{"id":30352,"date":"2018-05-30T00:26:39","date_gmt":"2018-05-29T22:26:39","guid":{"rendered":"http:\/\/www.fjala.info\/?p=30352"},"modified":"2018-05-30T00:26:39","modified_gmt":"2018-05-29T22:26:39","slug":"ramadan-bozhlani-dhe-romani-klithja-e-ndergjegjes-si-zemer-thirrje-per-nje-katarsis-te-domosdoshem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ramadan-bozhlani-dhe-romani-klithja-e-ndergjegjes-si-zemer-thirrje-per-nje-katarsis-te-domosdoshem\/","title":{"rendered":"RAMADAN BOZHLANI DHE ROMANI \u201cKLITHJA E ND\u00cbRGJEGJ\u00cbS\u201d SI ZEM\u00cbR-THIRRJE P\u00cbR NJ\u00cb KATARSIS T\u00cb DOMOSDOSH\u00cbM"},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft\" src=\"https:\/\/www.fjala.info\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/xhemail_peci.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"370\" \/> <strong>Xhemail Peci<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb romanin e Ramadan Bozhlanit e ve\u00e7anta shkrihet me t\u00eb p\u00ebrgjithshmen, individualja me kolektiven, fati i djesh\u00ebm me ankthin p\u00ebr t\u00eb sotmen dhe me shpres\u00ebn p\u00ebr t\u00eb nes\u00ebrmen; ballafaqohen fate njer\u00ebzish, pik\u00ebpyetje dhe m\u00ebdyshje, shqet\u00ebsime dhe preokupime q\u00eb tejkalojn\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb koh\u00eb, e q\u00eb shtrihen n\u00eb hap\u00ebsira mij\u00ebvje\u00e7ar\u00ebsh t\u00eb shumt\u00eb, madje deri n\u00eb ato p\u00ebrmasa sa historia p\u00ebrs\u00ebritet n\u00eb ciklin e saj sa t\u00eb pam\u00ebshirsh\u00ebm po aq edhe shum\u00eb shpesh, t\u00eb paspjeguesh\u00ebm:<\/p>\n<p>\u201cNga v\u00ebshtrimi i nj\u00ebqind e tet\u00ebdhjet\u00eb e n\u00ebnt\u00eb pal\u00eb syve u ndie i mb\u00ebrthyer. E l\u00ebvizi shikimin ngadal\u00eb nga m\u00eb i riu, deri te m\u00eb i moshuari. N\u00eb fytyrat e tyre t\u00eb ngjeshura gjeti lloj-lloj ndjesie. Ndijimin q\u00eb nuk e hasi tek ata, i erdhi ta provonte vet\u00eb, por pa lot. Po ashtu, me rit\u00ebm t\u00eb ngadalt\u00eb filloi t\u2019i rishijonte ato pamje njer\u00ebzore dhe posa u ndal aty ku e kishte filluar, ndieu nj\u00eb shtr\u00ebngim n\u00eb gjoks. \u201cHeshtja juaj e gjat\u00eb ka hapur plag\u00eb t\u00eb pash\u00ebrueshme, vuajtje t\u00eb thella dhe brenga torturuese te mij\u00ebra qenie njer\u00ebzore, p\u00ebr t\u00eb mos th\u00ebn\u00eb, te nj\u00eb popull i t\u00ebr\u00eb. A jeni t\u00eb gjall\u00eb apo t\u00eb vdekur?\u201d, tha me vete dhe i vrojtoi nga fillimi deri n\u00eb mbarim, sikur t\u00eb k\u00ebrkonte at\u00eb q\u00eb do t\u2019i p\u00ebrgjigjej pyetjes s\u00eb tij.\u201d<\/p>\n<p>N\u00eb simbolik\u00ebn e emrit t\u00eb kryepersonazhit t\u00eb romanit (t\u00eb Atdheut) dhe t\u00eb tortur\u00ebs m\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb psikologjike q\u00eb n\u00ebnkupton sa ankthin po aq edhe makthin p\u00ebr mosgjetjen e t\u00eb zhdukurve, Bozhlani ka konceptuar shtjellimin artistik t\u00eb nj\u00eb romani q\u00eb n\u00eb procedimin e tij ka tablot\u00eb e nj\u00eb drame kolektive, t\u00eb nj\u00eb tragjedie p\u00ebrmasash t\u00eb papara.<\/p>\n<p>N\u00eb romanin e shtresimeve t\u00eb nd\u00ebrgjegjes snjer\u00ebzore, ballafaqohen ankthi p\u00ebr t\u00eb zhdukurit dhe byrokracia e pashpirt vendore dhe nd\u00ebrkomb\u00ebtare, shpresa dhe zhg\u00ebnjimi, \u00ebndrra e bukur dhe realiteti i vrazhdt\u00eb:<br \/>\n\u201cDisa her\u00eb, bashk\u00eb me t\u00eb \u00ebm\u00ebn ia kishin p\u00ebrt\u00ebrir\u00eb fotografin\u00eb Fisnikut, meq\u00eb dielli ia \u00e7ngjyroste, kurse shiu, bora dhe era e grisnin, pavar\u00ebsisht se ishte plastike. Sa her\u00eb e hiqte fotografin\u00eb e \u00e7ngjyrosur dhe t\u00eb grisur t\u00eb djalit t\u00eb vet nga grilat, p\u00ebr t\u00eb vendosur fotografin\u00eb e tij t\u00eb re, n\u00ebna e Atdheut, Vesa, thoshte: \u201cEdhe sa her\u00eb duhet ta nd\u00ebrrojm\u00eb derisa ta gjejm\u00eb t\u00eb gjall\u00eb apo t\u00eb vdekur Fisnikun?\u201d. Pastaj lutej me p\u00ebrgj\u00ebrim p\u00ebr gjetjen e tij.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><img decoding=\"async\" title=\"Ramadan Bozhlani\" src=\"https:\/\/fjala.info\/2018\/ramadan_bozhlani.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" align=\"right\" border=\"0\" hspace=\"10\" \/> <strong>Ramadan Bozhlani<\/strong><\/p>\n<p>Shum\u00eb\u00e7ka shpaloset n\u00ebn prizmin e narracionit p\u00ebr xhamat e zi (kryetari i komun\u00ebs dhe veturat e zeza, eskorta e tij si nj\u00eb simbolik\u00eb q\u00eb gjithsesi t\u00eb p\u00ebrkujton at\u00eb t\u00eb shpur\u00ebs mbret\u00ebrore) si dhe p\u00ebr rrezet ndri\u00e7uese t\u00eb diellit, p\u00ebrmes nj\u00eb rr\u00ebfimi racional e n\u00eb retrospektiv\u00eb, ku rikujtohen figurat e t\u00eb zhdukurve, si ajo e t\u00eb v\u00ebllait Fisnikut (\u201cishte me t\u00eb nj\u00ebjtat rroba kur e rr\u00ebmbyen paramilitar\u00ebt serb\u00eb nga gjiri i n\u00ebn\u00ebs\u201d), e Besnikut, e nj\u00eb plaku me plis, dhe e gjitha kjo s\u00ebrish n\u00eb petkun e nj\u00eb simbolike tjet\u00ebr: Komuna e Shpresanit!<\/p>\n<p>Fjala vjen, xha Bardhi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb personazh protoptip p\u00ebrmes t\u00eb cilit autori ka shpalosur mjaft bukur dashurin\u00eb e popullit p\u00ebr vlerat e luft\u00ebs, p\u00ebr njer\u00ebzit e gjakut. Nd\u00ebrkaq, p\u00ebrball\u00eb dhembshuris\u00eb q\u00eb ndjen\u00eb kryepersonazhi p\u00ebr qent\u00eb (gj\u00eb q\u00eb ata e ndjejn\u00eb fare mir\u00eb), autori ka v\u00ebn\u00eb pashpirt\u00ebsin\u00eb e nj\u00eb shtrese njer\u00ebzore t\u00eb kalbur, t\u00eb cil\u00ebt nuk ndjejn\u00eb asgj\u00eb, madje as edhe ndaj vet\u00eb gjinis\u00eb s\u00eb tyre! Nj\u00eb paradoks i till\u00eb n\u00eb konturet e romanit shpaloset her\u00eb si parodi e her\u00eb si ironi e koh\u00ebs.<\/p>\n<p>N\u00eb poetik\u00ebn e ligj\u00ebrimit gjithashtu jan\u00eb nd\u00ebrthur me mjesht\u00ebri edhe pamjet e natyr\u00ebs me gjuh\u00ebn e n\u00ebntekstit e cila vete n\u00eb funksion t\u00eb zb\u00ebrthimit t\u00eb fateve t\u00eb shum\u00ebfishta, individuale dhe kolektive:<\/p>\n<p>\u201cDielli iu duk i trishtuar para se t\u00eb fshihej nga ret\u00eb, t\u00eb cilat e per\u00ebnduan para kohe. I ndoqi me sy rrezet si u shfaq\u00ebn sip\u00ebr reve dhe u shtrin\u00eb deri larg. Iu duk sikur rrezet tentuan t\u00eb kacavareshin n\u00eb to p\u00ebr t\u00eb nxjerr\u00eb edhe nj\u00eb her\u00eb n\u00eb pah fytyr\u00ebn e d\u00ebshp\u00ebruar t\u00eb diellit, por n\u00eb fakt treguan dh\u00ebmb\u00ebt e friksh\u00ebm. \u201cEdhe k\u00ebto e dashkan fundosjen e diellit, p\u00ebr ta zot\u00ebruar qiellin sa m\u00eb par\u00eb\u201d, mendoi Atdheu. Toka s\u00eb bashku me kodrat e larg\u00ebta u ngrys\u00ebn kur iu fashit shpresa p\u00ebr ta par\u00eb edhe nj\u00eb her\u00eb diellin. \u201cIku pa na l\u00ebn\u00eb porosin\u00eb p\u00ebrsh\u00ebndet\u00ebse p\u00ebr h\u00ebn\u00ebn dhe yjet\u201d, tha me vete. Rrezet notonin pa shpres\u00eb n\u00eb horizont.\u201d<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" title=\"Ramadan Bozhlani, citat\" src=\"https:\/\/fjala.info\/2018\/ramadan_bozhlani_citat.jpg\" alt=\"\" width=\"600\" border=\"0\" \/><\/p>\n<p>P\u00ebrball\u00eb pamjeve t\u00eb ngrrysura t\u00eb natyr\u00ebs, q\u00ebndron simbolikisht edhe kryeppersonazhi Atdheu, portreti i t\u00eb cilit shpaloset p\u00ebrmes nj\u00eb p\u00ebrshkrimi poetik:<\/p>\n<p>\u201cIu duk se ret\u00eb e tjera ngjiteshin g\u00ebzuesh\u00ebm nga skajet drejt kup\u00ebs s\u00eb qiellit, p\u00ebr t\u00eb kremtuar triumfin. Err\u00ebsira zhvendoste haresh\u00ebm ndri\u00e7imin dhe hap\u00ebsira qiellore i ngjau si nj\u00eb ekspozit\u00eb me piktura l\u00ebviz\u00ebse q\u00eb ia kallnin tmerrin tok\u00ebs dhe banor\u00ebve t\u00eb saj. Syt\u00eb e pik\u00eblluar filluan t\u00eb thithnin trishtimin e hap\u00ebsir\u00ebs, p\u00ebr ta zbritur n\u00eb zemr\u00ebn e vog\u00ebl t\u00ebr\u00eb pesh\u00ebn e saj.<\/p>\n<p>\u201cAto nuk do t\u00eb davariten pa ia nxjerr\u00eb lot\u00ebt qiellit\u201d, tha me vete.<br \/>\nU ngush\u00ebllua kur mendoi se lot\u00ebt e trishtuar t\u00eb qiellit e gjall\u00ebrojn\u00eb tok\u00ebn dhe u ngrit ngadal\u00eb nga shkalla e dyt\u00eb, p\u00ebr t&#8217;i ngjitur shkall\u00ebt e tjera, duke pyetur veten n\u00ebse do t\u00eb kishte yje at\u00eb nat\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb procedim t\u00eb till\u00eb narrativ, her\u00eb p\u00ebrmes monologut q\u00eb b\u00ebn Atdheu e her\u00eb p\u00ebrmes p\u00ebrshkrimeve poetike, shpaloset me nj\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb nj\u00eb stili t\u00eb pjekur narrativ, tabloja tep\u00ebr e ve\u00e7ant\u00eb e varrezave:<\/p>\n<p>\u201cKy ballkon duhet t\u00eb konsiderohet froni i lagjes, meqen\u00ebse nga k\u00ebtu \u00ebsht\u00eb n\u00ebn kontroll e gjith\u00eb lagjja\u201d, mendoi. V\u00ebshtrimi i mbeti te \u00e7atit\u00eb e sht\u00ebpive, t\u00eb cilave ua nuhati frik\u00ebn nga stuhit\u00eb q\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrndizeshin nga \u00e7asti n\u00eb \u00e7ast dhe t\u00eb hidheshin mbi to. Edhe banor\u00ebt posht\u00eb atyre \u00e7ative nuk kishin asnj\u00eb arsye p\u00ebr t\u00eb mos qen\u00eb n\u00eb harmoni me atmosfer\u00ebn e jashtme. N\u00eb lagje nuk l\u00ebvizte askush, nd\u00ebrsa n\u00eb fund t\u00eb saj pa nj\u00eb vetur\u00eb q\u00eb kaloi vet\u00ebtimthi n\u00eb drejtim t\u00eb fshatrave. Pas pak iu shfaq p\u00ebrmes \u00e7ative vetura e kuqe q\u00eb e ngjiste rrug\u00ebn e lakuar me shpejt\u00ebsi drejt fshatrave. E pa derisa u fsheh mbas kodrave t\u00eb larg\u00ebta. Pasi pa n\u00eb t\u00eb dyja an\u00ebt e tij, iu p\u00ebrforcua mendimi se lagjja ndodhej n\u00eb vij\u00ebn ndar\u00ebse mes t\u00eb rurales dhe urbanes, meq\u00eb ishte lagjja periferike e qytetit.<\/p>\n<p>N\u00eb t\u00eb majt\u00eb kishte pamjen kodrinore, nd\u00ebrsa n\u00eb t\u00eb djatht\u00eb, pamjen urbanistike. P\u00ebr ta par\u00eb qytetin i duhej t\u00eb ngrihej mbi gisht\u00ebrinjt\u00eb e k\u00ebmb\u00ebve, kurse malet i shihte me leht\u00ebsi. P\u00ebrball\u00eb sht\u00ebpis\u00eb, mbi sip\u00ebrfaqen e nj\u00eb kodrine, ndodheshin varrezat, t\u00eb rrethuara nga fushnajat e gjelbra, n\u00eb t\u00eb cilat gati \u00e7do dit\u00eb mbinte nga nj\u00eb sht\u00ebpi. Varrezat p\u00ebrb\u00ebheshin nga disa kategori: Varret e d\u00ebshmor\u00ebve, varret e civil\u00ebve t\u00eb vrar\u00eb dhe t\u00eb masakruar n\u00eb luft\u00eb, varret e t\u00eb zhdukurve, si dhe varret e qytetar\u00ebve q\u00eb vdisnin nga vdekja natyrale. Atdheu n\u00eb varret e d\u00ebshmor\u00ebve kishte t\u00eb varrosur babain, n\u00eb varret e vdekjeve natyrale kishte t\u00eb varrosur n\u00ebn\u00ebn, kurse n\u00eb varret e t\u00eb zhdukurve, priste t\u00eb varroste v\u00ebllain, n\u00ebse nuk do ta gjente t\u00eb gjall\u00eb.\u201d<\/p>\n<p>N\u00eb p\u00ebrvijim t\u00eb k\u00ebtij ligj\u00ebrimi, Bozhlani ka paraqitur mjaft bindsh\u00ebm figur\u00ebn e avokatit (\u201ct\u00eb mallkuar\u201d) q\u00eb mashtron dhe merr para duke premtuar familjar\u00ebt se do t\u00eb ndihmoj\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjetur t\u00eb zhdukurit, pabesin\u00eb e d\u00ebgjuar t\u00eb serb\u00ebve t\u00eb shfaqur edhe p\u00ebrmes recepcionistes e cila d\u00ebrd\u00eblliset se \u201cnuk ka qasje n\u00eb num\u00ebr\u201d, por edhe zotimin e kryepersonazhit dh\u00ebn\u00eb t\u00eb \u00ebm\u00ebs:<\/p>\n<p>\u201c<em>N\u00ebn\u00eb, ndoshta tani t\u00eb dukem i vog\u00ebl p\u00ebr nj\u00eb premtim kaq t\u00eb madh, por nj\u00eb dit\u00eb do t\u00eb rritem dhe t\u00eb ardhmen do ta v\u00eb n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb gjetjes s\u00eb Fisnikut<\/em>\u201d.<\/p>\n<p>Nj\u00eb element tjet\u00ebr q\u00eb bie n\u00eb sy \u00ebsht\u00eb ai i detyrimit p\u00ebr ta shitur tok\u00ebn me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb paguhet avokati p\u00ebr t\u00eb gjetur t\u00eb zhdukurit, pa dyshim nj\u00eb remenishenc\u00eb me koh\u00ebn e aksionit t\u00eb arm\u00ebve por me konotacione t\u00eb reja, si rezultat i politikave t\u00eb pushtuesve t\u00eb tokave tona.<\/p>\n<p>N\u00ebn simbolik\u00ebn e shprehjes, autori ka shpalosur t\u00eb v\u00ebrtetat e koh\u00ebs s\u00eb tij: \u201cOra ishte e vendosur n\u00eb gjoksin e shqiponj\u00ebs s\u00eb gdhendur me mjesht\u00ebri\u201d, \u201cN\u00eb mes t\u00eb oborrit u pozicionua me kok\u00ebn lart p\u00ebr t\u00eb par\u00eb yjet, \u00e7donj\u00ebrin nga t\u00eb cil\u00ebt e kishte pag\u00ebzuar me emrat e t\u00eb zhdukurve, nd\u00ebrsa h\u00ebn\u00ebn e ndri\u00e7uar e kishte quajtur popull.\u201d Me po kaq sukses ai e ka gdhendur edhe portretin e n\u00ebn\u00ebs s\u00eb Atdheut, e cila do ta shikonte rrug\u00ebn \u201cderisa vdiq, se mos po i shfaqej djali.\u201d Nd\u00ebrkaq, n\u00eb g\u00ebrshetimin e motiveve t\u00eb ndryshme, \u00ebsht\u00eb kapur mjaft bukur nj\u00eb dukuri tep\u00ebr shqet\u00ebsuese, ajo e em\u00ebrimit t\u00eb rrug\u00ebve (adresave) dhe rrahagjok\u00ebsve t\u00eb shumt\u00eb:<\/p>\n<p>\u201cAto nd\u00ebrroheshin sa her\u00eb vinin n\u00eb krye t\u00eb komun\u00ebs dhe t\u00eb drejtorive, njer\u00ebz t\u00eb rinj. Em\u00ebrimi q\u00eb u p\u00ebrfol dhe ngjalli polemika t\u00eb shumta, ishte ai i nj\u00eb njeriu q\u00eb kishte vdekur n\u00eb shtrat jasht\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb luft\u00ebs, por komuna insistonte se ai ishte d\u00ebshmor. Shpejt u verifikua motivi; ishte nj\u00eb politikan q\u00eb donte t\u00eb rriste lavdin\u00eb e emrit t\u00eb familjes p\u00ebrmes v\u00ebllait t\u00eb tij t\u00eb vdekur, gjoja se kishte qen\u00eb pjes\u00eb e luft\u00ebs.\u201d<\/p>\n<p>Kjo p\u00ebrmas\u00eb e llahtarshme shtrihet deri tek p\u00ebrfitimet me tenederat e shumt\u00eb, gj\u00eb q\u00eb s\u00ebrish paraqitet si nj\u00eb paradoks i llojit t\u00eb vet: \u201cK\u00ebta e kan\u00eb mendjen te paraja, kurse ne shpresojm\u00eb t\u00eb na gjejn\u00eb t\u00eb af\u00ebrmit e zhdukur&#8230;\u201d<\/p>\n<p>Ballafaqohen k\u00ebshtu banor\u00ebt e padjall\u00ebzuar dhe zyrtar\u00ebt mashtrues e t\u00eb dhjamur (si drejtori e kryetari). N\u00eb mes rri krypersonazhi, i cili n\u00eb pasqyr\u00eb kujtimesh pyet: \u201cAsfalti do ta tjet\u00ebrsonte pamjen e k\u00ebsaj rruge&#8230; \u201cPor, n\u00ebse ndonj\u00eb dit\u00eb Fisniku do t\u00eb kthehet, a do ta njoh\u00eb k\u00ebt\u00eb rrug\u00eb?\u201d<\/p>\n<p>Nj\u00eblloj ballafaqohen edhe dhembshuria e Atdheut dhe Teut\u00ebs p\u00ebr qent\u00eb e l\u00ebnduar n\u00eb aksident, me talljen e drejtorit dhe t\u00eb kryetarit (t\u00eb komun\u00ebs) t\u00eb cil\u00ebt qajn\u00eb hallin e makin\u00ebs dhe jo t\u00eb viktim\u00ebs! E p\u00ebrmasave t\u00eb tilla \u00ebsht\u00eb sfida e shpalosur mes dy brezave: nj\u00ebri brez (i p\u00ebrfaq\u00ebsuar me drejtorin, kryetarin, apo edhe me profesorin i cili e godet me shuplak\u00eb Atdheun &#8211; madje n\u00eb klas\u00eb, duke i shkaktuar gjakderdhje) nuk e ka p\u00ebr bezdi gjakderdhjen, nd\u00ebrkaq brezi i ri (i p\u00ebrfaq\u00ebsuar me Atdheun dhe shok\u00ebt e klas\u00ebs s\u00eb tij) ngriten kund\u00ebr gjakderdhjes, kund\u00ebr nj\u00eb mend\u00ebsie me shfaqje eg\u00ebrsie dhe pangop\u00ebsie. Bozhlani shpalos k\u00ebshtu at\u00eb q\u00eb ai e ka quajtur me t\u00eb drejt\u00eb \u201cankth tragjik\u201d. Pa dyshim, nj\u00eb ankth me dimensione t\u00eb shum\u00ebfishta, ankth i cili megjithat\u00eb paraqitet edhe n\u00eb linj\u00ebn e nj\u00eb bashk\u00ebbisedimi q\u00eb n\u00ebn petkun e simbolik\u00ebs ia del t\u00eb mos e bjerri shpres\u00ebn:<\/p>\n<p>\u201cYllin polar e kishte em\u00ebruar me emrin e v\u00ebllait t\u00eb tij, t\u00eb cilin nuk e pa m\u00eb, prej dit\u00ebs q\u00eb ia rr\u00ebmbyen polic\u00ebt serb\u00eb nga krah\u00ebt e n\u00ebn\u00ebs. Q\u00eb nga ajo koh\u00eb, kryeyllin e quajti Fisnik dhe komunikoi me t\u00eb p\u00ebrmes heshtjes e her\u00eb-her\u00eb edhe p\u00ebrmes z\u00ebrit. Ashtu fliste p\u00ebr \u00e7do detaj t\u00eb jet\u00ebs me t\u00eb para se t&#8217;ia zhduknin e t&#8217;ia fshihnin n\u00ebn tok\u00eb apo mbi t\u00eb. Q\u00eb nga koha e luft\u00ebs ata mij\u00ebra njer\u00ebz vazhdonin t\u00eb mos gjendeshin dhe vet\u00ebm Atdheut i shkoi nd\u00ebrmend t&#8217;i ngrinte n\u00eb qiell dhe t&#8217;i z\u00ebvend\u00ebsonte me yje. Mendoi se nj\u00eb dit\u00eb, t\u00eb gjall\u00eb apo t\u00eb vdekur, ata do t&#8217;u ktheheshin familjeve.<\/p>\n<p>\u201cDo t\u00eb vij\u00eb dita kur ju do t\u00eb quheni t\u00eb gjetur\u201d, tha me vete. \u201cS&#8217;mund t&#8217;ju mbajn\u00eb p\u00ebrgjithmon\u00eb t\u00eb ngujuar n\u00ebp\u00ebr zgafellat e tyre. Edhe n\u00ebse keni mbetur vet\u00ebm si kocka n\u00ebp\u00ebr gremina, eshtrat tuaja do t\u00eb klithin dit\u00eb e nat\u00eb duke ua trazuar p\u00ebrbindshave nd\u00ebrgjegjen, jet\u00ebn dhe \u00ebndrrat, derisa t&#8217;ju sjellin n\u00ebp\u00ebr familjet t\u00eb cilave brenga nuk u ndahet p\u00ebr asnj\u00eb \u00e7ast\u201d.<\/p>\n<p>N\u00eb romanin e Ramadan Bozhlanit, ka heshtje dhe err\u00ebsir\u00eb, por gjithashtu ka edhe meditime t\u00eb thella si reflektim i nj\u00eb realiteti gjith\u00eb vija dhe vrrag\u00eb:<br \/>\n\u201cMos vall\u00eb z\u00ebrat kan\u00eb fuqi t\u00eb till\u00eb ushtuese kur dalin nga n\u00ebntoka, apo kur formohen nga kockat trumbetojn\u00eb k\u00ebshtu?\u201d, mendoi prap\u00eb. E shkundi kok\u00ebn duke e qortuar veten se p\u00ebrse po b\u00ebhej kaq ndjellazi duke e b\u00ebr\u00eb Fisnikun banor t\u00eb n\u00ebntok\u00ebs. \u201cSikur t\u00eb ishte Fisniku, pyetja do t\u00eb ishte familjare\u201d, mendoi. Pyetjet e tilla t\u00eb pazakonshme, misterioze dhe t\u00eb pazb\u00ebrthyera, nga mund t\u00eb vijn\u00eb?! Kjo pyetje e thelloi aq shum\u00eb n\u00eb mendime saq\u00eb p\u00ebrgjigjen nuk e gjeti, por gjeti gjumin e \u00ebnd\u00ebrruesh\u00ebm.