\n

4. Dom Ndre Mjeda<\/strong> – Atdhetar, pedagog, pun\u00ebtor i palodhur i gjuh\u00ebs shqipe, nd\u00ebr poet\u00ebt m\u00eb t\u00eb shquar t\u00eb koh\u00ebs. Lindi n\u00eb Shkod\u00ebr, m\u00eb 20 n\u00ebntor 1866 dhe vdiq, m\u00eb 1 gusht 1937 n\u00eb Shkod\u00ebr si m\u00ebsues i gjuh\u00ebs shqipe. Studioi n\u00eb Franc\u00eb, Spanj\u00eb, Kroaci, Itali, Poloni. Qendrimi n\u00eb k\u00ebto vende ka pasur ndikimin e vet jo vet\u00ebm n\u00eb formimin si klerik, por edhe n\u00eb zgjerimin e kultur\u00ebs s\u00eb tij filologjike. Ai n\u00eb k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb u njoh me veprat m\u00eb t\u00eb mira t\u00eb albanolog\u00ebve t\u00eb koh\u00ebs p\u00ebr gjuh\u00ebn shqipe. Themeloi m\u00eb 1901 s\u00eb bashku me t\u00eb v\u00ebllan\u00eb Laz\u00ebr Mjeda shoq\u00ebrin\u00eb “Agimi”, e cila hyri n\u00eb historin\u00eb e kultur\u00ebs shqiptare me alfabetin q\u00eb krijoi dhe tekstet q\u00eb botoi. M\u00eb 1902 mori pjes\u00eb n\u00eb Kongresin XIII t\u00eb orientalist\u00ebve n\u00eb Hamburg ku foli p\u00ebr shqiptimin e qiellzoreve n\u00eb dialektet e ndryshme t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe. Mori pjes\u00eb n\u00eb Kongresin e Manastirit si delegat i shoq\u00ebris\u00eb “Agimi” dhe u zgjodh n\u00eb komisionin p\u00ebr hartimin e alfabetit t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe. Kur u mblodh KLSH Mjeda ishte b\u00ebr\u00eb i njohur si poet dhe gjuh\u00ebtar.<\/p>\n

5. Mati Logoreci<\/strong> – M\u00ebsues, gjuh\u00ebtar, publicist, historian. Lindi n\u00eb Shkod\u00ebr,m\u00eb 10 shkurt 1867 dhe vdiq n\u00eb Tiran\u00eb, m\u00eb 7 shkurt 1941. Njihet si i pari q\u00eb hapi nj\u00eb shkoll\u00eb shqipe n\u00eb Prizren, m\u00eb 1889. Ndon\u00ebse nuk mori pjes\u00eb n\u00eb themelimin e shoq\u00ebris\u00eb “Agimi”, ai do t\u00eb j\u00ebt\u00eb nj\u00eb nd\u00ebr p\u00ebrkrahesit e saj. N\u00eb vitin 1907 do t\u00eb botoj\u00eb t\u00eb p\u00ebrdyjavshmen “Dashamiri” dhe m\u00eb pas “Dashamiri i ri” q\u00eb dilte n\u00eb Trieshte gjat\u00eb viteve 1907-1908 me alfabetin e shoq\u00ebris\u00eb “Agimi”. Do t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb Kongresin e Manastirit si delegat i shoq\u00ebris\u00eb “Agimi”. N\u00eb vitin 1911 do t\u00eb botoj\u00eb nj\u00eb tekst shkollor p\u00ebr historin\u00eb e lasht\u00eb me titull “Ndollina historijet t’motshme”. Veprimtaria e tij kryesore \u00ebsht\u00eb si m\u00ebsues dhe funksionar n\u00eb drejtorin\u00eb e p\u00ebrgjithshme t\u00eb arsimit n\u00eb Shkod\u00ebr. P\u00ebrgatiti dhe botoi shum\u00eb tekste shkollore. Punoi mjaft p\u00ebr pasurimin e pastrimin e gjuh\u00ebs shqipe, duke krijuar edhe shum\u00eb fjal\u00eb t\u00eb reja, ku shpesh i kaloi caqet e duhura.<\/p>\n

6. At\u00eb Ambroz Marlaskaj<\/strong> – Publicist dhe studiues. Lindi n\u00eb Kushnen t\u00eb Mirdit\u00ebs, m\u00eb 18.11.1884 dhe vdiq m\u00eb 14 qershor 1939 n\u00eb Rom\u00eb. Ishte nj\u00eb njeri me kultur\u00eb. Qe kryetar i nj\u00eb grupi pune p\u00ebr shqyrtimin e teksteve shkollore t\u00eb hartuara nga Gasp\u00ebr Beltoja dhe Gasp\u00ebr Mikeli, n\u00eb t\u00eb cilin b\u00ebnin pjes\u00eb fretnit fran\u00e7eskan\u00eb Marin Sirdani, Justin Rrota dhe Gjergj Fishta(1910).<\/p>\n

Gjat\u00eb viteve 1913-1914 Marlaskaj do t\u00eb shkoj\u00eb n\u00eb Vjen\u00eb dhe Prag\u00eb, gjithnj\u00eb me detyra fetare dhe m\u00eb 1915 do t\u00eb kthehet p\u00ebrs\u00ebri n\u00eb Shkod\u00ebr. M\u00eb 1916 u caktua an\u00ebtar i KLSH.<\/p>\n

Pjes\u00ebmarr\u00ebs dhe t\u00eb ftuar t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb KLSH q\u00eb mor\u00ebn pjes\u00eb n\u00eb mbledhjet e m\u00ebvonshme:<\/p>\n

7. Dr.Gjergj Pekmezi – Gjuh\u00ebtar, bibliograf dhe tekstolog. Lindi n\u00eb Tushemisht t\u00eb Pogradecit, m\u00eb 23 prill 1872 dhe vdiq n\u00eb Vjen\u00eb, m\u00eb 24 shkurt 1938. U shkollua n\u00eb vendlindje e m\u00eb pas n\u00eb Manastir, Beograd dhe Vjen\u00eb. M\u00eb 1898 u diplomua n\u00eb Universitetin e Vjen\u00ebs p\u00ebr filozofi dhe gjuh\u00ebsi. Do t\u00eb d\u00ebrgohet nga Akademia e Shkencave austro-hungareze n\u00eb Shqip\u00ebri p\u00ebr q\u00ebllime studime ku do t\u00eb hartoj\u00eb monografin\u00eb n\u00eb dor\u00ebshkrim “Tiparet dalluese thelb\u00ebsore t\u00eb dialekteve kryesore t\u00eb shqipes, t\u00eb tosk\u00ebrishtes dhe geg\u00ebrishtes”, nj\u00eb nd\u00ebr studimet e para t\u00eb dialektologjis\u00eb shqiptare dhe me vlera p\u00ebr k\u00ebt\u00eb disiplin\u00eb. Do t\u00eb pasohet me nj\u00eb punim tjet\u00ebr “Raport provizor p\u00ebr stdudimin e s\u00eb folmes s\u00eb Elbasanit”(1901). M\u00eb 1908 do t\u00eb botoj\u00eb n\u00eb Vjen\u00eb “Gramatik\u00eb e gjuh\u00ebs shqipe”(gjermanisht), nj\u00eb nd\u00ebr veprat m\u00eb t\u00eb mira t\u00eb autorit dhe t\u00eb gjuh\u00ebsis\u00eb shqiptare p\u00ebr at\u00eb koh\u00eb. K\u00ebtu, ne m\u00ebsojm\u00eb edhe disa mendime t\u00eb autorit p\u00ebr gjuh\u00ebn letrare, t\u00eb cilat do t’i p\u00ebrs\u00ebris\u00eb edhe nj\u00eb vit m\u00eb von\u00eb n\u00eb revist\u00ebn “Diturija” t\u00eb Mithat Frash\u00ebrit q\u00eb dilte n\u00eb Selanik. Nd\u00ebrsa m\u00eb 1909 do t\u00eb jet\u00eb bashkautor n\u00eb botimin “Bibliografia shqiptare”, duke hyr\u00eb k\u00ebshtu n\u00eb historin\u00eb e bibliografis\u00eb son\u00eb. M\u00eb 1916 caktohet kryetar i KLSH.<\/p>\n

8. Hil\u00eb Mosi – Shkrimtar, publicist, p\u00ebrkthyes e politikan. Lindi n\u00eb Shkod\u00ebr, m\u00eb 22 prill 1885 dhe vdiq n\u00eb Tiran\u00eb, m\u00eb 22 shkurt 1933. Pasi kreu studimet e para n\u00eb vendlindje, i vazhdoi ato n\u00eb Austri. Atje mori pjes\u00eb n\u00eb klubin atdhetar “Lirija” e m\u00eb pas “Dija”. Mbasi u shpall kushtetuta nga turqit e rinj n\u00eb korrik t\u00eb vitit 1908, kthehet n\u00eb Shkod\u00ebr dhe themelon klubin “Geg\u00ebnija” q\u00eb do ta caktoj\u00eb delegat n\u00eb Kongresin e Manastirit. Megjith\u00ebse 23-vje\u00e7ar, H. Mosi zgjidhet sekretar i k\u00ebtij tubimi. Ishte an\u00ebtar i kryengritjes s\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Veriut” (1909-1912). Si publicist drejtoi disa organe, si: “Shqip\u00ebtari”, Stamboll (1909-1912), “Agimi”, Shkod\u00ebr. Themeloi dhe drejtoi bashk\u00eb me K. Sumen e R. Siliqin fletoren e p\u00ebrdyjavshme “Shqypnija e re” (1913-1914). Gjat\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tij ka qen\u00eb deputet, por ka kryer edhe detyra t\u00eb tjera, si prefekt, minist\u00ebr etj. Kur u caktua t\u00eb merrte pjes\u00eb ne KLSH, ai ishte i njohur me disa botime. M\u00eb 1906 kishte botuar poezin\u00eb e gjat\u00eb “Natyra”, m\u00eb 1913 v\u00ebllimin me poezi “Zani i atdheut” e tri vjet m\u00eb von\u00eb, m\u00eb 1916 vepr\u00ebn tjet\u00ebr “Lot\u00ebt e dashunis”.<\/p>\n

9. Luigj Nara\u00e7i – Lindi n\u00eb Shkod\u00ebr n\u00eb vitin 1882. Ndoqi kolegjin saverjan n\u00eb Shkod\u00ebr, deg\u00ebn ekonomike-tregtare. M\u00ebsoi k\u00ebtu italishten dhe gjermanishten e m\u00eb von\u00eb serbo-kroatishten. M\u00eb 1913 qe sekretar komuneje n\u00eb Shkup. M\u00eb pas vjen n\u00eb Shkod\u00ebr ku zhvillon veprimtari patriotike-kulturore. Botoi n\u00eb shtypin e koh\u00ebs shkrime p\u00ebr probleme komb\u00ebtare dhe kulturore. P\u00ebr aft\u00ebsit\u00eb e kultur\u00ebn e tij e zgjodh\u00ebn sekretar t\u00eb Komisis\u00eb Letrare Shqipe. Vdiq n\u00eb Shkod\u00ebr n\u00eb vitin 1949.<\/p>\n

10. Anton (Ndue) Paluca – M\u00ebsues dhe publicist. Lindi n\u00eb Gjakov\u00eb, m\u00eb 1881 dhe vdiq, m\u00eb 30 n\u00ebntor 1958 n\u00eb Buffalo t\u00eb SHBA. M\u00ebsimet e para i kreu n\u00eb Prizren, nd\u00ebrsa shkoll\u00ebn normale e p\u00ebrfundoi n\u00eb Klagenfurt t\u00eb Austris\u00eb. N\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb kulturore “Dija” t\u00eb student\u00ebve shqiptar\u00eb n\u00eb Austri, Paluca qe n\u00eb kryesin\u00eb e saj. Pas mbarimit t\u00eb normales (1906) kthehet n\u00eb Prizren dhe nj\u00eb vit m\u00eb von\u00eb caktohet m\u00ebsues n\u00eb kolonin\u00eb arb\u00ebreshe t\u00eb Borgo Erizz\u00ebs (Zara). N\u00eb vitin 1912 transferohet n\u00eb Shkup, ku kryen edhe detyr\u00ebn si p\u00ebrkthyes i konsullat\u00ebs austro-hungareze. M\u00eb 1914 Nd. Paluca shkon n\u00eb Vjen\u00eb p\u00ebr t\u00eb kryer studimet e larta. M\u00eb pas kthehet n\u00eb Shkod\u00ebr si administrator dhe shoq\u00ebrues i student\u00ebve q\u00eb shkonin n\u00eb Austri nga administrata shqiptare n\u00eb Shkod\u00ebr. [12]
\nMe k\u00ebto cil\u00ebsi merr pjes\u00eb n\u00eb KLSH.<\/p>\n

11. Hafiz Ali Kor\u00e7a – M\u00ebsues, p\u00ebrkthyes, aktivist i l\u00ebvizjes patriotike, tekstolog. Lindi n\u00eb Kor\u00e7\u00eb, m\u00eb 1874 dhe vdiq n\u00eb Kavaj\u00eb, m\u00eb 1957. Qe m\u00ebsues n\u00eb M\u00ebsonj\u00ebtoren e Par\u00eb Shqipe t\u00eb Kor\u00e7\u00ebs. Mori pjes\u00eb n\u00eb Kongresin e Dibr\u00ebs. N\u00eb Qeverin\u00eb e p\u00ebrkohshme t\u00eb Vlor\u00ebs t\u00eb kryesuar nga Ismail Qemali qe k\u00ebshilltar dhe drejtor i p\u00ebrgjithsh\u00ebm pran\u00eb saj (1914). M\u00eb 1916 u em\u00ebrua drejtor i arsimit p\u00ebr Durr\u00ebsin, Elbasanin, Dibr\u00ebn, Matin dhe Pogradecin. K\u00ebrkonte q\u00eb shqipja t\u00eb shkruhej e past\u00ebr. Mori pjes\u00eb edhe n\u00eb KLSH.<\/p>\n

12. Aleksand\u00ebr XHuvani – Gjuh\u00ebtar, pedagog, tekstolog dhe nj\u00eb nd\u00ebr studiuesit e shquar t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe. Lindi n\u00eb Elbasan, m\u00eb 14 mars 1880 dhe vdiq n\u00eb Tiran\u00eb, m\u00eb 22 n\u00ebntor 1961. M\u00ebsimet para i mori n\u00eb vendlindje dhe n\u00eb Cotil t\u00eb Maqedonis\u00eb. Pastaj vazhdoi studimet e larta n\u00eb Athin\u00eb, ku n\u00eb vitin 1906 u diplomua p\u00ebr filologji. P\u00ebr tri vjet qe m\u00ebsues i gjuh\u00ebs shqipe n\u00eb Sh\u00ebn Mit\u00ebr Koron\u00eb. Mori pjes\u00eb n\u00eb Kongresin e Elbasanit (1909) dhe me hapjen e normales s\u00eb Elbasanit qe m\u00ebsues dhe m\u00eb von\u00eb drejtor i k\u00ebsaj shkolle.<\/p>\n

Aleksand\u00ebr Xhuvani ishte b\u00ebr\u00eb i njohur, kur u mblodh KLSH me mbi m\u00eb shum\u00eb se 30 artikuj e studime me karakter gjuh\u00ebsor, pedagogjik e letrar q\u00eb kishte botuar n\u00eb gazetat dhe fletoret e koh\u00ebs, si “Albania” e F. Konic\u00ebs, “Shpnesa e Shqypnis” (Raguz\u00eb), “Kombi” (Boston), “Shkreptima” (Egjipt), ku n\u00eb k\u00ebt\u00eb organ qe edhe kryredaktor. N\u00eb jet\u00ebn e tij kreu disa detyra t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb fush\u00ebn e arsimit.<\/p>\n

13. Maksimilian Lamberc – Albanologu austriak M. Lamberc lindi m\u00eb 1882 dhe vdiq, m\u00eb 1963. Ka pasur interes p\u00ebr gjuh\u00ebn, folklorin dhe let\u00ebrsin\u00eb shqiptare. Gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Par\u00eb Bot\u00ebrore erdhi n\u00eb Shqip\u00ebri ku mblodhi materiale folklorike. Ishte mbrojt\u00ebs i tez\u00ebs s\u00eb burimit ilir t\u00eb shqipes, duke sjell\u00eb argumente nga onomastika.<\/p>\n

Me punimet e tij M. Lamberci luajti nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr popullarizimin e gjuh\u00ebs shqipe, folklorit dhe etnografis\u00eb shqiptare jasht\u00eb Shqiperis\u00eb.U ftua t\u00eb merrte pjes\u00eb n\u00eb KLSH dhe n\u00eb mbledhjen e dt. 5. 06. 1917 thuhet se do t’i propozohet komand\u00ebs austro-hungareze q\u00eb Lamberci t\u00eb jet\u00eb miss i KLSH.<\/p>\n

14. Rajko Nahtigal – Linguist slloven. Lindi, m\u00eb 1877 n\u00eb Vovo Mesto t\u00eb Sllovenis\u00eb, ku edhe kreu shkoll\u00ebn e mesme. Studimet universitare i ndoqi n\u00eb Universitetin e Vjen\u00ebs p\u00ebr filologji sllovene dhe linguistik\u00eb krahinore. Aty u njoh me Ivan Prepotel dhe Gjergj Pekmezin q\u00eb e shoq\u00ebroi nj\u00eb miq\u00ebsi e ngusht\u00eb. M\u00eb pas shkoi n\u00eb Rusi ku doktoroi p\u00ebr shkencat filologjike. M\u00eb 1913 u em\u00ebrua profesor i filologjis\u00eb sllave n\u00eb Universitetin e Gracit.<\/p>\n

Nahtigali dha nj\u00eb kontribut t\u00eb \u00e7muar n\u00eb p\u00ebrgatitjen e gramatik\u00ebs s\u00eb gjuh\u00ebs shqipe t\u00eb Gj. Pekmezit, m\u00eb 1908. Ai i b\u00ebri edhe nj\u00eb analiz\u00eb dor\u00ebshkrimeve q\u00eb pati n\u00eb dor\u00eb p\u00ebr t\u00eb sakt\u00ebsuar alfabetet q\u00eb p\u00ebrdoreshin n\u00eb Elbasan. Vdiq n\u00eb Lublan\u00eb, m\u00eb 29 mars 1958 n\u00eb mosh\u00ebn 81-vje\u00e7are.<\/p>\n

15. Imzot Vin\u00e7enc Prendushi – Poet, folklorist dhe p\u00ebrkthyes. Vin\u00e7enc Prendushi lindi n\u00eb Shkod\u00ebr, m\u00eb 4 shtator 1885 dhe vdiq n\u00eb spitalin e burgut t\u00eb Durr\u00ebsit, m\u00eb 19 mars 1949. Pas m\u00ebsimevet t\u00eb para n\u00eb vendlindje, ndoqi studimet e larta n\u00eb Austri. Atje u diplomua p\u00ebr filozofi dhe teologji. Mblodhi folklor n\u00eb viset veriore, nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb t\u00eb cilit e botoi me ndihmes\u00ebn e historianit austriak Karl Pa\u00e7, me titull “Kang\u00eb popullore gegnishte” (Sarajev\u00eb, 1911). U shqua edhe si publicist, duke botuar kryesisht n\u00eb revistat q\u00eb dilnin n\u00eb Shkod\u00ebr n\u00eb at\u00eb koh\u00eb. U ftua t\u00eb merrte pjes\u00eb n\u00eb KLSH.<\/p>\n

16. Sali Nivica – Demokrat, publicist dhe m\u00ebsues. Lindi n\u00eb Kurvelesh, m\u00eb 1889 dhe u vra n\u00eb Shkod\u00ebr, m\u00eb 10 janar 1920.<\/p>\n

Pasi ndoqi studimet n\u00eb Manastir dhe Janin\u00eb, S. Nivic\u00ebn do ta gjejm\u00eb m\u00ebsues n\u00eb Durr\u00ebs. M\u00eb pas do t\u00eb l\u00ebr\u00eb vendlindjen e do t\u00eb shkoj\u00eb n\u00eb Turqi. Atje ku do t\u00eb jap\u00eb m\u00ebsimin e gjuh\u00ebs shqipe n\u00eb “Robert kolezh” t\u00eb Stambollit. Aty formoi nj\u00eb shoq\u00ebri me emrin “Qarku letrar”. Pas Shpalljes s\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb do t\u00eb kthehet n\u00eb Shqip\u00ebri dhe ku do t\u00eb bashk\u00ebpunoj\u00eb me Mu\u00e7o Qullin n\u00eb gazet\u00ebn “Populli” q\u00eb dilte n\u00eb Vlor\u00eb dhe n\u00eb fillim t\u00eb vitit 1915 do t\u00eb botohej n\u00eb Shkod\u00ebr. Gjat\u00eb viteve 1914-1915 do t\u00eb b\u00ebj\u00eb pjes\u00eb n\u00eb Komitetin e fsheht\u00eb ose “Krahu komb\u00ebtar” q\u00eb vepronte n\u00eb fillim n\u00eb Durr\u00ebs e pastaj n\u00eb Shkod\u00ebr. N\u00eb vitin 1916 do t\u00eb shkoj\u00eb si m\u00ebsues n\u00eb Berat dhe m\u00eb von\u00eb do t\u00eb caktohet inspektor n\u00eb Drejtorin\u00eb e pergjithshme t\u00eb arsimit q\u00eb ndodhej n\u00eb Shkod\u00ebr e drejtohej nga L. Gurakuqi.<\/p>\n

17. Josif Haxhimina – Publicist, poet, m\u00ebsues dhe p\u00ebrkthyes. Lindi n\u00eb Elbasan, m\u00eb 1884 dhe vdiq, m\u00eb 1947. Studioi n\u00eb Manastir. Aty kreu edhe detyr\u00ebn e korrespondentit t\u00eb gazet\u00ebs “Lirija” q\u00eb drejtohej nga Mithat Frash\u00ebri. Mori pjes\u00eb n\u00eb Kongresin e Elbasanit (1909) si delegat i shoq\u00ebris\u00eb “Af\u00ebrdita” t\u00eb Elbasanit. Qe drejtor i shkoll\u00ebs qytet\u00ebse t\u00eb Elbasanit gjat\u00eb qeverisjes se Ismail Qemalit, m\u00ebsues n\u00eb shkoll\u00ebn normale, n\u00ebpun\u00ebs n\u00eb administrat\u00ebn juridike t\u00eb k\u00ebtij qyteti (1915). Merr pjes\u00eb si i ftuar n\u00eb KLSH.<\/p>\n

