{"id":33705,"date":"2018-10-13T23:51:38","date_gmt":"2018-10-13T21:51:38","guid":{"rendered":"http:\/\/www.fjala.info\/?p=33705"},"modified":"2018-10-13T23:51:38","modified_gmt":"2018-10-13T21:51:38","slug":"ceshtjet-e-diskutueshme-mbi-orgjinen-e-universit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ceshtjet-e-diskutueshme-mbi-orgjinen-e-universit\/","title":{"rendered":"\u00c7\u00ebshtjet e diskutueshme mbi orgjin\u00ebn e universit"},"content":{"rendered":"

Pregatiti Hekuran Pashollari<\/strong><\/em><\/p>\n

“Po te kisha mundesine te mbyllesha ne levoshgen e nje arre do te ndihesha mbret i hapesires se pafundme…<\/em>” (Shekspir, Hamleti, akti II, skena II<\/em>)<\/p>\n

Hamleti ndoshta donte te thoshte qe qenia njerezore duke qene i kufizuar fizikisht, ka nje mendje te lire te eksploroje te gjithe universin dhe te beje dhe udhetime aventurore , aty ku dhe endrat me fantastike nuk mundin ta pushtojne.
\nSot rreth ketij problemi egzistojne pyetje te shumta, ku secila kerkon nje pergjigje te sakte dhe te kuptueshme.
\nUniversi eshte me te vertete i pafundem apo eshte vetem shume i madh? Eshte i perjetshem, apo ka nje jete shume te gjate? A eshte e mundur qe nje mendje e kufizuar te kuptoje nje univers te pafundem? Mos po rezikojme te perfundojme si Prometeu mitik, qe i vodhi zjarin Zeusit per t’ja dhene njeriut, duke sakrifikuar jeten e tij ,duke e lidhur rreth nje shkembi, ku nje shqiponje ushqehej me mel\u00e7ine e tij?
\nSipas S. Hawkink<\/strong>, qe eshte me i madhi fizikant pas Ajshtajnit, mbase dhe me i madhi i te gjithe koheve: “…besoj qe mundemi dhe duhemi te kerkojme per te kuptuar universin. Kemi bere tashme progrese te shenueshme, mbi te gjitha keto vitet e fundit. Akoma nuk kemi perpunuar nje tablo te plote, por ndoshta nuk jemi shume larg asaj<\/em>.”<\/p>\n

Dime qe universi nuk ka egzistuar gjithmone ne gjendjen ne te cilen e shohim sot. Ne te kaluaren, ne nje epoke te caktuar, ka ndodhur nje ngjarje qe beri te mundur ndezien e yjeve, qe do te thote qe drita e ardhur nga yjet me te largeta, akoma nuk kane patur kohen per te aritur tek ne (ne toke).
\nKjo spjegon ate qe perse qielli naten nuk vezullon ne te gjitha drejtimet.
\nPor ne qofte se yjet kane egzistuar gjithmone, perse do te ishte e nevojshme akti i ndezies se tyre disa miliarda vitesh me pare?
\nSipas filozofit Emanual Kantit<\/strong>, universi ka egzistuar pergjithmone, kurse per pjesen me te madhe te njerzve, besojne qe universi eshte krijuar vetem pak mijra vitesh para se ajo te \u00e7faqej.<\/p>\n

Por a eshte i ketij mendimi astronomi E. Hubble?<\/strong><\/p>\n

Ne vitin 1923, do te zbulonte qe shume nga njollat te quajtura mjegullnaja, ishin ne realitet te tjera galagtika (qe jane grumbullime yjore qe permbajne miliarda yjesh), por te ndodhura ne nje distance shume te madhe ndaj nesh. Ai llogariti qe koha e nevoshme qe drita e leshuar nga yjet e ketyre mjegullnajave te arinte ne toke do te ishte e rendit te milionave ose miliardave vite. Kjo do te thote qe universi nuk mund te jete krijuar disa mijra vitesh me pare si\u00e7 mendonin disa.<\/p>\n

E. Hubble do te zbulonte edhe nje fenomen tjeter mjaft interesant. Duke analizuar driten e galagtikave qe i afroheshin ose i largoheshin tokes, ai do te kuptonte qe pothuaj te gjitha galagtikat qene duke u larguar,perve\u00e7 kesaj, sa me larg qe ato ishin nga toka aq me shpejt largoheshin.Hubble ariti ne konkluzionin qe ne shkalle kozmike \u00e7do galaktike eshte duke u larguar nga toka ose nga njera tjetra, me fjale te tjera universi eshte duke u zgjeruar.<\/p>\n