\u201d<\/p>\n<p>N\u00eb kapitullin e dyt\u00eb, autori ka b\u00ebr\u00eb thyrjen e narracionit, duke e bartur syzheun e romanit n\u00eb sfondin e nj\u00eb ballafaqimi t\u00eb ri, p\u00ebrmes paraqitjes s\u00eb personazhit t\u00eb profesor Vegimit (s\u00ebrish n\u00ebn simbolik\u00ebn e shprehjes-pag\u00ebzimit), dhe t\u00eb Azmiut. Vegimi paraqitet n\u00eb gjirin e atmosfer\u00ebs familjare dhe duke medituar p\u00ebr misionin q\u00eb duhet t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb shkrimtar:<br \/>\n\u201cFilluan ta shuanin urin\u00eb duke shijuar gjell\u00ebn e shijshme. Vegimi p\u00ebrtypej menduesh\u00ebm. Mendja i shkoi te romani, pik\u00ebrisht aty ku e kishte thyer flet\u00ebn. \u201cGjysm\u00ebn e lexova, nd\u00ebrsa gjysm\u00ebn tjet\u00ebr sikur jam duke e p\u00ebrjetuar\u201d, tha me vete. \u201cAft\u00ebsia e shkrimtar\u00ebve q\u00ebndron n\u00eb ngjeshjen e realitetit brenda kopertinave t\u00eb romanit\u201d, mendoi. Err\u00ebsira sa vinte e b\u00ebhej mbizot\u00ebruese.\u201d<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkaq, Azmiu paraqitet nga nj\u00eb sfond krejt\u00ebsisht tjet\u00ebr, si nj\u00eb prototip i shok\u00ebve t\u00eb tij t\u00eb shumt\u00eb, nj\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsues tipik i armat\u00ebs s\u00eb mediokriteteve:<br \/>\n\u201cVegimi shfryu dhe e futi celularin n\u00eb xhep. \u201cPersonazhet e tilla si Azmiu, e sfidojn\u00eb edhe imagjinat\u00ebn e shkrimtar\u00ebve\u201d, mendoi. Atyre kurr\u00eb nuk do t&#8217;u shkonte n\u00eb mendje t\u00eb send\u00ebrtonin nj\u00eb karakter t\u00eb till\u00eb njer\u00ebzor n\u00eb veprat e tyre. Por, edhe sikur t&#8217;ua kishte pjell\u00eb imagjinata, lexuesit do t&#8217;i merrnin p\u00ebr trillan\u00eb t\u00eb shfrenuar.\u201d<\/p>\n<p>N\u00eb procedimin narrativ t\u00eb Ramadan Bozhlanit, ekspozita mortore e t\u00eb dymb\u00ebdhjet\u00eb t\u00eb gjeturve t\u00eb kujton ekspozitat e kokave q\u00eb kan\u00eb b\u00ebr\u00eb pushtuesit shekullor\u00eb t\u00eb tokave tona, n\u00eb nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb autori ka nd\u00ebrthurur rr\u00ebfimin me p\u00ebrshkrime t\u00eb detajuara t\u00eb tablove, t\u00eb sfondeve, t\u00eb pamjeve t\u00eb natyr\u00ebs, por edhe t\u00eb personazheve, si fjala vjen:<br \/>\n\u201cNa jepni votat dhe rrug\u00ebn do ta keni t\u00eb shtruar me kalldr\u00ebm\u201d. Pasi i d\u00ebgjonin me v\u00ebmendje llafazan\u00ebt entuziast\u00eb, fqinj\u00ebt e tensionuar, duke p\u00ebrmbajtur veten me zor v\u00ebshtronin Vegimin, i cili me dy fraza t\u00eb shkurtra u p\u00ebrgjigjej \u00e7do her\u00eb: \u201cNe nuk japim vota me kusht\u00ebzime. Ato do t\u2019i japim n\u00eb baz\u00eb t\u00eb vullnetit, atyre q\u00eb do t\u00eb na bindin me moral, nd\u00ebrgjegje dhe dinjitet\u201d. Pastaj fqinj\u00ebt i shikonin t\u00eb acaruar agjitator\u00ebt politik\u00eb se si skuqeshin dhe iknin me bishtin nd\u00ebr shal\u00eb.\u201d<\/p>\n<p>Krahas personazhit t\u00eb Vegimit, Bozhlani ka paraqitur me sukses edhe portretin tjet\u00ebr, at\u00eb t\u00eb Kushtrimit i cili sfidon me vendosm\u00ebri zyrtar\u00ebt plangprish\u00ebs:<br \/>\n\u201cKot e keni, nuk m\u00eb joshni sikur n\u00eb presidenc\u00eb t\u00eb m\u00eb pun\u00ebsoni, sikur ky asfalt prej floriri t\u00eb ishte, le pastaj q\u00eb do t\u00eb prishet shum\u00eb shpejt! Fqinj\u00ebt e mi ran\u00eb n\u00eb grack\u00eb, por un\u00eb kurr\u00ebn e kurr\u00ebs. Tok\u00ebn e dua k\u00ebshtu t\u00eb p\u00ebrbaltur e p\u00ebrmes k\u00ebsaj lopate do t\u00eb ushqehem. Ju nuk do t\u00eb arrini t&#8217;i shnd\u00ebrroni n\u00eb dob\u00ebsi virtytet e mia. Vota ime dhe e familjes t\u00eb pashfryt\u00ebzuara do t\u00eb mbeten, nd\u00ebrsa k\u00ebrkesat tuaja t\u00eb pamoralshme, nuk i p\u00ebrligj dot. Ju paralajm\u00ebroj se po guxuat edhe nj\u00eb her\u00eb ta trazoni familjen time atje ku pushon me dinjitet n\u00eb varreza, do t&#8217;ju gjej\u00eb belaja, kokat me k\u00ebt\u00eb lopat\u00eb do t\u2019jua shtyp. Mor\u00ebt vesh, kusar\u00eb?! Ja, me k\u00ebt\u00eb lopat\u00eb dit\u00ebn e zgjedhjeve do t\u00eb shkoj ta ruaj familjen dhe t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb vdekurit e tjer\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>Pastaj i gjori filloi t\u00eb t\u00ebrbohej edhe m\u00eb shum\u00eb duke ua thyer xhamat automjeteve q\u00eb sh\u00ebrbenin p\u00ebr shtrimin e rrug\u00ebs, n\u00eb prani t\u00eb zyrtar\u00ebve t\u00eb komun\u00ebs, derisa erdhi policia p\u00ebr ta prangosur dhe p\u00ebr ta mbajtur n\u00eb burg deri kur u shtrua dhe u tha ky asfalt. Porsa e kishin liruar, kishte ardhur te Vegimi p\u00ebr t&#8217;i k\u00ebrkuar nj\u00eb d\u00ebrras\u00eb t\u00eb cil\u00ebn sot e k\u00ebsaj dite e shtron kur hyn dhe kur del nga sht\u00ebpia e nuk pranon ta shkel\u00eb asfaltin.\u201d<\/p>\n<p>M\u00eb tej, k\u00ebt\u00eb portret Bozhlani e ka plot\u00ebsur n\u00ebp\u00ebrmes narracionit n\u00eb retrospektiv\u00eb, procede ky q\u00eb bie n\u00eb sy p\u00ebrgjat\u00eb gjith\u00eb romanit:<br \/>\n\u201cKushtrimi n\u00eb koh\u00ebn e luft\u00ebs ishte luft\u00ebtari m\u00eb i shquar, madje sfidonte edhe komandatin p\u00ebr nga trim\u00ebria dhe oratoria. \u201cAi na jepte zem\u00ebr kur ishim t\u00eb zhg\u00ebnjyer, t\u00eb demoralizuar, t\u00eb lodhur, t\u00eb pangr\u00ebn\u00eb dhe t\u00eb pabarabart\u00eb me armikun n\u00eb armatim dhe municion. N\u00eb ato \u00e7aste na kujtonte t\u00eb b\u00ebmat e Sk\u00ebnderbeut dhe t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb heronjve t\u00eb tjer\u00eb. Aq shum\u00eb na pati frym\u00ebzuar nj\u00ebher\u00eb sa lodhjen na e shnd\u00ebrroi n\u00eb forc\u00eb, urin\u00eb n\u00eb ngopje, frik\u00ebn n\u00eb trim\u00ebri dhe demoralizimin n\u00eb nj\u00eb moral t\u00eb pathyesh\u00ebm. \u201cAt\u00ebher\u00eb \u00e7ohuni burra k\u00ebt\u00eb tok\u00eb e kemi amanet nga Zoti ta mbrojm\u00eb me forcat q\u00eb kemi\u201d, pat th\u00ebn\u00eb. U nis\u00ebm t\u00eb gjith\u00eb pas tij si t\u00eb ishim luan\u00eb t\u00eb t\u00ebrbuar, duke \u00e7liruar nj\u00eb zon\u00eb t\u00eb rrethuar nga serb\u00ebt me tanke, duke shp\u00ebtuar shum\u00eb vajza nga dhunimi dhe shum\u00eb vet\u00eb nga vrasja e masakrimi\u201d, kujtoi.\u201d<\/p>\n<p>S\u00ebrish n\u00ebn petkun e simbolik\u00ebs s\u00eb emrit, autori ka shfaqur n\u00eb sfondin e ngjarjeve historike tragjedin\u00eb kolektive n\u00ebp\u00ebrmes asaj individuale:<br \/>\n\u201cT\u00eb gjith\u00eb menduan se e kishin vrar\u00eb, derisa nj\u00eb dit\u00eb erdhi nj\u00eb ushtar nga qyteti i pik\u00eblluar p\u00ebr t\u00eb njoftuar se Kushtrimi ishte \u00e7mendur, pasi i kishte gjetur babain, n\u00ebn\u00ebn, gruan shtatz\u00ebn\u00eb dhe djalin t\u00eb masakruar n\u00eb sht\u00ebpi. \u201cEh, i gjori Kushtrim!\u201d, tha me vete me dhimbje dhe kaloi rrug\u00ebn.\u201d<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb priz\u00ebm t\u00eb till\u00eb t\u00eb p\u00ebrfshirjes s\u00eb ngjarjeve n\u00eb rrjedh\u00ebn e viteve t\u00eb v\u00ebshtira, \u00ebsht\u00eb paraqitur edhe ballafaqimi i brezave, e n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb \u00ebsht\u00eb paraqitur Vegimi si personazh i cili d\u00ebshiron t\u00eb ulet p\u00ebrball\u00eb shqiponj\u00ebs, duke ditur se do ta ket\u00eb p\u00ebrpara nj\u00eb byrokrat si Azmiu. Nd\u00ebrkaq, p\u00ebrmes evokimit t\u00eb kujtimeve q\u00eb b\u00ebn personazhi tjet\u00ebr (Fatosi &#8211; personazhi i cili flet p\u00ebr nj\u00eb \u201c\u00e7lirim nd\u00ebrgjegjeje\u201d), Bozhlani ka shpalosur figur\u00ebn e nj\u00ebrit prej profesor\u00ebve model dhe t\u00eb respektuar nga breznit\u00eb or\u00ebmira, duke u shprehur p\u00ebr t\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb superlative:<\/p>\n<p>\u201cProfesori m\u00eb i mir\u00eb i shkoll\u00ebs, Bedriu, q\u00eb ne e kishim kujdestar t\u00eb klas\u00ebs, ishte i vetmi q\u00eb u p\u00ebrmbajt nga fyerjet, qortimet dhe akuzat. M\u00eb mori me kujdes dhe m\u00eb drejtoi drejt banjove, nd\u00ebrsa un\u00eb ecja m\u00eb gjysm\u00eb shpirti. Kur arrit\u00ebm atje, sapo hapi \u00e7ezm\u00ebn p\u00ebr t\u00eb m\u00eb pastruar fytyr\u00ebn, i thash\u00eb se nuk isha i dehur, por kisha dhimbje dhe zbatha k\u00ebpuc\u00ebt. \u00c7orapet e gjakosura ia d\u00ebshmuan fjal\u00ebt e mia. Nga syt\u00eb e tij t\u00eb shqyer nga habia i rrodh\u00ebn lot\u00ebt q\u00eb p\u00ebrfunduan n\u00eb k\u00ebmb\u00ebt e mia. Shpejt e mbylli port\u00ebn, ma pastroi gjakun duke pasur kujdes se mos m\u00eb l\u00ebndonte. Pastaj m\u00eb tha t\u00eb hyja n\u00eb tualet e t\u00eb q\u00ebndroja derisa t\u00eb vinte. Pas pak \u00e7astesh d\u00ebgjova der\u00ebn kur u hap. Mendova se ishte kujdestari dhe dola. Vajza m\u00eb e bukur e asaj mbr\u00ebmjeje kishte qen\u00eb duke fshir\u00eb lot\u00ebt dhe u trondit kur iu shfaqa n\u00eb pasqyr\u00eb. Ktheu kok\u00ebn pas dhe ne u gjend\u00ebm ball\u00eb p\u00ebr ball\u00eb. Ajo pa k\u00ebpuc\u00ebt q\u00eb mbaja n\u00eb duar e pastaj k\u00ebmb\u00ebt e zbathura me plag\u00eb. U lemerit duke menduar se deri n\u00eb at\u00eb gjendje m\u00eb kishte degjeneruar pija. I thash\u00eb: \u201cMos u frik\u00ebso, nuk jam i dehur. E kam nga numri i vog\u00ebl i k\u00ebpuc\u00ebve\u201d.<\/p>\n<p>E nj\u00eb dimensioni t\u00eb till\u00eb ku skamja sociale sh\u00ebrben si nj\u00eb paraljam\u00ebrim p\u00ebr tragjik\u00ebn e rob\u00ebris\u00eb, \u00ebsht\u00eb edhe tabloja e rr\u00ebfimit p\u00ebr Lauret\u00ebn, rr\u00ebfim t\u00eb cil\u00ebn romancieri e zb\u00ebrthen edhe m\u00eb shum\u00eb n\u00eb detaje t\u00eb tjera, n\u00ebp\u00ebrmes personazhit t\u00eb Fatosit. Nuk ka dyshim se nj\u00eb lidhje e till\u00eb, nj\u00eb dashuri e p\u00ebrmasave t\u00eb tilla dhe me nj\u00eb fund tragjik, flet p\u00ebr fatin e mij\u00ebra dashurive t\u00eb tjera t\u00eb k\u00ebputura p\u00ebrgjysm\u00eb:<\/p>\n<p>\u201cKam shpresuar se do ta gjej t\u00eb varrosur Lauret\u00ebn n\u00eb oborrin ku u ndam\u00eb tragjikisht, por atje nuk kishte asnj\u00eb varr. P\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb e kam konsideruar t\u00eb zhdukur, madje e pata regjistruar te shoqata e t\u00eb zhdukurve, derisa nj\u00eb nat\u00eb m\u00eb erdhi n\u00eb \u00ebnd\u00ebrr dhe m\u00eb tha se, pasi e kishin dhunuar, e kishin vrar\u00eb dhe e kishin hedhur n\u00eb pus t\u00eb atij oborri&#8230; Iku duke m\u00eb th\u00ebn\u00eb: \u201cMirupafshim n\u00eb p\u00ebrjet\u00ebsi\u201d. I tmerruar nga ajo \u00ebnd\u00ebrr, shkova te pusi i atij oborri. Nga thell\u00ebsia e pusit e kam nxjerr\u00eb me ndihm\u00ebn e ushtar\u00ebve t\u00eb KFOR-it dhe e kam varrosur pran\u00eb prind\u00ebrve&#8230;Pasi e varrosa Lauret\u00ebn, hapa varrin tim pran\u00eb saj. Komuna disa her\u00eb ma mbushi me dh\u00e9 varrin, kurse un\u00eb e hapja. Ata m\u00eb thonin se nuk kisha t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb varrosesha aty, sepse aty jan\u00eb varret e t\u00eb vrar\u00ebve n\u00eb luft\u00eb, por un\u00eb u thoja se mua m\u00eb kan\u00eb vrar\u00eb at\u00ebher\u00eb kur vran\u00eb Lauret\u00ebn dhe prind\u00ebrit e mi. Pavar\u00ebsisht se jam gjall\u00eb, un\u00eb nuk jetoj m\u00eb q\u00eb nga ajo dit\u00eb, prandaj kam nevoj\u00eb t\u00eb shtrihem \u00e7do dit\u00eb pran\u00eb tyre, n\u00eb at\u00eb varr t\u00eb hapur&#8230;\u201d<\/p>\n<p>N\u00eb romanin e Ramadan Bozhlanit, fati i individit \u00ebsht\u00eb fati i kolektivit. Megjithat\u00eb, p\u00ebrball\u00eb dhembjes dhe tragjikes, ky brez i ri ka nj\u00eb mentalitet t\u00eb vjet\u00ebr i cili \u00ebsht\u00eb i zhveshur kat\u00ebrcip\u00ebrisht nga \u00e7do ndjenj\u00eb, paradoks ky q\u00eb \u00ebsht\u00eb paraqitur mjaft bukur:<br \/>\n\u201cVegimit iu duk Fatosi si nj\u00eb pre e denj\u00eb p\u00ebr Azmiun. \u201cAi ka aft\u00ebsin\u00eb e nj\u00eb njeriu mizor q\u00eb t&#8217;i nuhas\u00eb fatkeq\u00ebsit\u00eb e t\u00eb tjer\u00ebve dhe pastaj me mjesht\u00ebri t&#8217;i shfryt\u00ebzoj\u00eb skajshm\u00ebrisht. K\u00ebshtu ka qen\u00eb p\u00ebrher\u00eb, edhe si nx\u00ebn\u00ebs\u201d, tha me vete.\u201d<\/p>\n<p>Vegimi \u00ebsht\u00eb profesori q\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebson krenarin\u00eb e ligjshme p\u00ebrball\u00eb Azmiut, i cili p\u00ebrfaq\u00ebson vij\u00ebn e vjet\u00ebr sipas t\u00eb cil\u00ebs duhet b\u00ebr\u00eb \u00e7kado q\u00eb thot\u00eb partia, prandaj edhe ballafaqimi i Vegimit me t\u00eb \u00ebsht\u00eb mjaft i hapur:<br \/>\n\u201cKarrigia t\u00eb cil\u00ebn e pretendoni ju e shum\u00eb t\u00eb tjer\u00eb, k\u00ebrkon virtyte, zgjuarsi dhe synime fisnike, p\u00ebr t&#8217;i bindur t\u00eb tjer\u00ebt q\u00eb t&#8217;ju votojn\u00eb. Shp\u00ebrblimi i duhur ndaj atyre q\u00eb ju votojn\u00eb \u00ebsht\u00eb puna e ndershme mbas zgjedhjeve dhe jo blerja e vot\u00ebs. Un\u00eb dhe banor\u00ebt e lagjes sime nuk kemi pranuar kurrfar\u00eb privilegjesh n\u00eb em\u00ebr t\u00eb vot\u00ebs. Pranojm\u00eb q\u00eb f\u00ebmij\u00ebt tan\u00eb t\u00eb luajn\u00eb n\u00ebp\u00ebr balt\u00eb, por vota nuk pranojm\u00eb t\u00eb shesim ose t&#8217;i japim p\u00ebr hat\u00ebr t\u00eb miq\u00ebsis\u00eb. N\u00ebp\u00ebrmjet vot\u00ebs shpresohet dhe shprehet besimi p\u00ebr ta avancuar individin ose partin\u00eb e denj\u00eb n\u00eb krye t\u00eb popullit, p\u00ebr t\u00eb administruar shtetin m\u00eb mir\u00eb sesa familjen e vet. P\u00ebrgjegj\u00ebsia para vot\u00ebs \u00ebsht\u00eb sikurse p\u00ebrgjegj\u00ebsia para Zotit. Ajo \u00ebsht\u00eb aq e shenjt\u00eb dhe hyjnore sa p\u00ebrmes saj p\u00ebrcaktohet fati i popullit p\u00ebr kat\u00ebr vite.\u201d<\/p>\n<p>N\u00ebp\u00ebrmjet ligj\u00ebrimit t\u00eb Vegimit, Bozhlani ka shpalosur an\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb qenies njer\u00ebzore, duke mbrojtur k\u00ebshtu me vendosm\u00ebri parimin dhe dinjitetin njer\u00ebzor:<br \/>\n\u201cNd\u00ebrgjegjja do t\u00eb m\u00eb shtynte ta votoja dik\u00eb m\u00eb t\u00eb denj\u00eb sesa vetja. Vota mund t\u00eb kthehet n\u00eb mallkim ndaj vetes dhe popullit n\u00ebse nuk i jepet njeriut q\u00eb e meriton. Sikur p\u00ebr nj\u00eb mandat t\u00eb legjitimohet njeriu i pamerituar n\u00eb pozit\u00ebn q\u00eb k\u00ebrkon p\u00ebrgjegj\u00ebsi, \u00ebsht\u00eb baraz me d\u00ebmet e pallogaritshme t\u00eb s\u00eb tashmes dhe t\u00eb s\u00eb ardhmes. Nuk ka shuma parash q\u00eb arrijn\u00eb ta justifikojn\u00eb pesh\u00ebn e p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb s\u00eb vot\u00ebs. Vall\u00eb, a jan\u00eb \u00e7mendur k\u00ebta njer\u00ebz q\u00eb i v\u00ebn\u00eb \u00e7mim vot\u00ebs, madje me nj\u00eb ekstrem n\u00ebn\u00e7mues?! Kjo \u00ebsht\u00eb skandaloze. Kthjellohuni se jeni shum\u00eb larg qenies n\u00eb trajt\u00ebn e s\u00eb cil\u00ebs keni zbritur n\u00eb k\u00ebt\u00eb tok\u00eb. Ato i g\u00ebzojn\u00eb vet\u00ebm ata q\u00eb i p\u00ebrfillin k\u00ebrkesat e karriges, por ata jan\u00eb aq t\u00eb ndersh\u00ebm sa nuk shnd\u00ebrrohen n\u00eb lypsar\u00eb, nuk e bastardojn\u00eb k\u00ebt\u00eb proces jetik p\u00ebr popullin dhe ata do t\u00eb fitonin bindsh\u00ebm sikurse ju e shum\u00eb t\u00eb tjer\u00eb po t\u00eb mos kishit pretendime t&#8217;ia prishnit mendjen popullit p\u00ebrmes paras\u00eb.\u201d<\/p>\n<p>Edhe figura e xha Bardhit shquhet p\u00ebr tiparet fisnike: \u201cKa nj\u00eb pamje madh\u00ebshtore e nj\u00eb urt\u00ebsi t\u00eb rrall\u00eb\u201d, nd\u00ebrkaq q\u00eb kryepersonazhi Atdhe Arb\u00ebri, \u00ebsht\u00eb pinjoll i nj\u00eb familjeje atdhetare: \u201cSypatremburi ka qen\u00eb babai i Atdheut?!\u201d.<br \/>\nS\u00ebrish autori ka p\u00ebrdorur simbolik\u00ebn tep\u00ebr dometh\u00ebn\u00ebse t\u00eb emrave. Adriatik, ky \u00ebsht\u00eb emri i bababit t\u00eb kryepersonazhit, n\u00eb nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb nj\u00eb sfond tjet\u00ebr shfaqet n\u00eb horizont, nj\u00eb sfond q\u00eb sh\u00ebmb\u00ebllen me val\u00ebt e kreshp\u00ebruara t\u00eb bregdetit shqiptar:<br \/>\n\u201cQielli ishte mbushur aty-k\u00ebtu me re gjigante ngjyr\u00ebbardha. Ato udh\u00ebtonin me ngut n\u00eb drejtim t\u00eb veriut. Dielli disa her\u00eb u fsheh pas tyre p\u00ebr t\u2019u rishfaqur p\u00ebrs\u00ebri me rreze t\u00eb ngrohta. Atdheut, nd\u00ebrsa shk\u00ebputej nga rruga kryesore, iu duk se ato rreze po ia ngrohin kockat e zhveshura nga mishi njer\u00ebzor.\u201d<\/p>\n<p>Re me bubullima p\u00ebrshkojn\u00eb qiellin e Kosov\u00ebs martire e koha ka l\u00ebn\u00eb vija dhe vrrag\u00eb n\u00eb fytyrat e njer\u00ebzve, gj\u00eb q\u00eb Bozhlani e paraqet mjaft bukur me nj\u00eb l\u00ebvije t\u00eb leht\u00eb t\u00eb pen\u00ebs s\u00eb tij t\u00eb mpreht\u00eb:<br \/>\n\u201cThinjat e aty-k\u00ebtushme n\u00eb kok\u00ebn e hijshme t\u00eb Fatosit ia t\u00ebrhoq\u00ebn v\u00ebmendjen. P\u00ebr t\u00eb par\u00ebn her\u00eb ia v\u00ebrejti. Ato iu duk\u00ebn si ambasadore t\u00eb mjerimit t\u00eb tij.\u201d<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb vorbull ngjarjesh tragjike, autori ka nxjerr\u00eb n\u00eb shesh edhe personazhin e Teut\u00ebs, nj\u00eb persoanzh t\u00eb skalitur gjithashtu bukur e me gjith\u00eb shtresimet e shpirtit njer\u00ebzor: \u201cun\u00eb kam vdekur prej dit\u00ebs q\u00eb m\u00eb helmuan dhe kur t\u00eb dashurin tim ma vran\u00eb polic\u00ebt serb\u00eb. Shpirti im ka fluturuar. M\u00eb nuk kam shpres\u00eb se ai do t\u2019i rikthehet trupit. M\u00eb par\u00eb do t\u2019i bashkangjitet trupi im atij q\u00eb ndodhet p\u00ebrtej varrit, sesa ai trupit tim. Edhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb bot\u00eb do t\u00eb isha e lumtur sikur t\u00eb mos m\u00eb merrnin p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb dhe sikur t\u00eb mos m\u00eb tallnin rrug\u00ebs.