N\u00eb procesverbalin e KLSH q\u00eb fillon m\u00eb 1 shtator 1916 dhe p\u00ebrfundon m\u00eb 22 maj 1918 e q\u00eb ruhet n\u00eb Arkivin e Shtetit, jan\u00eb protokolluar 63 mbledhje [13]. Mb\u00ebshtetur k\u00ebtu po i rreshtojm\u00eb pj\u00ebs\u00ebmarr\u00ebsit sipas numrit t\u00eb mbledhjeve q\u00eb kan\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb:<\/p>\n

1. Luigj Gurakuqi, 54 mbledhje
\n2. Luigj Nara\u00e7i, 50
\n3. Mati Logoreci, 46
\n4. Sotir Peci, 39
\n5. Ndue (Anton) Paluca, 38
\n6. Gjergj Pekmezi, 34
\n7. Hil\u00eb Mosi, 30
\n8. Dom Ndre Mjeda, 28
\n9. At\u00eb Gjergj Fishta, 27
\n10. Josif Haxhimima, 24
\n11. Maksimilian Lamberc, 12
\n12. At\u00eb Ambroz Marlaskaj, 10
\n13. Sali Nivica, 7
\n14. Hafiz Ali Kor\u00e7a, 5
\n15. Imzot Vincenc Prendushi, 4
\n16. Aleksand\u00ebr Xhuvani, 3
\n17. Rajko Nachtigal, 2<\/p>\n

Si\u00e7 del nga procesverbali i mbledhjeve, pjes\u00ebtar\u00ebt m\u00eb veprues kan\u00eb qen\u00eb L. Gurakuqi, L. Nara\u00e7i, M. Logoreci, S. Peci, Nd. Paluca, Gj. Pekmezi, H. Mosi, Nd. Mjeda, Gj. Fishta, J. Haxhimima dhe M. Lamberc. Gjithashtu jo t\u00eb gjith\u00eb pjes\u00ebmarr\u00ebsit vazhduan pun\u00ebn q\u00eb nga fillimi. Sotir Peci do t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb gjat\u00eb vitit 1916 deri m\u00eb 3 korrik 1917, Hil\u00eb Mosi merr pjes\u00eb n\u00eb Komisi prej dt. 24 shtator 1916 dhe vazhdon deri n\u00eb mbledhjen e dt. 24 shtator 1917, Ndue Paluca nga 11 dhjetor 1916, Sali Nivica do t\u00eb aktivizohet prej dt. 6 shkurt 1918 etj. Nga 17 pjes\u00ebmarr\u00ebs, dy jan\u00eb albanolog\u00eb: R. Nahtigal q\u00eb vjen n\u00eb Shkod\u00ebr m\u00eb 26 prill 1917 dhe M. Lamberc. Ata kan\u00eb luajtur nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb KLSh.<\/p>\n

Struktura e k\u00ebtij institucioni ka qen\u00eb e till\u00eb: nj\u00eb kryetar, i em\u00ebruar nga Komanda ushtarake austro-hungareze, nj\u00eb sekretar (n\u00eb “Laimet…” thuhet: “Sekretari i komisis\u00eb do t\u00eb jet\u00eb nji nd\u00ebr sekretar\u00ebt e Drejtoris\u00eb s\u00eb arsimit, tue qen\u00eb se Komisia gjithmon\u00eb do t\u00eb ket\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie me Drejtorin\u00eb e arsimit) disa miss, disa miss me korrespondenc\u00eb dhe t\u00eb ftuar. Disa jan\u00eb paguar, disa jo, disa kan\u00eb kryer edhe detyra t\u00eb tjera. An\u00ebtar\u00eb do t\u00eb ishin 7, por ky num\u00ebr mund t\u00eb rritej n\u00eb 12. Sipas statutit t\u00eb p\u00ebrkohsh\u00ebm t\u00eb KLSH t\u00eb miratuar nga korpskomanda austriake m\u00eb dt. 4 shtator 1916 thuhej se miss\u00ebt do t\u00eb mblidhen \u00e7do dit\u00eb 1-3 or\u00eb. Por n\u00eb mbledhjen e 16 shtatorit 1916 u mor\u00ebn edhe k\u00ebto vendime p\u00ebr t’u pasqyruar n\u00eb rregulloren ose statutin e Komisis\u00eb. An\u00ebtar\u00ebt e Komisis\u00eb do t\u00eb mblidhen tri her\u00eb n\u00eb jav\u00eb nga dy or\u00eb. \u00c7do mbledhje do t\u00eb protokollohet, do t\u00eb caktohet tematika p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn do t\u00eb diskutohet, vendimet do t\u00eb merren me shumic\u00eb votash dhe p\u00ebr zgjidhjen e ndonj\u00eb problemi me r\u00ebnd\u00ebsi mund t\u00eb aktivizohet ndonj\u00eb dijetar i huaj q\u00eb njihet si autoritet n\u00eb filologjin\u00eb shqiptare. Por edhe statuti u p\u00ebrpunua q\u00eb t’i p\u00ebrgjigjej m\u00eb mir\u00eb realitetit t\u00eb koh\u00ebs. K\u00ebshtu n\u00eb mbledhjen e dt. 7. 12. 1917 u miratua rregullorja me ndryshimet p\u00ebrkat\u00ebse. U p\u00ebrcaktuan edhe nj\u00ebher\u00eb objekti i pun\u00ebs s\u00eb KLSH, detyrat q\u00eb do t\u00eb ket\u00eb komiteti veprues, kryetari, sekretari, bibliotekari etj. Por jo gjith\u00e7ka mbeti e pandryshuar, ashtu si\u00e7 ishte n\u00eb statut.<\/p>\n

Kryetar i KLSH u caktua nga Komanda ushtarake austriake dr. Gjergj Pekmezi, i cili e kreu k\u00ebt\u00eb detyr\u00eb nga data 24 shtator 1916 deri m\u00eb 17 shtator 1917. P\u00ebr largimin e Gj. Pekmezit nga KLSH ka dy njoftime t\u00eb kund\u00ebrta, t\u00eb dy t\u00eb botuara ne gazet\u00ebn “Posta e Shqipnies”. N\u00eb nr. 89, t\u00eb dt. 13 tetor 1917 thuhej: “Marrim vesh se i ndritshmi z. Dr. Gjergj Pekmezi, t\u00eb cilin kryekomanda e ushtris\u00eb e ka pas\u00eb emnue kryetar n\u00eb Komisin\u00eb Letrare, ka hjek\u00eb dor\u00eb prej k\u00ebsaj zyreje. Kryekomanda i lutet q\u00eb ta mbaj\u00eb prap at\u00eb zyr\u00eb, por tue pas\u00eb prej pun\u00ebsh t\u00eb tjera nuk kishte si me iu shtrue k\u00ebsaj barre, e pranoi dor\u00ebheqjen e tij”. Kat\u00ebr dit\u00eb m\u00eb von\u00eb, m\u00eb 17. 10. 1917 pas k\u00ebtij njoftimi gazeta “Posta e Shqypni\u00ebs” jep nj\u00eb njoftim tjet\u00ebr, q\u00eb e kund\u00ebrshton t\u00eb parin, b\u00ebr\u00eb nga vet\u00eb Gj.Pekmezi, ku thuhej: “Dor\u00ebheqjen time e dhash\u00eb se s’kam qen\u00eb aspak i marrun vesh me vendimet e dhanuna p\u00ebrmbi ortografin\u00eb e gjuh\u00ebs shqipe prej Komisis\u00eb Letrare, tue u ndodh\u00eb p\u00ebr pushime n\u00eb Vjen\u00eb<\/em>…”. Pastaj detyra e kryetarit iu ngarkua L. Gurakuqit. Por Gurakuqi, disa muaj m\u00eb par\u00eb e pik\u00ebrisht q\u00eb nga 15 prilli i vitit 1917 me urdh\u00ebr t\u00eb komand\u00ebs ushtarake kishte kryer detyr\u00ebn e zv.kryetarit t\u00eb Komisis\u00eb. Kur u em\u00ebrua Gurakuqi kryetar, z\u00ebvend\u00ebs i tij u b\u00eb Mati Logoreci. N\u00eb fillim t\u00eb pun\u00ebs s\u00eb Komisis\u00eb sekretar u zgjodh A. Marlaskaj, por u z\u00ebvend\u00ebsua shpejt nga Luigj Nara\u00e7i.<\/p>\n

KLSH k\u00ebrkoi t\u00eb shtrij\u00eb veprimtarin\u00eb e vet gjithandej n\u00ebp\u00ebr Shqip\u00ebri. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb q\u00ebllim ajo caktoi edhe an\u00ebtar\u00eb korrespondent\u00eb, si Shtjef\u00ebn Gje\u00e7ovi etj. K\u00ebta veprimtar\u00eb do t\u00eb ndihmonin Komisin\u00eb me materiale t\u00eb mbledhura nga goja e popullit etj. K\u00ebshtu n\u00eb shkres\u00ebn q\u00eb i d\u00ebrgon Shtjef\u00ebn Gje\u00e7ovit, kryetari i komisis\u00eb Gj. Pekmezi, m\u00eb 8. 11. 1916 jo vet\u00ebm e njoftonte se ishte em\u00ebruar an\u00ebtar korrespondent i KLSH, por i k\u00ebrkonte t\u00eb d\u00ebrgonte “p\u00ebrralla dhe k\u00ebng\u00eb popullore t’atyne viseve”, por k\u00ebta duhet t\u00eb mblidhen mir\u00eb dhe t\u00eb p\u00ebrshkruhen “krejt ashtu si\u00e7 tregohen dhe k\u00ebndohen si nga ana e dialektit, ashtu edhe rreshtimi i fjal\u00ebve (t\u00eb jet\u00eb, T.O.) i pandryshuem fare”. N\u00eb p\u00ebrgjigjen q\u00eb i jep Shtjef\u00ebn Gje\u00e7ovi nga Thethi, mbasi e falenderon p\u00ebr em\u00ebrimin si an\u00ebtar korrespondent, i shkruan: “Un\u00eb si gjith\u00ebher\u00eb edhe prej tashit do t\u00eb p\u00ebrpiqem me cen\u00eb (=zell, T.O.), p\u00ebr t’mbledhun t’visarit t’literatur\u00ebs son\u00eb prej gojet t’kombit…” por ai shpreh shqet\u00ebsimin n\u00ebse ka p\u00ebr t\u00eb gjetur subjektet q\u00eb interesojn\u00eb. N\u00eb AQSH ruhet edhe let\u00ebrk\u00ebmbimi me atdhetar\u00eb t\u00eb tj\u00ebr\u00eb, si Sali \u00c7eka, Sali Gjuka, t\u00eb cil\u00ebt n\u00eb let\u00ebrk\u00ebmbimin me KLSH shfaqin mendimet e tyre p\u00ebr \u00e7\u00ebshtje t\u00eb ndryshme t\u00eb gjuh\u00ebs. [14]<\/p>\n

Me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb shumica e pjes\u00ebmarr\u00ebsve ishin nga Shkodra, por prania e intelektual\u00ebve nga qytete t\u00eb tjera t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, si S. Peci, A. Xhuvani, H. Ali Kor\u00e7a e J. Haxhimima ishte nj\u00eb element i p\u00ebrparuar i Komisis\u00eb, q\u00eb v\u00ebmendjen nuk e p\u00ebrqendroi vet\u00ebm tek intelektual\u00ebt shkodran\u00eb, por i dha nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe dhe nj\u00eb shtrirje m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb, duke e konceptuar veprtimtarin\u00eb e saj si nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje mbar\u00ebkomb\u00ebtare dhe vendimet q\u00eb mori, qen\u00eb mjaft t\u00eb p\u00ebrparuara p\u00ebr koh\u00ebn.<\/p>\n

* * *<\/p>\n

Cilat ishin objektivat dhe problemet q\u00eb mendonte t\u00eb shqyrtonte dhe t\u00eb zgjidhte Komisia Letrare Shqipe n\u00eb Shkod\u00ebr?<\/strong><\/p>\n

N\u00eb agim t\u00eb shekullit XX Kongresit i Manastirit miratoi alfabetin e sot\u00ebm. Por kjo nuk ishte e gjitha. Kishin nevoj\u00eb p\u00ebr t’u diskutuar e zgjidhur edhe probleme t\u00eb tjera t\u00eb gjuh\u00ebs dhe t\u00eb kultur\u00ebs, t\u00eb cilat paraqisnin interes t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr p\u00ebrparimin e kombit ton\u00eb, por q\u00eb shum\u00eb prej popujve t\u00eb Evrop\u00ebs i kishin zgjidhur me koh\u00eb, si nj\u00ebsimin e gjuh\u00ebs s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, hartimin e nj\u00eb kodi drejtshkrimor etj. K\u00ebshtu Komisia Letrare Shqipe do t\u00eb merrej me l\u00ebvrimin e gjuh\u00ebs shqipe dhe me zhvillimin e let\u00ebrsis\u00eb dhe p\u00ebr nevojat e dit\u00ebs edhe “me t\u00eb ndrequnit e drejt\u00eb dhe t\u00eb arsyesh\u00ebm t\u00eb ortografis\u00eb, e p\u00ebrsa mundet p\u00ebr t\u00eb goj\u00ebt shqiptare”, q\u00eb do t\u00eb p\u00ebrdoreshin n\u00eb k\u00ebto botime, si dhe n\u00eb fusha t\u00eb tjera t\u00eb dijes.<\/p>\n

Pra ajo kishte pik\u00ebsynimet e saj, si p\u00ebrcaktimin e baz\u00ebs dialektore t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb shkoll\u00ebs dhe t\u00eb administrad\u00ebs dhe t\u00eb normativizimit t\u00eb saj, hartimin e rregullave drejtshkrimore dhe krijimin e nj\u00eb terminologjie shkollore dhe t\u00eb administrad\u00ebs s\u00eb nj\u00ebsuar [15]. Nd\u00ebrsa n\u00eb p\u00ebrmbledhjen e dokumenteve t\u00eb shpallura nga komanda e trupave austriake n\u00eb Shqip\u00ebri, thuhej se KLSH pati si detyr\u00eb “t’i sh\u00ebrbej\u00eb organizimit arsimor t\u00eb ardhsh\u00ebm dhe ve\u00e7an\u00ebrisht duhet t\u00eb synoj\u00eb t’i sh\u00ebrbej\u00eb zhvillimit t\u00eb m\u00ebtejsh\u00ebm n\u00ebp\u00ebrmjet p\u00ebrmir\u00ebsimit t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe dhe nj\u00ebsimit t\u00eb drejtshkrimt, krijimit t\u00eb fjal\u00ebve t\u00eb reja, botimit dhe korrektimit t\u00eb librave”. [16]<\/p>\n

P\u00ebr gjuh\u00ebn e p\u00ebrbashk\u00ebt shqipe<\/strong><\/p>\n

Komisia Letrare diskutoi edhe p\u00ebr gjuh\u00ebn letrare t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, ku pati polemik\u00eb dhe diskutime te zjarrta. Kjo \u00e7\u00ebshtje ishte e kusht\u00ebzuar nga shum\u00eb faktor\u00eb politik\u00eb e shoq\u00ebror\u00eb, kulturor\u00eb dhe arsimor\u00eb dhe ishte nj\u00eb pik\u00eb nyj\u00eb q\u00eb nga Rilindja jon\u00eb Komb\u00ebtare. Dhe diskutimi n\u00eb komisi b\u00ebhej p\u00ebr k\u00ebt\u00eb problem, kur disa nga an\u00ebtar\u00ebt efektiv\u00eb dhe korrespondent\u00eb i kishin shprehur me koh\u00eb mendimet e tyre n\u00eb shtypin periodik p\u00ebr rrug\u00ebt e formimit t\u00eb gjuh\u00ebs letrare shqipe.<\/p>\n

P\u00ebr Luigj Gurakuqin ajo ishte nj\u00eb k\u00ebrkes\u00eb e hershme. K\u00ebsaj \u00e7\u00ebshtjeje ai i kishte dh\u00ebn\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb q\u00eb n\u00eb vitet e para t\u00eb veprimtaris\u00eb s\u00eb tij. Si njoh\u00ebs i mir\u00eb i dy dialekteve t\u00eb shqipes mori pjes\u00eb p\u00ebr zgjidhjen e k\u00ebtij problemi qoft\u00eb me shkrimet q\u00eb botoi, qoft\u00eb n\u00ebp\u00ebrmjet l\u00ebt\u00ebrk\u00ebmbimit. Nuk i kishte mbushur ende 20 vjet\u00ebt, kur autori yn\u00eb, n\u00eb nj\u00eb let\u00ebr q\u00eb i shkruante De Rad\u00ebs, shtronte nevoj\u00ebn e mbledhjes s\u00eb nj\u00eb kongresi gjuh\u00ebsor ku mund t\u00eb zgjidhej edhe problemi i gjuh\u00ebs letrare shqipe. “…P\u00ebrpjekjet tona do t\u00eb shkojn\u00eb gjithnj\u00eb kot, theksonte L. Gurakuqi, derisa t\u00eb mos vendosim q\u00eb t\u00eb mbajm\u00eb nj\u00eb kongres gjuh\u00ebsor n\u00eb t\u00eb cilin t\u00eb mblidhen shqiptar\u00ebt nga t\u00eb gjitha an\u00ebt e Shqip\u00ebris\u00eb, nga Italia, Greqia, Rumania, Egjipti etj. At\u00ebher\u00eb mund t\u00eb vendosej p\u00ebr gjuh\u00ebn (letrare,T.O.) dhe m\u00eb pas t\u00eb formuloheshin alfabeti dhe gramatika..” [17]. P\u00ebrs\u00ebri me k\u00ebt\u00eb problem do t\u00eb merrej edhe n\u00eb vitet e m\u00ebvonshme, duke botuar disa artikuj n\u00eb shtypin e koh\u00ebs, si: “Themelimi i gjuh\u00ebs letrare”, “Gjuha e shkencave”, “P\u00ebr themelimin e nj\u00eb gjuhe letrare” etj.<\/p>\n

M\u00eb 1905 Gurakuqi shkruante: “Zgjidhme, pothuaj, \u00e7\u00ebshtjen e abes\u00eb, tash do t\u00eb mundohemi me u marr\u00eb v\u00ebsht edhe mbi \u00e7\u00ebshtje t\u00eb orthografis\u00eb, e cila ka nji rand\u00ebsi t’madhe fort p\u00ebr themelimin t’nji gjuhe letrare shqipe, sa mund t’thona se nuk kena kurr\u00eb me m\u00ebrrijt\u00eb k\u00ebtu derisa mos t’zgjidhim e mos t’ngulim nji m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb posa\u00e7me e t’ve\u00e7me p\u00ebr me shkrue nji fjal\u00eb si tosk\u00ebnisht, si geg\u00ebnisht”. L. Gurakuqi po ecte n\u00eb vazhd\u00ebn e rilind\u00ebsve t\u00eb m\u00ebdhenj p\u00ebr nj\u00ebsimin e gjuh\u00ebs letrare shqipe, duke pasur pik\u00ebpamje shum\u00eb racionale q\u00eb i sh\u00ebrbenin bashkimit komb\u00ebtar t\u00eb popullit shqiptar. Ai jo vet\u00ebm qe n\u00eb ball\u00eb p\u00ebr zgjidhjen e k\u00ebsaj \u00e7\u00ebshtjeje, por do t\u00eb jet\u00eb edhe zbatues i nj\u00eb gjuhe me prirje afruese. K\u00ebshtu mund t\u00eb p\u00ebrmendim artikujt “Kryengritja e geg\u00ebris\u00eb”, “Kryengritja shqiptare”, “L\u00ebvizja e ushtris\u00eb turke”, “Ja halldup, ja shqiptar” etj. Me nj\u00eb formim dhe me pik\u00ebpamje t\u00eb tilla do t\u00eb diskutoj\u00eb n\u00eb Komisi p\u00ebr k\u00ebt\u00eb problem.<\/p>\n

Nj\u00eb qendrim realist p\u00ebr gjuh\u00ebn e p\u00ebrbashk\u00ebt shqipe ka mbajtur Dom Ndre Mjeda. Kjo v\u00ebrehet n\u00eb veprat e para t\u00eb autorit. Megjith\u00ebse \u00ebsht\u00eb shkruar n\u00eb nj\u00eb t\u00eb folme dialektore, megjithat\u00eb ajo \u00ebsht\u00eb e p\u00ebrpunuar dhe e zgjedhur. Respekton grupet e bashk\u00ebting\u00eblloreve mb, nd, ng, duke i shkruar t\u00eb plota, p\u00ebrdor \u00eb-n\u00eb e patheksuar etj. Ai u p\u00ebrpoq, n\u00eb nj\u00eb far\u00eb shkalle p\u00ebr t’i kap\u00ebrcyer ve\u00e7orit\u00eb e ngushta krahinore, q\u00eb pasqyrohet n\u00eb shkrimet e tij qoft\u00eb n\u00eb poezi, qoft\u00eb n\u00eb proz\u00eb, duke dh\u00ebn\u00eb k\u00ebshtu nj\u00eb ndihmes\u00eb sado t\u00eb vog\u00ebl p\u00ebr problemin e gjuh\u00ebs letrare shqipe. “Mjeda, shkruan M. Domi, punoi p\u00ebr ta fruar variantin verior t\u00eb gjuh\u00ebs letrare sa m\u00eb shum\u00eb me at\u00eb t\u00eb variantit jugor” [18].<\/p>\n

