{"id":3002,"date":"2016-05-13T09:39:44","date_gmt":"2016-05-13T08:39:44","guid":{"rendered":"http:\/\/www.fjala.info\/?p=3002"},"modified":"2018-04-13T11:53:31","modified_gmt":"2018-04-13T10:53:31","slug":"historiografia-dhe-publicistika-kroate-per-shqiptaret","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/historiografia-dhe-publicistika-kroate-per-shqiptaret\/","title":{"rendered":"Historiografia dhe publicistika kroate p\u00ebr Shqiptar\u00ebt"},"content":{"rendered":"

Nga Zef MIRDITA<\/strong>, Drita.info<\/a><\/p>\n

Revista e amz\u00ebs kroate (\u010casopis matice hrvatske) \u201cKolo\u201d sjell nga penda e dr. Mirdit\u00ebs nj\u00eb pasqyr\u00eb historike jo vet\u00ebm t\u00eb historiografis\u00eb kroate, por edhe t\u00eb disiplinave t\u00eb tjera shkencore (etnologjia, linguistika, arkeologjia, muzika) dhe t\u00eb publicistik\u00ebs t\u00eb cilat merren me t\u00eb kaluar\u00ebn e Shqiptar\u00ebve si dhe me kultur\u00ebn e tyre shpirt\u00ebrore dhe materiale. Sipas autorit kjo njohuri n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb \u00ebsht\u00eb reflektim i tradit\u00ebs shum\u00ebshekullore t\u00eb raporteve t\u00eb nd\u00ebrsjella kroato-shqiptare. M\u00eb at\u00eb rast kan\u00eb ndikuar edhe rrethanat e p\u00ebrbashk\u00ebta historike. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, autori v\u00eb n\u00eb dukje se themeluesi i medievistik\u00ebs shqiptare, me \u00e7ka e ka ngarkuar me borxh edhe historiografin\u00eb shqiptare, \u00ebsht\u00eb Milan Shufflay. Po ashtu theksohet edhe kontributi i humanist\u00ebve, shpirt\u00ebror\u00ebve dhe artist\u00ebve shqiptar\u00eb dh\u00ebn\u00eb kultur\u00ebs kroate, n\u00eb periudh\u00ebn e renesanc\u00ebs dhe humanizmit (Gjon Ivan Gazulli, Andrija Alleshi), dhe n\u00eb koh\u00ebn m\u00eb t\u00eb re (K. Krstiq, A. Stip\u00e7eviq, familja Deshpali dhe t\u00eb tjer\u00eb).<\/p><\/blockquote>\n

Nuk \u00ebsht\u00eb rast i rrall\u00eb n\u00eb histori q\u00eb rrethanat e p\u00ebrbashk\u00ebta historike t\u00eb popujve fqinj t`i kusht\u00ebzojn\u00eb edhe lidhjet e tyre reciproke n\u00eb l\u00ebmin shpirt\u00ebror, ekonomik, kulturor dhe politik. Kjo b\u00ebn q\u00eb edhe t\u00eb njihen m\u00eb thell\u00eb dyan\u00ebsisht. E kur \u00ebsht\u00eb fjala p\u00ebr marr\u00ebdh\u00ebniet kroato-shqiptare ato jan\u00eb mjaft shtresore dhe t\u00eb ndryshme. Natyrisht se edhe intensiteti i tyre nuk \u00ebsht\u00eb i barabart\u00eb n\u00eb Kroacin\u00eb e jugut, respektivisht n\u00eb Kroacin\u00eb bregdetare, ku k\u00ebto marr\u00ebdh\u00ebnie kan\u00eb qen\u00eb shum\u00eb m\u00eb intensive dhe t\u00eb drejtp\u00ebrdrejta p\u00ebr dallim prej Kroacis\u00eb veriore, gjegj\u00ebsisht kontinentale. Kjo, midis tjerash, qart\u00eb shihet edhe n\u00eb materialin e pasur arkivor n\u00eb Dubrovnik, Kotor, Split, Zar\u00eb q\u00eb ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb jo vet\u00ebm me Dalmacin\u00eb, por p\u00ebrfshin edhe t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb vlefshme mbi Shqip\u00ebrin\u00eb.[1] K\u00ebtu para s\u00eb gjithash b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr periudh\u00ebn e proveditor\u00ebve gjeneral\u00eb p\u00ebr Dalmacin\u00eb dhe Shqip\u00ebrin\u00eb.[2] <\/p>\n

Por, pavar\u00ebsisht prej k\u00ebsaj, publiku shkencor dhe kulturor, por edhe ai m\u00eb i gjer\u00eb, fal\u00eb veprave t\u00eb veprimtar\u00ebve t\u00eb ndrysh\u00ebm shpirt\u00ebror\u00eb, shkencor\u00eb dhe kulturor\u00eb, ishte, mund t\u00eb thuhet lirisht, bukur mir\u00eb i njohur me t\u00eb kaluar\u00ebn e popullit shqiptar, me kultur\u00ebn e tij shpirt\u00ebrore dhe materiale. Pa dyshim se n\u00eb p\u00ebrmbajtjen dhe q\u00ebllimin e k\u00ebsaj njohurie kan\u00eb ndikuar jo vet\u00ebm prirjet e caktuara t\u00eb individ\u00ebve por edhe ngjarjet politike n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb caktuar te t\u00eb dy popujt. N\u00eb p\u00ebrputhje me k\u00ebt\u00eb, duke marr\u00eb para sysh literatur\u00ebn relativisht t\u00eb pasur q\u00eb ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me l\u00ebmi t\u00eb ndryshme t\u00eb jet\u00ebs shkencore-kulturore dhe publicistike t\u00eb Shqiptar\u00ebve, mund t\u00eb p\u00ebrfundohet se interesimi p\u00ebr njohjen e Shqiptar\u00ebve si dhe t\u00eb kultur\u00ebs s\u00eb tyre shpirt\u00ebrore dhe materiale nd\u00ebr Kroat\u00eb ka nj\u00eb tradit\u00eb t\u00eb gjat\u00eb. Mund t\u00eb thuhet lirisht se ky interesim ka filluar qysh prej mesjet\u00ebs dhe q\u00eb vazhdon pand\u00ebrprer\u00eb.[3]<\/p>\n

E pra, para se t`i qasem veprave me karakter shkencor-letrar dhe publicistik mendoj se \u00ebsht\u00eb e domosdoshme t\u00eb p\u00ebrqendrohemi shkurt n\u00eb lidhjen shpirt\u00ebrore-shkencore dhe kulturore shqiptaro-kroate. M\u00eb at\u00eb rast mendoj gjithsesi n\u00eb veprimtar\u00ebt shkencor\u00eb dhe kulturor\u00eb me prejardhje shqiptare t\u00eb cil\u00ebt me vepra t\u00eb ndryshme i q\u00ebndis\u00ebn emrat e vet n\u00eb trash\u00ebgimin\u00eb intelektuale t\u00eb popullit kroat.<\/p>\n

Me r\u00ebnien e Shkodr\u00ebs n\u00eb vitin 1479 dhe Tivarit me 1571 n\u00ebn sundimin e Turqis\u00eb, Shqip\u00ebria b\u00ebhet pjes\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebse e Perandoris\u00eb Osmane. Ky akt fatal do t\u00eb reflektohet edhe n\u00eb shk\u00ebputjen e popullit shqiptar prej civilizimit evropian s\u00eb cil\u00ebs sipas historis\u00eb, por edhe pozit\u00ebs gjeografike, i takon. Shum\u00eb prej humanist\u00ebve shqiptar\u00eb, por edhe krijuesve t\u00eb tjer\u00eb kulturor\u00eb, p\u00ebr ta ruajtur identitetin e tyre shpirt\u00ebror dhe lirin\u00eb e krijimtaris\u00eb, duke ikur nga zullumi turk, gjejn\u00eb vend n\u00eb Dubrovnik[4] dhe n\u00eb territorin e Dalmacis\u00eb veneciane, ku kan\u00eb mundur lirisht t\u00eb krijojn\u00eb dhe t`i zhvillojn\u00eb aft\u00ebsit\u00eb e tyre intelektuale.<\/p>\n

Pa pretendim q\u00eb t\u00eb hyj n\u00eb holl\u00ebsira, k\u00ebtu do t\u00eb p\u00ebrqendrohem vet\u00ebm n\u00eb disa emra t\u00eb cil\u00ebt nuk jan\u00eb t\u00eb panjohur p\u00ebr publikun shkencor dhe kulturor kroat.<\/p>\n

Nd\u00ebr t\u00eb par\u00ebt vetvetiu v\u00ebrehet r\u00ebnd\u00ebsia e emrit t\u00eb Andre Aleshit nga Durr\u00ebsi i cili me veprat e tija skulpturore dhe arkitektonike i pari futi shpirtin e renesanc\u00ebs n\u00eb Dalmaci, si n\u00eb arkitektur\u00eb po ashtu edhe n\u00eb skulptur\u00eb. P\u00ebr t\u00eb dhe p\u00ebr veprat e tija n\u00eb Rab, pastaj n\u00eb Split, Trogir dhe Zar\u00eb kan\u00eb shkruar shum\u00eb shkenc\u00ebtar\u00eb kroat\u00eb, duke filluar nga Ivan Kukuljeviq Sakcinski,[5] Ljubo Karamani,[6] Cvito Fiskoviqi, Kruno Prijatelji,[7] Ivo Petricioli[8] dhe Andrija Mutnjakoviqi.[9]<\/p>\n

E kemi theksuar tashm\u00eb se shum\u00eb intelektual\u00eb \u2013 humanist\u00eb, duke ikur nga zullumi turk, e lan\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb dhe u vendos\u00ebn n\u00eb Dubrovnik apo diku tjet\u00ebr n\u00eb Dalmacin\u00eb veneciane, n\u00eb Venedik dhe Itali n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, kurse me veprat e tyre e ngarkuan me borxh kultur\u00ebn dhe shkenc\u00ebn e atij vendi (n\u00ebnqielli) n\u00eb t\u00eb cilin kan\u00eb vepruar. Nj\u00eb prej tyre \u00ebsht\u00eb gjithsesi edhe dominikani Gjon Gazulli, i njohur si Ivan Gazuli\u0107, humanisti, matematikani dhe astronomi i njohur q\u00eb jetoi dhe punoi n\u00eb Dubrovnik;[10] pastaj Marin Bi\u00e7ekimi respektivisht Be\u010di\u0107, rektor i shkoll\u00ebs publike n\u00eb Dubrovnik n\u00eb vitin 1492.[11]<\/p>\n

Sikurse ka pasur veprimtar\u00eb shpirt\u00ebror\u00eb kroat\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri, ashtu ka pasur n\u00eb mes t\u00eb shekullit XVI e m\u00eb tej argjipeshkvij dhe ipeshkvij Shqiptar\u00eb me prejardhje nga Durr\u00ebsi. K\u00ebshtu p\u00ebrmendet nj\u00eb Andre nga Durr\u00ebsi (Andreas de Dyrrhachio) kah mesi i shekullit XVI si argjipeshk\u00ebv i Dubrovnikut, respektivisht Andreu nga Durr\u00ebsi, ipeshk\u00ebv i Senjit, i cili n\u00ebnshkruhet si profesor i teologjis\u00eb dhe doktor i Shkrimit shenjt\u00eb. Duhet v\u00ebr\u00eb n\u00eb dukje se gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb tij sa ishte ipeshk\u00ebv \u00ebsht\u00eb shkruar Meshari i par\u00eb i Vrbnikut i vitit 1458. N\u00eb k\u00ebt\u00eb grup veprimtar\u00ebsh duhet p\u00ebrmendur edhe Nik\u00eb Arbanasin, kanonikun dhe pedagogun nga shek. XIX, si dhe Spasoj\u00eb Albanezin i cili qe ndihm\u00ebs profesor (suplent) n\u00eb gjimnazin e Zar\u00ebs. N\u00eb kontekstin e gjith\u00eb t\u00eb p\u00ebrmendur\u00ebs \u00ebsht\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht me r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb theksohen Arbanas\u00ebt n\u00eb Zar\u00eb dhe kontributin e tyre dh\u00ebn\u00eb shkenc\u00ebs, kultur\u00ebs, muzik\u00ebs, sportit dhe politik\u00ebs kroate.<\/p>\n