Zbulimi qe universi zgjerohet vazhdimisht,eshte zbulimi me i madh intelektual i shekullit te XX. Ky zbulim te \u00e7on ne nje perfundim mjaft te debatushem rreth orgjines se universit. Ne se galagtikat largohen njera nga tjetra, do te thote qe ne nje te kaluar te larget, ato kane qene shume afer me njera tjeter, dhe ne baze te shpejtesise aktuale te zgjerimit, mund te llogaritim se sa afer kane qene ato rreth dhjete ose pesembedhjete miliarda vitesh me pare.<\/p>\n

A ka prova reth egzistenc\u00ebs s\u00eb nj\u00eb fillimi?<\/strong><\/p>\n

Astronom\u00eb kan\u00eb zbuluar nj\u00eb fenomen thelbi i s\u00eb cil\u00ebs q\u00ebndron n\u00eb sqarimin e m\u00eb posht\u00ebm:duk\u00eb b\u00ebr\u00eb t\u00eb kaloj\u00eb drita e galagtik\u00ebs n\u00ebp\u00ebrmjet nj\u00eb prizmi, vihet re q\u00eb valet elektromagnetike t\u00eb ndritshme do t\u00eb duken “t\u00eb zgjatura” gj\u00eb q\u00eb tregon q\u00eb burimet e tyre (galagtikat) jane duke u larguar nga ne me nj\u00eb shpejt\u00ebsi shum\u00eb t\u00eb madhe. Sa m\u00eb t\u00eb ndara t\u00eb jen\u00eb galagtikat aq m\u00eb shpejt ato largohen. Kjo tregon q\u00eb universi \u00ebsht\u00eb duke u zgjeruar. Ky fakt tregon q\u00eb duhet t\u00eb ket\u00eb q\u00ebn\u00eb nj\u00eb “faktor”q\u00eb ka nisur pro\u00e7esin, nj\u00eb force shum\u00eb e fuqishme p\u00ebr t\u00eb mposhtur t\u00ebrheqien e pa fundme gravitacionale t\u00eb gjithe universit.<\/p>\n

Natyrsh\u00ebm lind pyetja: Nga mund t\u00eb ket\u00eb ardhur kjo energji dinamike?
\nNuk k\u00ebrkohet vet\u00ebm burimi i k\u00ebsaj energjie t\u00eb pafundme . Jan\u00eb t\u00eb n\u00ebvojshme edhe largpam\u00ebsia dhe inteligjenca q\u00eb p\u00ebrse shpejt\u00ebsia e zgjerimit t\u00eb universit t\u00eb jet\u00eb kaq e kalibruar me nj\u00eb pre\u00e7izion kaq t\u00eb madh.<\/p>\n

“N\u00ebse shpejt\u00ebsia e zgjerimit t\u00eb universit do t\u00eb ishte kryer me nj\u00eb shpejt\u00ebsi nj\u00eb t\u00eb miliard\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe se ajo reale – ka th\u00ebn\u00eb astronomi Lovell- e gjitha l\u00ebnda e universit to t\u00eb rezultonte tani e shp\u00ebrndar\u00eb\u2026. Dhe n\u00ebse do t\u00eb ishte paraprire nga nj\u00eb shpejt\u00ebsi nj\u00eb t\u00eb miliard\u00ebn m\u00eb t\u00eb vog\u00ebl se ajo reale, forcat gravitacionale do ta kishin ngurtesuar universin br\u00ebnda miliardit te par\u00eb te jet\u00ebs s\u00eb saj. N\u00eb k\u00ebto raste nuk do t\u00eb kishte patur yje t\u00eb q\u00ebndrueshme dhe p\u00ebr pasoj\u00eb nuk do t\u00eb kishte patur jet\u00eb”<\/p>\n

Nj\u00eb tjet\u00ebr pyetje q\u00eb vihet:Ekspert\u00ebt sot a jan\u00eb n\u00eb gj\u00ebndje t\u00eb spjegojn\u00eb sakt\u00ebsisht orgjin\u00ebn e universit?<\/p>\n