Sotir Peci, n\u00eb mendimet e tij p\u00ebr gjuh\u00ebn letrare pati luhatje. N\u00eb shkoll\u00ebn normale t\u00eb Elbasanit kishte pranuar q\u00eb t\u00eb p\u00ebrdorej nj\u00eb gjuh\u00eb e p\u00ebrbashk\u00ebt, por pa kaluar 2-3 vjet nd\u00ebrron mendim, duke k\u00ebrkuar q\u00eb zgjidhja e k\u00ebsaj \u00e7\u00ebshtjeje t’i lihet koh\u00ebs. Nj\u00eb mendim t\u00eb till\u00eb S. Pe\u00e7i e shfaq n\u00eb parath\u00ebnien e librit “Viti premtar i gramatik\u00ebs”. N\u00eb vitet e m\u00ebvonshme do t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb nd\u00ebr p\u00ebrkrah\u00ebsit aktiv p\u00ebr zgjidhjen e problemit t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt shqipe. N\u00eb Komisin\u00eb Letrare miratoi vendimin e saj p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje dhe n\u00eb shkrimet q\u00eb do t\u00eb botoj\u00eb, do t\u00eb zbatoj\u00eb at\u00eb q\u00eb zgjidhi KLSH. K\u00ebt\u00eb e d\u00ebshmon edhe dor\u00ebshkrimi i fjalorit t\u00eb autorit.<\/p>\n

Hil\u00eb Mosi ishte nj\u00eb nga pjes\u00ebtar\u00ebt m\u00eb t\u00eb rinj t\u00eb KLSH. Kujdes tregoi p\u00ebr nj\u00ebsimin e alfabetit t\u00eb shqipes. V\u00ebmendje autori i ka kushtuar dhe gjuh\u00ebs s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt shqipe. Edhe Mosi si Gurakuqi k\u00ebrkonte q\u00eb “t\u00eb b\u00ebjm\u00eb nj\u00eb kongres t\u00eb shkrimtar\u00ebve dhe t\u00eb vjersh\u00ebtar\u00ebve tan\u00eb edhe t’i hedhim nj\u00eb themel t\u00eb sh\u00ebndosh\u00eb gjuh\u00ebs son\u00eb amtare, e cila do t\u00eb ishte e ardhmja e Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb re” [19]. Puna e tij n\u00eb k\u00ebt\u00eb fush\u00eb \u00ebsht\u00eb vler\u00ebsuar nga studiuesit tan\u00eb. “\u00cbsht\u00eb i pari shkodran intelektual q\u00eb e shkroi aq bukur e aq hijsh\u00ebm tosk\u00ebrishten letrare. Pik\u00ebpamjet e veta rreth gjuh\u00ebs s\u00eb nj\u00ebsuar shqipe ai i shprehu n\u00eb vargun e artikujve titulluar: “Gjuha letrare”, Shtjerrtime mbi gjuh\u00ebn letrare”, “Bisedime gjuhe” etj”, shkruan Jup Kastrati [20].<\/p>\n

P\u00ebr gjuh\u00ebn letrare shqipe, p\u00ebr zgjidhjen e saj n\u00eb k\u00ebt\u00eb p\u00ebriudh\u00eb kishin shfaqur mendimet e tyre edhe albanolog\u00ebt. K\u00ebshtu Maksimilian Lamberci mori pjes\u00eb n\u00eb disa mbledhje t\u00eb Komisis\u00eb. Ai kishte kryer nj\u00eb ekspedit\u00eb gjuh\u00ebsore n\u00eb disa vise t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb Veriore. M\u00eb 1917 kryen edhe nj\u00eb ekspedit\u00eb tjet\u00ebr gjuh\u00ebsore n\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Mesme dhe t\u00eb Jugut, ku arriti n\u00eb k\u00ebt\u00eb p\u00ebrfundim: “Dialektet e gjith\u00eb krahin\u00ebs \u00e7’merr prej Kruj\u00ebs dhe Durr\u00ebsit deri n\u00eb Tiran\u00eb, Peqin dhe Elbasan, bashk\u00eb m\u00eb \u00c7ermenik\u00eb, gjuh\u00ebn e t\u00eb cil\u00ebvet un\u00eb e njoh qysh p\u00ebrpara, t\u00eb gjith\u00eb s\u00eb bashku p\u00ebrbajn\u00eb po thua nji njisi… Edhe krahina e malit t\u00eb Shpatit edhe e Dumres\u00eb nga jugu i Elbasanit dhe i viseve t\u00eb Shkumbinit e deri n\u00eb rrjedh\u00eb t\u00eb Zemenit dhe t\u00eb Devollit …duhet… me u njeh\u00eb nji tuf\u00eb dialektore t\u00eb Elbasanit” [21]. Ai nuk ishte p\u00ebr nj\u00eb gjuh\u00eb letrare t\u00eb p\u00ebrzier geg\u00eb-tosk\u00eb, q\u00eb nuk flitet gjekundi, por ishte kund\u00ebr hapjes s\u00eb nj\u00eb gremine t\u00eb thell\u00eb midis njer\u00ebzve t\u00eb shkoll\u00ebs, t\u00eb kultur\u00ebs e t\u00eb zyrave dhe t\u00eb popullit t\u00eb thjesht\u00eb, kund\u00ebr krijimit t\u00eb nj\u00eb dygjuh\u00ebsie artificiale [22]. Prof. Eqrem \u00c7abej p\u00ebr kontributin e Lambercit n\u00eb Komisin\u00eb Letrare shkruan: “Ai ndihmoi mjaft p\u00ebr rregullat orthografike q\u00eb u vendos\u00ebn atje t\u00eb abstrakoheshin nga shqiptimi real e nj\u00ebkoh\u00ebsisht t\u00eb mb\u00ebshteteshin n\u00eb nj\u00eb normim t\u00eb varianteve q\u00eb ekzistojn\u00eb n\u00ebp\u00ebr dialekte, duke pajtuar parimin fonetik me parimin e gjuh\u00ebsis\u00eb krahasuese” [23].<\/p>\n

Diskutimi p\u00ebr zgjidhjen e problemit t\u00eb gjuh\u00ebs letrare u hap disa muaj pasi ishte krijuar Komisia Latrare (mbledhja e dt.21 n\u00ebntor 1916), ku p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb \u00e7\u00ebshtja e ortografis\u00eb i lidh me \u00e7\u00ebshtjen e gjuh\u00ebs s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt administrative. Megjith\u00ebse u p\u00ebrdoren terma jo t\u00eb nj\u00ebjt\u00eb, si gjuh\u00eb e pergjitht\u00eb, gjuh\u00eb e p\u00ebrbashkme, gjuh\u00eb letrare, gjuh\u00eb administrate mbizot\u00ebroi mendimi q\u00eb standardi gjuh\u00ebsor duhet t\u00eb p\u00ebrdorej n\u00eb gjuh\u00ebn e shkrimit dhe duhet t\u00eb ishte i detyruesh\u00ebm p\u00ebr shkollat dhe administrat\u00ebn shtet\u00ebrore. Propozimet q\u00eb u b\u00ebn\u00eb dhe zgjidhjet q\u00eb u dhan\u00eb nga KLSH, u mb\u00ebshtet\u00ebn n\u00eb realitetin gjuh\u00ebsor t\u00eb shqipes me dy kryedialekte dhe p\u00ebrvoj\u00ebn e tyre letrare, si dhe me historin\u00eb e gjuh\u00ebve letrare t\u00eb vendeve fqinje. N\u00eb teorit\u00eb gjuh\u00ebsore t\u00eb koh\u00ebs theksohej teza e rolit t\u00eb qendr\u00ebs, me forc\u00eb vepruese n\u00eb zhvillimet gjuh\u00ebsore t\u00eb zonave t\u00eb tjera [24].<\/p>\n

Ky problem sa ishte i v\u00ebshtir\u00eb, aq ishte edhe delikat. \u00c7\u00ebshtja duhej shtruar si n\u00eb rrafshin teorik, ashtu edhe praktik. Filologu Gj. Pekmezi n\u00eb cil\u00ebsin\u00eb e kryetarit t\u00eb Komisis\u00eb shprehte dyshimin se “a mundet Komisia me ia mb\u00ebrrijt\u00eb k\u00ebtij qellimi”, por L. Gurakuqi gjithnj\u00eb i gatsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb zgjidhur shum\u00eb \u00e7\u00ebshtje t\u00eb karakterit kulturor nd\u00ebrhyri, duke th\u00ebn\u00eb: “se qellimi ma i par\u00eb i Komisis\u00eb do t\u00eb jet\u00eb l\u00ebvrimi i gjuh\u00ebs dhe zhvillimi i let\u00ebrsis\u00eb”. Por \u00e7do gj\u00eb nuk mund t\u00eb shkonte sipas d\u00ebshirave t\u00eb nj\u00ebrit apo tjetrit autor. Ata ishin personalitete t\u00eb afirmuara t\u00eb kultur\u00ebs son\u00eb. Prandaj debati vazhdoi. Fishta ngrinte problemin q\u00eb n\u00eb fillim duhet nisur “me sheshtimin e ortografis\u00eb”, nd\u00ebrsa Sotir Pe\u00e7i shtroi para an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb Komisis\u00eb pyetjen: “n\u00eb ka Komisia n\u00eb gji t\u00eb saj elementet e nevojsh\u00ebm p\u00ebr me ba nj\u00eb gjuh\u00eb administrate n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb jet\u00eb e kuptueme prej t\u00eb tane viseve t\u00eb Shqipnis\u00eb, mbasi sot p\u00ebr sot t\u00eb shkruem jan\u00eb dialekti i Shkodr\u00ebs edhe ai i tosk\u00ebnis\u00eb”. N\u00eb k\u00ebt\u00eb debat mor\u00ebn pjes\u00eb edhe an\u00ebtar\u00eb t\u00eb tjer\u00eb. Edhe Mjeda pyeti: “A mund t\u00eb fillohet sot veprimi apo asht nevoja me shqyrtuem e me krahasuem p\u00ebrpara dialektet q\u00eb t\u00eb mund t\u00eb gjinden forma t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta”. Nd\u00ebrsa Fishta n\u00eb vazhdim t\u00eb diskutimit p\u00ebr gjuh\u00ebn e p\u00ebrbashk\u00ebt k\u00ebrkoi q\u00eb t\u00eb mos zgjatej dhe kjo \u00e7\u00ebshtje t\u00eb merrte udh\u00eb “mbasi dialektet ma n\u00eb shej jan\u00eb t\u00eb shkrueme e se puna nuk mund t\u00eb shtyhet”.<\/p>\n

U vendos q\u00eb KLSH t’i hynte pun\u00ebs p\u00ebr t\u00eb zgjidhur k\u00ebt\u00eb problem. N\u00eb mbledhjen e dt. 11 dhjetor 1916 ku mor\u00ebn pjes\u00eb Gj. Pekmezi, Gj. Fishta, L. Gurakuqi, S. Pe\u00e7i, M. Logoreci, N. Paluca dhe L. Nara\u00e7i, kryetari Komisis\u00eb, p\u00ebrpara se t\u00eb paraqiste platfom\u00ebn se si mund t\u00eb zgjidhej kjo \u00e7\u00ebshtje, deklaroi: “Nuk ka dyshim se kushdo prej nesh e di fort mir\u00eb se nuk mund t\u00eb jet\u00eb sot p\u00ebr sot qellimi yn\u00eb i par\u00eb ortografia, por pa dyshim nji gjuh\u00eb e p\u00ebrbashkme. Ajo na mungon e na duhet doemos. Asht e ditur se ku s’ ka gjuh\u00eb nuk ka as ortografi. Gjuha e p\u00ebrbashkme pra asht sot p\u00ebr sot qellimi yn\u00eb i par\u00eb dhe padyshim se asnji n\u00eb mes ton\u00eb nuk gjindet q\u00eb t\u00eb mos d\u00ebshiroj\u00eb k\u00ebt\u00eb”. Pastaj paraqiti parimet mbi t\u00eb cil\u00ebn mund t\u00eb b\u00ebhej zgjedhja e baz\u00ebs dialektore t\u00eb standartit t\u00eb shqipes, gj\u00eb q\u00eb tregonte p\u00ebr konceptet e qarta teorike t\u00eb an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb KLSH. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb ai paraqiti tri mund\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb realizuar k\u00ebt\u00eb objektiv:<\/p>\n

1. T\u00eb merrej nj\u00eb dialekt p\u00ebr baz\u00eb e prej k\u00ebtej t\u00eb b\u00ebhej nj\u00eb skelet, i cili do t\u00eb mvishej e do t\u00eb zbukurohej pask\u00ebtaj me frazeologjin\u00eb e t\u00eb t\u00ebr\u00eb dialekteve t\u00eb tjera.
\n2. T\u00eb mbeteshin… t\u00eb dy dialektet e sot\u00ebm t\u00eb shkruar, nj\u00ebri af\u00ebr tjetrit duke i afruar ata e duke i p\u00ebrhapur t\u00eb dy me \u00e7do m\u00ebnyr\u00eb e n\u00eb t\u00eb tjera an\u00ebt e Shqip\u00ebris\u00eb q\u00eb t\u00eb b\u00ebhet nj\u00eb f\u00ebrkim i cili pa dyshim do t\u00eb shkaktoj\u00eb at\u00eb flak\u00eb q\u00eb d\u00ebshirojm\u00eb.
\n3. T\u00eb merreshin parasysh vet\u00ebm ndryshimet tipike n\u00eb mes t\u00eb dy dialekteve edhe duke marr\u00eb p\u00ebr pasqyr\u00eb vet\u00eb gjuh\u00ebn… duke par\u00eb se \u00e7ka b\u00ebr\u00eb gjuha vet\u00eb n\u00eb k\u00ebto raste, t’i vem\u00eb edhe k\u00ebsaj pas.<\/p>\n

Gjergj Pekmezi me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb shtronte parimet, por nuk ishte entuziast dhe shihte v\u00ebshtir\u00ebsi p\u00ebr zgjidhjen e k\u00ebtij problemi, mbasi kjo pun\u00eb k\u00ebrkonte specialist\u00eb dhe nj\u00eb koh\u00eb e gjat\u00eb. P\u00ebr rrethanat ekzistuese ai pranonte t\u00eb mbaheshin t\u00eb dy dialektet ekzistuese. Gj. Pekmezi nisej nga motoja se \u00e7do fillim \u00ebsht\u00eb i v\u00ebshtir\u00eb dhe duhet menduar mir\u00eb dhe me gjakftoht\u00ebsi se “m\u00eb mir\u00eb ngadal\u00eb dhe pun\u00eb pak, por t\u00eb mir\u00eb, se me t\u00eb shpejt\u00eb e pun\u00eb shum\u00eb po plot me gabime”. Nd\u00ebrsa L.Gurakuqi k\u00ebrkonte q\u00eb Komisia t\u00eb zgjidhte nj\u00eb dialekt i cili t\u00eb ishte “si ur\u00eb n\u00eb mes t\u00eb dy dialekteve”. Ndon\u00ebse ishte p\u00ebr t\u00eb folmen e Elbasanit, nuk e parap\u00eblqente ashtu si\u00e7 ishte, por shtronte problemin p\u00ebr t\u00eb gjetur forma t\u00eb mesme me p\u00ebrmir\u00ebsime p\u00ebr t’i futur n\u00eb gjuh\u00ebn e p\u00ebrbashk\u00ebt. Kurse n\u00eb diskutimin e tij Gjergj Fishta e ngrinte problemin n\u00eb qenien e nj\u00eb literature n\u00eb t\u00eb folmen e Elbasanit. Dhe kur L. Gurakuqi i paraqiti shkrimet e Kostandin Kristoforidhit, at\u00ebher\u00eb ai p\u00eblqeu “q\u00eb t\u00eb merret p\u00ebr baz\u00eb dialekti i Elbasanit p\u00ebr gjuh\u00eb shkrimi”. Gjuha e shkruar prej K.Kristoforidhit u kund\u00ebrshtua nga Gj. Pekmezi dhe S. Pe\u00e7i. Ky i fundit tha se “shkrimet e K. Kristoforidhit nuk mund t\u00eb merren p\u00ebr baz\u00eb, se nuk jan\u00eb shkruar thjesht\u00eb n\u00eb gjuh\u00eb t’ Elbasanit, po n\u00eb nj\u00eb gjuh\u00eb geg\u00ebnishte t\u00eb p\u00ebrzieme, mbasi qellimi i tij pat qen\u00eb ta p\u00ebrhapi ungjillin n\u00eb n\u00eb geg\u00ebni dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb e ka botue edhe tosk\u00ebnisht. Sintaksa e shkrimit t\u00eb Kristoforidhit i afrohet me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb tosk\u00ebnishtes, po edhe kjo rrjedh prej tekstit greqisht, i cili ka influencue n\u00eb dialektin tosk\u00ebnisht.<\/p>\n

Mbas shum\u00eb debatesh dhe diskutimesh u arrit ky p\u00ebrfundim i formuluar nga Luigj Gurakuqi: “Tue qen\u00eb se dialekti i Elbasanit edhe nd\u00ebn pik\u00ebpamjen e formavet, por sidomos nd\u00ebn pik\u00ebpamjen e syntaks\u00ebs asht si nji ur\u00eb n\u00eb mes t\u00eb tosk\u00ebnishtes dhe geg\u00ebnishtes, duhet t\u00eb zgjidhet si gjuh\u00eb shkrimi me ato rregulla artografike q\u00eb t\u00eb na duken t\u00eb drejta, t\u00eb arsyeshme. Por tue dhan\u00eb k\u00ebt\u00eb vendim, Komisija Letrare duhet t\u00eb mbaj\u00eb gjithmon\u00eb parasysh detyr\u00ebn qi t\u00eb bahen k\u00ebrkimet e nevojshme, qi t\u00eb gjinden format e mesme, t\u00eb cilat t\u00eb afrojn\u00eb ndryshimet dialektologjike t\u00eb dy dialekteve” [25]. Ky vendim u pranua prej t\u00eb gjith\u00eb an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb KLSH, duke u quajtur nj\u00eb ngjarje solemne. Me k\u00ebt\u00eb zgjidhje KLSH synonte t’i vinte gjuh\u00ebs letrare nj\u00eb baz\u00eb dialektore sa m\u00eb gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse q\u00eb t\u00eb konvergonin edhe t\u00eb folmet. Por kjo \u00e7\u00ebshtje u rrah edhe n\u00eb mbledhje t\u00eb tjera. P\u00ebr t\u00eb ndihmuar Komisin\u00eb Letrare, meq\u00eb n\u00eb baz\u00ebn e gjuh\u00ebs s\u00eb shkruar u zgjodh e folmja e Elbasanit, u miratua propozimi q\u00eb t\u00eb sillej pran\u00eb Komisis\u00eb filologu shqiptar Aleksand\u00ebr Xhuvani, si njoh\u00ebs i elbasanishtes, i cili do t\u00eb ndihmonte p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuar gjuh\u00ebn letrare t\u00eb zgjedhur. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb zgjidhje q\u00eb b\u00ebri Komisia Letrare, pas 30 e ca vjet\u00ebve A. Xhuvani shkruan: “Por n\u00eb mbledhjet e asaj Komisie ku pata marr\u00eb pjes\u00eb edhe un\u00eb, duel \u00e7\u00ebshtja e formimit t\u00eb nji gjuhe t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt shkrimi dhe si baz\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb pun\u00eb u vendos q\u00eb t\u00eb merret gjuha e Shqipnis\u00eb s\u00eb mesme e ma fort ajo e Elbasanit.<\/p>\n

P\u00ebr k\u00ebt\u00eb qellim ajo komisi vu disa rregulla p\u00ebr shkrimin e gjuh\u00ebs e sidomos t\u00eb geg\u00ebnishtes. K\u00ebto rregulla kishin p\u00ebr qellim q\u00eb t\u00eb afrojshin shkrimin e dy dialekteve dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb pat\u00ebn influenc\u00ebn e tyre mbi shkrimin e pastaj\u00ebm t\u00eb gjuh\u00ebs…” [26]. Si t\u00eb niste puna, at\u00ebher\u00eb do t\u00eb k\u00ebrkohej edhe nj\u00eb albanolog i huaj, i cili do t\u00eb merrej me studimin dhe p\u00ebrmir\u00ebsimin e saj. A. Xhuvani u bashkua me mendimin q\u00eb kishte formuluar Luigj Gurakuqi p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb si baz\u00eb t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb shkrimit ebasanishten. U diskutua se cila vep\u00ebr e K. Kristoforidhit duhej marr\u00eb p\u00ebr baz\u00eb e gjuh\u00ebs p\u00ebrbashk\u00ebt. Fillimisht an\u00ebtar\u00ebt e KLSH ishin p\u00ebr “Dhiat\u00ebn e re”, nd\u00ebrsa A. Xhuvani p\u00eblqente “Historin\u00eb e shenjt\u00eb” t\u00eb K. Kristoforidhit dhe “Gramatik\u00ebn e dialektit t\u00eb geg\u00ebrishtes jugore, mb\u00ebshtetur n\u00eb t\u00eb folmet e Tiran\u00ebs, Durr\u00ebsit dhe Elbasanit” (Laipcig, 1913) t\u00eb G. Vajgandit. K\u00ebto probleme, q\u00eb shkaktuan shum\u00eb diskutime n\u00eb Komisin\u00eb Letrare, vazhduan p\u00ebr shum\u00eb koh\u00eb, mbasi kjo ishte nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje themelore p\u00ebr kultur\u00ebn shqiptare, kur nuk kishte pasur gjithnj\u00eb mendime t\u00eb nj\u00ebjta. Pra nuk u k\u00ebrkua nj\u00eb zgjidhje empirike, por shkencore dhe e arsyeshme. Prandaj puna e Komisis\u00eb pati vlera t\u00eb ve\u00e7anta dhe nuk \u00ebsht\u00eb vler\u00ebsuar p\u00ebr shum\u00eb koh\u00eb n\u00eb nivelet e duhura p\u00ebr at\u00eb q\u00eb arriti. K\u00ebtu duhet ve\u00e7uar puna e b\u00ebr\u00eb dhe roli i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm q\u00eb luajti n\u00eb k\u00ebt\u00eb forum p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje nism\u00ebtari i saj Luigj Gurakuqi. Zgjidhja e k\u00ebsaj \u00e7\u00ebshtjeje kishte v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb e veta.<\/p>\n