Si duket k\u00ebshtu e deshi \u201cfati\u201d q\u00eb Shqiptar\u00ebt katolik\u00eb, p\u00ebr ta shp\u00ebtuar identitetin e tyre etno-shpirt\u00ebror, t\u00eb shp\u00ebrngulen nga vatrat e tyre. Gjithsesi nj\u00eb prej arsyeve elementare ka qen\u00eb ikja nga zullumi turk. Kjo ndodhi edhe me Klementin\u00ebt t\u00eb cil\u00ebt viteve t\u00eb 30-ta t\u00eb shekullit XVIII zun\u00eb vend n\u00eb Srijem, konkretisht n\u00eb Hrtkovci dhe Nikinci. Meq\u00eb k\u00ebta n\u00eb atdheun e ri nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb i mbajt\u00ebn zakonet, doket, por edhe gjuh\u00ebn e tyre, nuk \u00ebsht\u00eb \u00e7udi q\u00eb \u00ebsht\u00eb shkruar shum\u00eb p\u00ebr ta.<\/p>\n

Si duket p\u00ebr ta shkroi i pari Stipan Marjanoviq. Vepra e tij \u00ebsht\u00eb shum\u00eb interesante sepse ka t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb shk\u00eblqyeshme etnografike, shkruan p\u00ebr doket dhe zakonet e tyre. Por, kjo vep\u00ebr \u00ebsht\u00eb interesante edhe p\u00ebr nga pik\u00ebpamja linguistike.<\/p>\n

Shqiptar\u00ebt q\u00eb kishin ardhur n\u00eb Kroaci shpejt hyn\u00eb n\u00eb veprim edhe n\u00eb shum\u00eb struktura sociale t\u00eb popullat\u00ebs kroate. K\u00ebshtu kishte edhe aristokrat\u00eb Shqiptar\u00eb n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb kroate. T\u00eb till\u00eb kishte n\u00eb Split, Turopolje dhe tjera vende n\u00ebp\u00ebr Kroaci. Nd\u00ebr familje t\u00eb njohura mund t\u00eb ceken Gvozdenoviq\u00ebt n\u00eb Zhumberak q\u00eb i dhan\u00eb Kroacis\u00eb \u201cn\u00ebnmarshall\u00eb, gjeneral\u00eb, kolonel\u00eb, kapiten\u00eb, prelat\u00eb, avokat\u00eb, shkenc\u00ebtar\u00eb, shkrimtar\u00eb, atdhetar\u00eb\u2026\u201d<\/p>\n

N\u00eb periudh\u00ebn e l\u00ebvizjes ilire, kur Kroat\u00ebt luftuan p\u00ebr identitetin e tyre nacional dhe m\u00ebvet\u00ebsin\u00eb politike, Ilir\u00ebt e vjet\u00ebr n\u00eb k\u00ebt\u00eb luftim kan\u00eb qen\u00eb lev\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme politike. Protagonist\u00ebt e l\u00ebvizjes ilirike, edhe pse ishin t\u00eb vet\u00ebdijsh\u00ebm se kjo nuk p\u00ebrputhet me t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn shkencore historike, u orvat\u00ebn q\u00eb n\u00ebn nocionin Ilir, n\u00eb luft\u00eb kund\u00ebr gjermanizimit dhe hungarizimit, t\u00eb provojn\u00eb medoemos autoktonin\u00eb e Sllav\u00ebve t\u00eb Jugut n\u00eb rajonet n\u00eb t\u00eb cilat ata jetojn\u00eb. K\u00ebshtu Ljudevit Gaj-i shkroi punimin me karakter programatik-politik me titull \u201cKush ishin Ilir\u00ebt e vjet\u00ebr?\u201d E pra, pavar\u00ebsisht nga ajo dhe nga q\u00ebndrime t\u00eb tilla politiko-pragmatike n\u00eb k\u00ebt\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn Danic\u00eb ilire nj\u00eb autor anonim n\u00eb baz\u00eb t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave historike dhe etnografike shkruan po ashtu edhe p\u00ebr \u201cShqiptar\u00ebt\u201d.<\/p>\n

Nga ajo q\u00eb u tha shihet qart\u00eb se njohuria e dyanshme kroate-shqiptare ka t\u00eb kaluar\u00ebn e saj t\u00eb gjat\u00eb n\u00eb intensitetin e s\u00eb cil\u00ebs gjithsesi ka ndikuar edhe situata politike e t\u00eb dy popujve. Dhe jo vet\u00ebm kjo. Sikurse kishte ipeshkvij dhe argjipeshkvij me prejardhje shqiptare n\u00eb Kroaci, konkretisht n\u00eb Dubrovnik dhe Senj, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebt tashm\u00eb kemi folur, ashtu edhe kleri kroat ka marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb jet\u00ebn shpirt\u00ebrore t\u00eb Shqiptar\u00ebve. Ai n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb merr pjes\u00eb edhe n\u00eb organizimin kishtar t\u00eb territorit shqiptar. Duhet p\u00ebrmendur Dominik Andrijasheviqin (1572-1632), Dubrovnikasin q\u00eb si ipeshk\u00ebv shkodran punoi n\u00eb organizimin e klerit t\u00eb ipeshkvis\u00eb s\u00eb p\u00ebrmendur, i p\u00ebrmendur edhe si ipeshk\u00ebv \u201ci Shtjefnit\u201d (stjepanski), d.m.th. ipeshk\u00ebv i Mostarit. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj ishte edhe n\u00eb sh\u00ebrbes\u00eb diplomatike.<\/p>\n

Nga vet titulli i shkres\u00ebs s\u00eb cekur do t\u00eb pritej se k\u00ebtu do t\u00eb b\u00ebhet fjal\u00eb vet\u00ebm p\u00ebr vepra historiografike. Mir\u00ebpo, n\u00eb k\u00ebt\u00eb njoftim t\u00eb dyansh\u00ebm apo m\u00eb mir\u00eb t\u00eb thuhet n\u00eb njoftimin e Shqiptar\u00ebve, t\u00eb kaluar\u00ebs s\u00eb tyre, kultur\u00ebs shpirt\u00ebrore dhe materiale, gjithsesi n\u00ebn rrethana t\u00eb caktuara historike, nd\u00ebr Kroat\u00eb kan\u00eb vepruar jo vet\u00ebm historian\u00eb por edhe etnolog\u00eb, linguist\u00eb dhe disiplina t\u00eb tjera shkencore p\u00ebr t\u00eb cilat do t\u00eb flasim k\u00ebtu, publicist\u00eb, letrar\u00eb e t\u00eb tjer\u00eb. N\u00eb p\u00ebrshtatje me k\u00ebt\u00eb q\u00eb u tha n\u00eb trajtimin e problemit t\u00eb cekur do t\u00eb filloj me letrar\u00ebt dhe publicist\u00ebt, dhe vet\u00ebm mbasandaj me historian\u00eb dhe shkenc\u00ebtar\u00eb t\u00eb disiplinave t\u00eb tjera.<\/p>\n

Te letrar\u00ebt kroat\u00eb personi m\u00eb i dashur nga e kaluara shqiptare \u00ebsht\u00eb gjithsesi Gjergj Kastrioti Skenderbeu apo si\u00e7 e quajn\u00eb ata Juraj Kastriotiq Skenderbeg. Kjo \u00ebsht\u00eb edhe e kuptueshme kur dihet se, si\u00e7 pohon Milan Shuflaj: \u201cN\u00ebn Sk\u00ebnderbeun nj\u00eb fis i t\u00ebr\u00eb shqiptar u bashkua n\u00eb luft\u00eb kund\u00ebr Turqve. U krijua nj\u00eb shtet i v\u00ebrtet\u00eb shqiptar, pas r\u00ebnies s\u00eb Stambollit, Serbis\u00eb dhe Bosnjes, nj\u00eb shtet i fundit i madh i krishter\u00eb n\u00eb Ballkan.\u201d Q\u00eb me k\u00ebt\u00eb konstatim t\u00eb cekur t\u00eb M. Shuflajit qart\u00eb mund t\u00eb dallohet interesimi te rrethet intelektuale kroate p\u00ebr Sk\u00ebnderbeun. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, n\u00eb periudh\u00ebn e l\u00ebvizjes ilire emri i Gjergj Kastiotit Sk\u00ebnderbeut, i cili me luft\u00ebn e tij \u00e7erekshekullore kund\u00ebr Turqve simbolizonte rezistenc\u00ebn heroike kund\u00ebr fuqis\u00eb okupuese t\u00eb huaj, do t\u00eb jet\u00eb i pranish\u00ebm n\u00eb zhanre t\u00eb ndryshme letrare. N\u00eb t\u00eb rilind\u00ebsit kroat\u00eb gjet\u00ebn personazhin e p\u00ebrshtatsh\u00ebm p\u00ebr frym\u00ebzim n\u00eb realizimin e idealeve t\u00eb tyre nacionale. Ai u paraqit si prototip-luft\u00ebtar n\u00eb mbrojtjen e kristianitetit per\u00ebndimor. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim p\u00ebr t\u00eb edhe shkruhet n\u00eb Danic\u00ebn ilire me titull Juraj Skenderbeg i Amurat (Gjergj Skenderbeu dhe Amurati), respektivisht Juraj Skenderbeg i Muhamed (Gjergj Skenderbeu dhe Muhamedi).<\/p>\n

P\u00ebr Sk\u00ebnderbeun dhe trim\u00ebrit\u00eb e tija heroike si prototip i mbrojt\u00ebsit t\u00eb krishterimit per\u00ebndimor kan\u00eb shkruar dhe k\u00ebnduar poet\u00ebt. At\u00eb e p\u00ebrmend n\u00eb Osmanin e vet edhe Ivan Gundulliq. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr t\u00eb k\u00ebndon fra Ka\u00e7iq-Mioshiq (Ka\u010di\u0107-Mio\u0161i\u0107).<\/p>\n

\u00cbsht\u00eb interesante t\u00eb ceket se Ivan Kukuljeviq-Sakcinski n\u00eb baz\u00eb t\u00eb k\u00ebndimit t\u00eb fra Andrija Ka\u00e7iq-Mioshiqit shkroi tragjedin\u00eb me titull Skenderbeg q\u00eb ruhet n\u00eb dor\u00ebshkrim n\u00eb Arkivin HAZU (Arkivi kroat i shkenc\u00ebs dhe artit, v\u00ebr. e p\u00ebrkth.).<\/p>\n

