~ Sen Simoni konsiderohet si pioner i sociologjis\u00eb. Ishte i pari q\u00eb e theksoi nevoj\u00ebn imediate p\u00ebr themelimin e nj\u00eb shkence t\u00eb p\u00ebrgjithshme p\u00ebr shoq\u00ebrin\u00eb, e q\u00eb do t\u00eb vihej n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb gjith\u00eb njer\u00ebzimit, por edhe i pari i cili u preokupua p\u00ebr em\u00ebrtimin p\u00ebrkat\u00ebs t\u00eb shkenc\u00ebs p\u00ebr shoq\u00ebrin\u00eb. E quajti fiziologji sociale, q\u00eb sipas tij do ta studionte shoq\u00ebrin\u00eb globale dhe njeriun si qenie gjenetike. Thoshte se zhvillimi i gjith\u00ebmbarsh\u00ebm i shoq\u00ebris\u00eb varet drejtp\u00ebrdrejt nga zhvillimi i shkenc\u00ebs dhe aplikimi i zbulimeve shkencore n\u00eb industri. Shoq\u00ebria njer\u00ebzore n\u00eb t\u00eb ardhmen do t\u00eb udh\u00ebhiqet nga intelegjencia shkencoro-teknike – teknokracia. Pjes\u00ebtar\u00ebt e k\u00ebsaj shtrese i quajti inxhinier\u00eb social. Me shoq\u00ebrin\u00eb e re duhet t\u00eb udh\u00ebheqin \u2018kapiten\u00ebt social\u00eb\u2019: fabrikant\u00ebt, tregtar\u00ebt dhe bujqit e arsimuar. Baza e p\u00ebrparimit dhe e pasurimit t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb varet nga klasa prodhuese e jo nga ajo joprodhuese. L\u00ebviz\u00ebs t\u00eb ndryshimeve shoq\u00ebrore jan\u00eb: filozof\u00ebt, shkenc\u00ebtar\u00ebt dhe shpik\u00ebsit. <\/p>\n
N\u00eb t\u00eb ardhmen do t\u00eb formohet nj\u00eb institucion organizativ si nj\u00eb parlament specifik q\u00eb do t\u00eb p\u00ebrb\u00ebhej prej: shpik\u00ebsve (inxhinier\u00eb, arkitekt e artist\u00eb), hulumtuesve (fizikan\u00ebt e matematikan\u00ebt) dhe zbatuesve (industrialist\u00ebt dhe menaxhuesit e prodhimeve). Prej t\u00eb gjitha formave t\u00eb dijes ve\u00e7ohet dituria politike, e cila do t\u00eb ishte dije sociologjike p\u00ebr organizimin m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb. Shkencore \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm ajo q\u00eb njihet me arsye e v\u00ebrtetohet me p\u00ebrvoj\u00eb. Njer\u00ebzit si qenie krijuese e b\u00ebjn\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb, kurse shoq\u00ebria i krijon karakteret e njer\u00ebzve. Shoq\u00ebria duhet t\u00eb udh\u00ebhiqet nga prodhuesit e jo parazit\u00ebt, duhet t\u00eb hiqet shfryt\u00ebzimi klasor, shp\u00ebrblimi p\u00ebr pun\u00ebn t\u00eb b\u00ebhet sipas rezultateve, t\u00eb vendoset barazia sociale, puna t\u00eb \u00e7mohet si vlera m\u00eb e lart\u00eb dhe shteti t\u2019u sh\u00ebrbej\u00eb qytetar\u00ebve. <\/p>\n
~ Idet\u00eb e ngjashme i v\u00ebrejm\u00eb edhe tek Ogist Konti, sekretari i Sen Simonit. Konti shkenc\u00ebn p\u00ebr shoq\u00ebrin\u00eb fillimisht e quajti fizik\u00eb sociale, e m\u00eb pastaj n\u00eb vepr\u00ebn \u2018Kursi i filozofis\u00eb pozitive\u2019, (1838) e quajti sociologji. Objekt studimi i k\u00ebsaj shkence sipas tij do t\u00eb duhej t\u00eb ishte natyra e shoq\u00ebris\u00eb, kurse model shkencor i saj fizika si shkenc\u00eb ekzakte. Do t\u00eb p\u00ebrb\u00ebhej nga statika sociale, detyr\u00eb e s\u00eb cil\u00ebs \u00ebsht\u00eb studimi i struktur\u00ebs shoq\u00ebrore, formave t\u00eb saj e do t\u00eb dukej