P\u00ebr k\u00ebt\u00eb u k\u00ebrkua q\u00eb t\u00eb organizohej nj\u00eb ekspedit\u00eb gjuh\u00ebsore n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e mesme, e cila do te merrej me studimet e nevojshme. U propozua q\u00eb t\u00eb merrte pjes\u00eb k\u00ebtu edhe Dom Ndre Mjeda (mbledhja e dt. 21 mars 1917). \u00cbsht\u00eb shprehur mendimi se kjo detyr\u00eb iu ngarkua Dom Ndre Mjed\u00ebs, meqen\u00ebse “ishte i afirmuar si studiues i thell\u00eb i shqipes, si njoh\u00ebs i dialekteve tona, si erudit, si shenc\u00ebtar” [27]. Kjo ishte e drejt\u00eb, meq\u00eb Mjeda kishte p\u00ebrgatitjen e duhur gjuh\u00ebsore dhe ishte zot\u00ebrues i disa gjuh\u00ebve, gjithashtu ai ishte caktuar an\u00ebtar veprues i Komisis\u00eb (mbledhja e dt. 11 dhjetor 1916). Ai k\u00ebtu “duke qendruar larg \u00e7do qendrimi t\u00eb ngusht\u00eb lokalist u b\u00eb partizan i venies n\u00eb baz\u00eb t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb shkrimit t\u00eb nj\u00eb t\u00eb folmeje tjet\u00ebr nga ajo me t\u00eb cil\u00ebn shkruante…” [28].<\/p>\n

Tre filolog\u00eb: Gjergj Pekmezi, Dom Ndre Mjeda dhe Rajko Nahtigal, profesor i Universitetit t\u00eb Gracit n\u00eb Austri u nis\u00ebn p\u00ebr n\u00eb Elbasan, ku qendruan tri jav\u00eb, prej dt. 1 deri m\u00eb 21 maj 1917. Pasi u mor\u00ebn me studimin e atyre dukurive q\u00eb u interesonin, filolog\u00ebt hartuan nj\u00eb raport p\u00ebr rezultatet e ekspedit\u00ebs me titull “Raport rreth udh\u00ebtimit n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e mesme p\u00ebr qellime gjuh\u00ebsore”. R. Nahtigal e botoi n\u00eb gjermanisht promemorien, m\u00eb 1917, duke e titulluar “Mbi \u00e7\u00ebshtjen e nj\u00eb gjuhe t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt shkrimi” (Die Frage einer einheitlichen albanische Schriftsprache, Graz, 1917) t\u00eb shoq\u00ebruar me nj\u00eb parath\u00ebnie dhe sqarime t\u00eb tjera p\u00ebr probleme t\u00eb ndryshme t\u00eb gjuh\u00ebs. Promemoria u p\u00ebrkthye nga Dom Ndre Mjeda dhe u lexua n\u00eb mbledhjen e dt. 3 korrik 1917. N\u00eb k\u00ebt\u00eb dokument ne njihemi me pik\u00ebpamjet e R. Nahtigalit p\u00ebr gjuh\u00ebn letrare, t\u00eb cilat i shpreh q\u00eb n\u00eb fillimet e saj.<\/p>\n

Ai menj\u00ebher\u00eb prononcohet se “zgjidhja m\u00eb e drejt\u00eb e problemit do t\u00eb ishte t\u00eb p\u00eblqehej nj\u00ebri nga dy dialektet ekzistuese, por q\u00eb t\u00eb pranohej nga tjetri, pavar\u00ebsisht se nga kjo an\u00eb ato jan\u00eb t\u00eb nj\u00ebllojt\u00eb dhe t\u00eb nj\u00eb vlere”. Nahtigali nuk ishte q\u00eb n\u00eb baz\u00eb t\u00eb gjuh\u00ebs t\u00eb shkruhej dhe t\u00eb vihej nj\u00eb e folme periferike. N\u00eb vazhdim p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje n\u00eb promemorje paraqet edhe dy alternativa t\u00eb tjera. Duke qen\u00eb se t\u00eb dy dialektet jan\u00eb af\u00ebr nj\u00ebri-tjetrit, at\u00ebher\u00eb mund t\u00eb ishte edhe kjo zgjidhje: t\u00eb futej n\u00eb shkollat e jugut geg\u00ebrishtja dhe n\u00eb ato te veriut tosk\u00ebrishtja dhe t\u00eb nxitej botimi i let\u00ebrsis\u00eb n\u00eb t\u00eb dy dialektet. Kjo ndoshta mund t\u00eb \u00e7onte n\u00eb nj\u00eb zgjidhje t\u00eb natyrshme. Nj\u00eb rrug\u00eb tjet\u00ebr ishte ajo e nj\u00eb p\u00ebrzierjeje t\u00eb g\u00ebg\u00ebrishtes me tosk\u00ebrishten, gj\u00eb t\u00eb cil\u00ebn autori e konsideronte nj\u00eb produkt artificial fonetiko-gramatikor. Duke u mb\u00ebshtetur edhe n\u00eb praktik\u00ebn q\u00eb kan\u00eb ndjekur popujt e zhvilluar evropian\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje, p\u00ebr autorin m\u00eb e pranueshme ishte “t\u00eb zgjidhej dialekti i mes\u00ebm si mjet nd\u00ebrlidhjeje n\u00eb pik\u00ebpamje gjuh\u00ebsore”. Megjithat\u00eb edhe p\u00ebr at\u00eb duhet punuar q\u00eb t\u00eb jen\u00eb sa m\u00eb af\u00ebr nj\u00ebri-tjetrit dhe t’i mos qendojm\u00eb strikt vendimit t\u00eb marr\u00eb. Dhe autori, duke pranuar t\u00eb folmen e Elbasanit, b\u00ebn propozimet p\u00ebrkat\u00ebse p\u00ebr ndryshimet q\u00eb mund t’i b\u00ebheshin asaj qoft\u00eb me karakter fonetik, qoft\u00eb me karakter morfologjik dhe leksikor.<\/p>\n

Idet\u00eb e tij Nahtigali i shtjellon dhe i p\u00ebrforcon edhe n\u00eb shtojc\u00ebn q\u00eb i b\u00ebn promemories. P\u00ebrfundimi i tij \u00ebsht\u00eb ky: “M\u00eb mir\u00eb se nj\u00eb koine e geg\u00ebrishtes s\u00eb Veriut me baz\u00eb shkodranishten \u00ebsht\u00eb padyshim koineja e K. Kristoforidhit, mbasi un\u00eb kam gjithnj\u00eb parasysh interesin e gjith\u00eb popullit”. K\u00ebtu nuk kemi nj\u00eb analiz\u00eb formale, por p\u00ebrkundrazi autori ka koncepte t\u00eb qarta p\u00ebr rrug\u00ebt e formimit t\u00eb gjuh\u00ebs letrare e n\u00eb ve\u00e7anti t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe, duke parap\u00eblqyer at\u00eb rrug\u00eb q\u00eb sillte afrimin geg\u00ebrishtes letrare t\u00eb shkruar me at\u00eb t\u00eb tosk\u00ebrishtes. Dhe gjuh\u00ebtar\u00ebt tan\u00eb i kan\u00eb ven\u00eb re vlerat e punimit t\u00eb Nahtigalit [29]. P\u00ebr t\u00eb pati v\u00ebrejtje nga Luigj Gurakuqi dhe M. Lamberci.<\/p>\n

Shtypi i koh\u00ebs i b\u00ebri jehon\u00eb k\u00ebtij punimi. Gazeta “Posta e Shqynies” n\u00eb nr.94 t\u00eb dt.31 tetor 1917 b\u00ebnte k\u00ebt\u00eb vler\u00ebsim: “…sadoq\u00eb nd\u00ebr disa sende nuk mundena me ken\u00eb nji mendjet me auktorin e zellsh\u00ebm, gjithnji po dishmojm\u00eb se shkrimi i tij p\u00ebrmbi \u00e7ashtje t\u00eb gjuh\u00ebs shqype na u p\u00eblqye fort, pse zhvillue me mjeshtri\u00eb t’madhe njashtu si mund t\u00eb pritej prej mendjet t’kthjellt t’nji dr.Nahtigalit. Tue botue i famshmi dietar k\u00ebt\u00eb vep\u00ebr i ka ba litratyr\u00ebs shqype e kombit shqyptar nji sherbim t’madh, pse gjygjet e tij p\u00ebrmbi \u00e7ashtje t’gjuh\u00ebs pat\u00ebn gjithher\u00eb randsi\u00eb e kjen\u00eb \u00e7mue edhe gjithher\u00eb si prej dijetarve ton\u00eb, ashtu edhe prej albanologve t’vendeve tjera”. Nd\u00ebrsa n\u00eb vitin 1977 Franc Jakobin n\u00eb nj\u00eb shkrim botuar p\u00ebr kontributin e k\u00ebtij autori p\u00ebr shkencat albanologjike shkruan: “Punimi i p\u00ebrmendur (Promemoria, sh\u00ebn yn\u00eb) i Nahtigalit nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm paraqitje e gjendjes gjuh\u00ebsore n\u00eb Shqip\u00ebri me studimin e holl\u00ebsish\u00ebm t\u00eb dukurive q\u00eb jan\u00eb relevante p\u00ebr krijimin e gjuh\u00ebs s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt letrare, porse edhe pasqyrim i simpatis\u00eb s\u00eb madhe t\u00eb Nahtigalit p\u00ebr popullin shqiptar, t\u00eb cilit i d\u00ebshiron arritje sa m\u00eb t\u00eb shpejt\u00eb t\u00eb institucioneve t\u00eb veta arsimore dhe kulturore” [30]. Sigurisht n\u00eb Komisi rolin m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje e kan\u00eb luajtur ato figura q\u00eb kishin nj\u00eb p\u00ebrgatitje t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb filologjike.<\/p>\n

Vitet e fundit jo vet\u00ebm \u00ebsht\u00eb analizuar ky studim i Nahtigalit, por edhe \u00ebsht\u00eb vler\u00ebsuar [31], ndon\u00ebse, koh\u00eb m\u00eb par\u00eb, mendimet e tij p\u00ebr rrug\u00ebt e zgjidhjes s\u00eb roblemit t\u00eb gjuh\u00ebs letrare shqipe t\u00eb nj\u00ebsuar jan\u00eb b\u00ebr\u00eb objekt kritike [32].<\/p>\n

KLSH po jepte shpresa se do t’i realizonte objektivat e saj. Shtypi shfaqte interesimin e tij, duke p\u00ebrgatitur opinionin p\u00ebr vlerat e vendimeve q\u00eb do t\u00eb merrte, mbasi gjuha nuk rri gjithnj\u00eb n\u00eb nj\u00eb vend. Ajo zhvillohet dhe pasurohet. Fletorja “V\u00ebllaznija” q\u00eb dilte n\u00eb Vjen\u00eb, n\u00eb nr. 57, dt. 14. 5. 1917 shkruante: “Gjithsecili atdhetar i v\u00ebrtet\u00eb ka me e kuptue lehtas sa rand\u00ebsi t\u00eb madhe ka me pas\u00eb p\u00ebr ne vendimi i gjuh\u00ebs letrare prej s\u00eb cil\u00ebs kan\u00eb me rrjedh\u00eb fort shpejt fryte e dobi te panjehuna… Gjuha nuk asht si nji gur i vdekun, i cili s’nd\u00ebrron dot, jo, gjuha asht nji pjes\u00eb e gjall\u00eb e komb\u00ebsis\u00eb, e cila tue u rrit\u00eb me zhdrivillim t\u00eb vet bahet ma e bukur dhe ma e pasun”. Nd\u00ebrsa S. \u00c7eka p\u00ebr pranimin e t\u00eb folmes s\u00eb Elbasanit n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt shkruante: “Pranimi dhe zbatimi i dialektit historik t\u00eb Elbasanit dhe p\u00ebrgjith\u00ebsimi i tij n\u00eb qeveri me kultur\u00eb shkollore t\u00eb truallit ton\u00eb asht nji p\u00ebrparim i pa\u00e7muar dhe nji \u00e7ap p\u00ebr bashkimin politik dhe letrar e t\u00eb dy copave t\u00eb pashqitshme t\u00eb Veriut e t\u00eb Jug\u00ebs” [33].<\/p>\n

K\u00ebshtu p\u00ebrpjekjet e rilind\u00ebsve tan\u00eb p\u00ebr afrimin e varianteve letrare dhe nj\u00ebsimin e gjuh\u00ebs s\u00eb shkruar gjet\u00ebn shprehjen e tyre edhe n\u00eb vendimet e Komisis\u00eb Letrare t\u00eb Shkodr\u00ebs [34].<\/p>\n

Arritjet e saj pat\u00ebn r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb se qe nj\u00eb tubim shum\u00eb i p\u00ebrgatitur dhe vlerat e saj jan\u00eb t\u00eb padikutueshme. Problemet q\u00eb shqyrtoi i analizoi me kompetenc\u00eb shkencore dhe \u00e7\u00ebshtjet q\u00eb k\u00ebrkoi t\u00eb zgjidh\u00eb ishin shum\u00eb t\u00eb avancuara dhe dobiprur\u00ebse p\u00ebr kultur\u00ebn shqiptare. Sot gjuh\u00ebtar\u00ebt tan\u00eb po p\u00ebrpiqen q\u00eb t’i evidentojn\u00eb arritjet e saj. “Komisia Letrare Shqipe, shkruan B. Beci, ishte nism\u00ebtarja e standardizimit t\u00eb shqipes s\u00eb shkruar q\u00eb n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb mund t\u00eb vler\u00ebsohet si p\u00ebrpjekja e par\u00eb serioze dhe me arritje t\u00eb dukshme e zbatimit t\u00eb nj\u00eb politike kulturore e gjuh\u00ebsore komb\u00ebtare q\u00eb synonte jo vet\u00ebm zhvillimin e kultur\u00ebs dhe t\u00eb arsimit ton\u00eb komb\u00ebtar, po edhe zgjidhjen e problemit madhor t\u00eb gjuh\u00ebs letrare shqipe a t\u00eb shqipes standarde” [35].<\/p>\n

Menj\u00ebher\u00eb n\u00eb vendimet e Kongresit Arsimor t\u00eb Lushnjes (15-25 gusht 1920), duke mb\u00ebshtetur arritjet e KLSH p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen e gjuh\u00ebs s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, theksohej se “si gjuh\u00eb letrare mbas s\u00eb cil\u00ebs do t\u00eb shkruheshin librat shkollor\u00eb u muer p\u00ebr themel dialekti i Elbasanit me disa p\u00ebrmir\u00ebsime, tue rusejt\u00eb do ndryshime tipike q\u00eb u p\u00ebrkasin formave etimologjike t\u00eb fjal\u00ebve t\u00eb ruajtuna mr\u00eb n\u00eb dialektin tosk\u00ebnisht e n\u00eb disa n\u00ebndialekte t\u00eb geg\u00ebnishtes” [36].<\/p>\n

P\u00ebr drejtshkrimin e shqipes<\/strong><\/p>\n

KLSH diskutoi p\u00ebr t\u00eb zgjidhur nj\u00eb nd\u00ebr problemet e r\u00ebnd\u00ebsishme dhe t\u00eb ngutshme hartimin e rregullave t\u00eb drejtshkrimit t\u00eb gjuh\u00ebs son\u00eb, nj\u00eb pun\u00eb sa e v\u00ebshtir\u00eb aq edhe me vlera t\u00eb m\u00ebdha p\u00ebr zhvillimin e gjuh\u00ebs son\u00eb, p\u00ebr nj\u00ebsimin e shkrimit n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb aktet zyrtare, n\u00eb botimet dhe n\u00eb tekstet shkollore. P\u00ebr t\u00eb par\u00ebn her\u00eb n\u00eb historin\u00eb e gjuh\u00ebsis\u00eb shqiptare, do t\u00eb hartohej nj\u00eb kod drejtshkrimor q\u00eb \u00ebsht\u00eb konsideruar nga J. Kastrati “pik\u00ebnisje e normalizimit t\u00eb shqipes s\u00eb shkruar t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt” [37], nd\u00ebrsa “Rregullat …” kodifikimi i par\u00eb i drejtshkrimit ton\u00eb” [38]. Ishte nj\u00eb pun\u00eb sa shkencore aq atdhetare dhe fisnike.<\/p>\n

Si i zgjidhi problemet e drejtshkrimit t\u00eb shqipes Komisia Letrare? <\/strong><\/p>\n

Sigurisht q\u00eb nga ky organiz\u00ebm nuk mund t\u00eb pritej gjith\u00e7ka, kur shteti shqiptar jo vet\u00ebm q\u00eb nuk ishte konsoliduar, por ishte edhe i pushtuar. Megjithat\u00eb an\u00ebtar\u00ebt e Komisis\u00eb u nis\u00ebn nga d\u00ebshira p\u00ebr t’i dh\u00ebn\u00eb rrug\u00eb zgjidhjeje k\u00ebtij problemi, p\u00ebr t\u00eb hartuar rregulla t\u00eb tilla q\u00eb t’u sh\u00ebrbenin t\u00eb gjith\u00ebve, gj\u00eb q\u00eb b\u00ebri q\u00eb t’i zgjidh\u00eb drejt disa \u00e7\u00ebshtje drejtshkrimore, ndon\u00ebse n\u00eb mbledhje t\u00eb ndryshme pati debate dhe diskutime t\u00eb forta. An\u00ebtar\u00ebt ishin p\u00ebr t\u00eb hartuar nj\u00eb drejtshkrim sa m\u00eb t\u00eb nj\u00ebsuar. K\u00ebshtu Komisia po ecte n\u00eb vazhd\u00ebn e disa zgjidhjeve, ndon\u00ebse t\u00eb pjesshme q\u00eb ishin trajtuar m\u00eb par\u00eb.<\/p>\n

Nga diskutimet dhe debatet u vendos p\u00ebr t\u00eb hartuar “nj\u00eb ortografi sa ma tep\u00ebr t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt p\u00ebr t\u00eb dy dialektet” (mbledhja e dt. 13. 11. 1916). Por ky problem nuk p\u00ebrfundoi me k\u00ebt\u00eb mbledhje, por vazhdoi. N\u00eb fillim u caktuan parimet q\u00eb do t\u00eb zbatoheshin p\u00ebr zgjidhjen e problemeve drejtshkrimore. K\u00ebshtu Komisia shpalli parimin fonetik si parimi i gjith\u00eb praktik\u00ebs gjuh\u00ebsore t\u00eb shqipes, pra “Orthografia e gjuh\u00ebs shqipe duhet t\u00eb ishte p\u00ebrsa mundej fonetike d.m.th. gjuha do t\u00eb shkruhej ashtu si\u00e7 flitej prej popullit. Si themel i orthografis\u00eb do t\u00eb merrej dialekti i Elbasanit me disa p\u00ebrmir\u00ebsime”. \u00cbsht\u00eb theksuar se zbatimi i parimit fonetik \u00ebsht\u00eb n\u00eb thelb nj\u00eb parim demokratik i gjuh\u00ebs letrare, gj\u00eb q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb se gjuha letrare shqipe buron drejtp\u00ebrdrejt nga gjuha e popullit [39].<\/p>\n

Ky parim i p\u00ebrcaktuar q\u00eb me Komisin\u00eb Letrare Shqipe mbeti si parim kryesor i drejtshkrimit t\u00eb shqipes s\u00eb sotme. Parimi fonetik dhe e folmja e Elbasanit nuk qen\u00eb di\u00e7ka e vendosur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ngurt\u00eb. Prandaj Komisia Letrare p\u00ebr mjaft probleme q\u00eb diskutoi, nuk u mb\u00ebshtet vet\u00ebm n\u00eb dialektin q\u00eb kishte marr\u00eb p\u00ebr baz\u00eb, por k\u00ebrkoi zgjidhje sa m\u00eb racionale edhe p\u00ebr t\u00eb zbutur ndryshimet n\u00eb mes dialekteve t\u00eb shqipes. Ajo nuk u mb\u00ebshtet vet\u00ebm n\u00eb parimin fonetik, mbasi, si\u00e7 thuhet n\u00eb nenin 2 t\u00eb statutit, n\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsimet “do t\u00eb hyjn\u00eb disa ndryshime tipike, t\u00eb cilat u p\u00ebrkasin formave etimologjike t\u00eb fjal\u00ebve t\u00eb ruajtura m\u00eb mir\u00eb n\u00eb dialektin tosk\u00ebnisht e n\u00eb disa n\u00ebndialekte t\u00eb geg\u00ebnishtes”. (Rregullat.., 1917, bot. II, f. 5). Pra Komisia g\u00ebrshetoi parimin fonetik me parimet e tjera, duke lejuar q\u00eb t\u00eb p\u00ebrdoreshin edhe dysor\u00ebt normativ\u00eb, q\u00eb p\u00ebr koh\u00ebn fliste per nj\u00eb parashikim m\u00eb t\u00eb larg\u00ebt t\u00eb saj.<\/p>\n

N\u00eb mbledhjen e dt. 29 janar 1917 u miratuan “Parime e rregulla mbi orthografin\u00eb e gjuh\u00ebs s\u00eb shkrueme”, q\u00eb \u00ebsht\u00eb varianti i par\u00eb. Ndon\u00ebse qe p\u00ebrpjekja e par\u00eb serioze p\u00ebr t’i kodifikuar problemet drejtshkrimore, diskutimi vazhdoi edhe p\u00ebr \u00e7\u00ebshtje t\u00eb tjera drejtshkrimore, duke b\u00ebr\u00eb q\u00eb t\u00eb hartohej nj\u00eb variant i dyt\u00eb, i cili u miratua n\u00eb mbledhjen e gushtit t\u00eb vitit 1917. Por gjith\u00e7ka u pa n\u00eb perspektiv\u00eb . “Me gjith\u00eb k\u00ebt\u00eb, thuhej n\u00eb “Rregullat…” Komisija Letrare, sot p\u00ebr sot, e sheh me arsye q\u00eb k\u00ebto dy parime t\u00eb mos ndiqen fjal\u00eb p\u00ebr fjal\u00eb e t\u00eb metat q\u00eb do t\u00eb ket\u00eb k\u00ebjo m\u00ebnyr\u00eb orthografie, ja len koh\u00ebs s’ardhshme e shpreson se zhdrivillimi i gjuh\u00ebs ka p\u00ebr ta gjet\u00eb vet\u00eb udh\u00ebn e mesme”. Dhe sh\u00ebnohen disa nga rastet e p\u00ebrdorimit t\u00eb k\u00ebtyre dysor\u00ebve. Kurse n\u00eb parath\u00ebnien e botimit te dyt\u00eb (tetuer 1917) sh\u00ebnohej: “Tue u mb\u00ebshtetun mbi k\u00ebto k\u00ebrkime Komisia Letrare dau q\u00eb me i p\u00ebrmirsuem n\u00eb disa pika Rregullat e orthografis, sidomos p\u00ebrsa u p\u00ebrket formavet t\u00eb dyzueme, nga t\u00eb cilat zgjodhi ato, q\u00eb ma tep\u00ebr i p\u00eblqejn\u00eb fonetik\u00ebs s\u00eb dialektit t\u00eb marrun p\u00ebr themel”.<\/p>\n