Kur \u00ebsht\u00eb fjala p\u00ebr historian\u00ebt kroat\u00eb q\u00eb kan\u00eb shkruar p\u00ebr Gjergj Kastriotin Sk\u00ebnderbeun gjithsesi i pari \u00ebsht\u00eb Dubrovnikasi Ludovik Crijeviq Tuberoni (1459-1527). Ai, duke shkruar p\u00ebr koh\u00ebn e vet, madje p\u00ebr periudh\u00ebn nd\u00ebrmjet vitit 1490-1522, i p\u00ebrshkuar me iden\u00eb e kryq\u00ebzat\u00ebs kund\u00ebr Turqve, shkruan edhe p\u00ebr luft\u00ebrat shum\u00ebvje\u00e7are t\u00eb Skenderbeut kund\u00ebr Turqve. S`ka dyshim se duke shkruar k\u00ebto Komentime (Komentari) t\u00eb tija dhe kur \u00ebsht\u00eb fjala p\u00ebr Skenderbeun ka qen\u00eb n\u00eb ndikim t\u00eb fort\u00eb t\u00eb vepr\u00ebs s\u00eb humanistit shqiptar, priftit shkodran Marin Barletit, p\u00ebrndryshe biografit t\u00eb par\u00eb t\u00eb Gjergj Kastriotit Skenderbeut. Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb vep\u00ebr, modeli (origjinali) i s\u00eb cil\u00ebs ishte ajo nga Frankfurti mbi Main, e shtypur n\u00eb vitin 1743 edhe n\u00eb Zagreb me shtojc\u00ebn n\u00eb titull \u201cAthleta Christi\u201d.<\/p>\n

Arsyeja p\u00ebrse Franjo Thauszy dha q\u00eb t\u00eb shtypet, ai p\u00ebrndryshe nd\u00ebrmjet 1734-1737 ishte komandant i k\u00ebshtjell\u00ebs s\u00eb kaptolit t\u00eb Zagrebit n\u00eb Dubic\u00eb, dhe t`ia kushtonte Karl Batthyani-t n\u00eb Nemeth-ujvar\u00eb, banit t\u00eb mbret\u00ebris\u00eb s\u00eb Dalmacis\u00eb, Kroacis\u00eb dhe Sllavonis\u00eb, shihet nga parath\u00ebnia e tij n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn thuhet: \u201cq\u00eb ta kthej nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb Kroacis\u00eb e cila ka p\u00ebsuar n\u00ebn mynxyrat e rob\u00ebrimit osman n\u00eb lirin\u00eb e et\u00ebrve\u201d dhe q\u00eb z\u00ebvend\u00ebsi i mbretit n\u00eb or\u00ebt e mbr\u00ebmjes t\u00eb lexoj\u00eb k\u00ebt\u00eb vep\u00ebr p\u00ebr t\u00eb pushuar. Sido q\u00eb t\u00eb jet\u00eb nga kjo qart\u00eb shihet se Gjergj Kastrioti Sk\u00ebnderbeu edhe 275 vjet pas vdekjes s\u00eb tij ishte i pa vdekur dhe \u201cspiritus agens\u201d i l\u00ebvizjeve t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb popullit p\u00ebr \u00e7lirimin nga rob\u00ebria turke. Arsyeja e par\u00eb ishte q\u00eb Franjo Thauszy, duke krahasuar Kral Batthyani-n me Sk\u00ebnderbeun, si\u00e7 shihet nga parath\u00ebnia, t`i lajkatohet m\u00ebk\u00ebmb\u00ebsit t\u00eb mbretit, meqen\u00ebse tashm\u00eb kishte pas r\u00ebn\u00eb n\u00eb pam\u00ebshir\u00ebn e tij, p\u00ebr \u00e7ka na flet holl\u00ebsisht edhe Baltazar Adam Kr\u00e7eliq.<\/p>\n

P\u00ebr jet\u00ebn e Gjergj Kastriotit Sk\u00ebnderbeut kan\u00eb shkruar Mate Zor\u00e7iq dhe Mihovil Pavlinoviq. Duke e trajtuar at\u00eb n\u00eb kontekstin e pushtimeve turke n\u00eb Ballkan, fra Donat Famijaniq nga Zara shkruan p\u00ebr luft\u00ebrat e Sk\u00ebnderbeut kund\u00ebr Turqve.<\/p>\n

Ferdo Shishiq, nj\u00eb prej historian\u00ebve t\u00eb njohur kroat\u00eb n\u00eb gjysm\u00ebn e par\u00eb t\u00eb shekullit XX, nd\u00ebr t\u00eb tjera ka shkruar edhe nj\u00eb shkres\u00eb me titull Gjorgje Skenderbeg Kastriotiq, respektivisht t\u00eb nj\u00ebjtin tekst me titull Gjorgje Skenderbeg Kastrioti\u0107 i njogovo doba (Gjergj Sk\u00ebnderbe Kastrioti dhe koha e tij) me shtojcat prej tet\u00eb dokumenteve dhe tri faqeve sh\u00ebnimesh. Ky tekst nuk \u00ebsht\u00eb botuar por gjendet n\u00eb dor\u00ebshkrim n\u00eb Arkivin HAZU.<\/p>\n

Ai k\u00ebt\u00eb shkres\u00eb t\u00eb tij e fillon me fjal\u00ebt: \u201cAjo q\u00eb nd\u00ebr poet\u00eb \u00ebsht\u00eb Shekspiri, nd\u00ebr gojtar\u00eb Foksi, nd\u00ebr prij\u00ebs (gjeneral\u00eb) Napoleoni, ky \u00ebsht\u00eb Sk\u00ebnderbeu nd\u00ebr trima trim i v\u00ebrtet\u00eb\u201d (\u2026), dhe vazhdon: \u201cNd\u00ebrsa kalor\u00ebsit evropian\u00eb kishin frik\u00eb nga fytyra e nxir\u00eb jeni\u00e7ere, Skenderbeu vet me t\u00eb djatht\u00ebn e vet preu deri n\u00eb dy mij\u00eb Turq dhe nd\u00ebrsa perandorit\u00eb dhe mbret\u00ebrit\u00eb n\u00eb t\u00eb cilat sulltan\u00ebt godisnin, plot d\u00ebshp\u00ebrim k\u00ebrkonin ndihm\u00eb n\u00ebp\u00ebr mbar\u00eb krishterimin, Kastrioti trim me nj\u00eb grusht t\u00eb Arbanas\u00ebve zem\u00ebrak\u00eb godet dhe e mposht ushtrin\u00eb tejet t\u00eb madhe t\u00eb dushmanit.\u201d<\/p>\n

Me rastin e pes\u00ebdhjet\u00eb dhe pes\u00ebqind e tridhjet\u00eb vjetorit t\u00eb vdekjes s\u00eb Gjergj Kastriotit Sk\u00ebnderbeut autori i k\u00ebtij artikulli ka shkruar dy artikuj okazional\u00eb (t\u00eb rastit) p\u00ebr Sk\u00ebnderbeun. Po ashtu ekziston edhe nj\u00eb artikull i Q. Peteshiq-it.<\/p>\n

E pra nuk ishte vet\u00ebm personi i Gjergj Kastriotit Sk\u00ebnderbeut lidh\u00ebse n\u00eb njohurin\u00eb e dyanshme t\u00eb Kroat\u00ebve dhe Shqiptar\u00ebve. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kan\u00eb pasur ndikim edhe faktor\u00ebt e ndrysh\u00ebm politik\u00eb t\u00eb cil\u00ebt, edhe pse jo p\u00ebr nga p\u00ebrmbajta, por p\u00ebr nga pasojat, ishin t\u00eb ngjash\u00ebm. Kjo n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb ndjehet n\u00eb periudh\u00ebn e l\u00ebvizjes ilire, respektivisht t\u00eb rilindjes popullore kroate. Mir\u00ebpo, njohuria intenzive e publikut kulturor kroat fillon n\u00eb periudh\u00ebn e shp\u00ebrthimit t\u00eb kriz\u00ebs lindore.<\/p>\n

\u00cbsht\u00eb e njohur se kjo kriz\u00eb ndizej pa flak\u00eb nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb. Shp\u00ebrtheu me kryengritjen boshnjako-hercegovinase (1875) dhe me kryengritjen n\u00eb Bullgari (1876) q\u00ebllimi i s\u00eb cil\u00ebs ishte \u00e7lirimi nga pushteti turk. N\u00eb k\u00ebto shqet\u00ebsime implikohen (hyjn\u00eb n\u00eb veprim) edhe Shqiptar\u00ebt, konkretisht rilind\u00ebsit shqiptar\u00eb. Rezultati i k\u00ebsaj l\u00ebvizjeje \u00ebsht\u00eb Lidhja e Prizrenit (1878-1882) e cila me demarshe dhe memorandume t\u00eb ndryshme drejtuar fuqive t\u00eb m\u00ebdha evropiane t\u00eb at\u00ebhershme, kund\u00ebrshtoi cop\u00ebtimin e territorit etnik shqiptar dhe dhurimin e tyre shteteve t\u00eb krishtera ballkanike (Srbis\u00eb, Bullgaris\u00eb, Malit t\u00eb Zi dhe Greqis\u00eb). P\u00ebr t\u00eb gjitha k\u00ebto raportohet edhe publiku kulturor kroat n\u00eb artikujt q\u00eb jan\u00eb botuar n\u00eb \u201cObzor\u201d t\u00eb Zagrebit, \u201cBranislav\u201d t\u00eb Osjekut dhe \u201cNarodni list \u2013 Il Nazionele\u201d t\u00eb Zar\u00ebs. Interesante \u00ebsht\u00eb se \u201cObzor\u201d i Zagrebit, gazeta m\u00eb prestigje e inteligjenc\u00ebs s\u00eb pavarur kroate, vet\u00ebm p\u00ebr Lidhjen e Prizrenit dhe rilindjen popullore shqiptare, dhe k\u00ebt\u00eb prej 6. maj 1878 deri m\u00eb 4. qershor t\u00eb vitit 1881 ia kushtoi 250 artikuj, paraqitje dhe informacione, dhe k\u00ebt\u00eb 45 p\u00ebr vitin 1878, 67 p\u00ebr 1879, 127 p\u00ebr 1880 dhe 17 p\u00ebr vitin 1881. Nga ana tjet\u00ebr \u201cBranislav\u201d i Osjekut i kushtoi rilindjes komb\u00ebtare shqiptare vet\u00ebm tri artikuj n\u00eb 1878 dhe disa n\u00eb vitin 1879. \u201cNarodni list \u2013 Il Nazionale\u201d i Zar\u00ebs n\u00eb vitin 1878 k\u00ebtij problemi i kushtoi 14, nd\u00ebrsa 26 n\u00eb vitin 1880 dhe 12 artikuj, sh\u00ebnime dhe informacione n\u00eb vitin 1881.<\/p>\n

Si u tha tashm\u00eb, ngjarjet politike n\u00eb Ballkan dhan\u00eb shkas q\u00eb t\u00eb shkruhet p\u00ebr to, por edhe p\u00ebr popujt me t\u00eb cilit kishin t\u00eb b\u00ebnin k\u00ebto ngjarje. N\u00eb k\u00ebt\u00eb frym\u00eb duhet kuptuar edhe kontributin e fran\u00e7eskan\u00ebve t\u00eb provinc\u00ebs s\u00eb Bosnje Srebern\u00ebs q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb i par\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb njohurin\u00eb e t\u00eb kaluar\u00ebs s\u00eb popullit shqiptar. K\u00ebtu i ve\u00e7oj tre fran\u00e7eskan\u00eb me influenc\u00eb t\u00eb provinc\u00ebs s\u00eb p\u00ebrmendur veprat e t\u00eb cil\u00ebve jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr njohjen e jo vet\u00ebm t\u00eb kaluar\u00ebs por edhe t\u00eb zakoneve dhe dokeve t\u00eb Shqiptar\u00ebve, e k\u00ebta jan\u00eb: Josip Dobroslav Bozhiq, fra Lovro Miha\u00e7eviq dhe fra dr. Andrija Nikiq.<\/p>\n

Josip Dobroslav Bozhiq p\u00ebr shkak t\u00eb natyr\u00ebs s\u00eb tij karakteristike nuk ishte sipas d\u00ebshir\u00ebs as t\u00eb pushtetit laik politik as t\u00eb epror\u00ebt e vet.<\/p>\n