si nj\u00eb lloj anatomie shoq\u00ebrore q\u00eb do t\u2019i hulumtonte, njihte e shpjegonte t\u00eb gjitha ligjet p\u00ebr ruajtjen e rregullimit shoq\u00ebror; dhe dinamik\u00ebs sociale e cila do t\u00eb studionte zhvillimin e ndryshimin e shoq\u00ebris\u00eb n\u00ebp\u00ebr koh\u00eb. Kjo pjes\u00eb merret me shkaqet dhe pasojat e ndryshimeve shoq\u00ebrore. Statika \u00ebsht\u00eb teoria p\u00ebr ruajtjen e rregullimit shoq\u00ebror, kurse dinamika p\u00ebr p\u00ebrparimin e shoq\u00ebris\u00eb. <\/p>\n
Sipas tij shoq\u00ebria njer\u00ebzore gjat\u00eb zhvillimit kalon n\u00ebp\u00ebr tri etapa kryesore: teologjike, kur zhvillimi i natyr\u00ebs dhe i shoq\u00ebris\u00eb shpjegohet n\u00ebp\u00ebrmes religjionit, q\u00eb fillon me fetishiz\u00ebm, vazhdon me politeiz\u00ebm dhe mbaron me monoteiz\u00ebm, metafizike, kur shpjegimet religjioze z\u00ebvend\u00ebsohen me shpjegimet metafizike, filozofike dhe juridike, q\u00eb karakterizohet me krijimin e monarkive feudale, p\u00ebrparimin e shkenc\u00ebs dhe zhvillimin e teknik\u00ebs dhe etapa pozitiviste, q\u00eb dominohet me shpjegimin shkencor t\u00eb natyr\u00ebs dhe shoq\u00ebris\u00eb. Filozofia pozitiviste duhet t\u00eb jet\u00eb baz\u00eb teorike e aksionit politik p\u00ebr reformimin e mir\u00ebfillt\u00eb t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb. Sociologjia si shkenc\u00eb pozitive duhet t\u00eb ndihmoj\u00eb rregullimin fatlum t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb njer\u00ebzore. Shoq\u00ebrin\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb faz\u00eb Konti e quajti sociokraci. Shkencat i klasifikoi simbas r\u00ebnd\u00ebsis\u00eb: matematika, astronimia, fizika, kimia, biologjia dhe sociologjia. Sociologjia pra radhitet si shkenc\u00eb e p\u00ebrgjithshme me l\u00ebnd\u00eb m\u00eb t\u00eb komplikuar p\u00ebr studim. Pra sociologjia sipas tij \u00ebsht\u00eb mbret\u00ebresh\u00eb e shkencave. <\/p>\n
Sociologjia duhet t\u00eb studioj\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi, struktur\u00ebn dhe ndryshimin e saj n\u00ebp\u00ebr koh\u00eb. Shoq\u00ebria duhet t\u00eb kuptohet si nj\u00eb t\u00ebr\u00ebsi e raporteve dhe proceseve t\u00eb ndryshme nd\u00ebrnjer\u00ebzore. Shteti dhe politika jan\u00eb fenomene shoq\u00ebrore q\u00eb krijohen si rezultat i shtimit t\u00eb popullsis\u00eb dhe ndarjes shoq\u00ebrore t\u00eb pun\u00ebs. Shteti duhet t\u2019i koordinoj\u00eb t\u00eb gjitha proceset dhe ngjarjet shoq\u00ebrore dhe mund t\u00eb intervenoj\u00eb kur t\u00eb paraqitet nevoja. Njeriu si qenie shoq\u00ebrore \u00ebsht\u00eb edhe pjes\u00eb e natyr\u00ebs. Si n\u00eb natyr\u00eb edhe n\u00eb shoq\u00ebri sundojn\u00eb ligjet. P\u00ebr dallim nga ligjshm\u00ebrit\u00eb e natyr\u00ebs q\u00eb jan\u00eb t\u00eb pandryshueshme, ligjet e shoq\u00ebris\u00eb ndryshojn\u00eb dhe v\u00ebshtir\u00eb njihen. Konti nuk e donte komunizmin, sepse ia humb vler\u00ebn individit, t\u00eb cilin e shkrin n\u00eb kolektivitet, n\u00eb grup. Ndryshimet n\u00eb shoq\u00ebri duhet b\u00ebr\u00eb me maturi e jo me revolucione t\u00eb furishme. Faktori ky\u00e7 q\u00eb e l\u00ebviz\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb njer\u00ebzore \u00ebsht\u00eb arsyeja. Mbi bazat e arsyes fundamentohet edhe ideja futuriste e tij: \u2018duhet t\u00eb dish t\u00eb parashikosh, q\u00eb t\u00eb mund t\u00eb parandalosh\u2019. Familja paraqet b\u00ebrtham\u00ebn e shoq\u00ebris\u00eb, nga e cila dalin t\u00eb gjitha bashk\u00ebsit\u00eb njer\u00ebzore si: fisi, populli, fshati, qyteti, shteti etj. N\u00eb mosh\u00eb t\u00eb shtyer me problem t\u00eb shumta jet\u00ebsore bie n\u00eb zhg\u00ebnjim dhe misticiz\u00ebm. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb shkak gjen frym\u00ebzim p\u00ebr krijimin e nj\u00eb religjioni t\u00eb ri modern p\u00ebr njer\u00ebzimin, ku vlera supreme do t\u00eb ishin dashuria, rendi dhe progresi i gjinis\u00eb njer\u00ebzore.<\/p>\n
~ Luis Morgani b\u00ebri hulumtime empirike, duke q\u00ebndruar dhjet\u00eb vjet n\u00ebn tendat e fisit irokez. N\u00ebn ndikimin e teoris\u00eb darviniste b\u00ebhet evolucionist dhe hedh iden\u00eb p\u00ebr evoluimin sociokulturor t\u00eb gjinis\u00eb njer\u00ebzore, prandaj njihet si prijetar i teoris\u00eb s\u00eb evolucionit kulturor n\u00eb sociologji. Sipas tij zanafilla e historis\u00eb s\u00eb shoq\u00ebris\u00eb njer\u00ebzore fillon n\u00eb parahistori me grupet primitive \u2013 hordhit\u00eb. Marr\u00ebdh\u00ebniet intime n\u00eb k\u00ebto grupe ishin t\u00ebr\u00ebsisht t\u00eb lira, i quajti promiskuitet. M\u00eb pas paraqiten familjet e af\u00ebrsis\u00eb s\u00eb gjakut ku ndalohen marr\u00ebdh\u00ebniet intime mes prind\u00ebrve dhe f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb tyre. Familja krijohet nga marr\u00ebdh\u00ebniet intime t\u00eb v\u00ebllez\u00ebrve dhe motrave. M\u00eb von\u00eb ndalohet edhe kjo praktik\u00eb dhe lind familja panaluale. Me zhvillimin e m\u00ebtejsh\u00ebm shoq\u00ebror kalohet nga shoq\u00ebria gjinore n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb borgjeze, e cila karakterizohet me martes\u00ebn monogamike, q\u00eb krijon familjen monogamike. Zhvillimi i kultur\u00ebs varet drejtp\u00ebrdrejt nga zhvillimi i teknologjis\u00eb. Me revolucion shoq\u00ebror Morgani kupton kalimin nga shoq\u00ebria gjinore n\u00eb at\u00eb qytetare, ku ekziston pushteti e shteti. Nga p\u00ebrmasa e pron\u00ebs private varet thell\u00ebsia e dallimeve klasore. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb shkak vie deri te formimi i shtetit, ligjit, pushtetit. Ligji, pushteti e shteti jan\u00eb krijuar p\u00ebr t\u00eb mbrojtur pron\u00ebsin\u00eb. <\/p>\n
~ Karl Marksi thekson se baza e bot\u00ebs \u00ebsht\u00eb materiale e kusht\u00ebzuara nga materializmi dialektik. Fuqia e zhvillimit shoq\u00ebror varet nga zhvillimi i forcave prodhuese dhe marr\u00ebdh\u00ebnieve n\u00eb prodhim. Thelbi i shfryt\u00ebzimit kapitalist fshihet n\u00eb tepric\u00ebn q\u00eb e prodhon pun\u00ebtori \u2013 mbivlera. Burimi i problemeve \u00ebsht\u00eb n\u00eb ekonomie jo gjetiu, madje i gjith\u00eb zhvillimi historik i shoq\u00ebris\u00eb, kusht\u00ebzohet nga zhvillimi ekonomik. Dallimet dhe pabarazit\u00eb mes njer\u00ebzve lindin p\u00ebr shkak t\u00eb ndarjes shoq\u00ebrore t\u00eb pun\u00ebs dhe pron\u00ebsis\u00eb mbi mjetet e prodhimit. Shoq\u00ebrit\u00eb