Komisia Letrare po b\u00ebnte nj\u00eb hap p\u00ebrpara p\u00ebr zgjidhjen e shum\u00eb problemeve drejtshkrimore, duke i afruar n\u00eb t\u00eb shkruar t\u00eb dy variantet letrare. Pranoi t\u00eb shkruhen t\u00eb plota togjet e zanoreve ie, ue, ye q\u00eb n\u00eb dialektin e Veriut ato ishin monoftongizuar. (N\u00eb “Rregullat…” thuhej se jan\u00eb t\u00eb tilla si n\u00eb tosk\u00ebnisht e n\u00eb disa nendialekte t\u00eb geg\u00ebnishtes). Edhe grupet e bashk\u00ebting\u00eblloreve mb, nd, ng, ngj, q\u00eb n\u00eb k\u00ebto t\u00eb folme ishin asimiluar, duhet t\u00eb shkruheshin t\u00eb plota, si nder, mbush, kamb\u00eb etj. Nj\u00eb pun\u00eb pararend\u00ebse kishte b\u00ebr\u00eb q\u00eb m\u00eb 1879 Pashko Vasa te proza historike “Shqypnija dhe shqyptart” [40], megjith\u00ebse nuk ishte gjithnj\u00eb konsekuent. K\u00ebto zgjidhje q\u00eb dha Komisia, kishin r\u00ebnd\u00ebsi se i sh\u00ebrbenin thjesht\u00ebsimit e nj\u00ebsimit t\u00eb drejtshkrimit t\u00eb shqipes.<\/p>\n

Vend m\u00eb i gjer\u00eb iu kushtua zanores \u00eb, ku jan\u00eb p\u00ebrcaktuar disa rregulla p\u00ebr p\u00ebrdorimin e saj. Duke ecur n\u00eb gjurm\u00ebt e autor\u00ebve t\u00eb vjet\u00ebr dhe t\u00eb rilind\u00ebsve, an\u00ebtar\u00ebt e Komisis\u00eb Letrare u p\u00ebrpoq\u00ebn, (ndon\u00ebse jo gjithnj\u00eb ia arrit\u00ebn q\u00ebllimit) q\u00eb zanorja \u00eb t\u00eb p\u00ebrdorej edhe n\u00eb ato pozicione, kur n\u00eb t\u00eb shumt\u00ebn e t\u00eb folmeve t\u00eb Veriut d\u00ebgjohej pak ose kishte r\u00ebn\u00eb fare. “Kur KL n\u00eb parimet dhe rregullat q\u00eb caktoi aty nga fillimi i vitit 1917, shkruan E. \u00c7abej, vendosi q\u00eb zanorja \u00eb e patheksuar, grupet e zanoreve ie, ue dhe ye dhe grupet e bashk\u00ebtinglloreve mb, nd dhe ngj do t\u00eb shkruhen t\u00eb plota, ashtu si i ruan k\u00ebto tosk\u00ebrishtja dhe pjes\u00ebrisht edhe disa n\u00ebndialakte t\u00eb geg\u00ebrsisht\u00ebs, ajo mund t\u00eb shtonte dhe t\u00eb thoshte q\u00eb ashtu t\u00eb plota kan\u00eb ekzistuar ato dhe jan\u00eb shkruar shekuj m\u00eb par\u00eb n\u00eb krejt truallin e geg\u00ebrishtes dhe se jan\u00eb t\u00eb gjith\u00ebmbarme t\u00eb shqipes [41]. Pra k\u00ebrkohej t\u00eb shkruhej aty “ku e lyp etimologjia e ku shqiptohet n\u00eb tosk\u00ebnishte”.<\/p>\n

K\u00ebshtu, duke ndjekur edhe tradit\u00ebn e m\u00ebparshme, po rivendosej n\u00eb shkrim \u00eb-ja fundore n\u00eb fjal\u00ebt parafundore dhe \u00eb-ja e patheksuar n\u00eb trup t\u00eb fjal\u00ebs. Zanorja \u00eb do t\u00eb p\u00ebrdorej n\u00eb k\u00ebto pozicione: n\u00eb mes t\u00eb fjal\u00ebs: sh\u00ebndet, rr\u00ebfye, k\u00ebndue etj. n\u00eb fund t\u00eb fjal\u00ebs, n\u00eb emrat e gjinis\u00eb fem\u00ebrore, ku theksi bie n\u00eb rrokjen e parafundit: pun\u00eb, moll\u00eb, lop\u00eb, p\u00eblhur\u00eb etj. E ruajn\u00eb edhe disa emra t\u00eb gjinis\u00eb mashkullore p\u00ebr arsye t\u00eb gjat\u00ebsis\u00eb s\u00eb zanores s\u00eb theksuar, si burr\u00eb, djal\u00eb etj. Nd\u00ebrsa emrat e gjinis\u00eb fem\u00ebrore me \u00ebr, \u00ebrr, \u00ebl, ull shkruhen pa \u00eb fundore: Shkod\u00ebr, kok\u00ebrr, veg\u00ebl, kumbull etj. N\u00eb k\u00ebt\u00eb rast ato nuk po ecnin n\u00eb gjurm\u00ebt e rilind\u00ebsve, por u mb\u00ebshtet\u00ebn n\u00eb gjuh\u00ebn e gjall\u00eb q\u00eb kjo \u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb pozicion kishte filluar t\u00eb regjohej edhe n\u00eb t\u00eb folmet e Jugut. Do t\u00eb shkruheshin m\u00eb \u00eb fundore edhe disa mbiemra, si i but\u00eb, i mir\u00eb, i shpejt\u00eb etj.<\/p>\n

P\u00ebr arsye t\u00eb gjat\u00ebsis\u00eb s\u00eb zanores s\u00eb theksuar do t\u00eb p\u00ebrdorej \u00eb-ja fundore n\u00eb fjalet: shkojn\u00eb, bajn\u00eb, puntor\u00eb, kryetar\u00eb etj. Nd\u00ebrsa n\u00eb disa mbiemra, kryesisht me origjin\u00eb foljore, q\u00eb mbarojn\u00eb me rrokje t\u00eb theksuar dhe t\u00eb gjat\u00eb, marrin \u00eb vet\u00ebm ato t\u00eb gjinis\u00eb fem\u00ebrore: e fort\u00eb, e lir\u00eb, e that\u00eb e ndonj\u00eb tjet\u00ebr. P\u00ebr p\u00ebrdorimin e \u00eb-s\u00eb Komisia dha zgjidhje t\u00eb k\u00ebnaqshme, ndon\u00ebse ishte nj\u00eb nga problemet m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira p\u00ebr t’u zgjidhur p\u00ebrfundimisht, meq\u00eb ishte e kusht\u00ebzuar nga shum\u00eb faktor\u00eb dhe nga vet\u00eb zhvillimi i gjuh\u00ebs letrare shqipe n\u00eb at\u00eb koh\u00eb. Megjithat\u00eb me zgjidhjet q\u00eb po jepeshin, drejtshkrimi yn\u00eb po hynte n\u00eb rrug\u00ebn e nj\u00ebsimit gjithnj\u00eb e m\u00eb t\u00eb madh p\u00ebr shum\u00eb \u00e7\u00ebshtje t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme drejtshkrimore. Edhe pas miratimit t\u00eb tyre diskutimet vazhduan. Si rrjedhoj\u00eb, n\u00eb botimin e dyt\u00eb t\u00eb “Rregullave…” jan\u00eb zhdukur dysor\u00ebt drejtshkrimor\u00eb, gjithashtu edhe ndonj\u00eb rregull p\u00ebr p\u00ebrdorimin e \u00eb-s\u00eb ose \u00ebsht\u00eb hequr ose \u00ebsht\u00eb thjesht\u00ebsuar. Mbet\u00ebn pik\u00ebrisht ato zgjidhje q\u00eb do t\u00eb zbatohen m\u00eb von\u00eb. Por nuk u pasqyruan t\u00eb gjitha rastet e mundshme t\u00eb p\u00ebrdorimit t\u00eb \u00eb-s\u00eb.<\/p>\n

N\u00eb “Rregullat…” p\u00ebrcaktohej se gjat\u00ebsia e zanoreve do t\u00eb sh\u00ebnohej vet\u00ebm n\u00eb botimet gjuh\u00ebsore. Kjo ishte nj\u00eb pik\u00eb delikate, mosp\u00ebrdorimi i s\u00eb cil\u00ebs m\u00eb von\u00eb, nga disa pati kund\u00ebrshtime. H.Mosi p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje n\u00eb mbledhjen e dt.24.09.1916 tha: “Mbasi vendimi i dhanun p\u00ebr t\u00eb shkruemit e \u00eb-s\u00eb s\u00eb paz\u00ebshme ose t\u00eb regjuar n\u00eb fund t\u00eb emnave fem\u00ebror\u00eb i heq nderlikimet q\u00eb mund t\u00eb jen\u00eb n\u00eb v\u00ebshtim t\u00eb ca fjal\u00ebve, gjat\u00ebsia nuk asht nevoja t\u00eb shenjohet, p\u00ebrve\u00e7 librave t\u00eb gjuh\u00ebsis\u00eb”. Nd\u00ebrsa theksi do t\u00eb vihej n\u00eb zanoret e gjata, kur krijojn\u00eb homonimi fjal\u00ebsh: drejtori-drejtor\u00ed, bari-bar\u00ed etj. si dhe n\u00eb disa raste t\u00eb tjera. Theksi hundor, megjith\u00ebse \u00ebsht\u00eb pranuar, por \u00ebsht\u00eb kufizuar, duke u ruajtur n\u00eb dy tipa fjal\u00ebsh: z\u00e2, \u00e2sht dhe fr\u00ea, mull\u00ee. T\u00eb mosshkruarit e zanoreve t\u00eb gjata dhe kufizimi i theksit hundor kishte r\u00ebnd\u00ebsi, mbasi lidhej me p\u00ebrcaktimin e sistemit fonologjik t\u00eb gjuh\u00ebs letrare komb\u00ebtare [42], duke sh\u00ebnuar ecje p\u00ebrpara dhe duke kapercyer praktikat krahinore p\u00ebr t’i ruajtur ato. Edhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb aspekt KLSH duhet vler\u00ebsuar, mbasi k\u00ebtu u hodh\u00ebn “jo vet\u00ebm themelet p\u00ebr p\u00ebrcaktimin e sistemit grafik e drejtshkrimor t\u00eb gjuh\u00ebs son\u00eb letrare, por edhe t\u00eb vet\u00eb sistemit t\u00eb saj filologjik” [43]. Megjithat\u00eb ajo nuk arriti t\u00eb jap\u00eb nj\u00eb kod t\u00eb atill\u00eb q\u00eb t\u00eb pasqyronte t\u00eb gjitha problemet drejtshkrimore t\u00eb gjuh\u00ebs son\u00eb. Por k\u00ebtu u hodh\u00ebn bazat e drejtshkrimit t\u00eb shqipes dhe, si\u00e7 shkruan E.\u00c7abej “mund t\u00eb thuhet se vuri gurin themeltar n\u00eb normimin e shkrimit e n\u00eb ortografin\u00eb e sotme t\u00eb shqipes [44].<\/p>\n

N\u00eb hartimin e k\u00ebtyre rregullave secili me ato njohuri filologjike q\u00eb kishte, dha ndihmes\u00ebn e vet, por, n\u00eb ve\u00e7anti, mendoj se \u00ebsht\u00eb fryt i pun\u00ebs s\u00eb L. Gurakuqit, Nd. Mjed\u00ebs, S. Pe\u00e7it dhe H. Mosit. Rol mund t\u00eb ket\u00eb luajtur edhe M. Logoreci. Kjo v\u00ebrehet nga diskutimet q\u00eb jan\u00eb b\u00ebr\u00eb n\u00eb mbledhje t\u00eb ndryshme p\u00ebr problemet drejtshkrimore dhe q\u00eb jan\u00eb pasqyruar n\u00eb procesverbalet e mbledhjeve. Nuk mund ta ket\u00eb kryer k\u00ebt\u00eb pun\u00eb vet\u00ebm nj\u00ebri nga an\u00ebtar\u00ebt, mbasi e kishte t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb kap\u00ebrcente disa nga q\u00ebndrimet vetjake, q\u00eb ekzistonin n\u00eb zgjidhjen e k\u00ebtyre problemeve. Edhe vet\u00eb procesverbalet e mbledhjeve p\u00ebr k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb dyvje\u00e7are do ta sh\u00ebnonin nj\u00eb gj\u00eb t\u00eb till\u00eb, meq\u00eb kjo ka qen\u00eb praktika e pun\u00ebs s\u00eb k\u00ebsaj komisie. Nuk p\u00ebrjashtohet fakti q\u00eb roli i ndonj\u00eb an\u00ebtari t\u00eb ket\u00eb qen\u00eb m\u00eb i madh p\u00ebr vet\u00eb kultur\u00ebn gjuh\u00ebsore q\u00eb kishte.
\nJup Kastrati mendon se “Rregullat…” jan\u00eb vep\u00ebr e Ndre Mjed\u00ebs [45].<\/p>\n

Komisia Letrare u mor edhe me \u00e7\u00ebshtje gramatikore dhe me \u00e7\u00ebshtje t\u00eb tjera drejtshkrimore. N\u00eb nj\u00eb mbledhje u fol edhe p\u00ebr prirjen e p\u00ebremrave vetor\u00eb un\u00eb dhe ti, sidomos p\u00ebr rasat gjinore dhe rrjedhore t\u00eb tyre, p\u00ebr p\u00ebremrat d\u00ebftor\u00eb ky, kjo, ai, ajo dhe p\u00ebremrat e pacaktuar secili dhe gjithsecili (mbledhja e dt.24.prill 1918). Gjithashtu n\u00eb mbledhje t\u00eb tjera u diskutua p\u00ebr p\u00ebremrat i im, i em, e mi, i yt, i joti, i yni, e jon\u00eb, i juaj, e juaj. Nd\u00ebrsa p\u00ebr trajtat e shkurtra t\u00eb p\u00ebremrave vetor\u00eb n\u00eb pozicion enklitik u miratua q\u00eb ato t\u00eb shkruhen bashk\u00eb: epm\u00eb, nd\u00ebrsa trajtat e bashkuara t\u00eb p\u00ebremrave vetor\u00eb u vendos q\u00eb t\u00eb shkruhen me apostrof, ndon\u00ebse Nd. Mjeda e kund\u00ebrshtoi nj\u00eb mendim t\u00eb till\u00eb dhe k\u00ebrkoi q\u00eb t\u00eb shkruhen bashk\u00eb (ma, ta) pa apostrof. Debate pati p\u00ebr shkrimin e trajt\u00ebs s\u00eb bashkuar ia, p\u00ebr pjes\u00ebz\u00ebn u t\u00eb foljeve joveprore. P\u00ebr emrat q\u00eb dalin me tem\u00eb n\u00eb bashk\u00ebting\u00ebllore, u vendos q\u00eb ato t\u00eb shkruhen me bashk\u00ebting\u00ebllore t\u00eb z\u00ebshme, si n\u00eb trajt\u00ebn e shquar, ashtu edhe n\u00eb t\u00eb pashquar\u00ebn: zog-u.<\/p>\n

P\u00ebr k\u00ebto probleme q\u00eb u diskutuan dhe p\u00ebr t\u00eb tjera, Komisia Letrare Shqipe vendosi q\u00eb “p\u00ebr t\u00eb gjitha format gramatikore t\u00eb gjuh\u00ebs do t\u00eb mb\u00ebshtetet n\u00eb shkrimet e K. Kristoforidhit, nd\u00ebrsa p\u00ebr ato forma q\u00eb nuk gjinden n\u00eb k\u00ebto shkrime, at\u00ebher\u00eb do t\u00eb caktohen nga Komisia Letrare” (mbledhja e dt.8 maj 1918).<\/p>\n

Duke u mb\u00ebshtetur n\u00eb procesverbalet e mbledhjeve, m\u00ebsojm\u00eb se n\u00eb diskutime kan\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb aktive Luigj Gurakuqi dhe Dom Ndre Mjeda [46], t\u00eb cil\u00ebt luaj\u00ebn nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm edhe p\u00ebr zgjidhjen e \u00e7\u00ebshtjeve t\u00eb tjera gjuh\u00ebsore q\u00eb do t\u00eb ndihmonin p\u00ebr zhvillimin e kultur\u00ebs son\u00eb komb\u00ebtare.<\/p>\n

Jehona e vendimeve t\u00eb Komisis\u00eb Letrare qe pozitive. Komanda ushtarake austriake n\u00eb shkres\u00ebn nr.128\/1 d\u00ebrguar Komisis\u00eb Letrare urdh\u00ebronte: “Q\u00eb prej dat\u00ebs s\u00eb k\u00ebtij urdh\u00ebni (Shkod\u00ebr, 24 fruer 1917, Laimet…, f.17), k\u00ebjo m\u00ebnyr\u00eb shkrimi e diftueme me an\u00eb t’atyne rregullave do t\u00eb ket\u00eb fuqi zyrtare edhe do t\u00eb shtihet p\u00ebrdorimi i k\u00ebsaj, pa kurrnji jasht\u00ebrregullim, n\u00eb t\u00eb gjitha aktet, n\u00eb t\u00eb p\u00ebrgjegjunit e n\u00eb t\u00eb kryemit e k\u00ebtyneve, n’urdh\u00ebnimet, n\u00eb botimet etj”. Ajo gjeti miratim gjithashtu n\u00eb Kongresin Arsimor t\u00eb Lushnjes (1920) dhe nga qeveria e Tiran\u00ebs (1923). Nd\u00ebrsa kryeministri i asaj kohe Ahmet Zogu n\u00eb qarkoren nr. 148, dt. 13. 1. 1923 porosiste: “… autorizohen zyrat kompetente q\u00eb n\u00eb shkrim t\u00eb akteve zyrtare gjithmon\u00eb t\u00eb p\u00ebrdoret dialekti i Elbasanit q\u00eb asht pranue si nji dialekt i p\u00ebrbashk\u00ebt e zyrtar p\u00ebr Shtetin ton\u00eb”. P\u00ebr m\u00eb shume se nj \u00e7erek shekulli drejtshkrimi i shqipes u mb\u00ebshtet n\u00eb “Rregullat…” t\u00eb hartuara nga Komisia Letrare.<\/p>\n

Rregullat e drejtshkrimit q\u00eb u vendos\u00ebn, ishin t\u00eb lehta, t\u00eb thjeshta dhe t\u00eb kapshme, “pothuajse gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse”. Sipas vler\u00ebsimit t\u00eb S. Mansakut “Ajo u dha zgjidhje shkencore problemeve ky\u00e7e t\u00eb drejtshkrimit t\u00eb shqipes dhe parimeve teorike mbi t\u00eb cilat duhej t\u00eb mb\u00ebshtetej ai. N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb ajo dha nj\u00eb kontribut t\u00eb madh p\u00ebr nj\u00ebsimin e shqipes s\u00eb shkruar dhe krijoi nj\u00eb baz\u00eb t\u00eb sh\u00ebndosh\u00eb shkencore p\u00ebr zgjidhjet e m\u00ebvonshme q\u00eb n\u00eb shum\u00eb pika jan\u00eb mb\u00ebshtetur te Komisia. Me pun\u00ebn q\u00eb kreu Komisia Letrare, shqipja hyri n\u00eb nj\u00eb etap\u00eb t\u00eb re t\u00eb p\u00ebrpunimit t\u00eb saj t\u00eb vet\u00ebdijsh\u00ebm, hyri n\u00eb hullin\u00eb e kodifikimit t\u00eb saj, hulli e hapur nga nj\u00eb grup i v\u00ebrtet\u00eb ekspert\u00ebsh t\u00eb gjuh\u00ebs, t\u00eb l\u00ebt\u00ebrsis\u00eb dhe t\u00eb kultur\u00ebs shqiptare q\u00eb punuan me p\u00ebrkushtim, atdhetari dhe kompetenc\u00eb shkenc\u00ebtari. Kjo etap\u00eb e re n\u00eb kodifikimin e gjuh\u00ebs letrare nisi k\u00ebtu n\u00eb Shkod\u00ebr, ku ndoshta mori udh\u00eb p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb edhe fjala e shkruar shqipe me kronikat e shkruara in “vernacula lingua” q\u00eb p\u00ebrrmend Barleti yn\u00eb i madh” [47]. Por krahas vler\u00ebsimeve pozitive pati edhe kritika dhe kund\u00ebrshtime nga autor\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm, kryesisht p\u00ebr disa zgjidhje t\u00eb ve\u00e7anta q\u00eb kishte miratuar KLSH.<\/p>\n

Botimi i “Rregullave mbi orthografin\u00eb e gjuh\u00ebs shqipe t\u00eb shkrueme” <\/strong><\/p>\n