K\u00ebshtu qe transferuar nga Bosnja n\u00eb Troshan, fshat n\u00eb Zadrim\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri, n\u00eb kolegjin fran\u00e7eskan\u00eb ku kryente detyr\u00ebn e edukuesit dhe magjistrit. Sapo erdhi n\u00eb Shqip\u00ebri menj\u00ebher\u00eb filloi t\u00eb interesohet p\u00ebr t\u00eb kaluar\u00ebn, doket dhe zakonet e popullit shqiptar. Meqen\u00ebse ishte n\u00eb mosmarr\u00ebveshje t\u00eb vazhdueshme me epror\u00ebt e vet kaloi te prift\u00ebrinjt\u00eb dioqezan\u00eb, dhe k\u00ebt\u00eb n\u00eb Ipeshkvin\u00eb e Banjalluk\u00ebs. K\u00ebtu e mbaroi vepr\u00ebn me titull Arbanija. Crte o narodu i povijesti Arbanije do pada joj u turske ruke 1571. godine (Shqip\u00ebria. Tipare mbi popullin dhe historin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb deri n\u00eb r\u00ebnien e saj n\u00eb duart turke n\u00eb vitin 1571). Pas ekzemplarit (arkut) t\u00eb par\u00eb t\u00eb shtypur qe e ndaluar shtypja e m\u00ebtejshme e k\u00ebsaj vepre. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, pleq\u00ebria fran\u00e7eskane e konfiskoi.<\/p>\n

M\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsishmi gjithsesi \u00ebsht\u00eb Lovro Miha\u00e7eviq. Ai n\u00eb kolegjin fran\u00e7eskan n\u00eb Zadrim\u00eb mori mbi vete detyr\u00ebn e magjistrit t\u00eb rishtar\u00ebve fran\u00e7eskan\u00eb. K\u00ebtu q\u00ebndroi plot dhjet\u00eb vjet, dhe k\u00ebt\u00eb prej vitit 1883-1892. Pasi q\u00eb s\u00ebrish u kthye me 1906 n\u00eb Shqip\u00ebri, ai n\u00eb vitin 1907 si provincial fran\u00e7eskan i shkoi rreth e rrotull t\u00ebr\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb me Epir dhe Maqedoni, deri ku shtrihej provinca fran\u00e7eskane. P\u00ebr (n\u00eb) rrug\u00eb u ndal kat\u00ebr muaj duke i sh\u00ebnuar v\u00ebrejtjet dhe p\u00ebrshtypjet e veta. I nxitur nga ngjarjet politike q\u00eb n\u00eb ato koh\u00ebra zhvilloheshin n\u00eb Shqip\u00ebri shkroi nj\u00eb vep\u00ebr t\u00eb vog\u00ebl me titull Crtice iz arbana\u0161ke povijesti (Tipare nga historia shqiptare). Kjo, n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, si\u00e7 pohon me t\u00eb drejt\u00eb A. Stip\u00e7eviqi m\u00eb par\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kompilim nga vepra e Artur Galanti-t, se sa nj\u00eb vep\u00ebr e tij origjinale.<\/p>\n

P\u00ebr dallim prej tij, kur \u00ebsht\u00eb fjala p\u00ebr karakterin shkencor t\u00eb pun\u00ebs, Andrija Nikiqi \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb autentik dhe m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm. Ai n\u00eb baz\u00eb t\u00eb njohuris\u00eb s\u00eb shk\u00eblqyeshme t\u00eb materialit arkivor nga Arkivi Propaganda Fide, si dhe literatur\u00ebs profesionale, i ka paraqitur shk\u00eblqyesh\u00ebm rrethanat politike dhe sociale, si dhe gjendjen ekonomiko-kulturore n\u00eb Kosov\u00eb n\u00eb mes t\u00eb vitit 1840-1890.<\/p>\n

N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb interesimi p\u00ebr t\u00eb kaluar\u00ebn e popullit shqiptar te shkenc\u00ebtar\u00ebt-historian\u00ebt kroat\u00eb kurr\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb dob\u00ebsuar. K\u00ebshtu qysh Franjo Ra\u00e7ki, edhe pse vet nuk \u00ebsht\u00eb marr\u00eb me problemet e historis\u00eb shqiptare, botoi raportin e arqipeshkvit t\u00eb Tivarit Marin Bicit t\u00eb cilin ia d\u00ebrgoi Kongregat\u00ebs de Propaganda fide, dhe n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn gjinden shum\u00eb t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb flasin p\u00ebr rrethana t\u00eb v\u00ebshtira dhe t\u00eb padurueshme t\u00eb katolik\u00ebve shqiptar\u00eb n\u00ebn sundimin turk. N\u00eb k\u00ebt\u00eb ka edhe mjaft t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb vlefshme etnografike dhe gjeografike. P\u00ebr njohjen e rrethanave t\u00eb v\u00ebshtira dhe t\u00eb padurueshme n\u00eb Shqip\u00ebri gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb sundimit turk ve\u00e7an\u00ebrisht \u00ebsht\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm Raporti i argjipeshkvit t\u00eb Tivarit, m\u00eb von\u00eb i Zar\u00ebs Vick Zmajeviq-it q\u00eb p\u00ebr fat t\u00eb keq, sa m\u00eb \u00ebsht\u00eb e njohur, n\u00eb Kroaci nuk \u00ebsht\u00eb i publikuar.<\/p>\n

Karlo Horvat, njoh\u00ebs i shk\u00eblqyesh\u00ebm i arkivave romake, n\u00eb baz\u00eb t\u00eb k\u00ebtij materiali po ashtu shkruan shkresa t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme mbi Shqiptar\u00ebt, respektivisht mbi Shqip\u00ebrin\u00eb. Po ashtu edhe Shime Ljubiq, duke publikuar Listine sjell mjaft dokumente q\u00eb kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me Shqiptar\u00ebt.<\/p>\n

Kontributi i shkenc\u00ebtar\u00ebve kroat\u00eb n\u00eb ndri\u00e7imin e t\u00eb kaluar\u00ebs s\u00eb Shqiptar\u00ebve dhe n\u00eb studimin e gjuh\u00ebs shqipe si \u00e7el\u00ebs p\u00ebr njohjen e struktur\u00ebs s\u00eb gjuh\u00ebve paleoballkanike ka nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb madhe. Sigurisht edhe kjo ka qen\u00eb shkak q\u00eb gjuh\u00ebtari i shk\u00eblqyesh\u00ebm kroat, Osjekas, Josip Florshytc n\u00eb institutin e Zagrebit ligj\u00ebroi n\u00eb vitin 1910-1916 gjuh\u00ebn shqipe. Kjo ka qen\u00eb e para her\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb Institut.<\/p>\n

Me gjith\u00eb faktin q\u00eb p\u00ebr Shqiptar\u00ebt dhe t\u00eb kaluar\u00ebn e tyre kan\u00eb shkruar shum\u00eb intelektual\u00eb kroat\u00eb qoft\u00eb si publicist\u00eb, respektivisht shkenc\u00ebtar\u00eb, megjithat\u00eb emri i Milan Shuflaj-it si p\u00ebr historiografin\u00eb kroate, ve\u00e7an\u00ebrisht at\u00eb shqiptare qe kthes\u00eb e madhe. \u00cbsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb se historiani kroat Josip Gel\u00e7iq (Giuseppe Gelcich) duke diskutuar p\u00ebr t\u00eb kaluar\u00ebn e Zet\u00ebs dhe dinastis\u00eb s\u00eb Balshiq-it, ndalet edhe n\u00eb disa probleme nga Shqip\u00ebria e mesjet\u00ebs. Mir\u00ebpo, veprat e Milan Shuflajit jan\u00eb gur\u00eb themeli i medievistik\u00ebs shqiptare.<\/p>\n

Shkaku p\u00ebrse ai \u00ebsht\u00eb marr\u00eb aq intensivisht edhe me ndri\u00e7imin e t\u00eb kaluar\u00ebs shqiptare disa e k\u00ebrkojn\u00eb n\u00eb koh\u00ebn e krijimit t\u00eb shtetit shqiptar. Mir\u00ebpo, si\u00e7 thekson me t\u00eb drejt\u00eb Marko Kostren\u00e7iq, Shuflaji \u201ce kishte gjetur p\u00ebr vete fush\u00ebn e veprimit q\u00eb m\u00eb s\u00eb shumti i p\u00ebrshtatet prirjes s\u00eb tij t\u00eb lindur p\u00ebr bizaren (ekstravaganten), dhe k\u00ebtu kishte mjaft mund\u00ebsi q\u00eb t\u00eb ndizej imagjinata e tij e fort\u00eb historike n\u00eb rolin dhe pozit\u00ebn mistike t\u00eb pasardh\u00ebsit t\u00eb autokton\u00ebve n\u00eb siujdhes\u00ebn hemike (sc. ballkanike, Z.M.). Q\u00eb tani z. \u0160(ufflay-it) v\u00ebmendjen ia t\u00ebrheqin ve\u00e7an\u00ebrisht \u00e7\u00ebshtjet arbanase, dhe me pun\u00ebn e vet ai i vuri bazat p\u00ebr nj\u00eb kuptim t\u00eb ri t\u00eb jet\u00ebs arbanase n\u00eb t\u00eb gjitha drejtimet dhe ndikimit t\u00eb saj n\u00eb rrethin\u00eb.\u00bb Mir\u00ebpo, arsyeja e v\u00ebrtet\u00eb q\u00eb iu kushtua aq shum\u00eb s\u00eb kaluar\u00ebs s\u00eb Ballkanit, konkretisht t\u00eb Shqiptar\u00ebve, m\u00eb duket, shihet n\u00eb fjal\u00ebt e vet\u00eb M. Shuflayit i cili, nd\u00ebr t\u00eb tjera thot\u00eb: \u00abKroacia e vendosur n\u00eb dheun, q\u00eb me form\u00ebsimin fizik q\u00eb moti mbart vul\u00ebn e kufirit t\u00eb dy siujdhesave t\u00eb m\u00ebdha evropiane, e cila \u00ebsht\u00eb kufi e gjuh\u00ebve, perandorive dhe feve nd\u00ebrmjet Lindjes dhe Per\u00ebndimit, perandoris\u00eb bizantine dhe asaj t\u00eb shenjt\u00eb romane, e shtyr\u00eb n\u00eb sfer\u00ebn e interesave t\u00eb pap\u00ebve, ndjen \u00e7do lidhje t\u00eb k\u00ebtyre dy bot\u00ebve, ashtu sikurse betejat edhe sot i p\u00ebrjeton plag\u00eb. K\u00ebto lidhje p\u00ebr historianin jan\u00eb rreze drite q\u00eb me shndritjen hyjnore t\u00eb frym\u00ebzimit shum\u00eb her\u00eb ndri\u00e7on err\u00ebsir\u00ebn q\u00eb i mbulon n\u00eb shum\u00eb vende pes\u00eb shekujt e par\u00eb t\u00eb historis\u00eb kroate\u2026 Nd\u00ebrsa autoriteti i Bizantit po bie, gjithnj\u00eb e m\u00eb i madh po b\u00ebhet ndikimi i kuris\u00eb n\u00eb Kroaci. Kur u ul Kreshimiri n\u00eb fron, Roma tashm\u00eb kishte filluar t\u00eb kryente revolucionin q\u00eb kishte p\u00ebr q\u00ebllim t\u00eb ndryshonte me themel raportin e Kish\u00ebs me shtetin \u2013 pushteti apostolik ka p\u00ebr t\u00eb fituar par\u00ebsin\u00eb mbi mbret\u00ebrin\u00eb.\u00bb (Kurzivi Z.M.).<\/p>\n