\u201d<\/p>\n<p>Teuta \u00ebsht\u00eb personazhi q\u00eb evokon shoqet e dhunuara n\u00eb luft\u00eb, t\u00eb hedhura n\u00eb pus e t\u00eb nxjerrura q\u00eb andej nga KFOR-i. Ajo kujton ploj\u00ebn e gjakut e t\u00eb gjam\u00ebs, nd\u00ebrkaq q\u00eb Atdheu flet me dhimbje p\u00ebr t\u00eb dhe p\u00ebr simotrat e saj:<br \/>\n\u201cP\u00ebrbind\u00ebshat serb\u00eb nuk u ngop\u00ebn, edhe pse e helmuan kur ishte nx\u00ebn\u00ebse n\u00eb shkoll\u00eb t\u00eb mesme, duke i shkaktuar \u00e7rregullime mendore, por ia vran\u00eb t\u00eb dashurin student, e dhunuan n\u00eb luft\u00eb dhe ia vran\u00eb shoqet n\u00eb pranin\u00eb e saj.\u201d<\/p>\n<p>P\u00ebrmes futjes n\u00eb roman t\u00eb dukuirs\u00eb s\u00eb helmimit t\u00eb nj\u00eb f\u00ebmiu p\u00ebrmes \u00e7okollat\u00ebs, autori ka p\u00ebrfshir\u00eb edhe nj\u00eb dimension shtes\u00eb dhe shum\u00eb shqet\u00ebsues t\u00eb sfid\u00ebs s\u00eb shum\u00ebfisht\u00eb:<br \/>\n\u201cShteti serb e ka shtuar doz\u00ebn e urrejtjes ndaj Kosov\u00ebs, q\u00ebkur u \u00e7lirua nga kthetrat e saj me ndihm\u00ebn NATO-s dhe ne vazhdojm\u00eb t\u00eb ushqehemi nga prodhimet e tyre t\u00eb dyshimta. Ja, deri ku shkon \u00e7menduria e udh\u00ebheq\u00ebsve tan\u00eb\u201d, tha me vete Vegimi.\u201c<\/p>\n<p>Akoma m\u00eb trishtuar \u00ebsht\u00eb pamja e radh\u00ebs, e cila flet vetvetiu teksa personazhi p\u00ebrkujton krimet makabre:<br \/>\n\u201cEdi u ngrit p\u00ebr t\u00eb shkuar te gremina. I v\u00ebshtroi me v\u00ebmendje p\u00ebrmasat e saj dhe mendoi se sa i gjer\u00eb mund t\u00eb ishte ky varr. N\u00eb buz\u00eb t\u00eb gremin\u00ebs u ul k\u00ebmb\u00ebkryq duke thithur cigaren her\u00eb pas here. Gropa e zhyti n\u00eb mendime t\u00eb thella. \u201cP\u00ebrball\u00eb kam shum\u00eb eshtra njer\u00ebzore q\u00eb i ka zhveshur nga mishi ky dh\u00e9, por as dheu nuk qenka aq i aft\u00eb sa t\u2019i g\u00eblltit\u00eb eshtrat, mendoi. Shpirti ju ka dal\u00eb n\u00ebn torturat \u00e7njer\u00ebzore t\u00eb atyre bishave q\u00eb kan\u00eb b\u00ebr\u00eb eksperimente me ju, kurse mishin jua paskan tretur k\u00ebto vite n\u00ebn dh\u00e9, duke mbetur vet\u00ebm k\u00ebto kocka q\u00eb sh\u00ebrbejn\u00eb p\u00ebr tregimin e ekzistenc\u00ebs suaj\u201d.<\/p>\n<p>N\u00ebp\u00ebrmes personazhit t\u00eb Edit, autori ka shtruar nj\u00eb varg pyetjesh, t\u00eb cilat gjithsesi se do t\u00eb duhej t\u00eb brenin ata q\u00eb kryen ato krime, por natyrisht q\u00eb logjika e tyre nuk ka menduar si ajo e nj\u00eb shkrimtari, i cili b\u00ebn thirrje p\u00ebr klithje t\u00eb nd\u00ebrgjegj\u00ebs:<br \/>\n\u201cBarbar\u00ebve nuk u ka shkuar nd\u00ebrmend ta v\u00ebn\u00eb dor\u00ebn mbi zem\u00ebr dhe p\u00ebr nj\u00eb \u00e7ast t\u2019i mendonin si n\u00ebnat, grat\u00eb apo vajzat e tyre. Por, barbar\u00ebt jetojn\u00eb pa zem\u00ebr. Atyre \u00e7do qenie shqiptare ua ka ngjallur oreksin e gjakpirjes dhe prandaj kemi kaq shum\u00eb t\u00eb vrar\u00eb, t\u00eb masakruar, t\u00eb dhunuara dhe t\u00eb zhdukur. Mendjen e kan\u00eb pasur se n\u00eb \u00e7far\u00eb m\u00ebnyre mund t\u00eb shaktonin sa m\u00eb shum\u00eb dhimbje, duke i dhunuar femrat n\u00eb prani t\u00eb prind\u00ebrve, t\u00eb burrave dhe t\u00eb familjar\u00ebve. Duke i keqtrajtuar djemt\u00eb para familjes, duke i masakruar e pushkatuar. Mizor\u00ebt e k\u00ebsaj masakre njer\u00ebzore si jetojn\u00eb sot? A ndihen t\u00eb k\u00ebnaqur p\u00ebr k\u00ebt\u00eb mision makab\u00ebr apo ndihen me nd\u00ebrgjegje t\u00eb mykur? P\u00ebr disa kam d\u00ebgjuar se kan\u00eb p\u00ebrfunduar n\u00eb psikiatri. Mallkimi i k\u00ebsaj dhimbjeje raft\u00eb mbi shpirtrat e tyre mizor\u00eb!\u201d<br \/>\nMonologu i Edit ka nj\u00eb shtres\u00eb krejt\u00ebsisht t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb ndiesie: \u201cSyt\u00eb fem\u00ebror\u00eb jan\u00eb t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb bukur, mendoi. Ata sy kan\u00eb mundur ta shohin tmerrin e k\u00ebsaj bote, para se t\u00eb mbyllen p\u00ebrjet\u00ebsisht\u201d.<\/p>\n<p>Gjithashtu, n\u00eb k\u00ebt\u00eb roman mbizot\u00ebron zem\u00ebr-klithja p\u00ebr t\u2019u \u201c\u00e7liruar nga nd\u00ebrgjegja e r\u00ebnduar\u201d, por gjithashtu mbizot\u00ebrojn\u00eb skenat me mbetjet mortore, por gjithashtu p\u00ebrdoret n\u00eb funksionin narrativ edhe poetika e shprehjes lirike, fjala vjen kur paraqitet Kushtrimi duke medituar: \u201cDisa pika shiu t\u00eb im\u00ebta e prek\u00ebn lehtas n\u00eb fytyr\u00eb dhe e b\u00ebn\u00eb t\u00eb ngrinte kok\u00ebn p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar diellin, por at\u00eb e kishin fshehur ret\u00eb e r\u00ebnda.\u201d<\/p>\n<p>Shiu b\u00ebhet k\u00ebshtu pjes\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebse e poetik\u00ebs dhe e simbolik\u00ebs shpreh\u00ebse:<br \/>\n\u201cAtdheun, p\u00ebrgjat\u00eb t\u00ebr\u00eb rrug\u00ebs, e kishte lagur nj\u00eb shi i im\u00ebt, i cili vet\u00ebm sa e kishte p\u00ebrgjumur m\u00eb shum\u00eb. T\u00ebr\u00eb nat\u00ebn e kishte kaluar n\u00eb mendime rreth z\u00ebrit q\u00eb e kishte pyetur: \u201cKur do t\u00eb klith\u00eb kjo pritje?\u201d. Ai z\u00eb i fuqish\u00ebm q\u00eb e kishte frik\u00ebsuar deri n\u00eb asht, nuk i ishte rishfaqur m\u00eb dhe kjo e kishte b\u00ebr\u00eb t\u00eb dyshonte se kishte qen\u00eb thjesht nj\u00eb halucinacion. E megjithat\u00eb, ende shpresonte ta d\u00ebgjonte at\u00eb z\u00eb, qoft\u00eb edhe n\u00eb at\u00eb gjendje kllapie.\u201d<\/p>\n<p>Atdheu \u00ebsht\u00eb kryepersonazhi, gjendja psikologjike e t\u00eb cilit p\u00ebrball\u00eb fotografive flet shum\u00eb, madje flet n\u00eb em\u00ebr t\u00eb brezave t\u00eb t\u00ebr\u00eb:<br \/>\n\u201cL\u00ebshoi nj\u00eb psher\u00ebtim\u00eb t\u00eb gjat\u00eb dhe tha me vete: \u201cAs k\u00ebsaj radhe nuk qenke gjetur, Fisnik!\u201d. Duke iu afruar, filloi t\u2019i shikonte me v\u00ebmendje, nd\u00ebrsa k\u00ebrkonte me ankth fytyr\u00ebn e t\u00eb v\u00ebllait. T\u00eb gjitha ato fytyra i njohu, i kishte shikuar me mij\u00ebra her\u00eb, u kishte folur dhe i kishte pastruar nga njollat e balt\u00ebs. Po ashtu, ua dinte historin\u00eb e \u00e7astit t\u00eb zhdukjes. Fiksoi datat e lindjes s\u00eb dy djemve&#8230;zeshkani kishte qen\u00eb nj\u00ebzet e tet\u00eb vje\u00e7, kurse ai me flok\u00eb t\u00eb verdh\u00eb, tridhjet\u00eb, kur polic\u00ebt serb\u00eb i kishin nxjerr\u00eb nga kolona s\u00eb bashku me nuset e tyre. Nuset nj\u00ebzet e gjasht\u00eb vje\u00e7are u q\u00ebndronin pran\u00eb, t\u00eb buz\u00ebqeshura. Nga shoqja e n\u00ebn\u00ebs s\u00eb tij, Valbonja, Atdheu kishte d\u00ebgjuar rr\u00ebfimin p\u00ebr at\u00eb dit\u00eb t\u00eb kobshme dhe t\u00eb gjitha ato fjal\u00eb i vinin fuqish\u00ebm n\u00eb kujtes\u00eb, nd\u00ebrsa q\u00ebndronte p\u00ebrball\u00eb fotografive&#8230;\u201d<\/p>\n<p>N\u00eb nd\u00ebrthurjen e rr\u00ebfimeve nga koha e luft\u00ebs, Bozhlani ka shpalosur t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn e hidhur p\u00ebr at\u00eb q\u00eb n\u00eb shum\u00ebsin\u00eb e interpretimit shpesh quhet si bukuri e nemur:<br \/>\n\u201cAt\u00eb dit\u00eb, nj\u00eb polic me fytyr\u00eb t\u00eb vrazhd\u00eb, n\u00eb gjuh\u00ebn serbe, u kishte dh\u00ebn\u00eb urdh\u00ebr koleg\u00ebve t\u00eb tij q\u00eb ta ndalnin kolon\u00ebn e t\u00eb p\u00ebrndjekurve q\u00eb sa vinte e zgjatej lagje pas lagjeje dhe t\u00eb gjenin nj\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb femrat m\u00eb t\u00eb bukura. Bukuria e vajzave at\u00eb dit\u00eb u shnd\u00ebrrua n\u00eb mallkim\u201d, kishte th\u00ebn\u00eb e p\u00ebrlotur Valbonja.\u201d<\/p>\n<p>Shum\u00eb\u00e7ka shplaoset n\u00eb ca pamje t\u00eb cilat sikur vijn\u00eb nga mitet dhe legjendat, e q\u00eb n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb realitet i hidhur e tragjik, i cili mjerisht ka ndodhur:<br \/>\n\u201cI shk\u00ebput\u00ebn edhe n\u00ebnt\u00eb vajza t\u00eb tjera n\u00ebn mosh\u00ebn nj\u00ebzet vje\u00e7are nga familjet e tyre dhe dhan\u00eb urdh\u00ebr q\u00eb t\u00eb ecte kolona.\u201d<\/p>\n<p>N\u00eb poetik\u00ebn e ligj\u00ebrimit shoq\u00ebruar me pikat e shiut shfaqen portretet e atyre q\u00eb mizorisht u shk\u00ebput\u00ebn nga trualli ku u lind\u00ebn dhe u rrit\u00ebn: \u201cAtdheut i erdh\u00ebn para syve t\u00eb tremb\u00ebdhjet\u00eb fotografit\u00eb e tyre, me pikat e shiut q\u00eb u rridhnin p\u00ebrsip\u00ebr.\u201d Nd\u00ebrkaq, n\u00ebp\u00ebrmjet ligj\u00ebrimit t\u00eb Vegimit, autori ka projektuar n\u00eb teknik\u00ebn e narracionit t\u00eb tij, mbrojtjen e t\u00eb drejtave t\u00eb nj\u00eb kombi, lirin\u00eb e tij t\u00eb shum\u00ebpritur:<\/p>\n<p>\u201c- Eshtrat e tyre kan\u00eb pesh\u00ebn e thesarit, &#8211; shtoi me z\u00eb t\u00eb lart\u00eb Vegimi. &#8211; Dhe me k\u00ebt\u00eb thesar ne blem\u00eb gj\u00ebn\u00eb m\u00eb t\u00eb shtrenjt\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj jete, lirin\u00eb. Sot me nderime shtet\u00ebrore do t\u2019i rivarrosim eshtrat e gjetura, nd\u00ebrsa nes\u00ebr \u00ebsht\u00eb 24 marsi, nj\u00eb dat\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr k\u00ebt\u00eb tok\u00eb ku jetojm\u00eb. Zoti na b\u00ebri pjes\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj toke, por fqinj\u00ebt nuk desh\u00ebn t\u00eb pajtohen me vullnetin e Tij dhe u sul\u00ebn mbi ne sikur t\u2019u p\u00eblqente gjaku yn\u00eb p\u00ebr pije, mishi yn\u00eb p\u00ebr ngr\u00ebnie dhe toka shqiptare p\u00ebr trash\u00ebgimi. Kur u liruam nga kthetrat pes\u00ebqindvje\u00e7are otomane, na kap\u00ebn kthetrat serbe n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb dinake, duke na cop\u00ebtuar dhe q\u00ebndruam n\u00ebn tortur\u00ebn e tyre p\u00ebr nj\u00ebqind vite. Gjaku yn\u00eb nuk pushoi s\u00eb derdhuri asnj\u00ebher\u00eb n\u00eb em\u00ebr t\u00eb liris\u00eb dhe p\u00ebr shijimin e k\u00ebsaj lirie t\u00eb shtrenjt\u00eb sa vet\u00eb jeta, na ndihmuan shtetet n\u00ebn aksionin e NATO-s, q\u00eb nes\u00ebr dhe p\u00ebr \u00e7do vit tjet\u00ebr do ta rikujtojm\u00eb me shum\u00eb nderime dhe mir\u00ebnjohje.<\/p>\n<p>Vegimi i largoi duart nga mb\u00ebshtet\u00ebsja e karriges dhe nisi t\u00eb ecte n\u00ebp\u00ebr klas\u00eb me duart e lidhura pas.<br \/>\n&#8211; Vite t\u00eb kobshme kan\u00eb p\u00ebrjetuar paraardh\u00ebsit tan\u00eb, kur u b\u00eb cop\u00ebtimi i trojeve shqiptare. N\u00eb at\u00eb koh\u00eb, fuqit\u00eb e m\u00ebdha ua ngop\u00ebn stomakun fqinj\u00ebve tan\u00eb me tokat tona. Fuqit\u00eb e m\u00ebdha ua kishin legjitimuar z\u00ebrin armiqve tan\u00eb, sepse e kishin formuluar k\u00ebrkes\u00ebn p\u00ebr pushtim dhe cop\u00ebtim n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb manipuluese dhe propaganduese ndaj tok\u00ebs dhe rac\u00ebs son\u00eb.\u201d<\/p>\n<p>Heroizmi dhe sakrifica e breznive or\u00ebmira b\u00ebhet k\u00ebshtu pjes\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebse e nj\u00eb romani i cili d\u00ebshmon p\u00ebr historin\u00eb, p\u00ebr t\u00eb djeshmen dhe p\u00ebr t\u00eb sotmen, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb tragjika e s\u00eb kaluar\u00ebs t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb si m\u00ebsim:<br \/>\n\u201cN\u00eb krye t\u00eb k\u00ebsaj ushtrie ishte Adem Jashari, njeriu q\u00eb i tejkaloi sakrificat njer\u00ebzore dhe e zgjeroi konceptin e guximit p\u00ebrmes angazhimit t\u00eb tij dhe luft\u00ebs tridit\u00ebshe mu n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e tij, t\u00eb cil\u00ebn ia kishte rrethuar ushtria pushtuese. Bashk\u00ebluft\u00ebtar\u00eb kishte gjysh\u00ebrit, prind\u00ebrit, gruan, f\u00ebmij\u00ebt e vegj\u00ebl, v\u00ebllez\u00ebrit, motrat, kunatat, nipat e mbesat n\u00eb djep dhe fqinj\u00ebt. Adem Jashari e sakrifikoi k\u00ebt\u00eb familje t\u00eb madhe p\u00ebr hir t\u00eb liris\u00eb q\u00eb ne sot g\u00ebzojm\u00eb.\u201d<\/p>\n<p>Nuk \u00ebsht\u00eb rast\u00ebsi pse autori ka mbrojtur luft\u00ebn \u00e7lirimtare p\u00ebrmes nj\u00ebrit prej personazheve, poetika e emrit t\u00eb cilit flet vet\u00eb:<br \/>\n\u201cVegimi u ngrit nga banka dhe filloi t\u00eb ecte n\u00eb mes t\u00eb rreshtit t\u00eb par\u00eb dhe t\u00eb dyt\u00eb t\u00eb bankave.<\/p>\n<p>&#8211; K\u00ebsaj lufte p\u00ebr \u00e7lirim, &#8211; tha, kur iu afrua murit, &#8211; i erdhi n\u00eb ndihm\u00eb formacioni i lavdish\u00ebm ushtarak ajror i quajtur NATO, i cili pas bombardimit e riktheu lirin\u00eb n\u00eb vendin ton\u00eb s\u00eb bashku me formacionin e lavdish\u00ebm tok\u00ebsor ushtarak t\u00eb quajtur KFOR. Pra, u desht\u00ebn nj\u00ebqind vite tortur\u00eb, vuajtje, keqtrajtime, persekutime, vrasje, si dhe u desh nj\u00eb luft\u00eb me nj\u00ebzet mij\u00eb t\u00eb vrar\u00eb e t\u00eb masakruar, me nj\u00ebzet mij\u00eb femra t\u00eb dhunuara, me pes\u00ebqind foshnje t\u00eb masakruara, me 5000 t\u00eb zhdukur dhe me nj\u00eb milion t\u00eb persekutuar, p\u00ebr t\u00eb r\u00ebn\u00eb kambana n\u00eb k\u00ebt\u00eb planet dhe p\u00ebr t\u00eb filluar ky aksion shp\u00ebtimtar.<\/p>\n<p>Vegimi iu drejtua p\u00ebrs\u00ebri bank\u00ebs s\u00eb vet nga e cila mori shkum\u00ebsin dhe u kthye n\u00eb drejtim t\u00eb tabel\u00ebs p\u00ebr t\u00eb shkruar: 24 mars 1999. Filloi aksioni i NATO-s.<br \/>\n&#8211; Ky planet ndieu dhimbje, &#8211; tha duke e l\u00ebn\u00eb shkum\u00ebsin mbi bank\u00eb. &#8211; U plagos, rrodhi gjak, u cop\u00ebtua, u rob\u00ebrua dhe u pushtua p\u00ebrher\u00eb mu aty ku Zoti e kishte b\u00ebr\u00eb t\u00eb banuesh\u00ebm me rac\u00ebn ton\u00eb humane. Dhe mu n\u00eb plag\u00ebn e k\u00ebtij planeti, me 12 qershor 1999, u vu kurora e \u00e7lirimit, e cila ia ndali lotimin vajin dhe ia ktheu buz\u00ebqeshjen e dinjitetit karshi trupave tjer\u00eb qiellor\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebrs\u00ebri e mori shkum\u00ebsin dhe shkoi n\u00eb tabel\u00eb: 12 qershor 1999. \u00c7lirimi i Kosov\u00ebs.\u201d<br \/>\nLiria si nj\u00eb koncept universal, si nj\u00eb dhurat\u00eb hyjnore \u00ebsht\u00eb ngritur n\u00eb piadestalin q\u00eb i takon, dhe s\u00eb k\u00ebt\u00eb koncept Bozhlani e ka mish\u00ebruar si nj\u00eb testamenmt brezash, s\u00ebrish n\u00ebp\u00ebrmjet ligj\u00ebrimit t\u00eb Vegimit:<br \/>\n\u201c- \u00c7lirimi i Kosov\u00ebs, &#8211; tha duke e l\u00ebn\u00eb shkum\u00ebsin mbi bank\u00eb, &#8211; ishte k\u00ebrkes\u00eb e tok\u00ebs, e qiellit, e ajrit, e shiut, e diellit, e h\u00ebn\u00ebs dhe e vet\u00eb Krijuesit t\u00eb k\u00ebtij universi. Prandaj, mir\u00ebnjohje racave t\u00eb tjera q\u00eb e d\u00ebgjuan k\u00ebrkes\u00ebn e tok\u00ebs dhe t\u00eb qiellit, si dhe homazhe gjakut fisnik t\u00eb rac\u00ebs son\u00eb.\u201d<\/p>\n<p>&#8211; Faleminderit, &#8211; tha Vegimi. &#8211; Juve ju mbartet amaneti p\u00ebr ta kompensuar koh\u00ebn e humbur t\u00eb dijes, shkenc\u00ebs dhe kultur\u00ebs me angazhim t\u00eb dhjet\u00ebfisht\u00eb, sikurse b\u00ebn\u00eb paraardh\u00ebsit p\u00ebr lirin\u00eb. Dhe, n\u00ebse ju nuk e p\u00ebrfillni k\u00ebt\u00eb amanet, do t\u2019ju ndjek\u00eb edhe n\u00eb varr mallkimi i paraardh\u00ebsve dhe pasardh\u00ebsve.\u201d<\/p>\n<p>Vegimi \u00ebsht\u00eb personazhi q\u00eb mbase edhe n\u00eb vete ka referenca autobiografike t\u00eb shkrimtarit, i cili n\u00eb mbrojtje t\u00eb parimeve universale i ka l\u00ebn\u00eb hap\u00ebsir\u00eb edhe pen\u00ebs s\u00eb shkrimtarit m\u00eb t\u00eb shquar shqiptar:<br \/>\n\u201c- Dua t\u00eb citoj nj\u00eb fraz\u00eb t\u00eb fuqishme t\u00eb shkrimtarit ton\u00eb t\u00eb madh, Ismail Kadares\u00eb, q\u00eb e kam hasur n\u00eb romanin \u201cK\u00ebshtjella\u201d, &#8211; tha duke iu afruar bank\u00ebs s\u00eb mesit. &#8211; \u201cAta q\u00eb do t\u00eb jetojn\u00eb m\u00eb von\u00eb mbi k\u00ebt\u00eb truall, do ta kuptojn\u00eb se ne nuk e pat\u00ebm leht\u00eb t\u00eb ngrihemi kund\u00ebr p\u00ebrbind\u00ebshit m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb koh\u00ebs dhe me sa duket, ne nuk do t\u00eb kemi koh\u00eb t\u2019u l\u00ebm\u00eb shtatore dhe monumente madh\u00ebshtore, por n\u00eb vend t\u00eb tyre do t\u2019u l\u00ebm\u00eb k\u00ebta gur\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00eb t\u00eb lagur nga ky shi i vjesht\u00ebs\u201d. T\u00eb dashur nx\u00ebn\u00ebs, p\u00ebrmes k\u00ebsaj fraze, shkrimtari yn\u00eb Kadare i justifikon paraardh\u00ebsit tan\u00eb dhe i v\u00eb ata para p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb pas \u00e7lirimit. Si\u00e7 e dini edhe ju, sot, n\u00eb k\u00ebt\u00eb vend, disa politikan\u00eb jan\u00eb shnd\u00ebrruar n\u00eb gogol t\u00eb popullit duke shp\u00ebrdoruar dhe abuzuar me p\u00ebrgjegj\u00ebsit\u00eb e tyre. Me rritjen tuaj po e shoh se si po u mbaron koha atyre. Nuk u ka mbetur shum\u00eb koh\u00eb; ashtu si\u00e7 i mbush\u00ebn xhepat n\u00eb kurriz t\u00eb popullit, ashtu do t&#8217;i zbrazin.