e ndryshme njer\u00ebzore nuk dallohen mes veti se \u00e7ka kan\u00eb prodhuar, por me \u00e7ka kan\u00eb prodhuar. T\u00ebr\u00eb zhvillimi i shoq\u00ebris\u00eb njer\u00ebzore kalon n\u00ebp\u00ebr pes\u00eb periudha kohore: formacioni ekonomiko-shoq\u00ebror primitiv, skllavopronar, feudal, kapitalist dhe ai social-komunist. Sipas tij e gjith\u00eb historia e shoq\u00ebris\u00eb njer\u00ebzore q\u00eb ka ekzistuar deri m\u00eb sot \u00ebsht\u00eb luft\u00eb klasash. Shoq\u00ebria njer\u00ebzore p\u00ebrb\u00ebhet prej dy pjes\u00ebve: infrastruktur\u00ebs (komponent\u00ebs ekonimike): ku hyjn\u00eb forcat prodhuese dhe marr\u00ebdh\u00ebniet n\u00eb prodhim dhe superstruktur\u00ebs (parashtrimit organizativ), ku hyjn\u00eb pjesa juridiko-politike dhe ideo-kulturore. Infrastruktura e p\u00ebrcakton superstruktur\u00ebn. <\/p>\n
Sa m\u00eb e zhvilluar t\u00eb jet\u00eb ekonomia n\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri aq m\u00eb t\u00eb zhvilluara do t\u00eb jen\u00eb institucionet: shteti, shkolla, gjyqet, kultura, edukata, politika etj. Fuqia zhvilluese e shoq\u00ebris\u00eb paraqitet n\u00eb konfliktin e vazhduesh\u00ebm t\u00eb forcave prodhuese dhe marr\u00ebdh\u00ebnieve n\u00eb prodhim. Vet\u00ebm me revolucion mund t\u00eb p\u00ebrmbyset klasa sunduese. Shteti \u00ebsht\u00eb nj\u00eb lloj aparat dhune n\u00eb duar t\u00eb klas\u00ebs sunduese q\u00eb shtyp pa m\u00ebshir\u00eb klas\u00ebn e n\u00ebnshtruar. Klasa pun\u00ebtore vet\u00ebm p\u00ebrmes revolucionit mund t\u00eb shnd\u00ebrrohet nga objekti n\u00eb subjekt, p\u00ebr ta marr\u00eb fatin n\u00eb duar t\u00eb veta e p\u00ebr ta ndryshuar bot\u00ebn. Pun\u00ebtori depersonalizohet \u2013 t\u00ebhuajsohet nga prodhimi i tij, nga mjetet e prodhimit, nga vetvetja dhe nga t\u00eb tjer\u00ebt. Kumunizmi \u00ebsht\u00eb rregullimi shoq\u00ebror ku njer\u00ebzit do t\u00eb jetonin pa konflikte, shfryt\u00ebzime e paragjykime, njeriu p\u00ebr njeriun do t\u00eb ishte vlera m\u00eb e lart\u00eb, ku do t\u00eb zhdukej prona e shteti, ku do t\u00eb vlente parulla: \u2018puno sipas mund\u00ebsis\u00eb, e merr sipas nevoj\u00ebs. <\/p>\n
~ Herbert Spenseri meq\u00eb nj\u00eb koh\u00eb punoi si gazetar u infektua nga virusi i \u00e7\u00ebshtjve sociologjike. Pik\u00ebpamjet e tij biosociologjike, ku shoq\u00ebria konsiderohej si organiz\u00ebm u quajt\u00ebn organiciz\u00ebm. Zhvillimin dhe funksionimin e shoq\u00ebris\u00eb e konsideronte ngjash\u00ebm sikurse me organizmin. Evolucioni \u00ebsht\u00eb proces q\u00eb nuk ndalet kurr\u00eb dhe paraqet ligjin p\u00ebr ruajtjen e energjis\u00eb. Edhe shoq\u00ebria zhvillohet si organizmat n\u00eb natyr\u00eb prej t\u00eb thjesht\u00ebs (ameba – hordhia) kah e p\u00ebrb\u00ebra (organizmat shum\u00ebqelizor fisi, kombi etj). Si organizmi q\u00eb p\u00ebrb\u00ebhet nga qelizat edhe shoq\u00ebria p\u00ebrb\u00ebhet nga individ\u00ebt. Dallon dy lloj shoq\u00ebrish: militariste: ku atribut kryesor \u00ebsht\u00eb lufta dhe industrial ku atribut \u00ebsht\u00eb demokracia, liria dhe mir\u00ebqenia. Sipas tij sistemi socialist \u00ebsht\u00eb simot\u00ebr i sistemeve militariste ku sundon burukracia.<\/p>\n