Pavar\u00ebsisht nga gjith\u00eb kjo ai k\u00ebt\u00eb \u00abimagjinim\u00bb t\u00eb vetin p\u00ebr studimin e t\u00eb kaluar\u00ebs s\u00eb popullit shqiptar e v\u00ebrtetoi me botimin kapital t\u00eb dokumenteve historike q\u00eb kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me mesjet\u00ebn e Shqip\u00ebris\u00eb. N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb Acta Albaniae jan\u00eb paramenduar t`i ken\u00eb kat\u00ebr v\u00ebllime, madje n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi n\u00eb baz\u00eb t\u00eb materialit arkivor venecian p\u00ebr t\u00eb cilat konsideronte se nuk duhej t\u00eb p\u00ebrfundonin me vitin 1479 kur Venedikasit e humbin Tivarin dhe Ulqinin. Arsyeja p\u00ebrse mu ky vit, Shuflaji e shpjegon kur thot\u00eb: \u00abPik\u00ebrisht ky material p\u00ebrfundimtar i shek. XVI \u00ebsht\u00eb jasht\u00ebzakonisht i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr t\u00ebr\u00eb Ballkanin, e n\u00eb ve\u00e7anti p\u00ebr pjes\u00ebn e tij arbanase. Sepse n\u00eb k\u00ebt\u00eb shekull mbaron mutacioni i madh social, merr fund involucioni i struktur\u00ebs sociale mesjetare bizantine-serbe, zhvillohet deri n\u00eb fuqi t\u00eb plot\u00eb sistemi aktivistik fisnor dhe p\u00ebrgatitet nj\u00eb lloj nj\u00ebsish hierarkike shtet\u00ebrore (Mali i Zi, Mirditor\u00ebt, Himariot\u00ebt). (Kurzivi Z.M.).<\/p>\n

P\u00ebr fat t\u00eb keq dy v\u00ebllimet tjera nuk e pan\u00eb drit\u00ebn. Supozohej q\u00eb v\u00ebllimi i tret\u00eb t\u00eb ket\u00eb qen\u00eb i kryer, mir\u00ebpo \u00abkishte humbur\u00bb.<\/p>\n

Pas k\u00ebsaj vepre themelore p\u00ebr medievistik\u00ebn shqiptare, Shuflaji rrjedhimisht publikon studimet e veta kushtuar Shqip\u00ebris\u00eb dhe popullit shqiptar.<\/p>\n

N\u00eb bashk\u00ebpunim me L. Thalloczy-in dhe Konstantin Jire\u00e7ek-un kishte nd\u00ebr mend ta shkruante historin\u00eb e popullit shqiptar n\u00eb kat\u00ebr v\u00ebllime. E pra, deri te realizimi i k\u00ebtij q\u00ebllimi nuk erdhi edhe pse studimi Polo\u017eaj crkve u predturskoj Albaniji (Pozita e kish\u00ebs n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb paraturke) \u00ebsht\u00eb dasht\u00eb t\u00eb jet\u00eb kapitulli i 11 i asaj vepre, \u00e7ka shihet nga nj\u00eb let\u00ebr q\u00eb Shuflaji ia kishte d\u00ebrguar L. Thalloczy-it. Vazhdojn\u00eb m\u00eb tutje punimet e r\u00ebnd\u00ebsishme si: Politi\u010dka sudbina dra\u010dke teme (Fati politik i \u00e7\u00ebshtjes (tem\u00ebs) s\u00eb Durr\u00ebsit), Biologija albanskog plemena (Biologjia e fisit shqiptar), Gradovi i gradi\u0161ta Albanije uglavnom za vrijeme Srednjega vijeka (Qytetet dhe g\u00ebrmadhat e Shqip\u00ebris\u00eb kryesisht gjat\u00eb Mesjet\u00ebs), Povijest sjevernih Arbanasa (Historia e Arbanas\u00ebve verior\u00eb) si dhe Nacionalne maglice (Mjegullat (ngat\u00ebrrimet) nacionale). Sredovje\u010dna plemena Albanije i Crne Gore (Fiset mesjetare t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb dhe Malit t\u00eb Zi) n\u00eb t\u00eb cilin b\u00ebn fjal\u00eb p\u00ebr etnogjenez\u00ebn e popullit shqiptar dhe kristalizimin e tij politik, pastaj Dr\u017eavne jezgrice. Sredovje\u010dni dinasti Albanije i Crne Gore (Elitat (thelbet) shtet\u00ebrore. Sunduesit (dinast\u00ebt) mesjetar\u00eb t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb dh Malit t\u00eb Zi) n\u00eb t\u00eb cilin vihet n\u00eb dukje dometh\u00ebnia e territorit shqiptar n\u00eb tentimet e formimit politik t\u00eb dinast\u00ebve t\u00eb m\u00ebdhenj e t\u00eb vegj\u00ebl, duke u mb\u00ebshtetur n\u00eb lidhjet e gjakut me sht\u00ebpit\u00eb aristokrate bizantine, franceze, serbe, bullgare, kroate dhe boshnjake.<\/p>\n

E gjith\u00eb kjo pun\u00eb rezultoi vepr\u00ebn Srbi i Arbanasi (Serb\u00ebt dhe Arbanasit) q\u00eb p\u00ebrb\u00ebhet prej 32 studimeve, t\u00eb p\u00ebrfshira n\u00eb tet\u00eb kapituj. Kapitulli i shtat\u00eb i k\u00ebtij koleksioni punimesh flet p\u00ebr kontaktet politike t\u00eb Kroat\u00ebve dhe Shqiptar\u00ebve n\u00eb shek. XIV-t\u00eb.<\/p>\n

\u00cbsht\u00eb interesante se duke lexuar me v\u00ebmendje k\u00ebt\u00eb vep\u00ebr mund t\u00eb v\u00ebrehen disa kontradikta dhe dob\u00ebsi metodologjike. Kjo ve\u00e7an\u00ebrisht shihet n\u00eb rastin ku flitet p\u00ebr raportet nd\u00ebrmjet Malazez\u00ebve dhe Shqiptar\u00ebve. Konkretisht kjo shihet n\u00eb rastin e fisit Ku\u00e7i p\u00ebr t\u00eb cilin thot\u00eb se n\u00eb vitin 1614 ishte \u201cgjysma ortodoks e gjysma latin\u00eb\u201d, nd\u00ebrsa p\u00ebr vitin 1614 pohon se jan\u00eb \u201cChuzzi Albanesi del rito romano\u201d. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj duhet cekur se ai kur diskutimin e problemeve historike \u00ebsht\u00eb sh\u00ebrbyer me terminologjin\u00eb e shkencave natyrore, si q\u00eb \u00ebsht\u00eb \u201cosmoza\u201d, \u201csimbioza\u201d, \u201cmutualizmi\u201d, etj. Gjithsesi n\u00eb frym\u00ebn e koh\u00ebs s\u00eb vet shum\u00eb \u00ebsht\u00eb sh\u00ebrbyer po ashtu me metodologjin\u00eb e pozitivizmit sociologjik, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb kur reflekton mbi faktor\u00ebt e fuqive kolektive, ndikimeve reciproke, shkrirjet dhe modifikimet e vazhdueshme.<\/p>\n

Kur \u00ebsht\u00eb fjala p\u00ebr historin\u00eb shqiptare dhe referimin (paraqitjen) e saj Shuflaji \u00ebsht\u00eb d\u00ebshmuar edhe si letrar. N\u00eb vitin 1920 n\u00eb Zagreb, ai me pseudonimin Alba Limi, publikoi romanin historik, respektivisht si\u00e7 thot\u00eb vet \u201chistorin\u00eb romantike\u201d me titull Kostadin Bal\u0161i\u0107. N\u00eb t\u00eb zhvilloi t\u00ebr\u00eb fantazin\u00eb e tij t\u00eb zjarrt\u00eb, porse duke ruajtur besnik\u00ebrisht struktur\u00ebn historike t\u00eb dinast\u00ebve shqiptar\u00eb.<\/p>\n

Pa kurrfar\u00eb dyshimi mund t\u00eb thuhet se n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb me Shuflajin fillon qasja e v\u00ebrtet\u00eb shkencore e shkenc\u00ebtar\u00ebve kroat\u00eb e marrjes s\u00eb tyre me t\u00eb kaluar\u00ebn shqiptare. Nj\u00eb prej tyre gjithsesi \u00ebsht\u00eb edhe Stjepan Antoljak, themelues i katedr\u00ebs s\u00eb historis\u00eb n\u00eb Fakultetin filozofik n\u00eb Prishtin\u00eb, p\u00ebrndryshe edhe profesor shum\u00ebvje\u00e7ar i historis\u00eb n\u00eb Fakultetin filozofik n\u00eb Shkup. P\u00ebr shkak t\u00eb pun\u00ebs q\u00eb e b\u00ebri p\u00ebr shum\u00eb vjet n\u00eb Arkivin shtet\u00ebror t\u00eb Zar\u00ebs, por edhe n\u00eb baz\u00eb t\u00eb materialit arkivor nga Roma dhe Vjena, publikoi disa punime nga l\u00ebmi t\u00eb ndryshme t\u00eb historis\u00eb s\u00eb popullit shqiptar.<\/p>\n

Si arkivist, por edhe historian, Bernard Stulli me studimin e tij Albansko pitanje (\u00c7\u00ebshtja shqiptare) e qiti borxh historiografin\u00eb shqiptare. Ai si drejtues shum\u00ebvje\u00e7ar i Arkivit shtet\u00ebror n\u00eb Zagreb pati mund\u00ebsin\u00eb t\u00eb njihet edhe me materialin arkivor q\u00eb nd\u00ebrlidhej me t\u00eb kaluar\u00ebn e Shqiptar\u00ebve. Stulli n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb n\u00eb Albansko pitanje (\u00c7\u00ebshtjen shqiptare) shkruan n\u00eb kontekstin e ngjarjeve politike t\u00eb koh\u00ebs dhe k\u00ebrkon ndikimet e t\u00eb fort\u00ebve bot\u00ebror\u00eb interesat e t\u00eb cil\u00ebve hynin n\u00eb konflikt pik\u00ebrisht n\u00eb fush\u00ebn e Perandoris\u00eb q\u00eb po rr\u00ebnohej Osmane.<\/p>\n

Sipas mendimit t\u00eb Stulli-t \u00e7\u00ebshtja shqiptare shfaqet von\u00eb \u201cp\u00ebr shkak t\u00eb prapambetjes dhe zhvillueshm\u00ebris\u00eb ekonomiko-shoq\u00ebrore dhe politike t\u00eb vendit shqiptar\u201d, gjegj\u00ebsisht \u201cshfaqet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb papjekur\u201d, sepse nuk ka fuqi shoq\u00ebrore \u201cq\u00eb do t\u00eb send\u00ebrtonin l\u00ebvizjen politike m\u00eb radikale dhe nj\u00ebmend shqiptare\u201d. Sipas mendimit t\u00eb tij kjo l\u00ebvizje \u00ebsht\u00eb zhvilluar n\u00ebn ndikimin vendimtar t\u00eb fuqive t\u00eb huaja t\u00eb cilat \u201ckusht\u00ebzuan jet\u00ebn politike dhe zhvillimin e vendeve dhe popujve ballkanik\u00eb\u201d k\u00ebshtu q\u00eb beteja nacionale v\u00ebzhgohet n\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb madhe n\u00eb n\u00ebnshtrimin e ndasive t\u00eb sferave t\u00eb interesave n\u00eb Ballkan. \u00cbsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme edhe dukuria shoq\u00ebrore e g\u00ebrshetimit t\u00eb interesave t\u00eb borgjezive tregtare n\u00eb nd\u00ebrlidhje (mb\u00ebrthim) t\u00eb shoq\u00ebrive ballkanike. N\u00eb fund v\u00eb n\u00eb dukje Stulli se \u00c7\u00ebshtja shqiptare pas Kongresit t\u00eb Berlinit (1878) u b\u00eb nj\u00eb nd\u00ebr problemet ky\u00e7e t\u00eb politik\u00ebs s\u00eb Ballkanit. Autori me t\u00eb drejt\u00eb konstaton se Lidhja e Prizrenit ka pasur nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb zgjidhjen e \u201c\u00e7\u00ebshtjes shqiptare\u201d.<\/p>\n