\u201d<\/p>\n<p>Bazhlani \u00ebsht\u00eb treguar mjesht\u00ebr n\u00eb g\u00ebrshetimin e historis\u00eb, n\u00eb mish\u00ebrimin e t\u00eb djeshmes me t\u00eb sotmen dhe me t\u00eb nes\u00ebrmen. Ai \u00ebsht\u00eb trgeuar mjaft i kujdesh\u00ebm q\u00eb pena dhe arm\u00ebt t\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb bashk\u00eb n\u00eb mbrojtje t\u00eb idealeve m\u00eb t\u00eb shenjta q\u00eb mund t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb komb. S\u00eb k\u00ebndejmi, Vegimi nuk le pa p\u00ebrmendur edhe kryeheroin Gjergj Kastriotin:<br \/>\n\u201c- B\u00ebmat e tij e b\u00ebn\u00eb pjes\u00eb t\u00eb historis\u00eb bot\u00ebrore, &#8211; u tha duke u kthyer me trup n\u00eb drejtim t\u00eb tyre. &#8211; P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye e kemi v\u00ebn\u00eb n\u00eb ballin e \u00e7do klase. Ai \u00e7do dit\u00eb k\u00ebrkon nga ju t\u00eb jetoni n\u00eb gjirin e n\u00ebn\u00ebs suaj t\u00eb quajtur Europ\u00eb . Ai ishte djali m\u00eb besnik i Europ\u00ebs, por disa her\u00eb u zhg\u00ebnjye nga n\u00ebna e tij, q\u00eb i la f\u00ebmij\u00ebt e saj n\u00eb m\u00ebshir\u00ebn e t\u00eb tjer\u00ebve\u2026\u201d<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb procedim t\u00eb k\u00ebtill\u00eb t\u00eb narracioni, historia b\u00ebhet bashkudh\u00ebtare e rrug\u00ebs s\u00eb gjat\u00eb dhe t\u00eb mundimshme, kurse dhembje shpaloset e shoq\u00ebruar me riga shiu. Historikja dhe tragjikja bashk\u00ebjetojn\u00eb me nj\u00ebra-tjetr\u00ebn:<br \/>\n\u201cRet\u00eb q\u00eb kishin l\u00ebshuar shi, ecnin t\u00eb lodhura si mbas p\u00ebrfundimit t\u00eb nj\u00eb misioni. Vende-vende, ngjyra e kalt\u00ebr e qiellit ishte shfaqur bashk\u00eb me disa rreze, nd\u00ebrsa dielli q\u00ebndronte i fshehur mbas reve t\u00eb zbrazura nga shiu. N\u00ebn k\u00ebt\u00eb qiell, n\u00eb pranin\u00eb e nj\u00eb numri t\u00eb madh njer\u00ebzish u l\u00ebshuan n\u00ebp\u00ebr varre tremb\u00ebdhjet\u00eb arkivolet e mbushura me eshtrat e t\u00eb gjeturve, me ndihm\u00ebn e familjar\u00ebve t\u00eb p\u00ebrlotur. Posa copat e dheut filluan t\u00eb p\u00ebrplaseshin n\u00ebp\u00ebr arkivole, e qara fem\u00ebrore u b\u00eb m\u00eb e z\u00ebshme, nd\u00ebrsa n\u00ebp\u00ebr fytyrat e zbehura t\u00eb meshkujve, lot\u00ebt e heshtur u shtuan.\u201d<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb edhe nj\u00eb luft\u00eb tjet\u00ebr shafqet n\u00eb horizont, shum\u00eb m\u00eb tinzare dhe shum\u00eb m\u00eb speciale se lufta n\u00eb kuptimin klasik, gj\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb shpalosur p\u00ebrmes bashk\u00ebbisedimit me n\u00ebn\u00ebn:<br \/>\n\u201cN\u00ebn\u00ebs i shkoi buza n\u00eb gaz dhe m\u00eb tha: \u201cJo, biri i n\u00ebn\u00ebs, politikan\u00ebt e mallkuar, mir\u00eb q\u00eb p\u00ebrfitojn\u00eb n\u00eb kurrizin e t\u00eb gjall\u00ebve, por i trazojn\u00eb edhe t\u00eb vdekurit p\u00ebr interesat e tyre banale\u201d.<\/p>\n<p>Dimensioni i k\u00ebsaj lufte paraqitet n\u00eb t\u00eb gjitha format e saj t\u00eb mundshme sa t\u00eb tragjikes po aq edhe t\u00eb absurdit. Ramadan Bozhlani shpalos k\u00ebshtu edhe nj\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb tep\u00ebr t\u00eb hidhur e me pasoja tragjike t\u00eb cilat shtrihen deri m\u00eb sot:<br \/>\n\u201cQ\u00eb nga koha kur ishte ngritur ajo nd\u00ebrtes\u00eb, Vegimi e kishte konsideruar si nj\u00eb monument t\u00eb atyre tri shpirtrave. Pronari i asaj toke n\u00eb vitet e m\u00ebhershme kishte qen\u00eb nj\u00eb shqiptar i quajtur Dardan, i cili ishte vrar\u00eb duke mbrojtur truallin e vet nga uzurpimi i nj\u00eb serbi t\u00eb quajtur Dragan, t\u00eb cilit i ishte legjitimuar pron\u00ebsia nga gjykata serbe. Mbas luft\u00ebs, djali i Draganit p\u00ebrmes avokat\u00ebve e kishte shitur dy her\u00eb n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrfituar dyfish dhe duke i l\u00ebn\u00eb n\u00eb sherr dy bler\u00ebsit shqiptar\u00eb, kurse ai vet\u00eb ishte zhdukur. Me t\u00eb drejt\u00eb, secili nga t\u00eb dy bler\u00ebsit e quante vet\u00ebn pronar t\u00eb asaj toke. Ky konflikt mori p\u00ebrmasa tragjike kur nj\u00ebri bler\u00ebs, Adriatiku, e kishte vrar\u00eb bler\u00ebsin tjet\u00ebr, Jetmirin n\u00eb koh\u00ebn kur k\u00ebmb\u00ebngulnin t\u00eb nd\u00ebrtonin mbi at\u00eb tok\u00eb nj\u00ebkoh\u00ebsisht. Pastaj v\u00ebllai i Jetmirit kishte vrar\u00eb djalin e Adriatikut. Mbas dy viktimave dhe dy t\u00eb burgosurve nga t\u00eb dyja pal\u00ebt, familjet ishin pajtuar me ndihm\u00ebn e pleq\u00ebris\u00eb.\u201d<\/p>\n<p>Paradokset jan\u00eb pjes\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebse t\u00eb jet\u00ebs pas luft\u00ebs, t\u00eb liris\u00eb s\u00eb shum\u00ebpritur, e gjithsesi edhe pjes\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebse e nj\u00eb romani q\u00eb flet me gjuh\u00ebn e arsyes duke i b\u00ebr\u00eb p\u00ebr t\u00eb sat\u00ebn her\u00eb thirrje nd\u00ebrgjegjes njer\u00ebzore:<br \/>\n\u201cKushtrimi heshti p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb, pavar\u00ebsisht se Vegimi ia b\u00ebri nj\u00eb pyetje.<br \/>\n&#8211; Jo vet\u00ebm mua, por edhe ty mund t\u00eb t\u00eb burgosin, &#8211; tha duke e ngritur z\u00ebrin Kushtrimi. &#8211; Ne t\u00eb dy kemi luftuar p\u00ebr ta \u00e7liruar k\u00ebt\u00eb vend nga pushtuesi i dhunsh\u00ebm serb dhe tashm\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtaret kan\u00eb filluar t\u2019i arrestojn\u00eb ata q\u00eb kan\u00eb qen\u00eb ushtar\u00eb, n\u00eb baz\u00eb t\u00eb k\u00ebrkesave t\u00eb atyre q\u00eb na kan\u00eb dhunuar, d\u00ebbuar, vrar\u00eb dhe masakruar p\u00ebrgjat\u00eb nj\u00eb shekulli.\u201d<\/p>\n<p>Tabloja e bashk\u00ebbisedimit t\u00eb kryepersonazhit me t\u00eb \u00ebm\u00ebn e tij \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e k\u00ebsaj thirrjeje t\u00eb p\u00ebrs\u00ebritur n\u00eb vijim\u00ebsi, p\u00ebr drejt\u00ebsi dhe p\u00ebr paqe shpirt\u00ebrore:<br \/>\n\u201cAjo p\u00ebrs\u00ebri nuk kishte l\u00ebvizur nga karrigia q\u00eb ndodhej p\u00ebrball\u00eb dritares, nga e cila e shikonte p\u00ebrher\u00eb fundin e rrug\u00ebs se mos po shfaqej Fisniku. Atdheu kishte ecur drejt saj me breng\u00eb, duke menduar se e dinte arsyen e heshtjes s\u00eb saj. Me ndrojtje ia kishte shtrir\u00eb duart rreth qaf\u00ebs dhe pastaj me kujdes i kishte th\u00ebn\u00eb: \u201cE di pse nuk kthehesh dhe nuk m\u00eb flet. Ti je duke qar\u00eb dhe nuk d\u00ebshiron q\u00eb un\u00eb ta kuptoj se je e pik\u00eblluar. N\u00ebn\u00eb, mjaft u mundove t&#8217;i fsheh\u00ebsh lot\u00ebt nga un\u00eb. Ti n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb do q\u00eb t\u00eb m\u00eb kursesh nga dhimbja, por gabohesh, n\u00ebn\u00eb. Edhe un\u00eb k\u00ebshtu si ti fshehtas qaj, p\u00ebr t\u00eb mos t\u00eb t\u00eb trishtuar ty. Mundohem ta fsheh dhimbjen q\u00eb kam p\u00ebr Fisnikun, por kot, ajo na lexohet ty dhe mua n\u00eb fytyr\u00eb. Ti vet\u00eb m\u00eb ke th\u00ebn\u00eb se njer\u00ebzit durimtar\u00eb i do Zoti. Nuk i dihet&#8230; E ardhmja mund t\u00eb na e sjell\u00eb n\u00eb gjirin ton\u00eb Fisnikun. Po e p\u00ebrs\u00ebris premtimin: gjith\u00eb jet\u00ebn time do ta v\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb gjetjes s\u00eb Fisnikut\u201d.<\/p>\n<p>N\u00eb pen\u00ebn e Bozhlanit shfaqet rruga dhe gjurm\u00ebt e saj, kujtimet q\u00eb bart\u00eb koha n\u00eb fotografi dhe zem\u00ebr-klithja p\u00ebr n\u00ebn\u00ebn si mish\u00ebrim i nj\u00eb dashurie kulmore sa dhe simbolike p\u00ebr truallin e shqipeve:<br \/>\n\u201cPastaj e kishte puthur n\u00ebn\u00ebn n\u00eb faqe lehtas. Buz\u00ebt i kishin ndier nj\u00eb t\u00eb ftoht\u00eb, sikur t\u00eb kishin puthur nj\u00eb akullnaj\u00eb. I tmerruar kishte brofur n\u00eb k\u00ebmb\u00eb dhe menj\u00ebher\u00eb i kishte dal\u00eb para i shastisur. Ajo shikimin e kishte t\u00eb ngulur n\u00eb fundin e rrug\u00ebs, por ishte e zverdhur n\u00eb fytyr\u00eb si asnj\u00ebher\u00eb m\u00eb par\u00eb. N\u00eb preh\u00ebr, mes dy duarve, kishte fotografin\u00eb e Fisnikut. E kishte prekur n\u00eb krah i shqet\u00ebsuar, por ajo nuk kishte l\u00ebvizur. Pastaj, me z\u00eb t\u00eb lart\u00eb, kishte thirrur disa her\u00eb \u201cn\u00ebn\u00eb\u201d&#8230;<\/p>\n<p>Dromca t\u00eb kujtimeve shpalosin p\u00ebrmasat e tragjedive njer\u00ebzore, shpalosin at\u00eb q\u00eb autori e quan \u201cdhimbja e planetit\u201d. Vrojtuar nga ky priz\u00ebm, nuk ka dyshim se Ramadan Bozhlani ka paraqitur n\u00eb nd\u00ebrthurjen narrative tep\u00ebr t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb edhe fate njer\u00ebzish t\u00eb cilat brenda struktur\u00ebs s\u00eb konceptuar t\u00eb ligj\u00ebrimit, sh\u00ebrbejn\u00eb edhe si romane t\u00eb vogla brenda romanit p\u00ebr fatin tragjik:<\/p>\n<p>\u201cN\u00eb mendje i erdhi njeriu q\u00eb mbante fotografin\u00eb e nj\u00ebr\u00ebs prej vajzave t\u00eb gjetura p\u00ebrgjat\u00eb p\u00ebrcjelljes s\u00eb arkivoleve p\u00ebr n\u00eb varreza. Ai e kishte pasur t\u00eb fejuar dhe nuk kishte pranuar t\u00eb martohej me ask\u00ebnd tjet\u00ebr duke shpresuar se ajo nj\u00eb dit\u00eb do t\u00eb gjendej e gjall\u00eb. N\u00eb zemr\u00ebn e atij njeriu i ishte dukur sikur banonte e gjith\u00eb dhimbja e planetit. Deri sot e kishte mbajtur mjekr\u00ebn, kurse sot e kishte rruar. P\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb kishte veshur kostumin q\u00eb e kishte bler\u00eb s\u00eb bashku me t\u00eb fejuar\u00ebn. Ai sot d\u00ebshironte t\u00eb dukej si dh\u00ebnd\u00ebrr dhe t\u00eb shpallte martes\u00ebn me eshtrat e asaj vajze, foton e s\u00eb cil\u00ebs mbante n\u00eb dor\u00eb. Ai ishte njeriu m\u00eb i v\u00ebshtruar dhe m\u00eb i p\u00ebrfolur nga p\u00ebrcjell\u00ebsit. Atdheut p\u00ebr at\u00eb njeri i kishte folur edhe n\u00ebna. Ai e kishte shitur sht\u00ebpin\u00eb dhe \u00e7do gj\u00eb tjet\u00ebr q\u00eb kishte, p\u00ebr ta v\u00ebn\u00eb n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb gjetjes t\u00eb saj. Her\u00eb pas here nxirrte dhe e fuste n\u00eb xhep nj\u00eb cop\u00eb letre. Thoshin se n\u00ebp\u00ebrmjet asaj letre ai do t\u00eb shpallte martes\u00ebn para se ta varroste t\u00eb fejuar\u00ebn, por ende pa shkuar te varret, e l\u00ebshuan k\u00ebmb\u00ebt dhe u shtri si i pajet\u00eb n\u00eb rrug\u00eb. Mjek\u00ebt vrapuan drejt tij dhe ia b\u00ebn\u00eb me shenj\u00eb ambulanc\u00ebs q\u00eb t\u00eb afrohej p\u00ebr ta d\u00ebrguar n\u00eb spital sa m\u00eb par\u00eb. Pritja e tij e kot\u00eb e kishte ftohur deri n\u00eb palc\u00eb Atdheun. Vuajtja e atij njeriu t\u00eb mjer\u00eb i ishte dukur si nj\u00eb mal karshi vuajtjes s\u00eb vet dhe p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb e ndiente veten t\u00eb sfiduar p\u00ebr nga pesha e dhimbjes. \u201cI gjori\u201d, tha me vete.\u201d<\/p>\n<p>Shtresimet shpirt\u00ebrore jan\u00eb shpalosur me nj\u00eb gjuh\u00eb ligj\u00ebrimore tep\u00ebr t\u00eb rrjedhshme, por gjithashtu n\u00eb k\u00ebt\u00eb kod t\u00eb rr\u00ebfimit, simbolika e gj\u00ebrave ka marr\u00eb p\u00ebrmasat e zb\u00ebrthimit shum\u00eb dometh\u00ebn\u00ebs sa dhe t\u00eb detajuar:<br \/>\n\u201cGjat\u00eb q\u00ebndrimeve t\u00eb gjata n\u00eb karrige e d\u00ebgjonte shpesh n\u00ebn\u00ebn duke u lutur: \u201cZot, b\u00ebja vdekjen e leht\u00eb dhe pa dhimbje djalit tim. Zot, sa t\u00eb jem gjall\u00eb, b\u00ebma t\u00eb mundur t\u2019ia p\u00ebrqafoj trupin ose eshtrat\u201d. Edhe nj\u00eb dit\u00eb vdekja e privoi nga lutjet, nga shpresat dhe nga soditja e fundit t\u00eb lagjes. Premtimi q\u00eb i kishte b\u00ebr\u00eb n\u00ebn\u00ebs i erdhi furish\u00ebm n\u00eb mendje: \u201cGjith\u00eb jet\u00ebn time do ta v\u00eb n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb gjetjes s\u00eb Fisnikut\u201d. Ora me pamje t\u00eb shqiponj\u00ebs i nxori gjasht\u00eb tinguj t\u00eb cil\u00ebt e shkund\u00ebn nga kujtimet. U mundua t\u2019i shmangte mendimet n\u00eb at\u00eb gjendje t\u00eb mjegulluar, por ato nuk i shqiteshin; nd\u00ebrronin vet\u00ebm kahje. Tingujt e shtyn\u00eb t\u00eb kujtonte Fisnikun dhe xha Bardhin si mjesht\u00ebr t\u00eb skalitjes. Ata e kishin gdhendur k\u00ebt\u00eb or\u00eb n\u00eb dru, duke i dh\u00ebn\u00eb form\u00ebn e shpendit fisnik. Xha Bardhi i kishte treguar se \u00e7far\u00eb simbolizonte kjo shqiponj\u00eb n\u00eb at\u00eb koh\u00eb. Dy kokat e saj q\u00eb shikonin me mllef simbolizonin vigjilenc\u00ebn p\u00ebr t\u00eb identifikuar rrezikun. Dy sqepat e kthyer, forc\u00ebn p\u00ebr t\u00eb goditur. Krah\u00ebt e hapur, gatishm\u00ebrin\u00eb p\u00ebr t\u2019u hedhur n\u00eb sulm. K\u00ebmb\u00ebt me kthetra, vendosm\u00ebrin\u00eb p\u00ebr ta \u00e7rr\u00ebnjosur pushtuesin. Ora e vendosur n\u00eb mes q\u00eb i l\u00ebvizte akrepat me ritmin e zemr\u00ebs, simbolizonte zgjimin n\u00eb \u00e7do \u00e7ast dhe tingujt e saj pas \u00e7do tri ore, thirrjen p\u00ebr liri n\u00eb koh\u00ebn e pushtimit. Xha Bardhi pas luft\u00ebs e kishte nxjerr\u00eb k\u00ebt\u00eb or\u00eb nga dheu ku e kishte fshehur me Fisnikun dhe ia kishte dhuruar n\u00ebn\u00ebs. K\u00ebt\u00eb shqiponj\u00eb, n\u00ebna dhe ai e konsideronin nj\u00eb nd\u00ebr gj\u00ebrat m\u00eb t\u00eb shtrenjta t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tyre. Kambana e saj nuk i bezdiste asnj\u00ebher\u00eb, pavar\u00ebsisht se n\u00eb k\u00ebt\u00eb dhom\u00eb e b\u00ebnin gjumin. \u201c<\/p>\n<p>Pyetja e shtruar s\u00ebrish merr p\u00ebrmasat e zgjimit t\u00eb nd\u00ebrgjegj\u00ebs, e vet\u00ebdij\u00ebsimit t\u00eb turm\u00ebs, t\u00eb masave t\u00eb gj\u00ebra. Ajo \u00ebsht\u00eb p\u00ebrmas\u00eb e zgjimit dhe e nd\u00ebrgjegj\u00ebsimit jo vet\u00ebm e individit por edhe e kolektivit:<br \/>\n\u201cAtdheun k\u00ebta tinguj e b\u00ebnin t\u00eb mendonte shpesh se mos vall\u00eb kjo ishte ndonj\u00eb thirrje e shqiponj\u00ebs p\u00ebr zgjimin e nd\u00ebrgjegjes, vet\u00ebdijes dhe ndjenjave. Por, \u00e7far\u00eb thirrjeje mund t\u00eb b\u00ebnte shqiponja n\u00eb koh\u00ebn e liris\u00eb vall\u00eb?! K\u00ebshtu, duke medituar, e zinte shpesh gjumi sikurse sot.\u201d<\/p>\n<p>Fytyra e n\u00ebn\u00ebs \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb shafqet dhe rishfaqet aq shum\u00eb n\u00eb roman. Lidhja e kryepersonazhit me t\u00eb, monologu i tij me t\u00eb dhe evokimet e kujtimeve, zotimet dhe betimet dhen\u00eb asaj, nuk jan\u00eb nj\u00eb rast\u00ebsi:<br \/>\n\u201cN\u00ebn rrezet e diellit pa shpatin e kodr\u00ebs. Atje shk\u00eblqenin mermeret e varreve. \u201cEdhe nj\u00ebzet e nj\u00eb varre s\u00eb shpejti do t\u00eb b\u00ebhen pjes\u00eb e atij bregu\u201d, mendoi duke u ulur n\u00eb shkall\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbathur k\u00ebpuc\u00ebt. L\u00ebshoi zarfin dhe syt\u00eb i shkuan tek adresa e shoqat\u00ebs s\u00eb t\u00eb zhdukurve. N\u00eb at\u00eb vend kishte qen\u00eb me dhjet\u00ebra her\u00eb me n\u00ebn\u00ebn e pas vdekjes s\u00eb saj edhe vet\u00ebm, p\u00ebr t\u00eb pyetur rreth Fisnikut. Nj\u00eb her\u00eb kishte pasur rastin t\u00eb protestonte para saj n\u00eb mesin e mij\u00ebra t\u00eb tjer\u00ebve, p\u00ebr t\u00eb shprehur pak\u00ebnaq\u00ebsit\u00eb lidhur me pun\u00ebn e tyre t\u00eb ngath\u00ebt n\u00eb gjetjen e t\u00eb zhdukurve. Por, ajo protest\u00eb vet\u00ebm sa e kishte ulur ritmin e gjetjes s\u00eb mbetjeve mortore. Her\u00ebn e fundit kur kishte qen\u00eb atje me ftes\u00ebn e tyre, kryetari i shoqat\u00ebs u kishte th\u00ebn\u00eb se ka raste kur t\u00eb zhdukurit i kan\u00eb djegur n\u00ebp\u00ebr termocentrale, miniera, fabrika e po ashtu i kan\u00eb hedhur n\u00ebp\u00ebr lumej dhe liqene si n\u00eb vendin ton\u00eb, ashtu edhe n\u00eb Serbi. Nga ajo dit\u00eb, Atdheu kishte p\u00ebsuar nj\u00eb r\u00ebnie shpirt\u00ebrore q\u00eb e kishte b\u00ebr\u00eb t\u00eb pendohej p\u00ebr betimin q\u00eb i kishte dh\u00ebn\u00eb n\u00ebn\u00ebs. Gjat\u00eb k\u00ebtyre dit\u00ebve shpesh e kishte menduar Fisnikun duke lundruar n\u00ebp\u00ebr lumej e liqene, si dhe duke u shkrir\u00eb n\u00ebp\u00ebr termocentrale, miniera dhe fabrika t\u00eb t\u00eb dyja vendeve.\u201d<\/p>\n<p>Krahas figur\u00ebs s\u00eb n\u00ebn\u00ebs, autori ia dalur me mjaft sukses p\u00ebr t\u00eb paraqitur krahas Atdheut si kryepersonazh, edhe njer\u00ebzit e thjesht\u00eb me gjith\u00eb humanizmin e tyre, duke shpalosur k\u00ebshtu virtyte dhe tipare:<br \/>\n\u201cVet\u00ebm gjat\u00eb asaj kohe e kishte kuptuar se sa t\u00eb varf\u00ebr dhe sa bujar\u00eb jan\u00eb njer\u00ebzit e k\u00ebtij qyteti. Ata prekeshin thell\u00eb kur u k\u00ebrkonim para p\u00ebr karrocat e invalid\u00ebve t\u00eb luft\u00ebs. Disa p\u00ebrloteshin, p\u00ebr shkak t\u00eb pamund\u00ebsis\u00eb p\u00ebr t\u00eb kontribuar p\u00ebr invalid\u00ebt. Disa e mallkonin komun\u00ebn s\u00eb bashku me shtetin q\u00eb nuk investonin p\u00ebr mir\u00ebqenien e tyre. Sa her\u00eb kujtonte at\u00eb koh\u00eb, i vinte nd\u00ebrmend njeriu me rroba t\u00eb arnuara dhe me \u00e7izme deri n\u00eb gjunj\u00eb, kur u kishte hyr\u00eb n\u00eb klas\u00eb mbas trokitjes. I kishte p\u00ebrsh\u00ebndetur dhe ishte nisur drejt kujdestarit, duke i nxjerr\u00eb parat\u00eb nga xhepi i setr\u00ebs. \u201cPosa i shita drut\u00eb dhe k\u00ebto para i kam b\u00ebr\u00eb nijet p\u00ebr karrocat e invalid\u00ebve\u201d, i kishte th\u00ebn\u00eb duke ia dor\u00ebzuar n\u00eb dor\u00eb dhe ishte nisur menj\u00ebher\u00eb p\u00ebr t\u00eb dal\u00eb jasht\u00eb. \u201cNa duhet emri juaj, zot\u00ebri\u201d, i kishte th\u00ebn\u00eb kujdestari. Ai kishte th\u00ebn\u00eb: \u201cJan\u00eb nga nj\u00eb shit\u00ebs drush\u201d dhe e kishte mbyllur port\u00ebn shpejt. Aq thell\u00eb i kishte prekur saq\u00eb at\u00eb or\u00eb m\u00ebsimi ia kishinn kushtuar zem\u00ebrgjer\u00ebsis\u00eb s\u00eb atij t\u00eb varf\u00ebri. \u201c<br \/>\nE ve\u00e7anta e k\u00ebtij romani \u00ebsht\u00eb fakti se e kqeja p\u00ebrballet me t\u00eb mir\u00ebn, lufta me paqen, jeta me vdekjen, por q\u00eb n\u00eb esenc\u00eb gjithmon\u00eb \u00ebsht\u00eb masa ajo q\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebson prirjen p\u00ebr t\u00eb ngadh\u00ebnjyer e reja dhe pozitivja: \u201cP\u00ebrgjat\u00eb rrug\u00ebs takoi njer\u00ebz t\u00eb tjer\u00eb q\u00eb ishin ftuar p\u00ebr p\u00ebrurimin e rrug\u00ebs dhe t\u00eb cil\u00ebt e shikonin me kureshtje.