Komisia Letrare mbas diskutimesh p\u00ebr \u00e7\u00ebshtje t\u00eb ndryshme drejtshkrimore arriti t\u00eb miratoj\u00eb “Rregullat mbi orthografin\u00eb e gjuh\u00ebs shqipe t\u00eb shkrueme” (Mbledhja e dt.29 janar 1917). Disa dit\u00eb m\u00eb von\u00eb ato u shtypen n\u00eb Shkod\u00ebr si broshur\u00eb (8 faqe, me format 17×14.5 cm) ku u p\u00ebrfshin “Parime e rregulla mbi orthografin\u00eb e gjuh\u00ebs shqipe t\u00eb shkrueme” (9 nene), si dhe nj\u00eb radhua fjal\u00ebsh. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb list\u00eb fjal\u00ebsh q\u00eb Komisia Letrare k\u00ebshillon t\u00eb shkruhen me grupet e bashk\u00ebting\u00eblloreve mb (104 fjal\u00eb) dhe nd (173) fjal\u00eb. Sot kjo broshur\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb ekzemplar mjaft i rrall\u00eb. Botimi pati r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, mbasi lexuesve u jepej nj\u00eb material i till\u00eb, i miratuar nga nj\u00eb grup specialist\u00ebsh, shumica e t\u00eb cil\u00ebve u shqua p\u00ebr nj\u00eb veprimtari atdhetare n\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb kombit shqiptar. Duke qen\u00eb se ky ishte materiali i par\u00eb i kodifikuar, an\u00ebtar\u00ebt e komisis\u00eb vazhduan t\u00eb diskutojn\u00eb edhe p\u00ebr probleme t\u00eb tjera q\u00eb nuk ishin p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb “Rregullat…”. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, pas shum\u00eb diskutimesh p\u00ebr \u00e7\u00ebshtje t\u00eb ndryshme drejtshkrimore u vendos q\u00eb ata t’u shtoheshin “Rregullave…”. N\u00eb nj\u00eb nga mbledhjet e muajit gusht 1917 miratohet varianti i ri i “Rregullave…” dhe u vendos q\u00eb ato t\u00eb rishtypen (mbledhja e dt.23 shtator 1917). Ribotimi u b\u00eb gati me t\u00eb nj\u00ebjtin format.<\/p>\n

N\u00eb disa ekzemplar\u00eb \u00ebsht\u00eb ven\u00eb n\u00eb ballin\u00eb sip\u00ebr, p\u00ebrve\u00e7 titullit dhe em\u00ebrtimi “Komisija Letrare Shqipe” (form\u00eb vule) dhe posht\u00eb titullit \u00ebsht\u00eb vula e Komisis\u00eb Letrare Shqipe. P\u00ebrve\u00e7 atyre fakteve q\u00eb p\u00ebrmend\u00ebm m\u00eb sip\u00ebr, ribotimi u b\u00eb edhe p\u00ebr arsye t\u00eb tjera. Kjo \u00ebsht\u00eb sh\u00ebnuar edhe n\u00eb parath\u00ebnie q\u00eb mban dt.tetor 1917. K\u00ebto “Rregulla…” kan\u00eb 11 nene. Radhoi ka 97 fjal\u00eb q\u00eb shkruhen me grupet e bashk\u00ebting\u00eblloreve mb dhe 172 fjal\u00eb me nd. P\u00ebrve\u00e7 se jan\u00eb shtuar 2 nene n\u00eb variantin e ri, jan\u00eb prekur n\u00eb formulim edhe disa nene t\u00eb tjera. “Rregullat…” e variantit t\u00eb dyt\u00eb mbajn\u00eb dat\u00ebn 13 gusht 1917. Duke qen\u00eb se n\u00eb mbledhjen e dt. 24. 9. 1917 u vendos q\u00eb k\u00ebto rregulla t\u00eb shpallen publikisht n\u00ebp\u00ebrmjet shtypit. Ato u ribotuan edhe n\u00eb gazet\u00ebn “Posta e Shqypnies” q\u00eb drejtohej nga At\u00eb Gjergj Fishta, m\u00eb 3 n\u00ebntor 1917 dhe n\u00eb disa organe t\u00eb tjera. S\u00eb fundi u ribotua edhe n\u00eb organin e Fakultetit Filologjik t\u00eb Universitetit t\u00eb Prishtin\u00ebs “Filologji”, nr. 3, 1993, f.1-6.<\/p>\n

Komisia Letrare Shqipe botoi edhe organin me titull “Laimet e Komisis Letrare Shqipe n\u00eb Shkod\u00ebr”. Kjo e p\u00ebrkohshme kishte p\u00ebr q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb p\u00ebrkujdeset p\u00ebr t\u00eb gjitha \u00e7\u00ebshtjet q\u00eb i p\u00ebrkisnin l\u00ebvrimit t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe, p\u00ebrparimit dhe lul\u00ebzimit t\u00eb saj. Ajo do t\u00eb botonte ligjerata, vepra, dor\u00ebshkrime, folklor etj. N\u00eb k\u00ebt\u00eb botim \u00ebsht\u00eb dh\u00ebn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrmbledhur veprimtaria e Komisis\u00eb Letrare Shqipe gjat\u00eb viteve 1 shtator 1916 – 4 qershor 1917. K\u00ebtu jan\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb “Rregullat…” e variantit t\u00eb par\u00eb, nj\u00eb radhua m\u00eb 104 fjal\u00eb q\u00eb shkruhen me mb dhe 173 fjal\u00eb q\u00eb shkruhen me nd, si dhe nj\u00eb fjalorth prej 355 fjal\u00ebsh t\u00eb termave juridike dhe t\u00eb administrat\u00ebs, si dhe pjesa e par\u00eb e vepr\u00ebs s\u00eb Fisht\u00ebs “Juda Makabeu”.<\/p>\n

P\u00ebr k\u00ebt\u00eb botim, si\u00e7 del nga protokolli, \u00ebsht\u00eb diskutuar n\u00eb disa mbledhje, duke filluar nga mbledhja e dt.4.06.1917 q\u00eb n\u00eb parim \u00ebsht\u00eb vendosur t\u00eb botohet nj\u00eb e p\u00ebrkohshme. N\u00eb mbledhjen e dt.7.12 1917 del se \u00ebsht\u00eb caktuar edhe redaksia e k\u00ebtij botimi e p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga M. Lambertz, M. Logoreci dhe L. Nara\u00e7i. Aty thuhej se n\u00eb mbledhjen e par\u00eb q\u00eb do t\u00eb b\u00ebnte KLSH, m\u00eb 13 dhjetor, redaksia ka p\u00ebr t\u00eb paraqitur l\u00ebnd\u00ebn e numrit t\u00eb par\u00eb. M\u00eb dt.15.12.1917 u miratua l\u00ebnda p\u00ebr numrin e par\u00eb, q\u00eb do t\u00eb p\u00ebrfshinte: Programin e s\u00eb p\u00ebrkohshmes, raportin e Lambercit mbi veprimtarin\u00eb e KLSH dhe dram\u00ebn Juda Mukabeu t\u00eb Gj.Fisht\u00ebs, nd\u00ebrsa n\u00eb nr.2 do t\u00eb vazhdoj\u00eb raporti i Lambercit dhe drama Juda Makabeu. N\u00eb mbledhjen e dt.23.01.1918 k\u00ebrkohet q\u00eb n\u00eb nr.2 dhe 3 t\u00eb p\u00ebrfshihet edhe nj\u00eb studim i Pashk Bardhit me karakter dialektologjik dhe i Aleksand\u00ebr Xhuvanit p\u00ebr parashtesat dhe prapashtesat. Dhe diskutimet vazhduan edhe n\u00eb mbledhjen e dt.27.02.1918.<\/p>\n

“Laimet e Komisis\u00eb Letrare Shqipe n\u00eb Shkod\u00ebr” duhet t\u00eb ken\u00eb dal\u00eb nga shtypi n\u00eb muajin mars t\u00eb vitit 1918. P\u00ebr qarkullimin e k\u00ebsaj s\u00eb p\u00ebrkohshmeje pati nj\u00eb debat t\u00eb fort\u00eb dhe an\u00ebtar\u00ebt e saj mbet\u00ebn t\u00eb pak\u00ebnaqur, mbasi kishte dal\u00eb me gabime gjuh\u00ebsore dhe nuk ishte marr\u00eb parasysh vendimi i KLSH i dt.27 shkurt 1918. N\u00eb mbledhjen e dt. 10. 04. 1918, i k\u00ebrkonin komand\u00ebs ushtarake q\u00eb kjo e p\u00ebrkohshme t\u00eb botohet n\u00eb Shkod\u00ebr. Dhe numri i par\u00eb, pasi t\u00eb qortohet dhe t\u00eb hiqen “Rregullat…” dhe termat e drejt\u00ebsis\u00eb, t\u00eb ribotohet n\u00eb k\u00ebt\u00eb qytet, qoft\u00eb edhe me shpenzimet e an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb KLSH.<\/p>\n

M\u00eb 10 qershor 1918 Luigj Gurakuqi e njoftonte A.Xhuvanin se ishte anuluar revista e shtypur n\u00eb Vjen\u00eb e se \u00ebsht\u00eb n\u00eb procesin e shtypjes n\u00eb Shkod\u00ebr. “Dor\u00ebshkrimi juaj, theksohej n\u00eb let\u00ebr, do t\u00eb dal\u00eb n\u00eb nr.5-6, pra duhet t\u00eb na d\u00ebrgoni sa m\u00eb shpejt vijimin e tij” [48]. Nj\u00eb gj\u00eb e till\u00eb nuk u realizua. E p\u00ebrkohshmja qarkulloi ashtu si\u00e7 ishte, ndon\u00ebse v\u00ebrejtjet gjuh\u00ebsore ishin shum\u00eb t\u00eb drejta. Numra t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb parashikuar, l\u00ebnda e t\u00eb cil\u00ebve ishte miratuar, nuk u botuan.<\/p>\n

Edhe p\u00ebr botimin e s\u00eb p\u00ebrkohshmes “Komisia Letrare Shqipe” k\u00ebrkoi bashk\u00ebpunimin e nj\u00eb numri atdhetar\u00ebsh, shkrimtar\u00ebsh, m\u00ebsuesish etj. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb qellim, q\u00eb n\u00eb dhjetorin e viti 1917 u jan\u00eb d\u00ebrguar letra shum\u00eb figurave t\u00eb njohura t\u00eb vendit ton\u00eb, si Sotir Pecit, At\u00eb Shtjef\u00ebn Gje\u00e7ovit etj. Kryetari i Komisis\u00eb L. Gurakuqi i njeh me veprimtarin\u00eb q\u00eb ka kryer KLSH dhe \u00e7far\u00eb do t\u00eb botonte e p\u00ebrkohshmja q\u00eb do t\u00eb dilte. N\u00eb letr\u00ebn q\u00eb i d\u00ebrgon L. Gurakuqi Sotir Pecit, n\u00eb mes t\u00eb tjerash, thuhej: “Kemi shpres\u00eb t\u00eb plot\u00eb se gjith\u00eb shkrimtar\u00ebt shqiptar\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt kan\u00eb p\u00ebr zem\u00ebr zhvillimin e lul\u00ebzimin e gjuh\u00ebs dhe t\u00eb l\u00ebt\u00ebrsis\u00eb son\u00eb, nuk do t\u00eb kursejn\u00eb ndihmen e tyre t\u00eb vlefshme e se do t\u00eb nderojn\u00eb dhe stolisin flet\u00ebt e s\u00eb p\u00ebrkohshmes son\u00eb me shkrimet t’veta t\u00eb \u00e7mueshme…” [49]. Komisia po b\u00ebnte gjithnj\u00eb p\u00ebrpjekje q\u00eb vepra e saj t\u00eb ndihej an\u00ebmban\u00eb vendit ton\u00eb. Por jo gjith\u00ebher\u00eb d\u00ebshirat e saj u realizuan p\u00ebr vet\u00eb kushtet e asaj kohe, kur \u00e7do gj\u00eb b\u00ebhej n\u00ebn kontrollin e forcave pushtuese. Megjithat\u00eb jehona e “Rregullave…” qe pozitive.<\/p>\n

P\u00ebr krijimin e terminologjis\u00eb<\/strong><\/p>\n

Q\u00eb n\u00eb mbledhjet e para Komisia Letrare diskutoi edhe p\u00ebr pun\u00ebn q\u00eb do t\u00eb b\u00ebnte p\u00ebr hartim termash t\u00eb fushave t\u00eb ndryshme t\u00eb veprimtaris\u00eb juridike, administrative etj. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb thuhej: “P\u00ebr qortimin e ligjeve t\u00eb gjyqeve t\u00eb paqit i ra Komisis\u00eb nj\u00eb barr\u00eb bukur e rand\u00eb, don me than\u00eb t\u00eb gjetunit n\u00eb gjuh\u00eb shqipe t\u00eb njaj sasie t\u00eb madhe fjal\u00ebsh teknike, qi u p\u00ebrkthyen prej turqishtes. Sigurisht kan\u00eb mujt\u00eb me shp\u00ebtue lajthime, por koha ka p\u00ebr t’i ndrequn”. N\u00eb mbledhjen e dat\u00ebs 14 tetor 1916 u caktuan parimet q\u00eb duhet t\u00eb ndiqen p\u00ebr hartimin e termave. Komisia Letrare k\u00ebshtu ndiqte edhe k\u00ebtu vazhd\u00ebn e rilind\u00ebsve tan\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt u p\u00ebrkujdes\u00ebn shum\u00eb p\u00ebr pastrimin e gjuh\u00ebs shqipe nga fjal\u00ebt e huaja dhe t\u00eb panevojshme dhe p\u00ebr pasurimin e fjalorit t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe me fjal\u00eb t\u00eb burimit t\u00eb saj.<\/p>\n

Cil\u00ebt do t\u00eb ishin disa nga kriteret q\u00eb do t\u00eb zbatoheshin p\u00ebr hartimin terminologjis\u00eb s\u00eb re? <\/strong><\/p>\n

P\u00ebr z\u00ebvend\u00ebsimin e termave t\u00eb huaj u k\u00ebrkua t\u00eb p\u00ebrdoreshin kryesisht “fjal\u00ebt q\u00eb fliten n\u00eb gjith\u00eb viset e Shqip\u00ebris\u00eb, porse t\u00eb dihen se jan\u00eb shqip dhe t\u00eb ken\u00eb kuptimin e nevojsh\u00ebm”. Termat nga gjuh\u00ebt e huaja q\u00eb do t\u00eb p\u00ebrdoren n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe, do t\u00eb shqiptohen e do t\u00eb shkruhen sipas fonetik\u00ebs s\u00eb gjuh\u00ebs son\u00eb. Nd\u00ebrsa t\u00eb gjith\u00eb mbiemrat (llagapet), si dhe emrat e vendeve, jo t\u00eb gjith\u00eb, q\u00eb kan\u00eb trajt\u00eb shqipe, do t\u00eb shkruhen sipas drejtshkrimit origjinal t\u00eb tyre. Por ky problem nuk mbeti me kaq, por u diskutua edhe m\u00eb von\u00eb. K\u00ebshtu n\u00eb mbledhjen e dt. 8 maj 1917 u trajtua \u00e7\u00ebshtja e emrave t\u00eb familjeve shqiptare, ku u mor ky vendim:<\/p>\n

1. P\u00ebrgjith\u00ebsisht shqiptar\u00ebt kan\u00eb emna familjesh t\u00eb rrjedhuna ja prej ndonji ofiqi, ja prej katundit a qytetit, nga ka ardh\u00eb familja, ja prej mjeshtris\u00eb, ja prej emnit t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb t\u00eb ndonjenit prej t\u00eb parvet t\u00eb familjes.<\/p>\n

2. Atyne, qi nuk kan\u00eb em\u00ebn familjeje t\u00eb posa\u00e7me, mund t’u trajtohet emni i familjes prej rrajavet t\u00eb sypershenjueme ose dhe tue i shtuem emnit t\u00eb gjyshit shtimin (sufiksin) aj ose ej tosk\u00ebnisht anj ose enj, me t\u00eb cilin trajtohen mbiemnat e fisevet shqiptare.<\/p>\n

N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb ajo i jipte zgjidhje edhe ketij problemi aq i domosdosh\u00ebm p\u00ebr koh\u00ebn [50].<\/p>\n

T\u00ebrhiqej v\u00ebmendja q\u00eb t\u00eb mos kalohej n\u00eb p\u00ebrdorimin pa kriter t\u00eb neologjizmave, meq\u00eb komunikimi do t\u00eb b\u00ebhej i v\u00ebshtir\u00eb, po ashtu edhe t\u00eb barbarizmave, mbasi nga p\u00ebrdorimi i tyre “gjuha do t\u00eb nxjerr\u00eb ngjyr\u00ebn komb\u00ebtare”. K\u00ebshtu u mor\u00ebn fjal\u00eb dhe terma nga autor\u00ebt e vjet\u00ebr, si: ligj, d\u00ebnim, thirrje etj. U gjall\u00ebruan terma t\u00eb tilla, si: lidhje, lutje, i paditun etj. dhe t\u00eb tjera u krijuan nga an\u00ebtar\u00ebt e Komisis\u00eb, si: shkall\u00ebzim, anket-i, rend i dit\u00ebs etj [51].<\/p>\n

Nd\u00ebrsa p\u00ebr ato terma q\u00eb ishin nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe q\u00eb i ndeshnim edhe n\u00eb gjuh\u00ebt e tjera, do t\u00eb mbesnin po ato. Do t\u00eb ruheshin termat e huaj edhe n\u00eb ato raste, kur nuk kishte mund\u00ebsi p\u00ebr t’i z\u00ebvend\u00ebsuar. Kryesisht k\u00ebto kritere u zbatuan n\u00eb ato 355 fjal\u00eb e terma t\u00eb dh\u00ebna n\u00eb fjalorth. Nj\u00eb pjes\u00eb e mir\u00eb e tyre jan\u00eb shqip. Ata jan\u00eb kryesisht fjal\u00eb t\u00eb prejardhura dhe t\u00eb p\u00ebrb\u00ebra, ndonj\u00eb prej tyre zuri vend, nd\u00ebrsa t\u00eb tjera jo, si banim, drejt\u00ebsim, drejt\u00ebsoj, emnoj, ftim, gjyqtar, kryetar, ligjorisht, nd\u00ebrgjyq\u00ebs, dor\u00ebz\u00e2n\u00ebs, drejtudhe, vet\u00ebgj\u00e2ja, aktkallzimi, drejtvehtore, drejtrrjedhjeje etj.<\/p>\n

Ndon\u00ebse u b\u00eb nj\u00eb p\u00ebrpjekje e mir\u00eb p\u00ebr t\u00eb krijuar terma t\u00eb rinj, duke u mb\u00ebshtetur edhe n\u00eb fjal\u00ebt ekzistuese, dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb fush\u00eb ky ishte nj\u00eb hap i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm, por p\u00ebrs\u00ebri u ruajt\u00ebn mjaft fjal\u00eb e terma t\u00eb huaj, disa prej t\u00eb cilave edhe mund t\u00eb z\u00ebvend\u00ebsoheshin.<\/p>\n

P\u00ebr hartimin e tyre, si\u00e7 sh\u00ebnohet edhe n\u00eb protokollet e mbledhjeve, duhet t\u00eb jen\u00eb marr\u00eb ata an\u00ebtar\u00eb q\u00eb kishin dijeni n\u00eb at\u00eb fush\u00eb dijeje. M\u00eb t\u00eb p\u00ebrgatiturit do t’i caktonin termat, pastaj do t\u00eb diskutoheshin n\u00eb Komisin\u00eb Letrare. P\u00ebr mendimin ton\u00eb, rolin kryesor duhet ta ken\u00eb luajtur L. Gurakuqi, Nd. Mjeda, S. Peci, H. Mosi dhe M. Logoreci, ndon\u00ebse ka ndonj\u00eb mendim se ata u p\u00ebrpunuan nga L. Gurakuqi [52]. Fatkeq\u00ebsisht procesverbalet q\u00eb ruhen, jan\u00eb shum\u00eb p\u00ebrmbledh\u00ebse dhe nuk japin gj\u00eb se si u diskutua p\u00ebr zgjedhjen e tyre. Gjithashtu nuk jan\u00eb b\u00ebr\u00eb t\u00eb njohura termat e tjer\u00eb q\u00eb jan\u00eb diskutuar, si ato t\u00eb gramatik\u00ebs dhe aritmetik\u00ebs. N\u00eb mbledhjen e dt. 27 qershor 1917 u diskutua p\u00ebr k\u00ebto terma. Hartimi i termave p\u00ebr fusha t\u00eb ndryshme ishte nj\u00eb nism\u00eb e mir\u00eb, t\u00eb cil\u00ebn do ta ndiqnin p\u00ebrs\u00ebri atdhetar\u00ebt q\u00eb mor\u00ebn pjes\u00eb n\u00eb Komisi dhe t\u00eb tjer\u00eb. Kjo ishte b\u00ebr\u00eb nj\u00eb k\u00ebrkes\u00eb e domosdoshme, meq\u00eb shqipja, si rrjedhoj\u00eb e pushtimit t\u00eb gjat\u00eb, kishte nevoj\u00eb ta pastronte gjuh\u00ebn dhe ta pasuronte at\u00eb. Fal\u00eb pun\u00ebs udh\u00ebzuese t\u00eb Komisis\u00eb Letrare dhe nismave t\u00eb vet\u00ebdijshme t\u00eb adhetar\u00ebve e intelektual\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb p\u00ebrparimtar\u00eb t\u00eb koh\u00ebs, u sh\u00ebnuan arritje n\u00eb shqip\u00ebrimin dhe krijimin e terminologjis\u00eb tekniko-shkencore t\u00eb sferave t\u00eb ndryshme t\u00eb veprimtaris\u00eb shoq\u00ebrore. Puna e Komisis\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje, ndon\u00ebse nuk ishte shterruese, p\u00ebr koh\u00ebn ishte e lavd\u00ebrueshme dhe me vler\u00eb.<\/p>\n

P\u00ebr hartimin e teksteve shkollore dhe t\u00eb terminologjis\u00eb shkollore <\/strong><\/p>\n