S`ka dyshim q\u00eb arsyet e cekura, v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb paraqitura n\u00eb frym\u00ebn e kuptimit t\u00eb at\u00ebhersh\u00ebm mbizot\u00ebrues marksist-materialist t\u00eb ngjarjeve historike jan\u00eb n\u00eb shum\u00eb\u00e7ka t\u00eb sakta. Vet\u00ebm se befasuese \u00ebsht\u00eb q\u00eb autori nuk e ka marr\u00eb n\u00eb analiz\u00eb edhe nj\u00eb faktor shum\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm t\u00eb ndarjes (cop\u00ebtimit) s\u00eb Perandoris\u00eb Turke, q\u00eb p\u00ebr faktor\u00ebt politik evropian \u00ebsht\u00eb shum\u00eb qen\u00ebsor. Fjala \u00ebsht\u00eb p\u00ebr \u201csuperstruktur\u00ebn shpirt\u00ebrore\u201d. Si\u00e7 dihet, veprimtar\u00ebt e Lidhjes s\u00eb Prizrenit, ve\u00e7an\u00ebrisht ata n\u00eb Kosov\u00eb, ishin t\u00eb p\u00ebrshkuar me frym\u00ebn e islamizmit dhe panturqizmit, dhe kan\u00eb luftuar, nj\u00ebmend, p\u00ebr autonomin\u00eb kulturore-sociale dhe ekonomike, por n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb Perandoris\u00eb Turke. Nj\u00eb q\u00ebndrim i till\u00eb p\u00ebr fat t\u00eb keq i ka d\u00ebmtuar popullit shqiptar me rastin e ndarjes s\u00eb territorit t\u00eb Perandoris\u00eb Turke n\u00eb p\u00ebrb\u00ebrjen e s\u00eb cil\u00ebs ishte edhe populli shqiptar. Sepse kriteri elementar i Kongresit t\u00eb Berlinit n\u00eb ndarjen e territorit t\u00eb Perandoris\u00eb s\u00eb p\u00ebrmendur ishte p\u00ebrkat\u00ebsia fetare e jo ajo nacionale. Dhe k\u00ebshtu fuqit\u00eb e m\u00ebdha n\u00eb k\u00ebt\u00eb kongres, duke mos d\u00ebshiruar t\u00eb ken\u00eb \u201cnj\u00eb Turqi t\u00eb vog\u00ebl\u201d, ua ndan\u00eb territorin etnik shqiptar shteteve krishtera: Serbis\u00eb, Bullgaris\u00eb, Greqis\u00eb dhe Malit t\u00eb Zi. Ky ishte \u201cshp\u00ebrblimi\u201d i popullit shqiptar, i cili n\u00eb pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe \u00ebsht\u00eb i fes\u00eb Islame, p\u00ebr lojalitetin e tij ndaj sulltanit. Natyrisht se n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb till\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb zgjidhur, dhe as q\u00eb mund t\u00eb zgjidhet \u201c\u00e7\u00ebshtja shqiptare\u201d.<\/p>\n

\u00cbsht\u00eb interesante si i qaset Ivo Andriqi, letrari dhe nobelisti kroat, por n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb realizimit t\u00eb ides\u00eb s\u00eb \u201cSerbis\u00eb s\u00eb Madhe\u201d, zgjidhjes s\u00eb k\u00ebsaj \u201c\u00e7\u00ebshtjeje shqiptare\u201d. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb gj\u00eb historiani Bogdan Krizman ka shkruar nj\u00eb punim t\u00eb v\u00ebmendsh\u00ebm. Ivo Andriq, sado q\u00eb t\u00eb ket\u00eb qen\u00eb letrar i suksessh\u00ebm, kur \u00ebsht\u00eb fjala p\u00ebr \u201c\u00e7\u00ebshtjen shqiptare\u201d ka l\u00ebn\u00eb gjurm\u00eb shum\u00eb negative. Th\u00ebn\u00eb m\u00eb sakt\u00eb ishte n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb realizimit t\u00eb ides\u00eb gjenocide t\u00eb \u201cSerbis\u00eb s\u00eb Madhe\u201d. Si ndihm\u00ebs i minstrit t\u00eb pun\u00ebve t\u00eb jashtme t\u00eb Mbret\u00ebris\u00eb s\u00eb Jugosllavis\u00eb n\u00eb vitin 1939 mori nga qeveria e vet detyr\u00ebn q\u00eb ta p\u00ebrpunonte nj\u00eb elaborat n\u00eb lidhje me zgjidhjen e \u00e7\u00ebshtjes shqiptare. Kur lexohet dhe analizohet, ky elaborat ideologjikisht n\u00eb asgj\u00eb nuk dallon prej ides\u00eb s\u00eb Vasa \u00c7ubrilloviqit. Dallimi \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm n\u00eb zgjedhjen e mjeteve. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim Andriqi preferon q\u00eb Shqip\u00ebria t\u00eb ndahet nd\u00ebrmjet Italis\u00eb dhe Jugosllavis\u00eb. K\u00ebshtu pohon: \u201cMe ndarjen e Shqip\u00ebris\u00eb do t\u00eb zhdukej edhe qendra t\u00ebrheq\u00ebse p\u00ebr pakic\u00ebn arbanase n\u00eb Kosov\u00eb, e cila n\u00eb situat\u00ebn e re do t\u00eb asimilohej m\u00eb leht\u00eb (\u2026) \u00c7\u00ebshtja e shp\u00ebrnguljes s\u00eb Arbanas\u00ebve mysliman\u00eb n\u00eb Turqi po ashtu do t\u00eb ekzekutohej n\u00ebn rrethana t\u00eb reja, sepse nuk do t\u00eb kishte kurrfar\u00eb aksioni m\u00eb t\u00eb fort\u00eb p\u00ebr ta ndaluar k\u00ebt\u00eb.\u201d Mir\u00ebpo \u00e7`t\u00eb b\u00ebhet me Shqiptar\u00ebt \u2013 katolik\u00ebt q\u00eb n\u00eb at\u00eb koh\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb ishin rreth 17.000, dhe s\u00eb bashku me katolik\u00ebt nga Shqip\u00ebria jan\u00eb m\u00eb at\u00eb rast gjithsej rreth 200.000-300.000?! P\u00ebr Andriqin ata nuk p\u00ebrb\u00ebnin rrezik sepse \u201craporti i tyre me Shqiptar\u00ebt mysliman\u00eb asnj\u00ebher\u00eb nuk ka qen\u00eb i mir\u00eb\u201d.<\/p>\n

P\u00ebr politik\u00ebn gjenocidale serbe ndaj Shqiptar\u00ebve n\u00eb Kosov\u00eb dhe p\u00ebr spastrimin etnik t\u00eb k\u00ebsaj zone n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb realizohej ideja e \u201cSerbis\u00eb s\u00eb Madhe\u201d ka shkruar edhe autori i k\u00ebtij artikulli.<\/p>\n

Historia e Shqiptar\u00ebve si dhe kultura e tyre materiale dhe shpirt\u00ebrore jan\u00eb t \u00eb pranishme edhe n\u00eb edicione t\u00eb ndryshme t\u00eb \u201cenciklopedive kroate\u201d. K\u00ebshtu Ljudmil Hauptmann shkruan p\u00ebr historin\u00eb e Shqiptar\u00ebve, kurse Eqrem \u00c7abej (E\u0107rem \u010cabej) p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb artistike dhe popullore t\u00eb Shqiptar\u00ebve. Nj\u00eb paraqitje t\u00eb re sintetike t\u00eb historis\u00eb s\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqiptare dha autori i k\u00ebtij artikulli. \u00cbsht\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb theksohet se interesimi p\u00ebr poetin komb\u00ebtar shqiptar Gjergj Fisht\u00ebn (\u0110er\u0111 Fi\u0161ta) n\u00eb rrethet intelektuale nd\u00ebr Kroat\u00eb ka qen\u00eb gjithmon\u00eb e pranishme. Kjo \u00ebsht\u00eb edhe e kuptueshme sepse ai, si poet, ka qen\u00eb nx\u00ebn\u00ebs i fra Ka\u00e7iq-Mioshiqit dhe fra G\u00ebrg Martiqit. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj duhet cek\u00eb se fliste shk\u00eblqyesh\u00ebm kroatisht. K\u00ebshtu p\u00ebr t\u00eb shkruan Ivan Esih dhe Lazar Dodiq.<\/p>\n

N\u00eb afrimin dhe njohjen reciproke kroate-shqiptare me siguri kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm faktor\u00ebt ekonomik\u00eb. Kjo i p\u00ebrket ve\u00e7an\u00ebrisht lidhjeve tregtare-ekonomike (bujq\u00ebsore) dhe (breg)detare nd\u00ebrmjet Dubrovnikut dhe Shqip\u00ebris\u00eb. Mbi k\u00ebt\u00eb flet materiali i pasur arkivor i futur n\u00eb Arkivin Shtetror n\u00eb Dubrovnik. K\u00ebto lidhje i kan\u00eb trajtuar Josip Luetiq, Vinko Ivan\u00e7eviq, mbi eksportimin e drunjve (qeresteve) nga Shqip\u00ebria n\u00eb Dubrovnik si dhe mbi anijend\u00ebrtuesit dubrovnikas\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n

I nxitur me ngjarjet tragjike n\u00eb Kosov\u00ebn e vitit 1981 Branko Horvat, ekonomisti i shquar kroat, filloi t\u00eb merret me \u201c\u00e7\u00ebshtjen kosovare\u201d. Ai n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb orvatet t\u00eb hyj\u00eb n\u00eb shkaqet historike t\u00eb politik\u00ebs q\u00eb \u00e7oi deri te k\u00ebto ngjarje, p\u00ebr shkak t\u00eb shpjegimit t\u00eb thelbit t\u00eb \u00e7\u00ebshtjes shqiptare n\u00eb Kosov\u00eb. P\u00ebr dallim nga pjesa historike q\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebrpunuar n\u00eb redaktimin e nj\u00eb historiani kosovar shqiptar, analiza ekonomike dhe politike kan\u00eb provuar dhe sqaruar n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb esenc\u00ebn e problemit t\u00eb revoltit t\u00eb Kosovar\u00ebve shqiptar\u00eb.<\/p>\n

E ballafaquar me politik\u00ebn brutale gjenocidale t\u00eb Sllobodan Millosheviqit ndaj Shqiptar\u00ebve, derisa jetonte n\u00eb Beograd, Ljubica Shtefan, e vet\u00ebdijshme p\u00ebr t\u00eb gjitha pasojat negative p\u00ebr jet\u00ebn e vet, mblodhi material arkivor dhe material tjet\u00ebr n\u00eb baz\u00eb t\u00eb t\u00eb cilit trajtoi periudh\u00ebn e viteve 1878-1989, me \u00e7ka n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb bot\u00ebs ia paraqiti pamjen e terrorit t\u00eb tmerrsh\u00ebm serb mbi Shqiptar\u00ebt.<\/p>\n

Mbasi e kemi fjal\u00ebn p\u00ebr Kosov\u00ebn dhe Shqip\u00ebrin\u00eb duhet p\u00ebrmendur se autori i k\u00ebtij artikulli ka publikuar paraqitjen n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrmbledhur t\u00eb kultur\u00ebs shpirt\u00ebrore dhe materiale si dhe dy kritika (censurime) t\u00eb holl\u00ebsishme punimesh mbi k\u00ebt\u00eb l\u00ebmi nga parahistoria deri te antika e von\u00eb.<\/p>\n