\u201d<\/p>\n<p>Nj\u00eb p\u00ebrshkrim t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb e n\u00eb detaje, autori i ka kushtuar hap\u00ebsirave ku zhvillohen ngjarjet e romanit, si dhe shaplosjes s\u00eb kujtimeve shkall\u00eb-shkall\u00eb:<br \/>\n\u201cAtdheu vazhdonte t\u00eb ndihej sikur t\u00eb ishte mbi thumba, duke u munduar ta hiqte mendjen nga salla e sportit dhe ta sillte n\u00eb at\u00eb klas\u00eb. Disa her\u00eb e shmangte shikimin ndaj kujdestarit, se vazhdonte ta brente nd\u00ebrgjegjja p\u00ebr g\u00ebnjeshtr\u00ebn q\u00eb ia kishte sajuar q\u00eb nga viti i par\u00eb, kur i kishte k\u00ebrkuar leje q\u00eb, n\u00eb vend t\u00eb babait, t\u00eb vinte n\u00eb mbledhje gjyshi i tij. N\u00eb at\u00eb koh\u00eb e kishte t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u2019u tregonte t\u00eb tjer\u00ebve se babain ia kishin vrar\u00eb n\u00eb luft\u00eb. Nuk e duronte dot q\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt ta shikonin me syrin e m\u00ebshir\u00ebs e sidomos t\u00eb jetimit, madje nuk e pranonte dot as krenarin\u00eb q\u00eb ishte djali i d\u00ebshmorit. P\u00ebr t&#8217;u zhveshur nga kjo pesh\u00eb torturuese, Bardhin ua prezantonte t\u00eb tjer\u00ebve si gjyshin e tij, gj\u00eb p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn kishte r\u00ebn\u00eb dakord leht\u00eb me Bardhin. Disa her\u00eb ia kishte lexuar kujdestarit k\u00ebto pyetje n\u00eb syt\u00eb e tij: \u201cP\u00ebrse nuk m\u00eb ke treguar q\u00eb ta kan\u00eb vrar\u00eb babain n\u00eb luft\u00eb? P\u00ebrse m\u00eb the se Bardhi \u00ebsht\u00eb gjyshi yt?\u201d.<\/p>\n<p>N\u00eb mes t\u00eb tragjikes dhe ndeshtarshave t\u00eb shumta q\u00eb kan\u00eb sjellur padrejt\u00ebsit\u00eb e luft\u00ebs dhe t\u00eb jet\u00ebs, e bardha ka marr\u00eb s\u00ebrish vendin q\u00eb i takon n\u00eb sfondin e romanit t\u00eb Ramadan Bozhlanit:<br \/>\n\u201cN\u00eb oborrin e sall\u00ebs s\u00eb sportit q\u00ebndronin n\u00eb grupe familjar\u00ebt me fotografit\u00eb e t\u00eb zhdukurve n\u00eb duar. Shamit\u00eb e bardha shk\u00eblqenin n\u00eb kokat e n\u00ebnave, grave, motrave dhe vajzave t\u00eb t\u00eb zhdukurve. Shamit\u00eb e bardha vihen zakonisht kur ka raste vdekjeje, por sa her\u00eb ftoheshin p\u00ebr t\u2019i identifikuar an\u00ebtar\u00ebt e familjes, ato vinin me to n\u00eb kok\u00eb. \u201cK\u00ebshtu vinte edhe n\u00ebna\u201d, tha me vete Atdheu.\u201d<\/p>\n<p>Me nj\u00eb p\u00ebrshkrim t\u00eb p\u00ebrq\u00ebndruar, autori ka proceduar rr\u00ebfimin e tij p\u00ebr an\u00ebt e shumta t\u00eb p\u00ebrmasave t\u00eb nj\u00eb tragjedie q\u00eb ka l\u00ebn\u00eb gjurm\u00eb n\u00eb fytyrat dhe n\u00eb shpirtat e njer\u00ebzve:<br \/>\n\u201cV\u00ebmendjen ia rr\u00ebmbyen automjetet e KFOR-it q\u00eb q\u00ebndronin n\u00eb kolon\u00eb n\u00eb oborrin e sall\u00ebs, i cili ishte i rrethuar me grila t\u00eb zeza. Kamion\u00ebt q\u00eb i kishin mbartur nj\u00ebzet e nj\u00eb arkivole prej shtetit serb deri k\u00ebtu, iu duken t\u00eb d\u00ebrrmuar dhe t\u00eb zymt\u00eb. Duke shikuar ata, u radhit mbas atyre q\u00eb prisnin t\u00eb hynin brenda. Oborri me grila iu duk si nj\u00eb burg shpirt\u00ebror. Fytyrat e zbehta t\u00eb atyre q\u00eb ishin brenda dhe q\u00eb prisnin p\u00ebr t\u2019u futur, shprehnin vuajtje t\u00eb thella.\u201c<\/p>\n<p>Poetika e ligj\u00ebrimit \u00ebsht\u00eb e shfaqur me p\u00ebrshkrime t\u00eb natyr\u00ebs, simbolika e t\u00eb cilave flet vetvetiu ashtu si\u00e7 flasin mes veti edhe mishi me ashtin, si pjes\u00eb t\u00eb pashk\u00ebputura t\u00eb nj\u00eb etnie, t\u00eb nj\u00eb d\u00ebshmie t\u00eb pakontestueshme:<br \/>\n\u201cPas k\u00ebtyre fjal\u00ebve u lig\u00ebshtua shpirt\u00ebrisht edhe Atdheu. Shpesh kishte menduar se kur do ta merrte lajmin q\u00eb Fisnikut i ishin gjetur eshtrat, \u00e7far\u00eb kohe do t\u00eb ishte, me bubullima, me shi t\u00eb rrept\u00eb apo stuhi t\u00eb fuqishme. Shikimin e ngriti n\u00eb qiell. Atje pa nj\u00eb re gjigante q\u00eb nxitonte p\u00ebr ta nd\u00ebrprer\u00eb rrezatimin e diellit. Nga skajet e qiellit kishte filluar t\u00eb nxinte dhe pritej q\u00eb shpejt do t\u00eb pushtohej edhe kalt\u00ebrsia e kup\u00ebs. \u201cSikurse tani ishte qielli edhe kur ia mor\u00ebn nga duart n\u00ebn\u00ebs serb\u00ebt e pam\u00ebshirsh\u00ebm Fisnikun, por para se t\u00eb nisej kamioni n\u00eb drejtim t\u00eb panjohur, filluan shkrep\u00ebtimat n\u00eb qiell\u201d, mendoi duke shikuar atje ku zakonisht shfaqej ylli polar. \u201cTi, nga sot, m\u00eb nuk e ke emrin Fisnik\u201d, tha me vete dhe e l\u00ebshoi shikimin n\u00eb fytyr\u00ebn e Bardhit.<\/p>\n<p>&#8211; \u00c7&#8217;ke q\u00eb qan, xhaxhi Bardhi? &#8211; i tha me nj\u00eb z\u00eb qortues.<br \/>\nBardhi u nxitua t\u2019i fshinte lot\u00ebt me shamin\u00eb q\u00eb e mbante n\u00eb duar dhe e shikoi \u00e7uditsh\u00ebm, duke menduar se \u00e7far\u00eb pati k\u00ebshtu.<br \/>\n&#8211; Ti duhesh t\u00eb q\u00ebndrosh i fort\u00eb, &#8211; i tha Atdheu duke ia v\u00ebn\u00eb dor\u00ebn mbi krah, &#8211; sikurse ke q\u00ebndruar stoikisht edhe para situatave m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira. N\u00eb fakt, riatdhesimi i tij mua m\u00eb g\u00ebzon. Pavar\u00ebsisht se mishi iu tret n\u00eb tok\u00ebn e atyre q\u00eb ia mor\u00ebn jet\u00ebn, kockat e tij nuk e kan\u00eb duruar dot at\u00eb dh\u00e9. Vet\u00ebm do t\u00eb kisha dashur q\u00eb sot t\u00eb ishte edhe n\u00ebna k\u00ebtu e t\u2019ia p\u00ebrk\u00ebdhelte eshtrat, si\u00e7 \u00ebnd\u00ebrronte kur i humbte shpresat p\u00ebr ta gjetur t\u00eb gjall\u00eb&#8230; &#8211; i tha duke menduar se tanim\u00eb ajo po \u00e7mallej shpirt\u00ebrisht n\u00eb bot\u00ebn tjet\u00ebr me Fisnikun.\u201d<\/p>\n<p>N\u00ebp\u00ebrmes nj\u00eb monologu mjaft t\u00eb gjall\u00eb, paraqitet mjaft bukur ana emocionale e kryepersonazhit i cili nuk rresht s\u00eb menduari p\u00ebr t\u00eb v\u00ebllan\u00eb: \u201cNe shpresuam se do t\u00eb na vish i gjall\u00eb, por sot na erdhe n\u00eb arkivol nga ai shtet i mallkuar\u201d dhe shp\u00ebrtheu n\u00eb vaj. Nga ai vaj, Atdheut iu shter forca p\u00ebr t\u00eb q\u00ebndruar n\u00eb k\u00ebmb\u00eb dhe u p\u00ebrplas pas shkall\u00ebve.\u201d<br \/>\nRetrospektiva e kujtimeve b\u00ebhet k\u00ebshtu pjes\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebse e k\u00ebtij regjistri narrativ: \u201cKaq shum\u00eb njer\u00ebz t\u00eb p\u00ebrlotur kishte par\u00eb vet\u00ebm at\u00eb dit\u00eb kur polic\u00ebt serb\u00eb ua kishin marr\u00eb djemt\u00eb dhe burrat familjeve shqiptare. Sot, mbas disa viteve, po ata po i d\u00ebgjonte duke qar\u00eb aq hidhur sa at\u00ebher\u00eb. Edhe pse ishte i vog\u00ebl, at\u00eb dit\u00eb t\u00eb lemerishme e mbante mend me t\u00eb gjitha detajet e saj tragjike, q\u00eb i shfaqeshin her\u00eb pas here fuqish\u00ebm. Shikimin e l\u00ebvizi nga nj\u00ebra fytyr\u00eb te tjetra, me shpres\u00ebn se mos po i kujtoheshin nga ajo koh\u00eb, por n\u00eb shumic\u00ebn e atyre pamjeve l\u00ebviznin rrudhat trishtuesh\u00ebm duke i shtuar doz\u00ebn e dhimbjes. \u201cAto fytyra t\u00eb ndri\u00e7uara, vuajtja i paska mplakur para kohe\u201d, tha me vete.\u201d<\/p>\n<p>Kodi i ligj\u00ebrimit shpalos n\u00ebp\u00ebrmes simbolik\u00ebs s\u00eb shprehjes edhe shk\u00eblqimin e nj\u00eb bukurie t\u00eb vrar\u00eb barbarisht:<br \/>\n\u201cN\u00eb fytyr\u00ebn e gruas q\u00eb ishte n\u00eb fillim t\u00eb rreshtit dhe q\u00eb kthehej her\u00eb pas here prapa, gjeti gjurm\u00eb t\u00eb njohjes. \u201cA \u00ebsht\u00eb ajo nusja e re q\u00eb shk\u00eblqente nga bukuria n\u00eb at\u00eb dit\u00eb fatkeq\u00ebsie, pavar\u00ebsisht se ishte veshur me rroba plakash, p\u00ebr t\u00eb mos u r\u00ebn\u00eb n\u00eb sy polic\u00ebve serb\u00eb?\u201d, pyeti veten. Turma e njer\u00ebzve ishte e madhe at\u00eb dit\u00eb e po ashtu polic\u00ebt ishin t\u00eb shumt\u00eb p\u00ebrreth saj, duke mos i l\u00ebn\u00eb n\u00ebnat, grat\u00eb dhe f\u00ebmij\u00ebt t\u00eb vraponin pas djemve dhe burrave q\u00eb ua merrnin dhunsh\u00ebm, p\u00ebr t\u2019i futur n\u00eb kamion. \u00c7iftin e ri dhe simpatik ishin p\u00ebrpjekur t\u00eb gjith\u00eb ta fshihnin n\u00eb mes t\u00eb turm\u00ebs, por m\u00eb kot. Bishat e kishin v\u00ebn\u00eb re dhe u kishin ardhur rrotull si ujq\u00ebrit qengjit.\u201d<\/p>\n<p>Duke paraqitur n\u00eb sfond tragjik\u00ebn e nj\u00eb \u00e7ifti shqiptar tek p\u00ebrp\u00eblitet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb lemerit\u00ebse mes jet\u00ebs dhe vdekje n\u00eb thonjt\u00eb e shpirtkazmave mesjetare, Bozhlani ia kadalur t\u00eb kap\u00ebrthej\u00eb p\u00ebrmas\u00ebn e tragjik\u00ebs s\u00eb p\u00ebrs\u00ebritur padrejt\u00ebsisht, tragjik\u00eb kjo e r\u00ebn\u00eb mizorisht mbi tokat tona dhe mbi kokat tona:<br \/>\n\u201cPastaj e kishte t\u00ebrhequr dhunsh\u00ebm burrin e saj, Besnikun, p\u00ebr ta nxjerr\u00eb jasht\u00eb turm\u00ebs s\u00eb njer\u00ebzve. Nusja me barr\u00eb i vrapoi pas dhe ia lidhi fort duart p\u00ebrreth gjoksit, duke th\u00ebn\u00eb se nuk do ta l\u00ebshonte derisa ta vrisnin. Polici shpirtkazm\u00eb kishte qeshur me z\u00eb, duke th\u00ebn\u00eb: \u201cE shikoni Romeon dhe Xhuljet\u00ebn shqiptare sa marr\u00ebzisht jan\u00eb t\u00eb dashuruar, sa duan edhe t\u00eb flijohen p\u00ebr nj\u00ebri-tjetrin?! M\u00eb vjen keq q\u00eb k\u00ebt\u00eb dashuri e ndjek \u00e7do her\u00eb nj\u00eb fat i hidhur&#8230;\u201d dhe e kishte goditur me k\u00ebmb\u00eb fuqish\u00ebm mu n\u00eb bark nusen, e cila kishte r\u00ebn\u00eb pa ndjenja p\u00ebrtok\u00eb, pa l\u00ebshuar asnj\u00eb britm\u00eb. Burri i saj, i tmerruar nga goditja fatale q\u00eb iu duk se ia shkaktoi vdekjen njeriut t\u00eb tij m\u00eb t\u00eb dashur, kishte marr\u00eb forc\u00eb p\u00ebr t&#8217;iu kthyer me grushta policit trupmadh, derisa e kishte l\u00ebn\u00eb t\u00eb shtrir\u00eb p\u00ebrdhe. M\u00eb pas, mbi djalin trim u hodh\u00ebn dhjet\u00eb gjakpir\u00ebs q\u00eb e kishin goditur pa m\u00ebshir\u00eb derisa n\u00ebna e tij e mori gurin nga toka dhe e goditi n\u00eb kok\u00eb nj\u00ebrin polic duke e l\u00ebn\u00eb t\u00eb shtrir\u00eb, por shpejt mori nj\u00eb plumb n\u00eb ball\u00eb.<\/p>\n<p>Edhe nj\u00eb plak tentoi t\u2019u shkonte n\u00eb ndihm\u00eb, por e q\u00eblluan disa her\u00eb me plumba, ende pa arritur t\u00eb godiste ask\u00ebnd. Bresh\u00ebrit\u00eb me automatik mbi kokat e njer\u00ebzve i b\u00ebn\u00eb q\u00eb t\u00eb uleshin t\u00eb gjith\u00eb. Pas pak arrit\u00ebn polic\u00ebt e tjer\u00eb q\u00eb filluan t\u00eb q\u00ebllonin me shkopinj mbi pleq, gra dhe f\u00ebmij\u00eb. M\u00eb pas kishte r\u00ebn\u00eb heshtja. Vet\u00ebm nj\u00eb e qar\u00eb pati guximin ta thyente at\u00eb rregull q\u00eb mund t\u00eb kushtonte me jet\u00eb. E qara ishte aq e dhimbshme sa nuk la trup njer\u00ebzor pa e rr\u00ebnqethur, p\u00ebrve\u00e7 polic\u00ebve q\u00eb shikonin t\u00eb t\u00ebrbuar se nga vinte. Pastaj filluan ta shikonin qiellin se mos vinte nga lart ai z\u00eb. Fytyrat e tyre tregonin frik\u00eb kur i pan\u00eb ret\u00eb e zeza q\u00eb kishin marr\u00eb form\u00eb k\u00ebrc\u00ebnuese si asnj\u00ebher\u00eb tjet\u00ebr dhe b\u00ebn\u00eb kryqin, duke p\u00ebshp\u00ebritur lutje n\u00eb gjuh\u00ebn e tyre. N\u00ebna kishte th\u00ebn\u00eb me z\u00eb t\u00eb ul\u00ebt: \u201cSi ka mund\u00ebsi t\u00eb besoni n\u00eb Zot dhe t\u2019i b\u00ebni krijesat e tij eksperimente dhimbjeje?\u201d. Pastaj i kishte marr\u00eb batanijen q\u00eb i kishte v\u00ebn\u00eb sip\u00ebr supeve dhe qe nisur pa iu trembur syri drejt nuses s\u00eb alivanosur. T\u00eb gjith\u00eb polic\u00ebt ia drejtuan automatikun dhe e ndiqnin t\u00eb hutuar, por ajo e mbuloi trupin e nuses e pastaj n\u00ebn t\u00eb ia zhveshi dimit\u00eb e plakave dhe e nxori foshnj\u00ebn.<\/p>\n<p>N\u00ebna e kishte mb\u00ebshtjell\u00eb me setr\u00ebn e saj, por foshnja kishte nisur nj\u00eb t\u00eb qar\u00eb edhe m\u00eb t\u00eb fuqishme, sa ta shk\u00ebpuste shpirtin, duke arritur ta zgjonte n\u00ebn\u00ebn dhe babain e vet t\u00eb alivanosur. Ata nuk pat\u00ebn mund\u00ebsi t\u00eb ngriheshin dha ta p\u00ebrkdhelnin se ishin t\u00eb rraskapitur, por vet\u00ebm e shikonin. Pastaj shikimi i tyre u ndesh dhe n\u00eb faqet e tyre rrodh\u00ebn lot\u00ebt. T\u00eb gjith\u00eb polic\u00ebt e kishin sh\u00ebnjestruar n\u00ebn\u00ebn q\u00eb e mbante foshnjen n\u00eb duar. Nj\u00ebri nd\u00ebr ta u afrua dhe me tyt\u00ebn e automatikut e kishte zhveshur foshnjen dhe kishte th\u00ebn\u00eb: \u201cAha, qenke vajz\u00eb! Sa keq m\u00eb vjen q\u00eb nuk do ta shijosh k\u00ebt\u00eb jet\u00eb, ku t\u00eb solli barku i k\u00ebsaj bushtre simpatike!\u201d. Babai dhe n\u00ebna e saj provuan t\u00eb ngriheshin, por nuk kishin fuqi m\u00eb shum\u00eb sesa t\u00eb l\u00ebviznin qepallat. Polici qeshi me z\u00eb dhe u tha: \u201cTurp q\u00eb nuk jeni n\u00eb gjendje t&#8217;i vini n\u00eb ndihm\u00eb foshnjes suaj!\u201d. N\u00eb at\u00eb \u00e7ast n\u00eb qiell shkrepi nj\u00eb vet\u00ebtim\u00eb me zhurm\u00eb tmerruese, saq\u00eb policit iu shk\u00ebput automatiku nga dora dhe i ra n\u00eb k\u00ebmb\u00eb, duke e b\u00ebr\u00eb t\u00eb r\u00ebnkonte. Nj\u00eb z\u00eb i kishte thirrur nga larg: \u201cKemi urdh\u00ebr ta nisim kamionin sa m\u00eb par\u00eb\u201d. Dy polic\u00eb kishin ardhur shpejt p\u00ebr ta t\u00ebrhequr zvarr\u00eb babain e foshnj\u00ebs, i cili i zhvendoste syt\u00eb her\u00eb te nusja, her\u00eb te vajza, her\u00eb te n\u00ebna e vrar\u00eb, derisa e vendos\u00ebn n\u00eb kamionin q\u00eb u nis menj\u00ebher\u00eb. Nisja e kamionit i rizgjoi t\u00eb qarat vajtuese. Polici me fytyr\u00eb t\u00eb prishur e shkrepi automatikun p\u00ebrs\u00ebri sip\u00ebr turm\u00ebs, mandej e shikoi foshnj\u00ebn duke i th\u00ebn\u00eb: \u201cPaske fat q\u00eb nuk qenke \u00e7un, por fati yt s\u2019ka \u00e7\u2019t\u00eb jet\u00eb tjet\u00ebr, p\u00ebrpos i lavires. Pastaj iu afrua nuses e cila ishte alivanosur p\u00ebrs\u00ebri nga dhimbja q\u00eb kishte p\u00ebr burrin e saj dhe tha: \u201cKjo paska marr\u00eb fund\u201d.<\/p>\n<p>Nuk do mend se n\u00eb nj\u00eb pasazh kaq t\u00eb gjat\u00eb dhe kaq t\u00eb detajuar, autori ka paraqitur p\u00ebrmasat e q\u00ebndres\u00ebs n\u00eb rrethim. Ora e lig\u00eb ka r\u00ebn\u00eb mbi kok\u00ebn e nj kombi t\u00eb lasht\u00eb, dhe se n\u00eb or\u00ebn e lig\u00eb armiqt\u00eb kan\u00eb qen\u00eb aq shpesh po t\u00eb nj\u00ebjtit. T\u00eb nj\u00ebjtat kan\u00eb qen\u00eb edhe metodat, edhe q\u00ebllimet. Zhdukja, shfarosja, gjenocidi!<\/p>\n<p>Tabloja e ndjek\u00eb tablon\u00eb tjet\u00ebr. Kujtimet nuk kan\u00eb t\u00eb ndalur mes ankthit dhe makthit q\u00eb p\u00ebrjeton kryepersonazhi duke shpresuar se do ta gjente t\u00eb v\u00ebllan\u00eb e zhdukur:<br \/>\n\u201cAtdheut nisi t\u2019i ringjallej shpresa se mos ai ishte gjall\u00eb diku, meq\u00eb n\u00eb grupin e tij nuk ishte. Ndoshta v\u00ebrtet mund t\u00eb ishte skllav i ndonj\u00eb fermeri serb, si\u00e7 u kishte th\u00ebn\u00eb avokati. Nj\u00eb val\u00eb g\u00ebzimi ia p\u00ebrshkoi trupin. T\u00eb dy u nis\u00ebn me k\u00ebt\u00eb ndjenj\u00eb p\u00ebr ta rik\u00ebrkuar q\u00eb nga arkivoli i par\u00eb. Sapo hodhi hapin e par\u00eb, Bardhi ndieu nj\u00eb prekje n\u00eb krahun e majt\u00eb. Njeriu q\u00eb e preku, e thirri Atdheun q\u00eb t\u00eb ndalej.<\/p>\n<p>&#8211; M\u00eb falni, si quhet i zhdukuri i familjes suaj? &#8211; i pyeti burri me mustaqe.<br \/>\n&#8211; Fisnik Arb\u00ebri, &#8211; i tha Bardhi duke e shikuar me kureshtje.\u201d<br \/>\n\u00cbsht\u00eb drama e individit shqiptar n\u00eb kap\u00ebrcyell t\u00eb shekujve e mu n\u00eb zem\u00ebr t\u00eb Europ\u00ebs. \u00cbsht\u00eb p\u00ebrmasa tragjike e nj\u00eb populli nga m\u00eb t\u00eb lasht\u00ebt, q\u00eb b\u00ebhet objekt preje n\u00eb luft\u00eb, por mjerisht jo rrall\u00eb edhe objekt talljeje n\u00eb nj\u00eb paqe t\u00eb p\u00ebrgjakshme:<br \/>\n\u201c- Edhe un\u00eb si n\u00ebna juaj b\u00ebra \u00e7do gj\u00eb p\u00ebr ta gjetur burrin, &#8211; tha pas pak duke shikuar arkivolet. &#8211; Madje n\u00eb fund e shita edhe sht\u00ebpin\u00eb e ia d\u00ebrgova parat\u00eb nj\u00eb avokati serb q\u00eb m\u00eb g\u00ebnjeu se do t\u00eb ma sillte burrin, por ai nuk m\u2019u paraqit asnj\u00ebher\u00eb. I qofshin mallkim n\u00eb k\u00ebt\u00eb jet\u00eb dhe n\u00eb tjetr\u00ebn! Tash kemi mbetur edhe pa sht\u00ebpi. Vet\u00ebm edhe nj\u00eb jav\u00eb e kemi t\u00eb siguruar banimin, k\u00ebshtu na tha qiraxhiu sot. Nuk po kemi si t&#8217;ia paguajm\u00eb&#8230; Nuk ka faj as ai, mjaft na la pa para.\u201d<\/p>\n<p>Prandaj, romani gjithashtu karakterizohet nga nj\u00eb frym\u00eb humanizmi dhe bamir\u00ebsie p\u00ebr njer\u00ebzit n\u00eb nevoj\u00eb, p\u00ebr ata q\u00eb kan\u00eb humbur m\u00eb t\u00eb dashurit e tyre dhe q\u00eb nuk kan\u00eb se ku t\u00eb fusin kok\u00ebn, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb fjala vjen gatishm\u00ebria e Atdheut p\u00ebr ta ndihmuar zonj\u00ebn Valentina:<br \/>\n\u201c- Edhe nga komuna kam k\u00ebrkuar ndihm\u00eb, &#8211; tha duke shfryr\u00eb. &#8211; Por, zyrtari p\u00ebrgjegj\u00ebs kishte qen\u00eb i pamoralsh\u00ebm dhe m\u00eb b\u00ebri ta p\u00ebshtyj n\u00eb surrat. Prej asaj dite, m\u00eb nuk desha t\u00eb shkoja n\u00eb dyert e tyre. Nd\u00ebrsa nga shoqatat bamir\u00ebse kam marr\u00eb her\u00eb pas here ndihma.<br \/>\nAtdheu me Bardhin vazhdonin t\u00eb shikoheshin.<\/p>\n<p>&#8211; Zonj\u00eb, &#8211; tha Atdheu. &#8211; Un\u00eb jetoj i vet\u00ebm n\u00eb sht\u00ebpi dhe at\u00eb ambient, q\u00eb nga sot, shpreh vullnetin ta ndaj me ju.