Nj\u00eb fush\u00eb tjet\u00ebr q\u00eb t\u00ebrhoqi v\u00ebmendjem e Komisis\u00eb Letrare, ishte puna p\u00ebr kriteret e hartimit t\u00eb teksteve m\u00ebsimore, p\u00ebrcaktimi i terminologjis\u00eb shkollore, m\u00ebnyra e hartimit dhe e botimit t\u00eb tyre. Prandaj n\u00eb nj\u00eb nga nenet e statutit \u00ebsht\u00eb caktuar se Komisia Letrare t\u00eb merrej me hartim, miratim, qortim e publikim t\u00eb librave shkollor\u00eb. Me k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje Komisia Letrare do t\u00eb merrej m\u00eb von\u00eb. N\u00eb procesverbalet jan\u00eb sh\u00ebnuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrmbledhur edhe disa nga veprimtarit\u00eb q\u00eb jan\u00eb zhvilluar p\u00ebr k\u00ebt\u00eb qellim. N\u00eb mbledhjen e dt. 7. 12. 1917 n\u00eb rendin e dit\u00ebs ishte edhe krijimi i n\u00ebnkomisioneve p\u00ebr v\u00ebshtrim t\u00eb teksteve shkollore dhe botimin e tyre. M\u00ebnyra se si do t\u00eb kryheshin ato, udh\u00ebzimet do t’i jepte Drejtoria e P\u00ebrgjithshme e Arsimit. An\u00ebtar\u00ebt dhe p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e KLSH jo vet\u00ebm q\u00eb ishin atdhetar\u00eb, politikan\u00eb e burra shteti t\u00eb d\u00ebgjuar, por ishin n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb qytetar\u00eb, m\u00ebsues e drejtues arsimi n\u00eb t\u00eb gjitha nivelet [53]. Disa prej tyre, si S. Pe\u00e7i, Nd. Mjeda [54], H. Mosi, Gj. Pekmezi etj. ishin t\u00eb njohur si autor\u00eb tekstesh. Prandaj edhe Komisia u mor disa her\u00eb me k\u00ebt\u00eb problem, meqen\u00ebse librat shkollor\u00eb do t\u00eb ndihmonin n\u00eb zhvillimin e arsimit komb\u00ebtar (mbledhja e dt. 7 maj dhe 6 qershor 1917). N\u00eb mbledhjen e dt. 7 maj 1917 u raportua p\u00ebr p\u00ebrgatitjen e teksteve m\u00ebsimore. S. Pe\u00e7i njoftoi p\u00ebr p\u00ebrgatitjen e librit t\u00eb aritmetik\u00ebs, Nd. Paluca p\u00ebr librin e par\u00eb t\u00eb k\u00ebndimit, H. Mosi dhe L. Nara\u00e7i p\u00ebr librin e par\u00eb t\u00eb shkollave qytetnore.<\/p>\n

Edhe n\u00eb mbledhjen e dt. 6. 6. 1917 do t\u00eb diskutonin p\u00ebr k\u00ebt\u00eb problem dhe m\u00eb pas. “K\u00ebshtu q\u00eb n\u00eb fillim t\u00eb vitit 1917, shkruan Sh. Osmani, krahas problemeve t\u00eb tjera, dol\u00ebn par\u00ebsore edhe ato t\u00eb teksteve. Autor\u00eb t\u00eb njohur, si Gj. Fishta, A. Xhuvani, H. Mosi, S. Peci, Gasper Beltoja, Gasper Mikeli mor\u00ebn p\u00ebrsip\u00ebr p\u00ebrgatitjen e grupit t\u00eb teksteve q\u00eb kishin t\u00eb b\u00ebnin kryesisht me ato l\u00ebnd\u00eb q\u00eb i jepnin fizionomin\u00eb shkoll\u00ebs shqiptare” [55]. N\u00eb statutin e ri, kur kryetar ishte L. Gurakuqi, sh\u00ebnohej se “ajo do t\u00eb p\u00ebrkujdesej edhe p\u00ebr botimin e librave shkollor\u00eb”. Me fillimin e vitit 1918, an\u00ebtar\u00ebt e Komisis\u00eb u mor\u00ebn p\u00ebrs\u00ebri me k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje, duke e konsideruar si nj\u00eb problem t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm q\u00eb kishte lidhje me arsimimin e shpejt\u00eb t\u00eb popullit ton\u00eb. Prandaj k\u00ebtu u diskutua p\u00ebr hartimin, qortimin, shqyrtimin e librave shkollor\u00eb dhe u mor\u00ebn vendimet p\u00ebrkat\u00ebse, t\u00eb cilat fatkeq\u00ebsisht nuk jan\u00eb sh\u00ebnuar n\u00eb procesverbalet e mbledhjeve. Ky problem, q\u00eb u shqyrtua, do t\u00eb ket\u00eb jehon\u00ebn edhe m\u00eb von\u00eb, mbasi disa nga vendimet e porosit\u00eb e Komisis\u00eb Letrare do t\u00eb kihen parasysh.<\/p>\n

Thuhet se si rrjedhoj\u00eb e veprimtaris\u00eb s\u00eb njohur t\u00eb KLSH i duhet shtuar edhe nj\u00eb gur tjet\u00ebr i \u00e7muar: hapja n\u00eb Shkod\u00ebr e s\u00eb pares shkoll\u00eb laike p\u00ebr vajzat e qytetit, nj\u00eb vep\u00ebr jo vet\u00ebm largpam\u00ebse, por edhe e guximshme p\u00ebr mjedin ku u realizua. Me largimin e trupave austriake jo vet\u00ebm u rrit shum\u00eb kjo vat\u00ebr arsimore, por sh\u00ebnon t\u00eb parin trup m\u00ebsimor mikst p\u00ebrsa u p\u00ebrket dy besimeve fetare [56].<\/p>\n

P\u00ebr l\u00ebvrimin dhe zhvillimin e let\u00ebrsis\u00eb<\/strong><\/p>\n

N\u00eb statutin e Komisis\u00eb Letrare sh\u00ebnohet se q\u00ebllimi kryesor i saj do t\u00eb jet\u00eb l\u00ebvrimi i gjuh\u00ebs shqipe dhe zhvillimi i let\u00ebrsis\u00eb. P\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen e dyt\u00eb Komisa do t\u00eb merrej m\u00eb shum\u00eb gjat\u00eb vitit t\u00eb dyt\u00eb t\u00eb ekzistenc\u00ebs s\u00eb saj, pasi ishte diskutuar m\u00eb par\u00eb p\u00ebr problemin e gjuh\u00ebs s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, p\u00ebr probleme t\u00eb tjera gjuh\u00ebsore, si dhe pasi ishin miratuar “Rregullat drejtshkrimore”. Duke qen\u00eb se disa detyra po realizoheshin, n\u00eb statutin e ri k\u00ebrkohej t’i jepej nj\u00eb shtys\u00eb zhvillimit t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb. K\u00ebshtu ajo do t\u00eb merrej me botimin e veprave t\u00eb shkrimtar\u00ebve dhe poet\u00ebve tan\u00eb. K\u00ebto botime do t\u00eb ishin v\u00ebllime “t\u00eb thjeshta dhe t\u00eb lira”. Edhe organi q\u00eb do t\u00eb nxirrte Komisia, do t\u00eb botonte vepra t\u00eb shkrimtar\u00ebve tan\u00eb. Puna e botimeve do t\u00eb ishte e organizuar, ngase ato do t\u00eb shoq\u00ebroheshin me nj\u00eb recension me shkrim “q\u00eb do t\u00eb shenoj\u00eb vlerat e shkrimit dhe t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr ta botuar”, prandaj ky duhej mb\u00ebshtetur “n\u00eb arsyena t\u00eb sh\u00ebndosha”. Nd\u00ebrsa mund\u00ebsit\u00eb praktike dhe financiare t\u00eb Komisis\u00eb ishin t\u00eb pakta dhe kishte pengesa t\u00eb natyrave t\u00eb ndryshme. Shum\u00eb propozime mbet\u00ebn n\u00eb protokollet e mbledhjeve se sa gjet\u00ebn zbatim. Por, megjith\u00eb pengesat n\u00eb at\u00eb koh\u00eb dhe m\u00eb von\u00eb, atdhetar\u00ebt tan\u00eb u p\u00ebrpoq\u00ebn t’i kapercenin v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb dhe t\u00eb zhvillonin let\u00ebrsin\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn amtare.<\/p>\n

P\u00ebr organizimin e bibliotek\u00ebs shqiptare<\/strong><\/p>\n

Komisia Letrare trajtoi edhe probleme t\u00eb tjera t\u00eb kultur\u00ebs komb\u00ebtare, si organizimin e bibliotek\u00ebs shqiptare etj. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje do t\u00eb merret n\u00eb disa mbledhje, ku do t\u00eb diskutoj\u00eb p\u00ebr organizimin, fondin, pasurimin dhe administrimin e bibliotek\u00ebs . N\u00eb mbledhjen e dt. 16 prill 1917, ku mor\u00ebn pjes\u00eb L. Gurakuqi, Nd. Mjeda, S. Peci, H. Mosi etj. thuhet se u themelua Biblioteka e Komisis\u00eb Letrare Shqipe. Dy jav\u00eb m\u00eb von\u00eb u diskutua p\u00ebr organizimin e saj, ngaq\u00eb ishte mbledhur nj\u00eb fond librash n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe dhe t\u00eb huaj. Drejtimin e bibliotek\u00ebs ia ngarkuan Hil\u00eb Mosit. N\u00eb mbledhjen e dt. 25.6.1917 b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr rregulloren dhe p\u00ebr pasurimin e saj me nj\u00eb sasi librash t\u00eb bler\u00eb q\u00eb flisnin p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb. Nd\u00ebrsa n\u00eb mbledhjen e dt. 7. 12. 1917 theksohej se Komisia do t\u00eb p\u00ebrkujdesej p\u00ebr t\u00eb krijuar nj\u00eb bibliotek\u00eb popullore shqipe t\u00eb lir\u00eb. Biblioteka funksionoi me nj\u00eb num\u00ebr shum\u00eb t\u00eb kufizuar librash, gazetash dhe revistash n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe dhe t\u00eb huaj, q\u00eb ishin siguruar nga dhuratat q\u00eb kishte dh\u00ebn\u00eb populli ose ishin bler\u00eb. M\u00eb pas, n\u00eb vitin 1919 biblioteka i kaloi shoq\u00ebris\u00eb kulturore “V\u00ebllaznija” q\u00eb drejtohej nga Hil\u00eb Mosi. Kishte vet\u00ebm 300 v\u00ebllime. P\u00ebrgjegj\u00ebs i saj u caktua Kol\u00eb Kamsi [57]. Tri vjet m\u00eb von\u00eb do t\u00eb krijohej biblioteka e Tiran\u00ebs me 3000 v\u00ebllime t\u00eb trash\u00ebguara nga Biblioteka e Komisis\u00eb Letrare dhe e shoq\u00ebris\u00eb “V\u00ebllaznija” q\u00eb qen\u00eb pararend\u00ebset e Bibliotek\u00ebs Komb\u00ebtare t\u00eb krijuar, m\u00eb 1922.<\/p>\n

* * *<\/p>\n

KLSH, ndon\u00ebse e nd\u00ebrpreu aktivitetin e saj n\u00eb Shkod\u00ebr, [58] “n\u00eb nj\u00eb kuptim m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb e vazhdoi veprimtarin\u00eb e saj edhe pas vitit 1920. Sotir Peci i caktuar minist\u00ebr Arsimit n\u00eb Qeverin\u00eb e Lushnj\u00ebs t\u00eb vitit 1920, i cili gjat\u00eb funksionimit t\u00eb KLSH kishte qen\u00eb vet\u00eb an\u00ebtar i saj, formoi K\u00ebshillin e Ep\u00ebrm Arsimor dhe n\u00eb gjirin e tij Komisin\u00eb Letrare, e cila vazhdon n\u00eb gjurm\u00ebt e Komisis\u00eb Letrare Shqipe, po tashti n\u00eb kushtet e \u00e7lirimit nga pushteti i huaj ushtarak” [59].<\/p>\n

Komisia Letrare Shqipe n\u00eb Shkod\u00ebr (1916-1918), nj\u00eb institucion me vlera t\u00eb ve\u00e7anta historike, gjuh\u00ebsore, letrare, arsimore dhe kulturore p\u00ebr koh\u00ebn, u karakterizua nga diskutimi me seriozitet, komptetenc\u00eb shkencore, toleranc\u00eb, larg q\u00ebndrimeve t\u00eb ngushta lokaliste i problemeve shum\u00eb t\u00eb mprehta t\u00eb gjuh\u00ebs, let\u00ebrsis\u00eb dhe t\u00eb kultur\u00ebs son\u00eb, duke dh\u00ebn\u00eb zgjidhje sa shkencore, aq edhe t\u00eb pranueshme, ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebr gjuh\u00ebn shqipe. At\u00eb e dalloi mir\u00ebkuptimi dhe debati n\u00eb p\u00ebrcaktimin e baz\u00ebs dialektore t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb shkruar shqipe, duke i sh\u00ebrbyer afrimit t\u00eb dialekteve dhe gjuh\u00ebs s\u00eb shkruar me gjuh\u00ebn e folur e duke u p\u00ebrpjekur p\u00ebr t\u00eb gjetur forma me nj\u00eb shtrirje t\u00eb gjer\u00eb p\u00ebrdorimi, por q\u00eb pasqyrojn\u00eb m\u00eb mir\u00eb struktur\u00ebn fonetiko-gramatikore, n\u00eb hartimin e rregullave drejtshkrimore dhe t\u00eb problemeve t\u00eb tjera t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb kultur\u00ebs son\u00eb, t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb dhe t\u00eb arsimit komb\u00ebtar. Zgjidhjet q\u00eb dha ky tubim jo vet\u00ebm q\u00eb qen\u00eb t\u00eb pranueshme p\u00ebr koh\u00ebn, por edhe sot ruajn\u00eb vlerat e tyre.<\/p>\n

Referenca<\/strong>:<\/p>\n

1. T. Osmani, Komisia Letrare Shqipe n\u00eb Shkod\u00ebr dhe kushtet historiko-shoq\u00ebrore kur u mblodh ajo, n\u00eb p\u00ebrmbledhjen “Komisia Letrare Shqipe n\u00eb Shkod\u00ebr” (1916-1996), Shkod\u00ebr, 1997, f. 23. Autori shkruan: “Fillimet e institucioneve shkencore p\u00ebr gjuh\u00ebn dhe let\u00ebrsin\u00eb duhet t’i lidhim me KLSH q\u00eb mund dhe duhet t\u00eb konsiderohet institucioni i par\u00eb shkencor n\u00eb k\u00ebt\u00eb fush\u00eb. Me pun\u00ebn q\u00eb b\u00ebri, me detyrat kreu KLSH n\u00eb Shkod\u00ebr, luajti rolin e nj\u00eb kongresi gjuh\u00ebsor, ndon\u00ebse historikisht i mungoi nj\u00eb em\u00ebrtim i till\u00eb”; M. \u00c7eliku, Komisia Letrare Shqipe dhe realiteti shkrimor elbasanas, n\u00eb p\u00ebrmbledhjen “Komisia Letrare Shqipe…”, f. 43. “P\u00ebr nga detyrat e m\u00ebdha, t\u00eb shumta dhe t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb i vuri vetes, shkruan autori, ajo shfaqet mbi p\u00ebrmasat e nj\u00eb komisioni dhe mund t\u00eb krahasohet me kongreset arsimore t\u00eb mbajtura n\u00eb Shqip\u00ebri”; A. Haxhi, – T. Topalli, V\u00ebshtrirm historik nga KLSH te Kongresi i Drejtshkrimit t\u00eb Shqipes, n\u00eb “Komisia Letrare Shqipe…, f. 62. Autor\u00ebt shkruajn\u00eb: “KLSH p\u00ebr vendimet q\u00eb mori e hullin\u00eb e hapur p\u00ebr problemet e gjuh\u00ebs s\u00eb nj\u00ebsuar, \u00ebsht\u00eb pa dyshim dhe duhet t\u00eb quhet i pari Kongres Drejtshkrimor i Shqipes”; N. Gokaj, Vendimet e KL dhe ndihmesat e saj n\u00eb vitet e pavar\u00ebsis\u00eb, n\u00eb “Komisia Letrare Shqipe…”, f. 67 Autori shkruan: Ajo (KLSH,T.O.) k\u00ebrkoi t\u00eb funksionoj\u00eb si nj\u00eb agjenci gjuh\u00ebsore n\u00eb modelin e simotrave t\u00eb koh\u00ebs dhe n\u00eb vende fqinje, pra n\u00eb Greqi, Bullgari, Turqi etj. p\u00ebr kontrollin e gjuh\u00ebs s\u00eb shkruar t\u00eb dokumenteve zyrtare, t\u00eb teksteve shkollore e t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb artistike, p\u00ebr pasurimin e gjuh\u00ebs nga fjal\u00ebt e huaja t\u00eb panevojshme dhe nxitjen e botimeve artistike dhe shkencore q\u00eb i sh\u00ebrbenin zhvillimit t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt”; I. Ajeti-E Lafe, Nj\u00ebzet e pes\u00eb vjet nga Kongresi i Drejt\u00ebshkrimit, “Studime Filologjike”, Nr. 1-2, 1998, f. 8 “Komisia Letrare Shqipe e mbledhur n\u00eb Shkod\u00ebr para 80 vjet\u00ebsh, shkruajn\u00eb autor\u00ebt, meriton gjith\u00eb nderimin ton\u00eb p\u00ebr vendimet e saj t\u00eb guximeshme, q\u00eb i soll\u00ebn aq dobi ecuris\u00eb s\u00eb m\u00ebtejshme t\u00eb zhvillimit t\u00eb shqipes latrare n\u00eb rrug\u00ebn e afrimit e t\u00eb konvergjenc\u00ebs. Ajo Komisi ka qen\u00eb nj\u00eb pararend\u00ebse e kongresit t\u00eb Drejt\u00ebshkrimit”.<\/p>\n

2. M\u00eb dt. 4 tetor 1996 n\u00eb Shkod\u00ebr zhvilloi punimet Konferenca shkencore “KLSH n\u00eb Shkod\u00ebr-ngjarje me r\u00ebnd\u00ebsi historike dhe gjuh\u00ebsore (1916-1996), me rastin e 80-vjetorit, organizuar nga Sektori shkencor i albanologjis\u00eb dhe Departamenti i gjuh\u00ebsis\u00eb i Universitetit “L. Gurakuqi” t\u00eb Shkodr\u00ebs, n\u00eb bashk\u00ebpunim me Departamentin e Gramatik\u00ebs, t\u00eb dialektologjis\u00eb dhe t\u00eb historis\u00eb s\u00eb Institutit t\u00eb Gjuh\u00ebsis\u00eb dhe t\u00eb Let\u00ebrsis\u00eb n\u00eb Tiran\u00eb, si dhe me Universitetin “A. Xhuvani”, Elbasan. Materialet e Konferenc\u00ebs u botuan n\u00eb nj\u00eb v\u00ebllim m\u00eb vete me titull “Komisia Letrare Shqipe n\u00eb Shkod\u00ebr” (1916-1996), botim i Universitetit “Luigj Gurakuqi”, Sektori shkencor i albanologjis\u00eb, Shkod\u00ebr, 1997, 120 faqe.<\/p>\n

3. T. Osmani – N. Gokaj, Komisia Letrare Shqipe n\u00eb Shkod\u00ebr, ngjarje me r\u00ebnd\u00ebsi gjuh\u00ebsore dhe kulturore, “Gjuha jon\u00eb”, Nr.1-4, 1996, f. 31.<\/p>\n

4. S. Frash\u00ebri, Vepra 2, Tiran\u00eb, 1988, f. 275.<\/p>\n

5. Jan\u00eb shfryt\u00ebzuar edhe t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb botuara n\u00eb FESH, Tiran\u00eb, 1985; Shih edhe: H. Bori\u00e7i, Nj\u00eb shekull e gjysm\u00eb publicistik\u00eb shqiptare (1848-1997), Tiran\u00eb, 1997, f. 35-36.<\/p>\n

6. Z. Shkodra, Kultura e pianofortes n\u00eb Shkod\u00ebr n\u00eb gjysm\u00ebn e dyt\u00eb t\u00eb shek.XIX-1912, Seminari II nd\u00ebrkomb\u00ebtar “Shkodra n\u00eb shekuj”, v\u00ebll.I, Shkod\u00ebr, 1998, f. 53.<\/p>\n

7. Historia e Shqip\u00ebris\u00eb, Tiran\u00eb, 1965, f. 176.<\/p>\n

8. H. Bori\u00e7i, vep. e cit. f. 40.<\/p>\n

9. Die Verwaltung Albaniens an der Hand der ergangenem Befehle, Wien, 1918, f. 248.<\/p>\n

10. I. Kanini, Arsimi n\u00eb Shqip\u00ebri, n\u00eb vitet e Luft\u00ebs s\u00eb Par\u00eb Bot\u00ebrore, Tiran\u00eb, 2001, f. 133.<\/p>\n

11. Sh. Osmani, Reflekse etnopedagogjike, I, Tiran\u00eb, 1998, f. 342-343.<\/p>\n

12. P\u00ebr caktimin e Nd. Paluc\u00ebs n\u00eb KLSH . shih: H.H.St.PA.A. Vj. 261 167, nr.1079, Shkod\u00ebr,tetor 1916. N\u00eb letr\u00ebn q\u00eb i d\u00ebrgon konsulli Kral Vjen\u00ebs, shkruan: “Do t\u00eb d\u00ebshiroj shum\u00eb futjen e m\u00ebsuesit Paluca n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb administrat\u00ebs shqiptare, meqen\u00ebse ai e di mir\u00eb gjermanishten. Ai do t\u00eb em\u00ebrohet sekretar dhe an\u00ebtar i Komisis\u00eb Letrare t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb me nj\u00eb rrog\u00eb mujore…” Nd\u00ebrsa n\u00eb njoftimin q\u00eb merr konsulli Kral me shkres\u00eb dt.24.n\u00ebntor 1916 thuhet: “M\u00ebsuesi i dikursh\u00ebm shqiptar… Anton Paluca, i cili q\u00ebndron k\u00ebtu q\u00eb prej shp\u00ebrthimit t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Par\u00eb Bot\u00ebrore, u em\u00ebrua sekretar i Komisionit Letrar Shqiptar dhe p\u00ebrkthyes i Korpsarmat\u00ebs XIX n\u00eb Shkod\u00ebr”.<\/p>\n

13. T. Osmani, \u00c7\u00ebshtje t\u00eb gjuh\u00ebs letrare shqipe gjat\u00eb viteve 1916-1918, “Buletin shkencor”, Shkod\u00ebr Nr.1, 1987, f. 49-50; Shih edhe : Po ai, Komisia Letrare Shqipe n\u00eb Shkod\u00ebr, “Rilindja”, Tiran\u00eb, 16.01.1997.<\/p>\n