Kontribut t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm filologjis\u00eb dhe linguistik\u00ebs shqiptare kan\u00eb dh\u00ebn\u00eb edhe shkenc\u00ebtar\u00ebt e njohur kroat\u00eb, si q\u00eb jan\u00eb Henrik Bariq, Anton Mayer, Petar Skok, Radoslav Kati\u00e7iq dhe t\u00eb tj. Kjo \u00ebsht\u00eb edhe e kuptueshme sepse \u00e7el\u00ebs p\u00ebr njohjen e problemeve paleoballkanike etnogjenetike \u00ebsht\u00eb gjuha shqipe.<\/p>\n

I pari, mund t\u00eb thuhet, q\u00eb intensivisht \u00ebsht\u00eb marr\u00eb me problemet e gjuh\u00ebs shqipe \u00ebsht\u00eb Henrik Bariq, Dubrovnikas, p\u00ebrndryshe profesor i Universitetit t\u00eb Beogradit. Ai, duke u marr\u00eb me problemet e paleoballkanistik\u00ebs, u mor edhe me problemet e prejardhjes s\u00eb gjuh\u00ebs shqipe, raportin e saj ndaj rumanishtes, si dhe me problemet e prejardhjes s\u00eb popullit shqiptar. Nxjerr edhe revist\u00ebn \u201cArhiv za arbanasku starinu, jezik i etnologiju (Arkivi p\u00ebr lasht\u00ebsin\u00eb, gjuh\u00ebn dhe etnologjin\u00eb arbanase) p\u00ebr arsye q\u00eb, si\u00e7 v\u00eb n\u00eb dukje n\u00eb Hyrje, \u201cn\u00eb rend t\u00eb par\u00eb (t\u00eb ket\u00eb) parasysh studimin e marr\u00ebdh\u00ebnieve serboarbanase, kulturore dhe politike (\u2026) si dhe shqyrtimin e lidhjeve nd\u00ebrmjet Arbanas\u00ebve dhe popujve parasllav\u00eb t\u00eb siujdhes\u00ebs ballkanike, t\u00eb Roman\u00ebve ballkanik\u00eb, Grek\u00ebve, Thrakas\u00ebve t\u00eb vjet\u00ebr dhe Ilir\u00ebve.\u201d<\/p>\n

N\u00eb faqet e k\u00ebsaj reviste, p\u00ebrndryshe jet\u00ebpak, jan\u00eb publikuar punimet e shkenc\u00ebtar\u00ebve t\u00eb famsh\u00ebm nga l\u00ebmi i bllkanologjis\u00eb dhe albanologjis\u00eb, duke trajtuar k\u00ebshtu raportet e gjuh\u00ebs shqipe ndaj asaj rumune, si dhe gjuh\u00ebve t\u00eb tjera ballkanike, vlerat shkencore e t\u00eb cilave edhe sot jan\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme. Krahas studimeve gjuh\u00ebsore dhe punimeve jan\u00eb publikuar edhe studime nga historia e popullit shqiptar, si dhe recensione dhe kritika mbi librat e \/nga\/ ballkanologjis\u00eb.<\/p>\n

Bariqi, kur \u00ebsht\u00eb fjala p\u00ebr prejardhjen e gjuh\u00ebs shqipe, mendon se e ka prejardhjen thrakase dhe q\u00eb Shqiptar\u00ebt jan\u00eb vendosur (kan\u00eb z\u00ebn\u00eb vend) n\u00eb territorin ilir. Me vet\u00eb k\u00ebt\u00eb ai e d\u00ebbon teorin\u00eb ilire mbi prejardhjen e gjuh\u00ebs shqipe dhe insiston n\u00eb lidhjen gjuh\u00ebsore shqiptaro-rumune. Bariqi ka kontribuar shum\u00eb edhe n\u00eb leksikografi. N\u00eb k\u00ebt\u00eb l\u00ebmi ka dh\u00ebn\u00eb nj\u00eb kontribut t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm edhe Kruno Krstiqi, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb mbi visarin gjuh\u00ebsor t\u00eb Arbanas\u00ebve n\u00eb Zar\u00eb.<\/p>\n

Nj\u00eb linguist tjet\u00ebr i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm kroat, p\u00ebrndryshe me prejardhje vllahe, q\u00eb u mor intensivisht me problemet linguistike paleoballkanike dhe raportet e gjuh\u00ebs shqipe ndaj tyre, ka qen\u00eb profesori universitar i Zagrebit Petar Skok. Preokupimi i tij elementar, kur \u00ebsht\u00eb fjala p\u00ebr gjuh\u00ebn shqipe, ishte raporti i saj me gjuh\u00ebt rumune dhe sllave.<\/p>\n

N\u00eb plejad\u00ebn e linguist\u00ebve t\u00eb njohur kroat\u00eb q\u00eb jan\u00eb marr\u00eb edhe me problemet e gjuh\u00ebs shqipe n\u00eb kontekstin e gjuh\u00ebs ilire ka qen\u00eb edhe Anton Majer, indoevropeist dhe ilirolog i njohur, profesor n\u00eb Universitetin e Zagrebit. Ai \u00ebsht\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsues i teoris\u00eb ilirike mbi prejardhjen e gjuh\u00ebs shqipe.<\/p>\n

Mbi raportet gjuh\u00ebsore shqiptaro-ilire, por n\u00eb kontekstin e gjuh\u00ebve paleoballkanike, ka shkruar edhe Radosllav Kati\u00e7iq, pasardh\u00ebs i Anton Majerit n\u00eb katedr\u00ebn p\u00ebr indoevropeistik\u00ebn n\u00eb Universitetin e Zagrebit, kurse prej vitit 1971 kryetar (udh\u00ebheq\u00ebs) i Katedr\u00ebs p\u00ebr sllavistik\u00ebn n\u00eb Universitetin e Vjen\u00ebs. Ai \u00ebsht\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsues i teoris\u00eb \u201ciliro-shqiptare\u201d kur shqyrton problemin e prejardhjes s\u00eb gjuh\u00ebs shqipe. Mir\u00ebpo, n\u00eb nj\u00eb vend tjet\u00ebr ai \u00ebsht\u00eb pak m\u00eb kritik\u00eb p\u00ebr sa i p\u00ebrket nj\u00eb pohimi t\u00eb till\u00eb. Sepse v\u00eb n\u00eb dukje se n\u00eb konstruksionin interesant thrakas, megjithat\u00eb, edhe pse nuk \u00ebsht\u00eb i provuar sigurisht, prejardhja ilire e gjuh\u00ebs shqipe mbetet si m\u00eb e mundshmja alternativ\u00eb. K\u00ebt\u00eb mendim e shprehu edhe n\u00eb artikullin e lexuar n\u00eb Simpoziumin e par\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtar mbi Ilirske studije (Studimet ilirike), t\u00eb mbajtur n\u00eb Tiran\u00eb n\u00eb vitin 1972.<\/p>\n

P\u00ebr k\u00ebrkime sistematike arkeologjike t\u00eb territorit shqiptar, ve\u00e7se nga arkeolog\u00eb shqiptar\u00eb mund t\u00eb flitet vet\u00ebm pas Luft\u00ebs s\u00eb II-t\u00eb bot\u00ebrore, madje p\u00ebr t\u00eb gjitha periudhat \u2013 nga parahistoria deri te mesjeta. K\u00ebto rezultate t\u00eb arkeolog\u00ebve shqiptar\u00eb jan\u00eb sa mahnit\u00ebse aq edhe t\u00eb pranueshme p\u00ebr shkenc\u00ebtar\u00ebt bot\u00ebror\u00eb. Q\u00ebllimi i arkeolog\u00ebve shqiptar\u00eb nuk ka qen\u00eb vet\u00ebm t\u00eb njohurit e kultur\u00ebs materiale dhe shpirt\u00ebrore, n\u00eb rend t\u00eb par\u00eb Ilir\u00ebve, por kjo analiz\u00eb ka qen\u00eb n\u00eb funksion t\u00eb ndri\u00e7imit t\u00eb etnogjenez\u00ebs s\u00eb popullit shqiptar, p\u00ebrkat\u00ebsisht p\u00ebr t`i v\u00ebrtetuar lidhshm\u00ebrit\u00eb etnogjenetike t\u00eb Ilir\u00ebve dhe Shqiptar\u00ebve.<\/p>\n

Duke iu fal\u00ebnderuar k\u00ebtyre rezultateve dhe njohuris\u00eb s\u00eb literatur\u00ebs bot\u00ebrore arkeologu kroat Aleksandar Stip\u00e7eviqi ka shkruar n\u00eb italisht nj\u00eb sintez\u00eb t\u00eb historis\u00eb s\u00eb Ilir\u00ebve, ma pas edhe n\u00eb kroatisht. P\u00ebrve\u00e7 punimeve t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme nga problematika ilire \u00ebsht\u00eb marr\u00eb edhe me etnogjenez\u00ebn e popullit shqiptar, t\u00eb publikuar n\u00eb gjuh\u00ebn sllovene. Me problemin e etnogjenez\u00ebs s\u00eb popullit shqiptar \u00ebsht\u00eb marr\u00eb, duke u sh\u00ebrbyer me metod\u00ebn interdisiplinore edhe autori i k\u00ebtij artikulli.<\/p>\n

(Marr\u00eb nga: URTIA, revist\u00eb fetare kulturore, Viti 2003, f.53-80. P\u00ebrktheu: Shtjef\u00ebn Dodes<\/em>)<\/p>\n

\n[1] Alain Ducellier, La fa\u00e7ade maritime de l`Albanie au Moayen \u00c2ge, Thessaloniki, Institute for Balkan Studies, 1981; Idem: L`Albanie entre Byzance et Venise: Xe-XVe si\u00e8cles, London, Variorum Reprints, 1987; Josip Luci\u0107, Spisi dubrova\u010dke kancelarije (Shkrimet e kancelaris\u00eb dubrovnikase), v\u00ebll. 2-3, Zagreb. JAZU dhe Zavod za hrvatsku povijest (Enti p\u00ebr historin\u00eb kroate), Filozofski fakultet, 1984, 1988; sv. 4, HAZU dhe Zavod za hrvatsku povijest, Filozofski fakultet, 1993; Bari\u0161a Kreki\u0107, Albanians in the Adriatic cities: Observations on some Ragusan, Venetian and Dalmatian sources for the History of the Albanians in the late middle ages, n\u00eb: \u039f\u0399 \u0391\u039b\u0392\u0391\u039d\u039f\u0399 \u03a3\u03a4\u039f \u039c\u0395\u03a3\u0391\u0399\u03a9\u039d\u0391 \u0395\u0398\u039d\u0399\u039a\u039f \u0399\u0394\u03a1\u03a5\u039c\u0391 \u0395\u03a1\u0395\u03a5\u039d\u03a9\u039d \u0399\u039d\u03a3\u03a4\u0399\u03a4\u039f\u03a5\u03a4\u039f \u0392\u03a5\u0396\u0391\u039d\u03a4\u0399\u039d\u03a9\u039d \u0395\u03a1\u0395\u03a5\u039d\u03a9N \u0394\u0399\u0395\u0398N\u0397 \u03a3\u03a5\u039c\u03a0\u039f\u03a3\u0399\u0391 5 \u0391\u0398\u0397\u039d\u0391 1998, FQ. 209-233.<\/p>\n