\u201d<br \/>\nE ve\u00e7ant\u00eb dhe mjaft e realizuar \u00ebsht\u00eb edhe pjesa n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn Atdheu p\u00ebrballet me ekspert\u00ebt e huaj. Ndon\u00ebse i ri n\u00eb mosh\u00eb ai d\u00ebshmon nj\u00eb pjekuri p\u00ebr lakmi:<br \/>\n\u201c- Zot\u00ebri, edhe un\u00eb kam t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr t\u2019i par\u00eb eshtrat, &#8211; tha Atdheun. &#8211; Nuk konsiderohem m\u00eb i mitur, jam n\u00eb prag t\u00eb t\u00eb tet\u00ebmb\u00ebdhjetave.\u201d<\/p>\n<p>Edhe p\u00ebrshkrimi i k\u00ebrkimit t\u00eb eshtrave n\u00eb vete ka nj\u00eb psikologji t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb dhe ku romancieri d\u00ebshmon pjekurin\u00eb e verbit narrativ:<br \/>\n\u201cAtdheu u fut n\u00eb mes t\u00eb dy skeleteve dhe filloi t\u00eb v\u00ebshtronte kafk\u00ebn e skeletit t\u00eb majt\u00eb, kurse Valentina iu afrua kafk\u00ebs s\u00eb skeletit t\u00eb djatht\u00eb. Duke par\u00eb zgavrat e syve n\u00eb kafk\u00eb, Atdheut i erdh\u00ebn n\u00eb mendje syt\u00eb e Fisnikut. Nga pamund\u00ebsia p\u00ebr t\u00eb gjetur di\u00e7ka n\u00eb to, shikimin e kaloi n\u00eb zgavrat e hund\u00ebs, pastaj e ktheu kok\u00ebn nga Bardhi dhe me sy e pyeti se ku e kishte vendosur fotografin\u00eb e Fisnikut. Ia shikoi me shum\u00eb v\u00ebmendje fytyr\u00ebn e buz\u00ebqeshur dhe pastaj u p\u00ebrq\u00ebndrua n\u00eb form\u00ebn e asaj fytyre. Menj\u00ebher\u00eb e zhvendosi shikimin te kafka. Pas pak kohe shikimin e kaloi mbi kafk\u00ebn tjet\u00ebr, pran\u00eb s\u00eb cil\u00ebs ishte Valentina, duke e shikuar si e hutuar. Nga brend\u00ebsia e tij iu ngjit n\u00eb mendje fjala \u201ce pamundur\u201d. Shikimin e ngjiti n\u00eb fytyr\u00ebn e Valentin\u00ebs, q\u00eb e v\u00ebshtronte kafk\u00ebn me p\u00ebrkushtim. \u201cE shkreta, tha me vete, n\u00eb k\u00ebt\u00eb kafk\u00eb po k\u00ebrkon syt\u00eb q\u00eb dikur ia kishin rr\u00ebmbyer zemr\u00ebn, buz\u00ebt q\u00eb dikur e ngroh\u00ebn shpirt\u00ebrisht\u201d. Ajo n\u00eb ato \u00e7aste e ngriti shikimin p\u00ebr ta par\u00eb Atdheun dhe q\u00eb t\u00eb dy i ngrit\u00ebn supet n\u00eb shenj\u00eb pamund\u00ebsie p\u00ebr t\u2019i identifikuar. Valentina kaloi te skeleti tjet\u00ebr, kurse Atdheu filloi t\u00eb shikonte dh\u00ebmb\u00ebt. Bardhi me Jet\u00ebn, po ashtu, i shikonin me kureshtje nga distanca, bashk\u00eb me doktor\u00ebt.\u201d<\/p>\n<p>Vet\u00eb pyetja q\u00eb shtron e bija p\u00ebr t\u00eb \u00ebm\u00ebn (Valentin\u00ebn), p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb tragjedi t\u00eb nj\u00eb brezi t\u00eb t\u00ebr\u00eb, nj\u00eb makth t\u00eb pap\u00ebrs\u00ebritsh\u00ebm dhe nj\u00eb ankth q\u00eb vazhdon deri n\u00eb p\u00ebrmasat e nj\u00eb agonie t\u00eb thuash, kolektive:<br \/>\n\u201c- N\u00ebn\u00eb, cili \u00ebsht\u00eb babai?- e pyeti Jeta duke iu afruar.<br \/>\n&#8211; Ky k\u00ebtu \u00ebsht\u00eb babai juaj, &#8211; i tha Atdheu duke b\u00ebr\u00eb me gisht. &#8211; Kurse ky tjetri \u00ebsht\u00eb v\u00ebllau im, Fisniku.\u201d<\/p>\n<p>N\u00ebp\u00ebrmjet dialogut t\u00eb p\u00ebrshkall\u00ebzuar, autori ka shpalosur edhe ndjeshm\u00ebrin\u00eb e theksuar dhe shtresimet e shumta shpirt\u00ebrore p\u00ebrball\u00eb tragjedive t\u00eb p\u00ebrjetuara, e gjith\u00eb kjo e projektuar n\u00ebp\u00ebrmes rr\u00ebfimit n\u00eb retrospektiv\u00eb:<br \/>\n\u201c- Po, ai \u00ebsht\u00eb babai yt, Jeta, &#8211; tha Valentina duke ndier lig\u00ebshtim n\u00eb zem\u00ebr. &#8211; Ato k\u00ebpuc\u00eb ia kam bler\u00eb p\u00ebr dit\u00eblindje. Sa her\u00eb b\u00ebnim sh\u00ebtitje n\u00eb bulevard, ai e kthente kok\u00ebn t&#8217;i shikonte ato n\u00eb vitrin\u00ebn e dyqanit, por mua asnj\u00ebher\u00eb nuk ma tha se i p\u00eblqenin. Kur ia dhurova p\u00ebr dit\u00eblindje, mbeti i befasuar dhe at\u00ebher\u00eb m\u00eb tregoi se sa i kishin p\u00eblqyer. Ato i ruante p\u00ebr raste t\u00eb ve\u00e7anta dhe kur at\u00eb dit\u00eb polic\u00ebt serb\u00eb u fut\u00ebn n\u00eb lagjen ton\u00eb p\u00ebr t\u00eb na nxjerr\u00eb dhunsh\u00ebm nga sht\u00ebpit\u00eb, ne ishim duke ngr\u00ebn\u00eb. Shpejt kam vrapuar q\u00eb t\u00eb vishesha me rrobat e vjehrr\u00ebs dhe k\u00ebto k\u00ebpuc\u00eb ia kam vendosur para k\u00ebmb\u00ebve Besnikut. Kur i thash\u00eb: \u201cMbathi\u201d, ai m\u00eb shikoi i habitur, por nuk kund\u00ebrshtoi&#8230;\u201d<\/p>\n<p>Pa dyshim nj\u00eb pamje ngjeth\u00ebse, nga e cila nj\u00ebra prej personahzeve l\u00ebshon mallkimin e t\u00eb gjith\u00eb brezave:<br \/>\n\u201c- Ime bij\u00eb, s&#8217;ke pse dyshon, ai \u00ebsht\u00eb babai yt, &#8211; tha Valentina me z\u00eb t\u00eb dridhur. -Edhe pse \u00ebsht\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb gjendje, sa m\u00eb shum\u00eb e shikoj, aq m\u00eb shum\u00eb po e njoh se ai \u00ebsht\u00eb. Ata q\u00eb i katandis\u00ebn deri n\u00eb k\u00ebt\u00eb gjendje, Perendia i sjellt\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb situat\u00eb!\u201d<br \/>\nPo me k\u00ebto ngjyra \u00ebsht\u00eb paraqitur edhe alivanosja e kryepersonazhit, i cili tek e merr veten l\u00ebshon zem\u00ebr-klithjen e radh\u00ebs: \u201cDit\u00ebn e mir\u00eb nj\u00ebzet e nj\u00eb yjet e mi\u201d, nj\u00eb gjendje psikologjike kjo mjaft e r\u00ebnduar, dhe e cila n\u00eb sfondin e saj shoq\u00ebrohet me rrezet e diellit pas nj\u00eb shiu t\u00eb rrept\u00eb:<br \/>\n\u201cKur rrezet e diellit e b\u00ebn\u00eb t\u2019i mbyllte syt\u00eb, u \u00e7udit duke kujtuar se nga dritaret kishte par\u00eb t\u00eb binte shi i rrept\u00eb. \u201cRrezet i ka t\u00eb forta dielli mbas shiut\u201d, tha me vete, duke i zbritur shkall\u00ebt bashk\u00eb me Bardhin.\u201d<\/p>\n<p>Kryepersonazhi vazhdimisht shoq\u00ebrohet nga nj\u00eb ankth, gjendje kjo e cila ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb jo vet\u00ebm me fatin personal por edhe me fatin e t\u00eb tjer\u00ebve. E ve\u00e7anta e k\u00ebtyre personazheve \u00ebsht\u00eb fakti se ata p\u00ebrplasen n\u00eb mes dallg\u00ebve t\u00eb jet\u00ebs dhe m\u00ebshir\u00ebs s\u00eb fatit:<br \/>\n\u201cNes\u00ebr Valentina do ta varros\u00eb burrin, kurse Jeta babain dhe bashk\u00eb me t\u00eb, do ta varrosin shpres\u00ebn e cila i mbajti p\u00ebr shum\u00eb vjet n\u00eb pritje, n\u00eb mendime, n\u00eb vuajtje, n\u00eb k\u00ebrkime dhe n\u00eb st\u00ebrmundime. Atij varri nes\u00ebr do t\u2019ia dor\u00ebzojn\u00eb kockat e njeriut m\u00eb t\u00eb dashur, q\u00eb m\u00eb pas t\u00eb shkojn\u00eb ta nderojn\u00eb me vizita t\u00eb shpeshta. K\u00ebto dy qenie t\u00eb bukura, t\u00eb ndershme, bujare dhe fisnike i katandisi pritja e ankthshme, duke ua vjedhur koh\u00ebn n\u00ebn tortur\u00ebn mizore dhe duke i shp\u00ebrblyer mbas shum\u00eb viteve me lajmin e zi dhe me sjelljen e kockave t\u00eb njeriut t\u00eb tyre m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm.\u201d<\/p>\n<p>Mjaft ngjeth\u00ebse \u00ebsht\u00eb edhe atmosfera e pritjes n\u00eb sall\u00ebn sportive, ku jan\u00eb vendosur arkivolet me flamuj p\u00ebrsip\u00ebr, tablo n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn Bozhlani e d\u00ebshmon aft\u00ebsin\u00eb e p\u00ebrshkrimit t\u00eb nj\u00eb romancieri q\u00eb e laton fjal\u00ebn dhe i kushton kujdes edhe detajit m\u00eb t\u00eb vog\u00ebl, gjithmon\u00eb n\u00eb funksion t\u00eb efekteve psikologjike q\u00eb p\u00ebr q\u00ebllim kan\u00eb zgjimin e nd\u00ebrgjegjes, sidomos t\u00eb nd\u00ebrgjegjeve t\u00eb fjetura:<br \/>\n\u201cSalla e sportit bu\u00e7iste nga fjalimet e politikan\u00ebve. Atdheu ishte kredhur m\u00eb shum\u00eb se kushdo tjet\u00ebr n\u00eb k\u00ebt\u00eb atmosfer\u00eb, duke menduar se n\u00ebn k\u00ebt\u00eb \u00e7ati asnj\u00eb ndeshje sporti nuk arrinte t\u00eb grumbullonte kaq shum\u00eb njer\u00ebz. Brenda atyre mureve asnj\u00ebher\u00eb s&#8217;kishte pasur njer\u00ebz kaq t\u00eb heshtur dhe t\u00eb pik\u00eblluar q\u00eb nxirrnin lot trishtimi. Nj\u00ebzet e nj\u00eb arkivole t\u00eb mbuluara me flamujt kuq e zi e ndryshuan rr\u00ebnj\u00ebsisht atmosfer\u00ebn p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn ekzistonte ajo ngrehin\u00eb. Q\u00eb dit\u00ebn e par\u00eb q\u00eb i soll\u00ebn k\u00ebto arkivole, salla p\u00ebrjetoi nj\u00eb tronditje n\u00eb themelet e saj dhe vazhdonte t\u00eb ndihej e tmerruar si n\u00ebp\u00ebr \u00ebndrra t\u00eb ankthshme. \u201cE shkreta nuk \u00ebsht\u00eb m\u00ebsuar me drama t\u00eb tilla, prandaj e ka marr\u00eb k\u00ebt\u00eb pamje gjysm\u00eb t\u00eb trisht\u00eb dhe gjysm\u00eb t\u00eb zem\u00ebruar\u201d, mendoi ai. Ajo \u00ebsht\u00eb gati t\u00eb shp\u00ebrthej\u00eb p\u00ebrmes vajit, duke th\u00ebn\u00eb: \u201cN\u00ebse keni vendosur t&#8217;i z\u00ebvend\u00ebsoni loj\u00ebrat sportive me k\u00ebto lloj dramash, po filloj t\u00eb plasaritem deri n\u00eb rr\u00ebnim, se nuk mundem ta duroj k\u00ebt\u00eb dhimbje njer\u00ebzore, pavar\u00ebsisht se jam prej betoni\u201d.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb atmosfer\u00eb dhembjeje dhe pik\u00ebllimi, Atdheu s\u00ebrish p\u00ebrballet me turm\u00ebn e p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga njer\u00ebzit e p\u00ebrvuajtur, por edhe nga t\u00eb dhjamurit t\u00eb cil\u00ebt q\u00ebndrojn\u00eb gjakftoht\u00eb:<br \/>\n\u201cT\u00eb nderuar t\u00eb varf\u00ebr, t\u00eb mjer\u00eb, t\u00eb vuajtur, f\u00ebmij\u00eb, prind\u00ebr, familjar\u00eb t\u00eb t\u00eb pagjeturve dhe t\u00eb k\u00ebtyre nj\u00ebzet e nj\u00eb t\u00eb gjeturve, invalid\u00eb e ushtar\u00eb t\u00eb liris\u00eb dhe ju t\u00eb pranish\u00ebm, deri te kryep\u00ebrgjegj\u00ebsi politik i k\u00ebtij qyteti t\u00eb trishtuar!\u201d<\/p>\n<p>Kryepersonzhi shtron nj\u00eb varg pyetjesh t\u00eb cilat jan\u00eb aktuale edhe sot e edhe mot:<br \/>\n\u201c\u00c7far\u00eb lloj p\u00ebrbind\u00ebshi pa zem\u00ebr paska zbritur n\u00eb k\u00ebt\u00eb planet? Me \u00e7far\u00eb motivi i paska sakatosur deri n\u00eb k\u00ebt\u00eb nivel? N\u00eb em\u00ebr t\u00eb kujt? Cili ishte faji i k\u00ebtyre viktimave?\u201d<br \/>\nP\u00ebrball\u00eb turm\u00ebs s\u00eb emocionuar, ai me t\u00eb drejt\u00eb k\u00ebrkon fajtorin, dhe se k\u00ebrkesa e tij p\u00ebr t\u00eb gjetur fajtorin nuk \u00ebsht\u00eb gj\u00eb tjet\u00ebr ve\u00e7se k\u00ebrkes\u00eb q\u00eb ata q\u00eb kan\u00eb b\u00ebr\u00eb krime t\u00eb p\u00ebrballen edhe me nd\u00ebshkime:<br \/>\n\u201cK\u00ebt\u00eb krim ndaj djemve, v\u00ebllez\u00ebrve dhe et\u00ebrve tan\u00eb shqiptar\u00eb e b\u00ebn\u00eb krijesat e llojit ton\u00eb, por q\u00eb i takojn\u00eb rac\u00ebs tjet\u00ebr, asaj serbe. Toka mund t\u00eb tronditet deri n\u00eb b\u00ebrtham\u00ebn e saj duke nxjerr\u00eb nga atje me habi nj\u00eb: \u201cp\u00ebrse?\u201d. Fajin kryesor e ke ti o tok\u00eb e bekuar, q\u00eb k\u00ebta jan\u00eb masakruar deri n\u00eb k\u00ebt\u00eb gjendje! \u201cMos u tallni me mua sidomos sot, kur vet\u00ebp\u00ebrmbajtja \u00ebsht\u00eb tep\u00ebr e v\u00ebshtir\u00eb\u201d, do t\u00eb thot\u00eb ajo.\u201d<\/p>\n<p>N\u00ebp\u00ebrmjet fjalimit t\u00eb kryepersonazhit, Ramadan Bozhlani i ka thurur nj\u00eb apologji t\u00eb t\u00ebr\u00eb tok\u00ebs shqiptare:<br \/>\n\u201cDuke b\u00ebr\u00eb k\u00ebrdi ndaj nesh, duke tentuar t\u00eb na shpopullojn\u00eb p\u00ebrmes dhun\u00ebs, tortur\u00ebs, masakrave, vrasjeve dhe persekutimeve, por ne p\u00ebrballuam \u00e7do gj\u00eb vet\u00ebm q\u00eb t\u00eb q\u00ebndrojm\u00eb k\u00ebtu ku na zbriti vullneti i Zotit. Ja, edhe k\u00ebto nj\u00ebzet e nj\u00eb arkivole e d\u00ebshmojn\u00eb dhe e faktojn\u00eb k\u00ebt\u00eb q\u00eb po them. Dhe toka do t\u00eb na thot\u00eb: \u201cM\u2019i dhuronime nderime, k\u00ebta qenkan heronjt\u00eb e mi, nd\u00ebrsa p\u00ebrbind\u00ebshave njer\u00ebzor\u00eb u thoni se nuk u ka mbetur edhe shum\u00eb koh\u00eb t\u00eb ecin mbi mua dhe se fundin e kan\u00eb tek err\u00ebsira ime\u201d.<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb ligj\u00ebrim t\u00eb p\u00ebrshkall\u00ebzuar emocional, autori gradualisht ia l\u00eb vendin ironis\u00eb dhe pastaj edhe sarkazm\u00ebs, duke shpalosur k\u00ebshtu n\u00eb struktur\u00ebn e romanit, tragjiken e p\u00ebrmasave t\u00eb ve\u00e7anta:<br \/>\n\u201c- P\u00ebrpos q\u00eb na i rr\u00ebmbyen nga krah\u00ebt, &#8211; tha duke i shikuar arkivolet Atdheu. &#8211; I torturuan e i vran\u00eb me gjakftoht\u00ebsi dhe p\u00ebrs\u00ebri nuk u ndien\u00eb t\u00eb ngopur. P\u00ebr ta mbushur k\u00ebt\u00eb vakum eg\u00ebrsie, na lan\u00eb t\u00eb presim gjat\u00eb, t\u00eb shoq\u00ebruar me ankth, me shpres\u00eb, me dhimbje, me lot, me lutje dhe n\u00eb fund, duke na b\u00ebr\u00eb q\u00eb t&#8217;i shesim sht\u00ebpit\u00eb ose tokat p\u00ebr t&#8217;ua d\u00ebrguar parat\u00eb q\u00eb t\u00eb na i kthejn\u00eb t\u00eb gjall\u00eb, por ata na i kthyen n\u00eb k\u00ebt\u00eb gjendje si\u00e7 i kemi tani para. Kjo do t\u00eb thot\u00eb q\u00eb ne i blem\u00eb k\u00ebto eshtra. Dhe ata, presin q\u00eb ne t&#8217;u themi: \u201cFaleminderit q\u00eb na i kthyet eshtrat e familjar\u00ebve tan\u00eb\u201d. At\u00ebher\u00eb edhe k\u00ebt\u00eb d\u00ebshir\u00eb po ua plot\u00ebsojm\u00eb: \u201cFaleminderit Serbi!\u201d.<\/p>\n<p>Fjalimi p\u00ebrpara turm\u00ebs q\u00eb \u00ebsht\u00eb mbledhur p\u00ebr t\u00eb nderuar t\u00eb zhdukurit, kalon vetvetiu n\u00eb nj\u00eb akuz\u00eb t\u00eb fort\u00eb, akuz\u00eb q\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb fare t\u00eb natyrshme th\u00ebrret p\u00ebr drejt\u00ebsi:<br \/>\n\u201c- Edhe pse na e zgjat\u00ebn kaq koh\u00eb dhimbjen p\u00ebr k\u00ebto nj\u00ebzet e nj\u00eb arkivole, &#8211; tha pik\u00eblluesh\u00ebm, &#8211; ata ende ndihen t\u00eb etur dhe vazhdojn\u00eb t\u00eb mbajn\u00eb edhe mij\u00ebra t\u00eb pagjetur t\u00eb tjer\u00eb, duke i l\u00ebn\u00eb edhe shum\u00eb familje shqiptare n\u00eb pritje, si\u00e7 ishim ne. Ata q\u00eb p\u00ebrmes akteve \u00e7njer\u00ebzore u shnd\u00ebrruan n\u00eb figura barbare p\u00ebr ta tronditur deri n\u00eb shfarosje llojin e vet, err\u00ebsira e n\u00ebntok\u00ebs po i pret me padurim. Vet\u00ebm toka e ka fuqin\u00eb e shpagimit, sepse pavar\u00ebsisht se na ka pushtuar dhimbja dhe na ka gjunj\u00ebzuar d\u00ebshp\u00ebrimi, zemrat tona nuk jan\u00eb t\u00eb afta t\u00eb hakmerr\u00ebn duke ua hequr kokat, t&#8217;i gjymtojm\u00eb, t&#8217;i l\u00ebm\u00eb t\u00eb vdesin ngadal\u00eb dhe t&#8217;i mbulojm\u00eb me dh\u00e9 p\u00ebr s\u00eb gjalli, si\u00e7 vepruan ata me m\u00eb ta dashurit tan\u00eb.\u201d<\/p>\n<p>Secila pjes\u00eb e fjalimit n\u00eb vete shpalos nj\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb hidhur, p\u00ebrmasat e s\u00eb cil\u00ebs shtrihen edhe pasi q\u00eb autori e ka p\u00ebrfunduar romanin:<br \/>\n\u201c- Sot, me gjith\u00eb nderimet q\u00eb u takojn\u00eb, do t&#8217;i l\u00ebshojm\u00eb n\u00ebp\u00ebr shtret\u00ebrit e tyre t\u00eb paqes, &#8211; tha pasi mori frym\u00eb thell\u00eb. &#8211; Do t\u2019i mbulojm\u00eb me dheun e tok\u00ebs m\u00ebm\u00eb, p\u00ebr t&#8217;i v\u00ebn\u00eb n\u00eb gjumin e parajs\u00ebs s\u00eb p\u00ebrjetshme. K\u00ebto familje mbi dh\u00e9 q\u00eb mbartin dhimbje t\u00eb fuqishme n\u00eb zemrat e tyre fisnike, a meritojn\u00eb q\u00eb p\u00ebrpos k\u00ebsaj dhimbjeje t\u00eb madhe t\u00eb ken\u00eb edhe halle t\u00eb tjera?! Neve, sot e tutje, na shtohet edhe nj\u00eb breng\u00eb, se si t&#8217;i sigurojm\u00eb parat\u00eb p\u00ebr lule kur t\u00eb shkojm\u00eb t&#8217;i vizitojm\u00eb varret e k\u00ebtyre nj\u00ebzet e nj\u00eb trupave heroik\u00eb. Por, ka vullnetmir\u00eb brenda k\u00ebtij universi. Natyra sot p\u00ebrmes zem\u00ebrgjer\u00ebsis\u00eb s\u00eb saj premtoi t\u00eb na dhuroj\u00eb lulet e saj m\u00eb t\u00eb bukura pa asnj\u00eb qindark\u00eb, p\u00ebr t&#8217;i nderuar k\u00ebto varre. Stina e dimrit u zotua se p\u00ebrmes bor\u00ebs do t&#8217;i b\u00ebj\u00eb k\u00ebto varre t\u00eb ndri\u00e7ojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb se \u00e7do gj\u00eb tjet\u00ebr. Po ashtu, dielli dhe h\u00ebna u zotuan se do t&#8217;i nderojn\u00eb p\u00ebrmes rrezeve dhe drit\u00ebs s\u00eb tyre.\u201d<\/p>\n<p>S\u2019do mend se drama e shpalosur shpirt\u00ebrore n\u00eb vetvete shtron edhe pyetje t\u00eb shumta p\u00ebr p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb e elitave politike n\u00eb gjith\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn shqiptare, n\u00eb gjith\u00eb trojet ku u zhvillua kjo tragjedi n\u00eb aktet e saj m\u00eb makabre:<\/p>\n<p>\u201c- K\u00ebt\u00eb trupa q\u00eb i kemi para vetes, nj\u00ebz\u00ebri po shprehin mir\u00ebnjohje p\u00ebr gjith\u00eb gatishm\u00ebrin\u00eb e qiellit, tok\u00ebs, diellit dhe natyr\u00ebs, &#8211; tha pasi e ngriti kok\u00ebn nga letra. &#8211; Kurse nga eshtrat e tyre formuan nj\u00eb k\u00ebrkes\u00eb p\u00ebr njer\u00ebzit q\u00eb jan\u00eb t\u00eb veshur me petkun e p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb politike, q\u00eb n\u00ebnave, baballar\u00ebve, nuseve, f\u00ebmij\u00ebve, motrave dhe v\u00ebllez\u00ebrve t\u00eb tyre t&#8217;ua leht\u00ebsojn\u00eb barr\u00ebn duke ua siguruar kafshat\u00ebn e buk\u00ebs, strehimin, arsimimin e f\u00ebmij\u00ebve dhe mosc\u00ebnimin e dinjitetit dhe t\u00eb moralit t\u00eb tyre.\u201d<\/p>\n<p>Atdheu me t\u00eb drejt\u00eb k\u00ebrkon p\u00ebrgjegj\u00ebsi nga ata q\u00eb e kan\u00eb neglizhuar fatin e t\u00eb zhdukurve: \u201cRuajuni mallkimit t\u00eb k\u00ebtyre familjeve, se ai mallkim i plasarit\u00eb edhe shk\u00ebmbinjt\u00eb!