~ Emil Durkemi thekson se sociologjia \u00ebsht\u00eb shkenc\u00eb pozitive, sepse ngjash\u00ebm me shkencat natyrore studion faktet shkencore. Rregull \u00ebsht\u00eb q\u00eb faktet shoq\u00ebrore t\u00eb v\u00ebrehen si sende, pra edhe ngjarjet shoq\u00ebrore t\u00eb studiohen si ngjarjet natyrore. Faktori psikik q\u00eb e shkakton paraqitjen e t\u00eb gjitha dukurive shoq\u00ebrore \u00ebsht\u00eb vet\u00ebdija kolektive, e cila q\u00ebndron ndaras nga ajo individuale. Kjo u imponohet individ\u00ebve p\u00ebrmes kultur\u00ebs, moralit, religjionit, pra shoq\u00ebria e determinon identitetin e individit. Me kalimin e koh\u00ebs p\u00ebrmes socializimit individi e konsideron k\u00ebt\u00eb si ligj shoq\u00ebror universal. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb d\u00ebshmon fakti se shum\u00eb norma e zakone vazhdojn\u00eb t\u00eb respektohen p\u00ebrkund\u00ebr mang\u00ebsive. Individ\u00ebt nuk jan\u00eb shkak t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb, por pasoj\u00eb, pra individi nuk e p\u00ebrcakton shoq\u00ebrin\u00eb, por shoq\u00ebria individin. <\/p>\n
Nga kjo del se t\u00ebr\u00ebsia \u00ebsht\u00eb m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme se pjesa. Nd\u00ebrveprimi mes individit dhe shoq\u00ebris\u00eb shihet nga solidariteti, i cili te shoq\u00ebrit\u00eb primitive \u00ebsht\u00eb mekanik, sepse bazohet n\u00eb integrimin farefisnor, kurse te shoq\u00ebrit\u00eb e zhvilluara organik, sepse bazohet n\u00eb rolet e ushtruara. Ndarja e pun\u00ebs z\u00ebvend\u00ebson vet\u00ebdijen kolektive – solidariteti \u00ebsht\u00eb organik. Kur dob\u00ebsohet solidariteti paraqiten dezorientime n\u00eb shoq\u00ebri q\u00eb i quan anomi shoq\u00ebrore, gjendje kaotike, ku p\u00ebrmbyset sistemi i vlerave. N\u00ebse zgjat kjo gjendje paraqitet anarkia, d.m.th degjenerimi i normave shoq\u00ebrore. Shfaqen situata sociale me elemente krizalide e destabilizuese. Madje edhe vet\u00ebvrasja nuk \u00ebsht\u00eb rezultat i depresionit ose \u00e7rregullimeve psikologjike, por pasoj\u00eb e disa proceseve t\u00eb thella shoq\u00ebrore, faktor\u00ebve social\u00eb. Mosarsimimi dhe anonimiteti jan\u00eb premisa t\u00eb vet\u00ebvrasjeve. Personi q\u00eb e mbyt veten e do jet\u00ebn, por nuk di t\u2019u gjej rrug\u00ebzgjidhje problemeve, prandaj i d\u00ebshp\u00ebruar vendos t\u2019u jap fund atyre me gjith\u00eb veten. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
~ Sen Simoni konsiderohet si pioner i sociologjis\u00eb. Ishte i pari q\u00eb e theksoi nevoj\u00ebn imediate p\u00ebr themelimin e nj\u00eb shkence t\u00eb p\u00ebrgjithshme p\u00ebr shoq\u00ebrin\u00eb, e q\u00eb do t\u00eb vihej n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb gjith\u00eb njer\u00ebzimit, por edhe i pari i cili u preokupua p\u00ebr em\u00ebrtimin p\u00ebrkat\u00ebs t\u00eb shkenc\u00ebs p\u00ebr shoq\u00ebrin\u00eb. E quajti fiziologji sociale, q\u00eb […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":30390,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,4],"tags":[],"class_list":["post-30389","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-artikuj","category-histori"],"yoast_head":"\n