[2] Maja Novak, Generalni providuri Dalmacije i Albanije u XVIII. stolje\u0107u prema ocjeni neslu\u017ebenih suvremenika (Proveditor\u00ebt gjeneral\u00eb t\u00eb Dalmacis\u00eb dhe Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb shekullin XVIII sipas vleft\u00ebsimit t\u00eb bashk\u00ebkoh\u00ebsve jozyrtar\u00eb). Radovi Instituta JAZU u Zadru, 4-5 (1958-1959), 341-371; E nj\u00ebjta: Kada i kako je do\u0161lo do formiranja slu\u017ebe generalnog providura Dalmacije i Albanije (Kur dhe si erdhi deri te formimi i sh\u00ebrbes\u00ebs s\u00eb proveditor\u00ebve gjeneral\u00eb t\u00eb Dalmacis\u00eb dhe Shqip\u00ebris\u00eb). Radovi Instituta JAZU u Zadru, 15 (1968), 91-112.<\/p>\n

[3] Aleksandar Stip\u010devi\u0107, Albanologija u Hrvatskoj. Prilog njezinu povijesnom razvoju, n\u00eb: Historijski zbornik, god. XLV (1), Zagreb 1992, 219-236. (M\u00eb tutje: HZ); Aleksand\u00ebr Stip\u00e7eviq, Interpretime albanologjike. \u00abFlaka e v\u00ebllaz\u00ebrimit\u00bb \u2013 Redaksia e botimeve \u2013 Shkup, 1994; Zeqirija Naziri, Hrvati o Albancima (Kroat\u00ebt p\u00ebr Shqiptar\u00ebt) (Od narodnog preporoda do 1912. godine.) (Nga rilindja popullore deri n\u00eb vitin 1912). Zagreb 1993.<\/p>\n

[4] Me dat\u00ebn 14. korrik 1284 p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb p\u00ebrmendet gjuha shqipe \u201clingua albanesca\u201d si\u00e7 \u00ebsht\u00eb shenjuar n\u00eb dokumentin e arkivit t\u00eb Dubrovnikut (shih J. Luci\u0107, Spisi, 3, nr. 467; B. Kreki\u0107, vep. cit., fq. 211).<\/p>\n

[5] Ivan Kukuljevi\u0107-Sakcinski, Slovnik umjetnikah jugoslavenskih. Zagreb 1858, s. v. Aleksijev, Andrija Dra\u010danin, 4-10.<\/p>\n

[6] Ljubo Karaman, Umjetnost u Dalmaciji XV. i XVI. vijeka, Zagreb 1933, 69-96.<\/p>\n

[7] Cvito Fiskovi\u0107 i Kruno Prijatelj, Albanski umjetnik Andrija Ale\u0161i u Splitu i Rabu, Split 1948.<\/p>\n

[8] Ivo Petricioli, Ale\u0161ijev reljef sv. Jeronima u Zadru, u: Vjesnik za arheologiju i historiju dalmatinsku, 26-59 (1954-12957), 1, 270-273.<\/p>\n

[9] Andrija Mutnjakovi\u0107, Andrija Ale\u0161i \u2013 Andrea Alessi. Architectonica croatica 8, Zagreb 1998. Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb edicion i p\u00ebrpunuar i atij q\u00eb \u00ebsht\u00eb botuar n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe: Andrija Mutnjakovi\u0107, Andreas Alexius Epirota, \u00abRilindja\u00bb Prishtin\u00eb 1981.<\/p>\n

[10] \u0160ime Juri\u0107, Prilozi biografiji Ivana Gazuli\u0107a, n\u00eb: Anali Historijskog instituta u Dubrovniku, 8-9 (1960-1961), 447-479; Mirko Dra\u017een Grmek \u2013 \u017darko Dadi\u0107, O astronomu Ginu Gazulu i dubrova\u010dkom traktatu o astrolabu, n\u00eb: Anali Historijskog odjela Centra za znanstveni rad JAZU u Dubrovniku, XIII-XIV (1976), 53-94; B. Kreki\u0107, vep. cit., fq. 221-224.<\/p>\n

[11] Be\u010di\u0107, Marin (Becichemus, Becichio, Becichemo, humanist (me siguri Shkod\u00ebr 1468 \u2013 Padov\u00eb 1526), HBL I\/1983, 572-573.<\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nga Zef MIRDITA, Drita.info Revista e amz\u00ebs kroate (\u010casopis matice hrvatske) \u201cKolo\u201d sjell nga penda e dr. Mirdit\u00ebs nj\u00eb pasqyr\u00eb historike jo vet\u00ebm t\u00eb historiografis\u00eb kroate, por edhe t\u00eb disiplinave t\u00eb tjera shkencore (etnologjia, linguistika, arkeologjia, muzika) dhe t\u00eb publicistik\u00ebs t\u00eb cilat merren me t\u00eb kaluar\u00ebn e Shqiptar\u00ebve si dhe me kultur\u00ebn e tyre shpirt\u00ebrore […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,4],"tags":[],"class_list":["post-3002","post","type-post","status-publish","format-standard","category-artikuj","category-histori"],"yoast_head":"\nHistoriografia dhe publicistika kroate p\u00ebr Shqiptar\u00ebt - FJALA e LIR\u00cb<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/historiografia-dhe-publicistika-kroate-per-shqiptaret\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Historiografia dhe publicistika kroate p\u00ebr Shqiptar\u00ebt - FJALA e LIR\u00cb\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Nga Zef MIRDITA, Drita.info Revista e amz\u00ebs kroate (\u010casopis matice hrvatske) \u201cKolo\u201d sjell nga penda e dr. Mirdit\u00ebs nj\u00eb pasqyr\u00eb historike jo vet\u00ebm t\u00eb historiografis\u00eb kroate, por edhe t\u00eb disiplinave t\u00eb tjera shkencore (etnologjia, linguistika, arkeologjia, muzika) dhe t\u00eb publicistik\u00ebs t\u00eb cilat merren me t\u00eb kaluar\u00ebn e Shqiptar\u00ebve si dhe me kultur\u00ebn e tyre shpirt\u00ebrore […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/historiografia-dhe-publicistika-kroate-per-shqiptaret\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"FJALA e LIR\u00cb\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/facebook.com\/fjala.info\/\" \/>\n<meta property=\"article:author\" content=\"https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2016-05-13T08:39:44+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2018-04-13T10:53:31+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/fjala_e_lire.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"300\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"100\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@https:\/\/twitter.com\/acokaj\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@acokaj\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"39 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/historiografia-dhe-publicistika-kroate-per-shqiptaret\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/historiografia-dhe-publicistika-kroate-per-shqiptaret\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\"},\"headline\":\"Historiografia dhe publicistika kroate p\u00ebr Shqiptar\u00ebt\",\"datePublished\":\"2016-05-13T08:39:44+00:00\",\"dateModified\":\"2018-04-13T10:53:31+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/historiografia-dhe-publicistika-kroate-per-shqiptaret\\\/\"},\"wordCount\":7738,\"commentCount\":0,\"articleSection\":[\"Artikuj\",\"Histori\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/historiografia-dhe-publicistika-kroate-per-shqiptaret\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/historiografia-dhe-publicistika-kroate-per-shqiptaret\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/historiografia-dhe-publicistika-kroate-per-shqiptaret\\\/\",\"name\":\"Historiografia dhe publicistika kroate p\u00ebr Shqiptar\u00ebt - FJALA e LIR\u00cb\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2016-05-13T08:39:44+00:00\",\"dateModified\":\"2018-04-13T10:53:31+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/historiografia-dhe-publicistika-kroate-per-shqiptaret\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/historiografia-dhe-publicistika-kroate-per-shqiptaret\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/historiografia-dhe-publicistika-kroate-per-shqiptaret\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Historiografia dhe publicistika kroate p\u00ebr Shqiptar\u00ebt\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/\",\"name\":\"FJALA e LIR\u00cb\",\"description\":\""E para ishte fjala..." - n\u00eb Shkoder.net\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"description\":\"Arben \u00c7okaj - M\u00ebsues Fizike & Informatike :: Gazetar & Analist i pavarur :: Autor librash :: Ueb- & Grafik dizajner\",\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/\",\"https:\\\/\\\/facebook.com\\\/shkoder.net\\\/\",\"https:\\\/\\\/linkedin.com\\\/in\\\/acokaj\\\/\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/https:\\\/\\\/twitter.com\\\/acokaj\",\"https:\\\/\\\/youtube.com\\\/channel\\\/UCWHTIr21i1vLKsLzVv1TM-w\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Historiografia dhe publicistika kroate p\u00ebr Shqiptar\u00ebt - FJALA e LIR\u00cb","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/historiografia-dhe-publicistika-kroate-per-shqiptaret\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Historiografia dhe publicistika kroate p\u00ebr Shqiptar\u00ebt - FJALA e LIR\u00cb","og_description":"Nga Zef MIRDITA, Drita.info Revista e amz\u00ebs kroate (\u010casopis matice hrvatske) \u201cKolo\u201d sjell nga penda e dr. Mirdit\u00ebs nj\u00eb pasqyr\u00eb historike jo vet\u00ebm t\u00eb historiografis\u00eb kroate, por edhe t\u00eb disiplinave t\u00eb tjera shkencore (etnologjia, linguistika, arkeologjia, muzika) dhe t\u00eb publicistik\u00ebs t\u00eb cilat merren me t\u00eb kaluar\u00ebn e Shqiptar\u00ebve si dhe me kultur\u00ebn e tyre shpirt\u00ebrore […]","og_url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/historiografia-dhe-publicistika-kroate-per-shqiptaret\/","og_site_name":"FJALA e LIR\u00cb","article_publisher":"https:\/\/facebook.com\/fjala.info\/","article_author":"https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/","article_published_time":"2016-05-13T08:39:44+00:00","article_modified_time":"2018-04-13T10:53:31+00:00","og_image":[{"width":300,"height":100,"url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/fjala_e_lire.png","type":"image\/png"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@https:\/\/twitter.com\/acokaj","twitter_site":"@acokaj","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"39 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/historiografia-dhe-publicistika-kroate-per-shqiptaret\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/historiografia-dhe-publicistika-kroate-per-shqiptaret\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb"},"headline":"Historiografia dhe publicistika kroate p\u00ebr Shqiptar\u00ebt","datePublished":"2016-05-13T08:39:44+00:00","dateModified":"2018-04-13T10:53:31+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/historiografia-dhe-publicistika-kroate-per-shqiptaret\/"},"wordCount":7738,"commentCount":0,"articleSection":["Artikuj","Histori"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/historiografia-dhe-publicistika-kroate-per-shqiptaret\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/historiografia-dhe-publicistika-kroate-per-shqiptaret\/","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/historiografia-dhe-publicistika-kroate-per-shqiptaret\/","name":"Historiografia dhe publicistika kroate p\u00ebr Shqiptar\u00ebt - FJALA e LIR\u00cb","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#website"},"datePublished":"2016-05-13T08:39:44+00:00","dateModified":"2018-04-13T10:53:31+00:00","author":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/historiografia-dhe-publicistika-kroate-per-shqiptaret\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/historiografia-dhe-publicistika-kroate-per-shqiptaret\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/historiografia-dhe-publicistika-kroate-per-shqiptaret\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Historiografia dhe publicistika kroate p\u00ebr Shqiptar\u00ebt"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#website","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/","name":"FJALA e LIR\u00cb","description":""E para ishte fjala..." - n\u00eb Shkoder.net","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","caption":"admin"},"description":"Arben \u00c7okaj - M\u00ebsues Fizike & Informatike :: Gazetar & Analist i pavarur :: Autor librash :: Ueb- & Grafik dizajner","sameAs":["https:\/\/fjala.info\/","https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/","https:\/\/linkedin.com\/in\/acokaj\/","https:\/\/x.com\/https:\/\/twitter.com\/acokaj","https:\/\/youtube.com\/channel\/UCWHTIr21i1vLKsLzVv1TM-w"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3002","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3002"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3002\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3002"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3002"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3002"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}