\u201d<br \/>\nNj\u00eb oratori e llojit t\u00eb rrall\u00eb me t\u00eb cil\u00ebn \u00ebsht\u00eb d\u00ebshmuar Atdheu, e ka impresionuar turm\u00ebn, n\u00eb nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb kryepersonazhi ec\u00ebn mes reve t\u00eb kujtimeve:<br \/>\n\u201cN\u00eb arkivolin e par\u00eb q\u00eb e mbanin kat\u00ebr ushtar\u00eb ishin eshtrat e Fisnikut, kurse n\u00eb t\u00eb dytin t\u00eb Besnikut. Pastaj, t\u00eb tjer\u00ebt mbas tyre shkonin drejt varreve.<br \/>\n\u201cRadhitja qenka b\u00ebr\u00eb n\u00eb baz\u00eb t\u00eb mosh\u00ebs\u201d, tha me vete, nd\u00ebrsa nisi t\u00eb ecte pas tyre.\u201d<\/p>\n<p>Me po t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn zot\u00ebsi, autori ka paraqitur kolon\u00ebn me arkivolet mbi supe (e cila parakalon n\u00ebp\u00ebr qytet), si dhe pamjen e nj\u00eb fytyre tjet\u00ebr q\u00eb b\u00ebn sehir:<br \/>\n\u201cFotografit\u00eb e politikan\u00ebve t\u00eb pispillosur n\u00eb t\u00eb dyja an\u00ebt e bulevardit q\u00eb mbanin numra dhe slogane, e nevrikos\u00ebn. N\u00ebp\u00ebr ato postera fytyrat e buz\u00ebqeshura shk\u00eblqenin nga makijazhi. I erdhi t\u2019i mallkonte, por p\u00ebrs\u00ebri e p\u00ebrmbajti veten. Posterat p\u00ebrgjat\u00eb t\u00ebr\u00eb rrug\u00ebs ndodheshin midis flamujve n\u00eb gjys\u00ebmshtiz\u00eb. Atdheut iu duk p\u00ebr nj\u00eb \u00e7ast se ata flamuj po mbanin zi p\u00ebr k\u00ebt\u00eb qytet, se \u00e7far\u00eb njer\u00ebzish pa dinjitet po kandidonin p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb administrimin e tij. N\u00eb at\u00eb \u00e7ast v\u00ebrejti duke u nxituar jasht\u00eb kolon\u00ebs Vegimin, t\u00eb cilin e ndoqi me shum\u00eb shqet\u00ebsim. Ai iu afrua Kushtrimit, i cili kishte qen\u00eb duke i hequr fotografit\u00eb e politikan\u00ebve dhe m\u00eb pas duke i hedhur n\u00ebp\u00ebr koshat e mbeturinave.<\/p>\n<p>&#8211; Sot ka dit\u00eb zie, &#8211; thoshte me z\u00eb Kushtrimi. &#8211; Nuk dua t\u2019i shoh k\u00ebta hajdut\u00eb duke buz\u00ebqeshur.\u201d<br \/>\nN\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrmbledhur \u00ebsht\u00eb skalitur s\u00ebrish drama e kryepersonazhit, i cili gjat\u00eb gjith\u00eb koh\u00ebs q\u00ebndron n\u00eb krah t\u00eb popullit, priz\u00ebm ky n\u00eb t\u00eb cilin Bozhlani e ka dh\u00ebn\u00eb t\u00eb mish\u00ebruar aq shum\u00eb dashurin\u00eb e nd\u00ebrsjellt\u00eb n\u00eb binomin Atdheu-Populli:<br \/>\n\u201cV\u00eblla, tha me vete Atdheu, ky qytet po mban zi p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb ju sot. I sheh flamujt komb\u00ebtar\u00eb se si e shprehin dhimbjen n\u00eb gjysm\u00ebshtiz\u00eb ? Ti dikur e skalite me dashuri nj\u00eb shqiponj\u00eb, n\u00eb gjoksin e s\u00eb cil\u00ebs e fute nj\u00eb or\u00eb q\u00eb e mbaje t\u00eb fshehur nga pushtuesi serb. At\u00eb or\u00eb sot e mbaj t\u00eb varur n\u00eb murin e dhom\u00ebs s\u00eb ndej\u00ebs dhe e konsideroj si gj\u00ebn\u00eb m\u00eb t\u00eb shtrenjt\u00eb. Shikoj shqiponjat se si jan\u00eb shfaqur n\u00ebp\u00ebr flamuj n\u00eb \u00e7do vend t\u00eb k\u00ebtij qyteti. I sheh sa shum\u00eb jan\u00eb? T\u00eb gjitha kan\u00eb dal\u00eb p\u00ebr ju, p\u00ebr t&#8217;ju p\u00ebrcjell\u00eb me pik\u00ebllim dhe nderim p\u00ebr n\u00eb varr. Para jush keni nj\u00eb burr\u00eb patriot q\u00eb vuan psiqikisht dhe moralisht p\u00ebr hir t\u00eb familjes q\u00eb iu masakrua n\u00eb luft\u00eb. I sheh se si ju mbajn\u00eb n\u00eb krah\u00eb ushtar\u00ebt tan\u00eb dhe mbrapa jush keni nj\u00eb kolon\u00eb t\u00eb gjat\u00eb me fshatar\u00eb e qytetar\u00eb, invalid\u00eb e veteran\u00eb t\u00eb luft\u00ebs, familjar\u00eb t\u00eb t\u00eb pagjeturve, jetim\u00eb t\u00eb luft\u00ebs, profesor\u00eb, student\u00eb dhe nx\u00ebn\u00ebs?<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb kolon\u00eb t\u00eb gjat\u00eb ndoshta ke k\u00ebrkuar babain dhe n\u00ebn\u00ebn, tha duke iu mbushur syt\u00eb me lot, por sot fatkeq\u00ebsisht jam vet\u00ebm un\u00eb nga familja jon\u00eb. Babai u vra n\u00eb nj\u00eb betej\u00eb n\u00eb luft\u00eb. N\u00ebna vuajti shum\u00eb p\u00ebr ty. Prej dit\u00ebs kur t\u00eb rr\u00ebmbyen nga duart e saj, m\u00eb nuk e kam par\u00eb duke qeshur. U tjet\u00ebrsua n\u00eb qenien m\u00eb t\u00eb trisht\u00eb t\u00eb k\u00ebtij planeti. Koh\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe e kalonte pran\u00eb dritares duke shikuar \u00e7do \u00e7ast fundin e udh\u00ebs se mos po i shfaqeshe. \u00c7do her\u00eb b\u00ebnte lutje t\u00eb gjata p\u00ebr ty e pastaj ato i vazhdonte edhe kur shtrihej n\u00eb shtrat.<\/p>\n<p>Pavar\u00ebsisht se u mundua t\u2019i fshihte lot\u00ebt nga un\u00eb, shum\u00eb her\u00eb e pata z\u00ebn\u00eb duke qar\u00eb. Ajo \u00e7do dit\u00eb shkonte te shoqata e t\u00eb zhdukurve p\u00ebr t\u2019u informuar p\u00ebr ty. Nj\u00eb dit\u00eb m\u00eb tha: \u201cSikur edhe eshtrat e tij t\u00eb m\u2019i sjellin sa jam gjall\u00eb, do t\u2019ia mbuloj me dh\u00e9 me k\u00ebto dy duar dhe pastaj do t\u00eb shkoja t\u00eb \u00e7mallesha pran\u00eb varrit t\u00eb tij \u00e7do dit\u00eb\u201d. Kur nj\u00eb dit\u00eb u ktheva nga shkolla, e gjeta te dritarja duke shikuar fundin e lagjes, e thirra disa her\u00eb, por ajo nuk m\u2019u p\u00ebrgjigj dhe kur hyra brenda, e kuptova q\u00eb kishte vdekur. Atje ku do t&#8217;ju varrosim, nuk i ke larg as n\u00ebn\u00ebn, as babain. Kur t\u00eb takohesh me ta, p\u00ebrqafoi nga ana ime dhe thuaju se un\u00eb vazhdoj t&#8217;i zbatoj virtytet t\u00eb cilat m\u2019i kan\u00eb ushqyer me shum\u00eb dashuri. Kujtimi p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb ju m\u00eb jep kurajo ta vazhdoj jet\u00ebn me ndershm\u00ebri\u201d, tha duke i ndier lot\u00ebt se si i rridhnin n\u00ebp\u00ebr faqe. Kolona vazhdonte pik\u00eblluesh\u00ebm dhe me r\u00ebnkime drejt varreve&#8230;\u201d<\/p>\n<p>Nj\u00eb dimension t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb ka shpalosur autori edhe p\u00ebrmes bised\u00ebs q\u00eb b\u00ebn nj\u00ebri nga ngush\u00ebllimtar\u00ebt me xha Bardhin, e ku poenta \u00ebsht\u00eb sa e qart\u00eb po aq edhe aktuale:<br \/>\n\u201c- Faleminderit bac\u00eb, &#8211; tha Mensuri. &#8211; Ju paskeni mbetur pa familje, por po e shijoni s\u00eb bashku me ne lirin\u00eb p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn ata dhan\u00eb jet\u00ebn. Liria e k\u00ebtij vendi ka nevoj\u00eb p\u00ebr njer\u00ebz t\u00eb ndersh\u00ebm e t\u00eb arsimuar dhe modelin e denj\u00eb e pash\u00eb te ju p\u00ebrgjat\u00eb fjalimit. Ju jeni vazhduesi i misonit fisnik t\u00eb familjes suaj, por n\u00eb kushte t\u00eb tjera, q\u00eb nuk i quaj t\u00eb lehta, pavar\u00ebsisht se nuk po na qeveris m\u00eb pushtuesi, por ne vet\u00eb. Mua mbas luft\u00ebs m\u2019u dha nj\u00eb post n\u00eb nj\u00eb institucion dhe jam tmerruar kur kam hasur n\u00eb egoizmin e t\u00ebrbuar t\u00eb politikan\u00ebve. Ato sjellje dhe q\u00ebndrime shp\u00ebrfill\u00ebse n\u00eb lirin\u00eb e \u00ebnd\u00ebrruar me shekuj, m\u00eb mb\u00ebrthyen n\u00eb nj\u00eb skut\u00eb t\u00eb heshtur. Nga pozita q\u00eb isha e kisha t\u00eb pamundur ta ndaloja at\u00eb ego n\u00eb kurriz t\u00eb popullit. Duke mos e pranuar bashk\u00ebjetes\u00ebn e till\u00eb, si p\u00ebrfundim, vendosa t\u00eb t\u00ebrhiqesha.\u201d<\/p>\n<p>Duke e nxjerrur n\u00eb sfond figur\u00ebn e protagonist\u00ebtit t\u00eb ri (Mensurit) fare n\u00eb fund t\u00eb romanit, Bozhlani n\u00ebp\u00ebrmes proz\u00ebs poetike i ka thurur nj\u00eb himn liris\u00eb s\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb, p\u00ebr t\u00eb d\u00ebshmuar se liria e mir\u00ebfillt\u00eb \u00ebsht\u00eb liri e merituar dhe se si e till\u00eb ajo nuk mund t\u00eb jet\u00eb kurr\u00eb nj iluzion apo nj\u00eb fars\u00eb:<br \/>\n\u201c &#8211; Ideali p\u00ebr lirin\u00eb, &#8211; tha, pasi e tymosi cigaren, &#8211; m\u00eb b\u00ebri t&#8217;i kem kat\u00ebr luft\u00ebra mbi supe, betejat e t\u00eb cilave m\u00eb hap\u00ebn plag\u00eb t\u00eb shumta e n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, m\u00eb dhan\u00eb forc\u00eb q\u00eb t\u2019u p\u00ebrkushtohem m\u00eb shum\u00eb, deri n\u00eb shijimin e liris\u00eb n\u00eb ato vende dhe n\u00eb fund, n\u00eb vendin tim. Misioni im ishte liria njer\u00ebzore n\u00eb Gadishullin Ballkanik dhe pavar\u00ebsisht se sot nuk kam para p\u00ebr t&#8217;i sh\u00ebruar plag\u00ebt q\u00eb m\u00eb rrjedhin nga luft\u00ebrat, p\u00ebrs\u00ebri do t\u00eb luftoja p\u00ebr hir t\u00eb liris\u00eb, sepse ajo \u00ebsht\u00eb m\u00eb e shenjt\u00eb se \u00e7do gj\u00eb tjet\u00ebr mbi k\u00ebt\u00eb dh\u00e9. Prandaj ne kemi nevoj\u00eb p\u00ebr njer\u00ebz q\u00eb e \u00e7mojn\u00eb dhe e konsolidojn\u00eb k\u00ebt\u00eb liri.\u201d<br \/>\nAtdheu si kryepersonazh \u00ebsht\u00eb z\u00ebri i nd\u00ebrgjegj\u00ebs dhe i arsyes, z\u00eb t\u00eb cilin Bozhlani e ka artikluar sa me sukses po aq edhe me kjudes t\u00eb d\u00ebshmuar:<\/p>\n<p>\u201cUn\u00eb synoj me gjith\u00eb qenien time mir\u00ebqenien e k\u00ebtyre njer\u00ebzve t\u00eb mjer\u00eb, tha me vete Atdheu, por nuk e di a do t\u00eb jem n\u00eb gjendje n\u00eb t\u00eb ardhmen ta pranoj nj\u00eb barr\u00eb kaq t\u00eb shenjt\u00eb mbi supet e mia t\u00eb dob\u00ebta. Kam frik\u00eb se mos po djall\u00ebzohem n\u00eb t\u00eb ardhmen, meq\u00eb na kan\u00eb ngjallur frik\u00eb k\u00ebta q\u00eb me leht\u00ebsi kan\u00eb marr\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi dhe kan\u00eb abuzuar me t\u00eb pastaj n\u00eb kurriz t\u00eb popullit. Fatkeq\u00ebsisht, na kan\u00eb mbetur shum\u00eb pak njer\u00ebz p\u00ebr t\u2019u ndjekur si modele\u201d.<\/p>\n<p>I till\u00eb \u00ebsht\u00eb edhe personazhi tjet\u00ebr &#8211; Kushtrimi, i cili mish\u00ebron dashurin\u00eb p\u00ebr atdheun dhe p\u00ebr njer\u00ebzit e thjesht\u00eb t\u00eb popullit, dhe i cili s\u00ebrish n\u00eb simbolik\u00ebn e emrit q\u00ebndron krah p\u00ebr krah me Atdheun dhe me Vegimin:<br \/>\n\u201cMbas izolimit, po rrug\u00ebton p\u00ebrs\u00ebri n\u00ebp\u00ebr udh\u00ebt e k\u00ebtij qyteti\u201d, mendoi Atdheu duke rendur pas tij. \u201cKy qytet pa ty ishte i zbraz\u00ebt, ishte veshur me rroba t\u00eb zeza prej dit\u00ebs q\u00eb t\u00eb burgos\u00ebn, prandaj \u00e7do hap ia shton lumturin\u00eb\u201d. Vuri re se si e shikonin me habi qytetar\u00ebt nga t\u00eb gjitha an\u00ebt. \u201cTi ishe i njohur, tha me vete Atdheu, por tani je b\u00ebr\u00eb i famsh\u00ebm p\u00ebr \u00e7dok\u00ebnd n\u00eb k\u00ebt\u00eb qytet, p\u00ebr fshatrat p\u00ebrreth dhe p\u00ebr t\u00eb gjitha vendet e k\u00ebtij shteti. Sot nuk je hero vet\u00ebm i t\u00eb gjall\u00ebve, por edhe i t\u00eb vdekurve. Me aktin t\u00ebnd t\u00eb vdekurit i \u00e7lirove nga nj\u00eb e keqe q\u00eb i st\u00ebrmundonte dhe nuk i linte t\u00eb qet\u00eb atje ku jan\u00eb. Pas b\u00ebm\u00ebs t\u00ebnde, nuk besoj m\u00eb se politikan\u00ebt do t\u2019i g\u00ebzojn\u00eb votat e t\u00eb vdekurve. M\u00eb, t\u00eb vdekurit nuk do t\u00eb jen\u00eb pjes\u00eb e listave t\u00eb votimit\u201d.<\/p>\n<p>Portreti i Kushtrimit \u00ebsht\u00eb plot\u00ebsur duke e paraqitur at\u00eb edhe nga nj\u00eb dimension tjet\u00ebr, dimension i cili sa vie e po b\u00ebhet gati p\u00ebrditshm\u00ebri n\u00eb mjerimin e nj\u00eb mjedisi t\u00eb katandisur mes ankthit dhe shpres\u00ebs:<br \/>\n\u201cI gjori, tha me vete, meq\u00eb kishte d\u00ebgjuar se politikan\u00ebt e sotit i b\u00ebjn\u00eb edhe t\u00eb vdekurit t\u00eb votojn\u00eb, kishte pasur frik\u00eb se edhe familjen e tij do ta b\u00ebnin t\u00eb votonte, prandaj pa zbardhur dita e zgjedhjeve politike, kishte shkuar te varret me nj\u00eb lopat\u00eb dhe karroc\u00eb. Atje i kishte zhvarrosur arkivolet e familjar\u00ebve dhe m\u00eb pas i kishte mbartur deri n\u00eb sht\u00ebpi me karroc\u00eb q\u00eb t\u2019i mbante aty, derisa t\u00eb kalonte dita e zgjedhjeve, p\u00ebr t\u2019i ruajtur sa m\u00eb mir\u00eb nga grabitja e vot\u00ebs. Kur kalimtar\u00ebt e kishin par\u00eb duke i bartur arkivolet sip\u00ebr karroc\u00ebs, kishin menduar se ishte mjesht\u00ebr i arkivoleve. Nd\u00ebrsa sillte arkivolin e fundit n\u00eb sht\u00ebpi, i ishte rr\u00ebzuar nga karroca dhe eshtrat ishin shp\u00ebrndar\u00eb n\u00ebp\u00ebr rrug\u00eb. Kalimtar\u00ebt ishin tmerruar dhe kishin lajm\u00ebruar policin\u00eb se \u201cdikush po vidhte t\u00eb vdekurit\u201d. Nga ajo dit\u00eb, sot b\u00ebhen tre muaj q\u00eb Kushtrimi n\u00eb burg\u201d, tha me vete duke ndier dhimbje n\u00eb shpirt. \u201cN\u00eb burg duhet t\u00eb ishin ata q\u00eb luajn\u00eb me dinjitetin e t\u00eb vdekurve\u201d, mendoi duke shikuar atje ku i kishte vendosur flet\u00ebt me njoftime p\u00ebr protest\u00ebn e s\u00eb m\u00ebrkur\u00ebs.\u201d<\/p>\n<p>E gjith\u00eb kjo ka edhe nj\u00eb aspekt tjet\u00ebr q\u00eb mba vul\u00ebn e paskrupullt:<br \/>\n\u201c- I paskan hequr njoftimet e protest\u00ebs! &#8211; tha Atdheu me pik\u00ebllim.\u201d<br \/>\nN\u00eb sfond t\u00eb k\u00ebtij realiteti t\u00eb hidhur shfaqet nj\u00eb form\u00eb e re dhe tep\u00ebr e sofistikuar, e cila doemos se t\u00eb kujton diferencimin e dikursh\u00ebm ideo-politik q\u00eb zbatonte nomenklatura komuniste p\u00ebr t\u00eb d\u00ebshmuar lojalitetin dhe servilitetin e mjerimit t\u00eb vet:<br \/>\n\u201cVegimi nuk u habit aspak nga lajmi q\u00eb i dha Atdheu dhe u kthye me qet\u00ebsi tre hapa pas.<br \/>\n&#8211; Nuk ke pse habitesh, &#8211; i tha duke buz\u00ebqeshur. &#8211; Azmiu, shoku im i shkoll\u00ebs s\u00eb mesme \u00ebsht\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb b\u00ebj\u00eb \u00e7do gj\u00eb p\u00ebr t\u2019u hakmarr\u00eb ndaj meje, vet\u00ebm pse kam kund\u00ebrshtuar ta votoj. Paaft\u00ebsin\u00eb e tij mundohet ta z\u00ebvend\u00ebsoj\u00eb me hakmarrje ndaj atyre q\u00eb e kund\u00ebrshtojn\u00eb at\u00eb dhe partin\u00eb e tij. Ai m\u00eb shkarkoi nga detyra e profesorit dhe shum\u00eb pak shpresa kam p\u00ebr t\u2019u rikthyer n\u00eb at\u00eb shkoll\u00eb sa t\u00eb ket\u00eb fuqi politike ai, edhe sikur \u00e7do dit\u00eb t\u00eb b\u00ebhen protesta.\u201d<\/p>\n<p>E djeshmja rishfaqet n\u00eb rrethin e saj vicioz, maskat bien sepse romancieri ua ka \u00e7jerr\u00eb mask\u00ebn kameleon\u00ebve t\u00eb shumt\u00eb:<br \/>\n\u201cNjoftim, p\u00ebr protest\u00eb! Ju ftojm\u00eb t\u00eb na bashk\u00ebngjiteni n\u00eb protest\u00ebn e s\u00eb m\u00ebrkur\u00ebs nga ora 13:00, p\u00ebrball\u00eb komun\u00ebs, p\u00ebr t\u00eb kthyer n\u00eb vendin e tij t\u00eb pun\u00ebs profesorin e denj\u00eb Vegim Berisha, t\u00eb shkarkuar pa asnj\u00eb arsye nga Drejtoria e Arsimit. P\u00ebrkushtimi i tij madh\u00ebshtor la gjurm\u00eb n\u00eb luft\u00eb dhe n\u00eb edukimin e brezave t\u00eb k\u00ebtij qyteti, prandaj ndihemi t\u00eb obliguar moralisht dhe komb\u00ebtarisht q\u00eb t\u2019i kthejm\u00eb shkoll\u00ebs m\u00ebsimdh\u00ebn\u00ebsit me dinjtet, p\u00ebr t\u00eb mos na r\u00ebnduar pesha e mallkimit n\u00eb t\u00eb ardhmen\u201d.<\/p>\n<p>P\u00ebrve\u00e7 zem\u00ebr-klithjes \u201cPartia n\u00eb pushtet\u201d (e q\u00eb paralajm\u00ebron s\u00ebrish zymt\u00ebsi dhe bab\u00ebzi t\u00eb trash\u00ebguar nga mend\u00ebsia komuniste), Atdheu shfaq edhe zem\u00ebr-klithjen tjet\u00ebr: \u201cEdhe nj\u00ebqind e pes\u00ebdhjet\u00eb e pes\u00eb kan\u00eb ngelur t\u00eb pagjetur n\u00eb k\u00ebt\u00eb qytet, duke i mbajtur n\u00eb makth familjet e tyre, nd\u00ebrsa populli yn\u00eb ka gjithsej dy mij\u00eb t\u00eb zhdukur aktualisht\u201d.<br \/>\nGjith\u00eb shqet\u00ebsim dhe ankth \u00ebsht\u00eb edhe zem\u00ebr-klithja e Kushtrimit, i cili gjithsesi n\u00eb vete mish\u00ebron idealistin e paepur:<\/p>\n<p>\u201c- M\u00eb liruan nga burgu, &#8211; thoshte me z\u00eb t\u00eb lart\u00eb. &#8211; Tani \u00e7do dit\u00eb do t\u00eb m\u00eb keni pran\u00eb. Zgjedhjet e mallkuara ik\u00ebn dhe juve ju shp\u00ebtova nga vota. &#8211; Pastaj u ngrit dhe filloi t\u00eb p\u00ebrqafonte secilin varr t\u00eb familjes.\u201d<br \/>\nN\u00ebp\u00ebrmjet Kushtrimit, autori ka paraqitur nderimin q\u00eb duhet t\u00eb ket\u00eb shoq\u00ebria p\u00ebr t\u00eb r\u00ebn\u00ebt e liris\u00eb:<br \/>\n\u201cKushtrimi ua rr\u00ebmbeu v\u00ebmendjen p\u00ebrs\u00ebri. Ai i kap\u00ebrceu disa varre dhe u ndal p\u00ebrball\u00eb varrit t\u00eb Fisnikut. E k\u00ebrrusi shpin\u00ebn dhe e puthi ballin e tij. Pastaj u ngrit dhe shkoi pran\u00eb varreve t\u00eb d\u00ebshmor\u00ebve, duke i p\u00ebrsh\u00ebndetur me dor\u00eb n\u00eb zem\u00ebr.<br \/>\n&#8211; Kushtrimi qenka i lumtur vet\u00ebm n\u00eb mes t\u00eb varreve, &#8211; tha Atdheu duke e ndjekur.<br \/>\n&#8211; K\u00ebt\u00eb lumturi nuk ia ofrojn\u00eb t\u00eb gjall\u00ebt, prandaj, &#8211; tha Vegimi, po ashtu, duke e shikuar se si i p\u00ebrsh\u00ebndeste d\u00ebshmor\u00ebt. &#8211; Madje t\u00eb gjall\u00ebt po e b\u00ebjn\u00eb t\u00eb vuaj\u00eb, duke e b\u00ebr\u00eb pjes\u00eb t\u00eb burgut dy her\u00eb.\u201d<\/p>\n<p>E ve\u00e7ant\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebrmasa e paraqitjes s\u00eb k\u00ebtij personazhi: \u201cKushtrimi kishte harruar q\u00eb ata ishin duke e pritur dhe ecte mbi varre si duke vall\u00ebzuar.\u201d K\u00ebshtu e ka paraqitur Bozhlani g\u00ebzimin tep\u00ebr dometh\u00ebn\u00ebs t\u00eb nj\u00ebrit prej personazheve, nd\u00ebrkaq q\u00eb ka shfaqur n\u00eb sfond edhe fatin tragjik t\u00eb Teut\u00ebs:<br \/>\n\u201cAtdheu ia nguli shikimin varrit q\u00eb ishte jo larg atij t\u00eb Fatosit, i cili para nj\u00eb muaji ishte b\u00ebr\u00eb pjes\u00eb e varreve t\u00eb t\u00eb vrar\u00ebve n\u00eb luft\u00eb. Mezi kishin r\u00ebn\u00eb dakord me komun\u00ebn q\u00eb ta varrosnin aty Teut\u00ebn, pasi e kishin nxjerr\u00eb me mundime nga pusi.