14. Shih edhe: R. Mata, Komisia Letrare Shqipe p\u00ebr l\u00ebvrimin e gjuh\u00ebs shqipe, “M\u00ebsuesi”, 28.8.1916.<\/p>\n

15. Shih: M. Domi, Ndre Mjeda si gjuh\u00ebtar dhe l\u00ebvrues i gjuh\u00ebs shqipe, “Drita”, 20.11.1966.<\/p>\n

16. Die Verwaltung Albaniens… (Cituar sipas N. Gokajt, Vendimet e KLSH dhe ndikimet e saj n\u00eb vitet e Pavar\u00ebsis\u00eb, ne p\u00ebrmbledhjen “Komisia Letrare Shqipe…”, f. 68).<\/p>\n

17. Let\u00ebr e L.Gurakuqit, d\u00ebrguar De Rad\u00ebs, m\u00eb 20.11.1899. Ruhet n\u00eb AQSH.<\/p>\n

18. M. Domi, art. i cit.<\/p>\n

19. H. Mosi, Fuqia e gjuh\u00ebs n\u00eb nj\u00eb komb, “Shqiptari”, 1910.<\/p>\n

20. J. Kastrati, Hil\u00eb Mosi, “Revista pedagogjike”, Nr.4, 1985, f. 107.<\/p>\n

21. Laimet e Komisis\u00eb Letrare Shqipe n\u00eb Shkod\u00ebr, 1918, f. 31-32.<\/p>\n

22. E. Lafe, M.Lamberc, studiues i shquar i gjuh\u00ebs shqipe, “Gjuha jon\u00eb”, Nr.1, 1983, f. 104.<\/p>\n

23. E. \u00c7abej, M.Lamberc, “N\u00ebndori”, Nr.9, 1962, f. 176.<\/p>\n

24. T. Osmani, N.Gokaj, art. i cit. f. 32.<\/p>\n

25. M. \u00c7eliku, art. i cit. f.45. Sipas autorit zgjedhja e s\u00eb folmes s\u00eb Elbasanit si gjuh\u00eb shkrimi dhe vendosja e saj n\u00eb themel t\u00eb ortografis\u00eb s\u00eb gjuh\u00ebs zyrtare plot\u00ebsonte k\u00ebto kushte: “1. Elbasanishtja ishte nj\u00eb e folme gege me tipare t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta e t\u00eb af\u00ebrta si me geg\u00ebrishten veriore e jugp\u00ebrendimore, ashtu edhe me tosk\u00ebrishten… 2. Elbasanishtja ishte nj\u00eb e folme gege me tradita shkrimore pa largime t\u00eb theksuara dialektore, tradit\u00eb kjo q\u00eb p\u00ebrkonte n\u00eb shum\u00eb pika m\u00eb tep\u00ebr me tosk\u00ebrishten letrare sesa me geg\u00ebrishten letrare veriore 3. Elbasani, si qend\u00ebr e r\u00ebnd\u00ebsishme ekonomike e kulturore ofronte tradit\u00ebn shkrimore t\u00eb figurave t\u00eb shquara, q\u00eb spikasin si n\u00eb studimin e shqipes, ashtu edhe n\u00eb p\u00ebrdorimin praktik t\u00eb saj; n\u00eb krye t\u00eb k\u00ebsaj tradite udh\u00ebhiqte babai i gjuh\u00ebs shqipe K.Kristoforidhi, roli autoritativ i t\u00eb cilit si aplikues i par\u00eb i afrimit t\u00eb dialekteve n\u00eb procesin shkrimor dhe roli i shkrimeve t\u00eb sh\u00ebnjta n\u00eb hedhjen e bazave t\u00eb nj\u00eb gjuhe t\u00eb nj\u00ebsuar shkrimore, duke u mb\u00ebshtetur edhe n\u00eb tradit\u00ebn p\u00ebrendimore, ndihmuan duksh\u00ebm n\u00eb vendimin e marr\u00eb nga ana e autoriteteve t\u00eb Komisis\u00eb Letrare t\u00eb Shkodr\u00ebs.”<\/p>\n

26. A. Xhuvani, Rreth gjuh\u00ebs letrare komb\u00ebtare dhe rreth ortografis\u00eb, “Buletin p\u00ebr shkencat shoq\u00ebrore”, IV, Tiran\u00eb, 1952, f.67.<\/p>\n

27. Shih edhe: J. Kastrati, Kontribut p\u00ebr studimin e Ndre Mjed\u00ebs, (dor\u00ebshkrim), 1958, f. 62.<\/p>\n

28. M. Domi, art. i cit.<\/p>\n

29. Shih: B. Beci, Rreth pik\u00ebpamjeve t\u00eb KLSH p\u00ebr gjuh\u00ebn letrare, n\u00eb p\u00ebrmbledhjen “Komisia Letrare Shqipe…”. f. 42 Duke analizuar pik\u00ebpamjet e Nahtigalit p\u00ebr gjuh\u00ebn letrare, Beci arrin n\u00eb k\u00ebto p\u00ebrfundime p\u00ebr Komisin\u00eb: 1. Ajo (KLSH, T.O) sh\u00ebnon p\u00ebrpjekjen e par\u00eb serioze dhe shkencore p\u00ebr norm\u00ebzim t\u00eb shqipes s\u00eb shkruar. 2. \u00cbsht\u00eb padyshim norm\u00ebzimi i par\u00eb i geg\u00ebrishtes letrare mbi kritere e koncepte shkencore t\u00eb drejta e komb\u00ebtare. 3. \u00cbsht\u00eb hapi i par\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm drejt afrimit t\u00eb geg\u00ebrishtes letrare t\u00eb shkruar me tosk\u00ebrishten letrare t\u00eb shkruar. 4. KLSH n\u00eb fakt p\u00ebrgatiti terrenin q\u00eb leht\u00ebsoi procesin e kalimit nga geg\u00ebrishtja letrare standarde (deri m\u00eb 1944) n\u00eb tosk\u00ebrishten letrare standarde (1945-1946), pik\u00ebrisht me rrug\u00eb zyrtare ose “fait accompli”.<\/p>\n

30. F. Jakobin, Kontributi i Rajko Nahtigalit shkenc\u00ebs s\u00eb albanologjis\u00eb,”Gjurmime albanologjike”, seria e shkencave shoq\u00ebrore, VII, 1977, Prishtin\u00eb, 1978, f. 224-225.<\/p>\n

31. Shih: B. Beci, Komisia Letrare e Shkodr\u00ebs p\u00eb baz\u00ebn dialektore….40-42; P.Kotrri,B.Logu, Mendimet e Lambercit dhe t\u00eb Nahtigalit p\u00ebr Komisin\u00eb Letrare, n\u00eb p\u00ebrmbledhjen “Komisia Leetrare Shqipe…”, f. 104-107; M.Quku, Ndre Mjeda bashkautor me Nahtigalin n\u00eb “Promemorie”, “Drita”, Tiran\u00eb,, 20.05.1984.<\/p>\n

32. A. Kostallari, “Studime filologjike”, Nr.2, 1985, f.82.<\/p>\n

33. AQSH, Dosja 26, Fondi 295, viti 1917 (Cituar sipas I.Kanini, vep. e cit. f. 138).<\/p>\n

34. Shih edhe: A. Kostallari, Gjuha letrare shqipe dhe epoka jon\u00eb, “Studime filologjike”, Nr.4, 1984, f.29.<\/p>\n

35. B. Beci, Nga historia e standartizimit t\u00eb shqipes, n\u00eb “Seminari nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr gjuh\u00ebn, let\u00ebrsin\u00eb dhe kultur\u00ebn shqiptare”, Prishtin\u00eb, 2001, f..271; Shih edhe: R.Ismajli, “N\u00eb gjuh\u00eb” dhe “P\u00ebr gjuh\u00eb”, Pej\u00eb, 1998, f. 36-37.<\/p>\n

36. Kongresi pedagogjik i Lushnjes, “Shkolla e re”, Nr.1-2, 1921, f. 23.<\/p>\n

37. Jup Kastrati, Kontributi i Luigj Gurakuqit p\u00ebr gjuh\u00ebsin\u00eb shqiptare, n\u00eb “Pashko Vasa-Luigj Gurakuqi”, Shkod\u00ebr, 1977, f. 38.<\/p>\n

38. J. Kastrati, Vijat e p\u00ebrgjithshme t\u00eb zhvillimit historik t\u00eb drejtshkrimit t\u00eb shqipes, n\u00eb “Kongresi e Drejtshkrimit t\u00eb Gjuh\u00ebs Shqipe”, I, Tiran\u00eb, 1973, f.406.<\/p>\n

39. E. Lafe, Kongresi i Drejshkrimit t\u00eb Gjuh\u00ebs Shqipe, “M\u00ebsuesi”, 7.6.1972.<\/p>\n

40. Shih: T. Osmani, V\u00ebzhgime p\u00ebr gjuh\u00ebn e vepr\u00ebs s\u00eb Pashko Vas\u00ebs, “Gjuha jon\u00eb”, Nr.3-4, 1992.<\/p>\n

41. E. \u00c7abej, Mbi disa \u00e7\u00ebshtje t\u00eb tradit\u00ebs s\u00eb shkrimit dhe t\u00eb drejtshkrimit t\u00eb shqipes, “M\u00ebsuesi”, 13.12.1992.<\/p>\n

42. B. Beci, Mbi disa ve\u00e7ori fonetike t\u00eb t\u00eb folmeve t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe n\u00eb p\u00ebrqasje me gjuh\u00ebn letrare, “Studime filologjike”, Nr.4, 1982, f. 67.<\/p>\n

43. Po ai, po aty, f.67.<\/p>\n

44. E. \u00c7abej, Maksimilian Lamberc, “Studime filologjike”, Nr.1, 1964, f. 213.<\/p>\n

45. Shih: J. Kastrati, Kontribute p\u00ebr studimin… f. 213; M.Quku, Kontributi i Ndre Mjed\u00ebs p\u00ebr unifikimin e gjuh\u00ebs s\u00eb shkruar, “Ylli”, Nr.5, 1984, f. 17.<\/p>\n

46. Shih: Regjistri i KLSH (protokolli i mbledhjeve), AQSH.<\/p>\n

47. S. Mansaku, Rreth parimeve t\u00eb drejtshkrimit t\u00eb Komisis\u00eb Letrare Shqipe n\u00eb Shkod\u00ebr, n\u00eb p\u00ebrmbledhjen “Komisia Letrare Shqipe …”, f. 57.<\/p>\n

48. Sh. Osmani, Komisia Letrare Shqipe, “Drita”, 15.8.1976.<\/p>\n

49. Let\u00ebr e L. Gurakuqit, d\u00ebrguar S.Pecit, “Drita”, Tiran\u00eb, 15.8.1976.<\/p>\n

50. Shih m\u00eb holl\u00ebsisht: \u00c7. Bidollari, Komisia Letrare e Shkodr\u00ebs p\u00ebr emrat e familjeve (mbiemrave), p\u00ebrmbledhjen “Komisia Letrare. shqipe… f.113.<\/p>\n

51. Shih: S. Hoxha – S. Pepa, Ndihmesa e Komisis\u00eb Letrare terminologjin\u00eb shqipe, n\u00eb p\u00ebrmbledhjen “Komisia Letrare shqipe…” f. 87-88.<\/p>\n

52. P. Tako, Luigj Gurakuqi, Tiran\u00eb, 1980, f. 239.<\/p>\n

53. Nj. Kazazi – V. Qehaja, Komisia Letrare e Shkodr\u00ebs p\u00ebr tekstet shkollore, n\u00eb p\u00ebrmbledhjen “Komisia Letrare shqipe…” f. 92.<\/p>\n

54. Shih: J.Kastrati, Mjeda dhe Xanoni p\u00ebr gjuh\u00ebn shqipe, “Arsimi popullor”, Nr.1, 1966, f. 29-39.<\/p>\n

55. Sh. Osmani, Reflekse etnopedagogjike, Tiran\u00eb, 1998, f. 347.<\/p>\n

56. I. Zamputi, Vep\u00ebr e Komisis\u00eb Letrare Shqipe, “Drita”, Tiran\u00eb, 13.09.1987.<\/p>\n

57. F.Fishta, T.Gjyli, K.Kamsi, V.Kamsi, J.Kastrati, Sh.Osmani, M.Kotrri, F.Podgorica, Kontribut p\u00ebr historin\u00eb e bibliotekave t\u00eb Shkodr\u00ebs, n\u00eb almanakun “Shkodra”, 1961, f.104-106.<\/p>\n

58. I. Kanini, “Arsimi n\u00eb Shqip\u00ebri…” f.145, sh\u00ebn.1. Autori shkruan: “Nga gjurmimet n\u00eb arkiv\u00eb rezulton se Komisia vazhdoi veprimtarin\u00eb e saj edhe n\u00eb ver\u00ebn e vitit 1918, madje edhe m\u00eb pas”.<\/p>\n

59. Sh. Osmani, Komisia Letrare Shqipe, “Drita”, 31.08.1986.<\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Komisia letrare shqipe, shkoder: Luigj Gurakuqi, Gjergj Fishta, Sotir Pe\u00e7i, Ndre Mjeda, Mati Logoreci, Ambroz Marlaskaj Shkodra Daily, 02 qershor 2014 Komisia Letrare Shqipe n\u00eb Shkod\u00ebr (1916-1918), nj\u00eb institucion me vlera t\u00eb ve\u00e7anta historike, gjuh\u00ebsore, letrare, arsimore dhe kulturore p\u00ebr koh\u00ebn, u karakterizua nga diskutimi me seriozitet, komptetenc\u00eb shkencore, toleranc\u00eb, larg q\u00ebndrimeve t\u00eb ngushta lokaliste […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":16903,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,4],"tags":[],"class_list":["post-14349","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-artikuj","category-histori"],"yoast_head":"\nKomisia Letrare Shqipe n\u00eb Shkod\u00ebr, 1916-1918 - FJALA e LIR\u00cb<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/komisia-letrare-shqipe-ne-shkoder-1916-1918\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Komisia Letrare Shqipe n\u00eb Shkod\u00ebr, 1916-1918 - FJALA e LIR\u00cb\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Komisia letrare shqipe, shkoder: Luigj Gurakuqi, Gjergj Fishta, Sotir Pe\u00e7i, Ndre Mjeda, Mati Logoreci, Ambroz Marlaskaj Shkodra Daily, 02 qershor 2014 Komisia Letrare Shqipe n\u00eb Shkod\u00ebr (1916-1918), nj\u00eb institucion me vlera t\u00eb ve\u00e7anta historike, gjuh\u00ebsore, letrare, arsimore dhe kulturore p\u00ebr koh\u00ebn, u karakterizua nga diskutimi me seriozitet, komptetenc\u00eb shkencore, toleranc\u00eb, larg q\u00ebndrimeve t\u00eb ngushta lokaliste […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/komisia-letrare-shqipe-ne-shkoder-1916-1918\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"FJALA e LIR\u00cb\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/facebook.com\/fjala.info\/\" \/>\n<meta property=\"article:author\" content=\"https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2017-08-14T10:01:42+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2017-10-31T00:06:51+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/Komisia_Letrare_Shqipe_Shkoder.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"500\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"350\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@https:\/\/twitter.com\/acokaj\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@acokaj\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"92 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/komisia-letrare-shqipe-ne-shkoder-1916-1918\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/komisia-letrare-shqipe-ne-shkoder-1916-1918\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\"},\"headline\":\"Komisia Letrare Shqipe n\u00eb Shkod\u00ebr, 1916-1918\",\"datePublished\":\"2017-08-14T10:01:42+00:00\",\"dateModified\":\"2017-10-31T00:06:51+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/komisia-letrare-shqipe-ne-shkoder-1916-1918\\\/\"},\"wordCount\":18375,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/komisia-letrare-shqipe-ne-shkoder-1916-1918\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2017\\\/10\\\/Komisia_Letrare_Shqipe_Shkoder.jpg\",\"articleSection\":[\"Artikuj\",\"Histori\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/komisia-letrare-shqipe-ne-shkoder-1916-1918\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/komisia-letrare-shqipe-ne-shkoder-1916-1918\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/komisia-letrare-shqipe-ne-shkoder-1916-1918\\\/\",\"name\":\"Komisia Letrare Shqipe n\u00eb Shkod\u00ebr, 1916-1918 - FJALA e LIR\u00cb\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/komisia-letrare-shqipe-ne-shkoder-1916-1918\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/komisia-letrare-shqipe-ne-shkoder-1916-1918\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2017\\\/10\\\/Komisia_Letrare_Shqipe_Shkoder.jpg\",\"datePublished\":\"2017-08-14T10:01:42+00:00\",\"dateModified\":\"2017-10-31T00:06:51+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/komisia-letrare-shqipe-ne-shkoder-1916-1918\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/komisia-letrare-shqipe-ne-shkoder-1916-1918\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/komisia-letrare-shqipe-ne-shkoder-1916-1918\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2017\\\/10\\\/Komisia_Letrare_Shqipe_Shkoder.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2017\\\/10\\\/Komisia_Letrare_Shqipe_Shkoder.jpg\",\"width\":500,\"height\":350},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/komisia-letrare-shqipe-ne-shkoder-1916-1918\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Komisia Letrare Shqipe n\u00eb Shkod\u00ebr, 1916-1918\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/\",\"name\":\"FJALA e LIR\u00cb\",\"description\":\""E para ishte fjala..." - n\u00eb Shkoder.net\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"description\":\"Arben \u00c7okaj - M\u00ebsues Fizike & Informatike :: Gazetar & Analist i pavarur :: Autor librash :: Ueb- & Grafik dizajner\",\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/\",\"https:\\\/\\\/facebook.com\\\/shkoder.net\\\/\",\"https:\\\/\\\/linkedin.com\\\/in\\\/acokaj\\\/\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/https:\\\/\\\/twitter.com\\\/acokaj\",\"https:\\\/\\\/youtube.com\\\/channel\\\/UCWHTIr21i1vLKsLzVv1TM-w\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Komisia Letrare Shqipe n\u00eb Shkod\u00ebr, 1916-1918 - FJALA e LIR\u00cb","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/komisia-letrare-shqipe-ne-shkoder-1916-1918\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Komisia Letrare Shqipe n\u00eb Shkod\u00ebr, 1916-1918 - FJALA e LIR\u00cb","og_description":"Komisia letrare shqipe, shkoder: Luigj Gurakuqi, Gjergj Fishta, Sotir Pe\u00e7i, Ndre Mjeda, Mati Logoreci, Ambroz Marlaskaj Shkodra Daily, 02 qershor 2014 Komisia Letrare Shqipe n\u00eb Shkod\u00ebr (1916-1918), nj\u00eb institucion me vlera t\u00eb ve\u00e7anta historike, gjuh\u00ebsore, letrare, arsimore dhe kulturore p\u00ebr koh\u00ebn, u karakterizua nga diskutimi me seriozitet, komptetenc\u00eb shkencore, toleranc\u00eb, larg q\u00ebndrimeve t\u00eb ngushta lokaliste […]","og_url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/komisia-letrare-shqipe-ne-shkoder-1916-1918\/","og_site_name":"FJALA e LIR\u00cb","article_publisher":"https:\/\/facebook.com\/fjala.info\/","article_author":"https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/","article_published_time":"2017-08-14T10:01:42+00:00","article_modified_time":"2017-10-31T00:06:51+00:00","og_image":[{"width":500,"height":350,"url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/Komisia_Letrare_Shqipe_Shkoder.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@https:\/\/twitter.com\/acokaj","twitter_site":"@acokaj","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"92 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/komisia-letrare-shqipe-ne-shkoder-1916-1918\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/komisia-letrare-shqipe-ne-shkoder-1916-1918\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb"},"headline":"Komisia Letrare Shqipe n\u00eb Shkod\u00ebr, 1916-1918","datePublished":"2017-08-14T10:01:42+00:00","dateModified":"2017-10-31T00:06:51+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/komisia-letrare-shqipe-ne-shkoder-1916-1918\/"},"wordCount":18375,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/komisia-letrare-shqipe-ne-shkoder-1916-1918\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/Komisia_Letrare_Shqipe_Shkoder.jpg","articleSection":["Artikuj","Histori"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/komisia-letrare-shqipe-ne-shkoder-1916-1918\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/komisia-letrare-shqipe-ne-shkoder-1916-1918\/","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/komisia-letrare-shqipe-ne-shkoder-1916-1918\/","name":"Komisia Letrare Shqipe n\u00eb Shkod\u00ebr, 1916-1918 - FJALA e LIR\u00cb","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/komisia-letrare-shqipe-ne-shkoder-1916-1918\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/komisia-letrare-shqipe-ne-shkoder-1916-1918\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/Komisia_Letrare_Shqipe_Shkoder.jpg","datePublished":"2017-08-14T10:01:42+00:00","dateModified":"2017-10-31T00:06:51+00:00","author":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/komisia-letrare-shqipe-ne-shkoder-1916-1918\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/komisia-letrare-shqipe-ne-shkoder-1916-1918\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/komisia-letrare-shqipe-ne-shkoder-1916-1918\/#primaryimage","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/Komisia_Letrare_Shqipe_Shkoder.jpg","contentUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/Komisia_Letrare_Shqipe_Shkoder.jpg","width":500,"height":350},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/komisia-letrare-shqipe-ne-shkoder-1916-1918\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Komisia Letrare Shqipe n\u00eb Shkod\u00ebr, 1916-1918"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#website","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/","name":"FJALA e LIR\u00cb","description":""E para ishte fjala..." - n\u00eb Shkoder.net","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","caption":"admin"},"description":"Arben \u00c7okaj - M\u00ebsues Fizike & Informatike :: Gazetar & Analist i pavarur :: Autor librash :: Ueb- & Grafik dizajner","sameAs":["https:\/\/fjala.info\/","https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/","https:\/\/linkedin.com\/in\/acokaj\/","https:\/\/x.com\/https:\/\/twitter.com\/acokaj","https:\/\/youtube.com\/channel\/UCWHTIr21i1vLKsLzVv1TM-w"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14349","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14349"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14349\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16903"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14349"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14349"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14349"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}