<\/p>\n<p>\u201cAjo e meriton t\u00eb pushoj\u00eb n\u00eb at\u00eb vend, pasi e helmuan, serb\u00ebt ia vran\u00eb t\u00eb dashurin student, pastaj e dhunuan n\u00eb luft\u00eb dhe ia mbyt\u00ebn shoqet n\u00eb pus\u201d, tha me vete. Ajo ishte e vrar\u00eb para gjith\u00eb k\u00ebtyre t\u00eb tjer\u00ebve, pavar\u00ebsisht se frymoi edhe mbasi ishin varrosur t\u00eb gjith\u00eb ata q\u00eb u vran\u00eb n\u00eb luft\u00eb\u201d. Teuta i kishte th\u00ebn\u00eb xha Bardhit: \u201cPo shkoj te shoqet\u201d dhe atij, pavar\u00ebsisht se i kishte ting\u00eblluar \u00e7uditsh\u00ebm, nuk e kishte marr\u00eb seriozisht. Por, ajo v\u00ebrtet erdhi te shoqet duke hyr\u00eb p\u00ebrmes port\u00ebs s\u00eb pusit.\u201d<\/p>\n<p>Romani i Ramadan Bozhlanit n\u00eb kornizat e struktur\u00ebs s\u00eb tij kohore, ka p\u00ebrfshir\u00eb historin\u00eb dhe p\u00ebrs\u00ebristjet e saj ciklike me sfonde tragjike. E djeshmja p\u00ebrplaset me t\u00eb sotmen, e sotmja paralajm\u00ebron t\u00eb nes\u00ebrmen. Ankthi dhe makthi jan\u00eb pjes\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebse e jet\u00ebs tragjike t\u00eb nj\u00eb brezi, t\u00eb cilit gj\u00ebma dhe gjaku i q\u00ebndrojn\u00eb mbi kok\u00eb si shpata e Damokleut. Autori me t\u00eb drejt\u00eb ka shtruar pyetjen se p\u00ebrse ran\u00eb kaq shum\u00eb tragjedi mbi ne, madje n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrs\u00ebritur?! Varrezat masive dhe fati i t\u00eb zhdukurve e t\u00eb pagjeturve, b\u00ebhen pjes\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebse e nj\u00eb realiteti t\u00eb hidhur, e asaj q\u00eb me t\u00eb drejt\u00eb \u00ebsht\u00eb quajtur paqja e p\u00ebrgjakshme. Hipokrizia e disa qarqeve t\u00eb caktuara, b\u00ebhet dora e djatht\u00eb e k\u00ebtij realiteti, pa t\u00eb cil\u00ebn dor\u00eb ky realitet v\u00ebshtir\u00eb se do t\u00eb mund t\u00eb ekzistonte.<\/p>\n<p>P\u00ebrball\u00eb jan\u00eb dy breza, dy bot\u00eb, dy kahje, dy mend\u00ebsi. N\u00eb nj\u00ebr\u00ebn an\u00eb q\u00ebndron Atdheu me shok\u00ebt e tij, e n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr q\u00ebndrojn\u00eb shpirtat e vdekur. Idealizma dhe makiavelizma. \u00cbndrra p\u00ebr liri dhe orekset e shfrenuara p\u00ebr t\u2019u pasuruar me \u00e7do kusht, madje edhe me \u00e7mimin e dinjitetit komb\u00ebtar e njer\u00ebzor! N\u00eb sfond \u00ebsht\u00eb gjithashtu populli, \u00ebsht\u00eb shpresa e tij ajo q\u00eb triumfon p\u00ebrmbi t\u00eb gjitha katrahurat. \u00cbsht\u00eb zem\u00ebr-klithja e shkrimtarit i cili ua kushton romanin \u201cbrezave q\u00eb do t\u00eb vijn\u00eb\u201d. Duke d\u00ebshmuar p\u00ebr krimet makabre, shkrimtari sfidon mizorit\u00eb dhe barbarit\u00eb e b\u00ebra mbi nj\u00eb popull t\u00eb lasht\u00eb e t\u00eb shum\u00ebvuajtur. Duke i b\u00ebr\u00eb thirrje arsyes njer\u00ebzore, Ramadan Bozhlani p\u00ebrmes vepr\u00ebs s\u00eb tij artistike, i ka b\u00ebr\u00eb thirrje nd\u00ebrgjegj\u00ebs njer\u00ebzore. Duke shfaqur prirjen e tij krijuese, ai ka ka d\u00ebshmuar at\u00eb q\u00eb ka paraljm\u00ebruar n\u00ebp\u00ebrmes nj\u00ebrit nga personazhet e tij: \u201dAft\u00ebsia e shkrimtar\u00ebve q\u00ebndron n\u00eb ngjeshjen e realitetit brenda kopertinave t\u00eb romanit\u201d.<\/p>\n<p>Nuk ka dyshim se Bozhlani ia ka dalur mjaft mir\u00eb n\u00eb paraqitjen e nj\u00eb relaiteti t\u00eb till\u00eb t\u00eb hidhur, madje e ka b\u00ebr\u00eb nj\u00eb gj\u00eb t\u00eb till\u00eb duke thyer klishet\u00eb e pa ngarkesa emocionale. Prandaj, nuk \u00ebsht\u00eb rast\u00ebsi pse epilogu i romanit n\u00eb vete mbart\u00eb titullin e tij:<br \/>\n\u201cK\u00ebmbana e or\u00ebs e nxori nga ajo bot\u00eb \u00ebnd\u00ebrruese dhe p\u00ebrs\u00ebri po e linte t\u00eb dremiste p\u00ebrmes tingujve t\u00eb saj.<\/p>\n<p>&#8211; Un\u00eb jam klithja e nd\u00ebrgjegjes! &#8211; tha z\u00ebri misterioz me osh\u00ebtim\u00eb.\u201d<br \/>\nPa dyshim, nj\u00eb epilog i cili jo vet\u00ebm q\u00eb n\u00eb sfond ka err\u00ebsir\u00ebn e cila shp\u00ebrndahet nga rrezet e h\u00ebn\u00ebs, por q\u00eb sh\u00ebrben si nj\u00eb zem\u00ebr-thirjje p\u00ebr nj\u00eb katarsis t\u00eb domosdosh\u00ebm:<br \/>\n\u201c- Kush ishte vall\u00eb? &#8211; pyeti Fatosi.<br \/>\n\u201cKlithja e nd\u00ebrgjegjes\u201d, tha me vete Atdheu, duke shikuar h\u00ebn\u00ebn se si ndri\u00e7onte.\u201d<br \/>\nGjithsesi, ajo q\u00eb \u00ebsht\u00eb th\u00ebn\u00eb prej koh\u00ebsh n\u00eb Librin e Shenjt\u00eb:<br \/>\n\u201cDHE M\u00cb THA \u00cbNGJ\u00cbLLI: NUK DO T\u00cb KESH ASK\u00cb PRAN\u00cb, POS VEPRAVE TUA!\u201d&#8230;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Xhemail Peci N\u00eb romanin e Ramadan Bozhlanit e ve\u00e7anta shkrihet me t\u00eb p\u00ebrgjithshmen, individualja me kolektiven, fati i djesh\u00ebm me ankthin p\u00ebr t\u00eb sotmen dhe me shpres\u00ebn p\u00ebr t\u00eb nes\u00ebrmen; ballafaqohen fate njer\u00ebzish, pik\u00ebpyetje dhe m\u00ebdyshje, shqet\u00ebsime dhe preokupime q\u00eb tejkalojn\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb koh\u00eb, e q\u00eb shtrihen n\u00eb hap\u00ebsira mij\u00ebvje\u00e7ar\u00ebsh t\u00eb shumt\u00eb, madje deri n\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":30353,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,8,11],"tags":[],"class_list":["post-30352","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-artikuj","category-letersi","category-roman"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.6 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>RAMADAN BOZHLANI DHE ROMANI \u201cKLITHJA E ND\u00cbRGJEGJ\u00cbS\u201d SI ZEM\u00cbR-THIRRJE P\u00cbR NJ\u00cb KATARSIS T\u00cb DOMOSDOSH\u00cbM - FJALA e LIR\u00cb<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ramadan-bozhlani-dhe-romani-klithja-e-ndergjegjes-si-zemer-thirrje-per-nje-katarsis-te-domosdoshem\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"RAMADAN BOZHLANI DHE ROMANI \u201cKLITHJA E ND\u00cbRGJEGJ\u00cbS\u201d SI ZEM\u00cbR-THIRRJE P\u00cbR NJ\u00cb KATARSIS T\u00cb DOMOSDOSH\u00cbM - FJALA e LIR\u00cb\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Xhemail Peci N\u00eb romanin e Ramadan Bozhlanit e ve\u00e7anta shkrihet me t\u00eb p\u00ebrgjithshmen, individualja me kolektiven, fati i djesh\u00ebm me ankthin p\u00ebr t\u00eb sotmen dhe me shpres\u00ebn p\u00ebr t\u00eb nes\u00ebrmen; ballafaqohen fate njer\u00ebzish, pik\u00ebpyetje dhe m\u00ebdyshje, shqet\u00ebsime dhe preokupime q\u00eb tejkalojn\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb koh\u00eb, e q\u00eb shtrihen n\u00eb hap\u00ebsira mij\u00ebvje\u00e7ar\u00ebsh t\u00eb shumt\u00eb, madje deri n\u00eb [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ramadan-bozhlani-dhe-romani-klithja-e-ndergjegjes-si-zemer-thirrje-per-nje-katarsis-te-domosdoshem\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"FJALA e LIR\u00cb\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/facebook.com\/fjala.info\/\" \/>\n<meta property=\"article:author\" content=\"https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2018-05-29T22:26:39+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/ramadan_bozhlani_klithja_e_ndergjegjes_roman.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"600\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"330\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@https:\/\/twitter.com\/acokaj\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@acokaj\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"90 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/ramadan-bozhlani-dhe-romani-klithja-e-ndergjegjes-si-zemer-thirrje-per-nje-katarsis-te-domosdoshem\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/ramadan-bozhlani-dhe-romani-klithja-e-ndergjegjes-si-zemer-thirrje-per-nje-katarsis-te-domosdoshem\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\"},\"headline\":\"RAMADAN BOZHLANI DHE ROMANI \u201cKLITHJA E ND\u00cbRGJEGJ\u00cbS\u201d SI ZEM\u00cbR-THIRRJE P\u00cbR NJ\u00cb KATARSIS T\u00cb DOMOSDOSH\u00cbM\",\"datePublished\":\"2018-05-29T22:26:39+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/ramadan-bozhlani-dhe-romani-klithja-e-ndergjegjes-si-zemer-thirrje-per-nje-katarsis-te-domosdoshem\\\/\"},\"wordCount\":17971,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/ramadan-bozhlani-dhe-romani-klithja-e-ndergjegjes-si-zemer-thirrje-per-nje-katarsis-te-domosdoshem\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/05\\\/ramadan_bozhlani_klithja_e_ndergjegjes_roman.jpg\",\"articleSection\":[\"Artikuj\",\"Let\u00ebrsi\",\"Roman\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/ramadan-bozhlani-dhe-romani-klithja-e-ndergjegjes-si-zemer-thirrje-per-nje-katarsis-te-domosdoshem\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/ramadan-bozhlani-dhe-romani-klithja-e-ndergjegjes-si-zemer-thirrje-per-nje-katarsis-te-domosdoshem\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/ramadan-bozhlani-dhe-romani-klithja-e-ndergjegjes-si-zemer-thirrje-per-nje-katarsis-te-domosdoshem\\\/\",\"name\":\"RAMADAN BOZHLANI DHE ROMANI \u201cKLITHJA E ND\u00cbRGJEGJ\u00cbS\u201d SI ZEM\u00cbR-THIRRJE P\u00cbR NJ\u00cb KATARSIS T\u00cb DOMOSDOSH\u00cbM - FJALA e LIR\u00cb\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/ramadan-bozhlani-dhe-romani-klithja-e-ndergjegjes-si-zemer-thirrje-per-nje-katarsis-te-domosdoshem\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/ramadan-bozhlani-dhe-romani-klithja-e-ndergjegjes-si-zemer-thirrje-per-nje-katarsis-te-domosdoshem\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/05\\\/ramadan_bozhlani_klithja_e_ndergjegjes_roman.jpg\",\"datePublished\":\"2018-05-29T22:26:39+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/ramadan-bozhlani-dhe-romani-klithja-e-ndergjegjes-si-zemer-thirrje-per-nje-katarsis-te-domosdoshem\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/ramadan-bozhlani-dhe-romani-klithja-e-ndergjegjes-si-zemer-thirrje-per-nje-katarsis-te-domosdoshem\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/ramadan-bozhlani-dhe-romani-klithja-e-ndergjegjes-si-zemer-thirrje-per-nje-katarsis-te-domosdoshem\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/05\\\/ramadan_bozhlani_klithja_e_ndergjegjes_roman.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/05\\\/ramadan_bozhlani_klithja_e_ndergjegjes_roman.jpg\",\"width\":600,\"height\":330,\"caption\":\"Ramadan Bozhlani - Klithja e nd\u00ebrgjegjes, roman\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/ramadan-bozhlani-dhe-romani-klithja-e-ndergjegjes-si-zemer-thirrje-per-nje-katarsis-te-domosdoshem\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"RAMADAN BOZHLANI DHE ROMANI \u201cKLITHJA E ND\u00cbRGJEGJ\u00cbS\u201d SI ZEM\u00cbR-THIRRJE P\u00cbR NJ\u00cb KATARSIS T\u00cb DOMOSDOSH\u00cbM\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/\",\"name\":\"FJALA e LIR\u00cb\",\"description\":\"&quot;E para ishte fjala...&quot; - n\u00eb Shkoder.net\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"description\":\"Arben \u00c7okaj - M\u00ebsues Fizike &amp; Informatike :: Gazetar &amp; Analist i pavarur :: Autor librash :: Ueb- &amp; Grafik dizajner\",\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/\",\"https:\\\/\\\/facebook.com\\\/shkoder.net\\\/\",\"https:\\\/\\\/linkedin.com\\\/in\\\/acokaj\\\/\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/https:\\\/\\\/twitter.com\\\/acokaj\",\"https:\\\/\\\/youtube.com\\\/channel\\\/UCWHTIr21i1vLKsLzVv1TM-w\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"RAMADAN BOZHLANI DHE ROMANI \u201cKLITHJA E ND\u00cbRGJEGJ\u00cbS\u201d SI ZEM\u00cbR-THIRRJE P\u00cbR NJ\u00cb KATARSIS T\u00cb DOMOSDOSH\u00cbM - FJALA e LIR\u00cb","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ramadan-bozhlani-dhe-romani-klithja-e-ndergjegjes-si-zemer-thirrje-per-nje-katarsis-te-domosdoshem\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"RAMADAN BOZHLANI DHE ROMANI \u201cKLITHJA E ND\u00cbRGJEGJ\u00cbS\u201d SI ZEM\u00cbR-THIRRJE P\u00cbR NJ\u00cb KATARSIS T\u00cb DOMOSDOSH\u00cbM - FJALA e LIR\u00cb","og_description":"Xhemail Peci N\u00eb romanin e Ramadan Bozhlanit e ve\u00e7anta shkrihet me t\u00eb p\u00ebrgjithshmen, individualja me kolektiven, fati i djesh\u00ebm me ankthin p\u00ebr t\u00eb sotmen dhe me shpres\u00ebn p\u00ebr t\u00eb nes\u00ebrmen; ballafaqohen fate njer\u00ebzish, pik\u00ebpyetje dhe m\u00ebdyshje, shqet\u00ebsime dhe preokupime q\u00eb tejkalojn\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb koh\u00eb, e q\u00eb shtrihen n\u00eb hap\u00ebsira mij\u00ebvje\u00e7ar\u00ebsh t\u00eb shumt\u00eb, madje deri n\u00eb [&hellip;]","og_url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ramadan-bozhlani-dhe-romani-klithja-e-ndergjegjes-si-zemer-thirrje-per-nje-katarsis-te-domosdoshem\/","og_site_name":"FJALA e LIR\u00cb","article_publisher":"https:\/\/facebook.com\/fjala.info\/","article_author":"https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/","article_published_time":"2018-05-29T22:26:39+00:00","og_image":[{"width":600,"height":330,"url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/ramadan_bozhlani_klithja_e_ndergjegjes_roman.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@https:\/\/twitter.com\/acokaj","twitter_site":"@acokaj","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"90 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ramadan-bozhlani-dhe-romani-klithja-e-ndergjegjes-si-zemer-thirrje-per-nje-katarsis-te-domosdoshem\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ramadan-bozhlani-dhe-romani-klithja-e-ndergjegjes-si-zemer-thirrje-per-nje-katarsis-te-domosdoshem\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb"},"headline":"RAMADAN BOZHLANI DHE ROMANI \u201cKLITHJA E ND\u00cbRGJEGJ\u00cbS\u201d SI ZEM\u00cbR-THIRRJE P\u00cbR NJ\u00cb KATARSIS T\u00cb DOMOSDOSH\u00cbM","datePublished":"2018-05-29T22:26:39+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ramadan-bozhlani-dhe-romani-klithja-e-ndergjegjes-si-zemer-thirrje-per-nje-katarsis-te-domosdoshem\/"},"wordCount":17971,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ramadan-bozhlani-dhe-romani-klithja-e-ndergjegjes-si-zemer-thirrje-per-nje-katarsis-te-domosdoshem\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/ramadan_bozhlani_klithja_e_ndergjegjes_roman.jpg","articleSection":["Artikuj","Let\u00ebrsi","Roman"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ramadan-bozhlani-dhe-romani-klithja-e-ndergjegjes-si-zemer-thirrje-per-nje-katarsis-te-domosdoshem\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ramadan-bozhlani-dhe-romani-klithja-e-ndergjegjes-si-zemer-thirrje-per-nje-katarsis-te-domosdoshem\/","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ramadan-bozhlani-dhe-romani-klithja-e-ndergjegjes-si-zemer-thirrje-per-nje-katarsis-te-domosdoshem\/","name":"RAMADAN BOZHLANI DHE ROMANI \u201cKLITHJA E ND\u00cbRGJEGJ\u00cbS\u201d SI ZEM\u00cbR-THIRRJE P\u00cbR NJ\u00cb KATARSIS T\u00cb DOMOSDOSH\u00cbM - FJALA e LIR\u00cb","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ramadan-bozhlani-dhe-romani-klithja-e-ndergjegjes-si-zemer-thirrje-per-nje-katarsis-te-domosdoshem\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ramadan-bozhlani-dhe-romani-klithja-e-ndergjegjes-si-zemer-thirrje-per-nje-katarsis-te-domosdoshem\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/ramadan_bozhlani_klithja_e_ndergjegjes_roman.jpg","datePublished":"2018-05-29T22:26:39+00:00","author":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ramadan-bozhlani-dhe-romani-klithja-e-ndergjegjes-si-zemer-thirrje-per-nje-katarsis-te-domosdoshem\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ramadan-bozhlani-dhe-romani-klithja-e-ndergjegjes-si-zemer-thirrje-per-nje-katarsis-te-domosdoshem\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ramadan-bozhlani-dhe-romani-klithja-e-ndergjegjes-si-zemer-thirrje-per-nje-katarsis-te-domosdoshem\/#primaryimage","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/ramadan_bozhlani_klithja_e_ndergjegjes_roman.jpg","contentUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/ramadan_bozhlani_klithja_e_ndergjegjes_roman.jpg","width":600,"height":330,"caption":"Ramadan Bozhlani - Klithja e nd\u00ebrgjegjes, roman"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ramadan-bozhlani-dhe-romani-klithja-e-ndergjegjes-si-zemer-thirrje-per-nje-katarsis-te-domosdoshem\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"RAMADAN BOZHLANI DHE ROMANI \u201cKLITHJA E ND\u00cbRGJEGJ\u00cbS\u201d SI ZEM\u00cbR-THIRRJE P\u00cbR NJ\u00cb KATARSIS T\u00cb DOMOSDOSH\u00cbM"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#website","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/","name":"FJALA e LIR\u00cb","description":"&quot;E para ishte fjala...&quot; - n\u00eb Shkoder.net","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","caption":"admin"},"description":"Arben \u00c7okaj - M\u00ebsues Fizike &amp; Informatike :: Gazetar &amp; Analist i pavarur :: Autor librash :: Ueb- &amp; Grafik dizajner","sameAs":["https:\/\/fjala.info\/","https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/","https:\/\/linkedin.com\/in\/acokaj\/","https:\/\/x.com\/https:\/\/twitter.com\/acokaj","https:\/\/youtube.com\/channel\/UCWHTIr21i1vLKsLzVv1TM-w"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30352","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=30352"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30352\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/media\/30353"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=30352"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=30352"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=30352"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}