Shum\u00eb shkenc\u00ebtar\u00eb q\u00eb nuk e pranojn\u00eb iden\u00eb q\u00eb universi t\u00eb jet\u00eb krijuar nga nj\u00eb inteligjenc\u00eb superiore, b\u00ebjn\u00eb hipoteza q\u00eb disa nga vetit\u00eb e pro\u00e7esit t\u00eb krijimit t\u00eb universit t\u00eb jen\u00eb krijuar nga hi\u00e7i. Psh modeli i universit inflacionar i konceptuar nga fizikani Alan Guth n\u00eb vitin 1979, pohon q\u00eb n\u00eb fillim universi ka q\u00ebn\u00eb nj\u00eb mikrogrimc\u00eb dhe m\u00eb pas ka filluar t\u00eb zgjerohet me nj\u00eb shpejt\u00ebsi m\u00eb t\u00eb madhe se ajo e drit\u00ebs, e cila nuk \u00ebsht\u00eb verifikuar nga eksperimentet e deri m\u00eb sotme. A \u00ebsht\u00eb kjo e drejte?<\/p>\n

Astronomi Robert Jastrow ka shkruar:”Pak astronom\u00eb kishin parashikuar q\u00eb kjo ngjarje – lindja e papritur e universit – do t\u00eb ishte b\u00ebr\u00eb nj\u00eb fakt shkencor i pranushem , por q\u00eb m\u00eb von\u00eb v\u00ebzhgimet e qiellit n\u00ebp\u00ebrmjet teleskop\u00ebve i ka ngushtuar t\u00eb tilla konkluzione”, dhe m\u00eb posht\u00eb shton:”prova astronomike e nj\u00eb fillimi i v\u00eb shkencetar\u00ebt n\u00eb nj\u00eb pozicion jo komod, pasi \u00ebsht\u00eb bindja e tyre q\u00eb \u00e7do efekt ka patur nje shkak natyral\u2026”<\/p>\n

Nj\u00eb tjet\u00ebr astronom E. A. Milne ka th\u00ebn\u00eb” Nuk mund t\u00eb b\u00ebjm\u00eb asnj\u00eb pohim mbi at\u00eb se si kan\u00eb qen\u00eb gjerat n\u00eb fillim; N\u00eb aktin hyjnor t\u00eb Krijuesit Zot nuk kishte as teleskope dhe as d\u00ebshmitar\u00eb”<\/p>\n

Big Bang ose Shperthimi i madh<\/strong><\/p>\n

Sipas mendimit filozofik dhe atij shkencor- astronomik, \u00e7do ngjarje eshte shkaktuar nga nje ngjarje e meparshme,pra eshte “pasoje”. Ngjarja “pasoje” sherben si “shkak” per ngjarjen pasardhese. Me fjale te tjera vargu i ngjarjeve shkak – pasoje i ngjan nje zinzhiri ku \u00e7do hallke e tij simbolizon nje ngjarje te caktuar. Por zinzhiri i ngjarjeve ka nje hallke te fillimit. Kush e ka shkaktuar ate?.<\/p>\n

Ndodhemi perpara nje problemi ku shume shkencetare, nuk kane patur shume deshire t’i afroheshin ose kane kerkuar t’i shmangen. Disa prej tyre, kryesisht ruse, i permbaheshin mendimit qe universi nuk ka patur nje fillim; disa te tjere pohonin se \u00e7eshtja e orgjines se universit nuk eshte nje problem shkencor por nje \u00e7eshtje metafizike ose religjioze(fetare).
\nKurse S.Hawking thote:”Sipas pikpamjes time, nje trajtim i tille nuk eshte i denje per nje shkencetar te vertete. Ne qofte se ligjet e natyres nuk do te vepronin ne fillim te universit, nuk do te ndodhte kjo edhe ne te tjera momente te evolimit te universit?..orgjina e universit duhet vene mbi baza shkencore. Mbase do te jete nje detyre mbi mundesite tona, por ja vlen ta provojme qe t’i afrohemi asaj.”<\/p>\n

Sipas Hawking, universi ka patur nje fillim, por informacionet mbi natyren e ketij fillimi jane te pakta. Orgjina e universit mund te spjegohet me teorine Big Bang ose i quatur ndryshe Shperthimi i madh. Thelbi i kesaj teori konsiston: gjith\u00e7ka ka filluar ne nje moment ne te cilin i gjithe universi dhe \u00e7do gje rreth saj kane qene perqendruar ne nje pike (grimceze)me nje densitet dhe temperature te pa fundme. Pas shpertimit te madh ,ne nje te qinden e sekonde se pare, ku temperatura ka patur vleren e qindra miliarde grade,universi fillon pak nga pak te zgjerohet. Fillojne te lindin grimcat e para te lehta si fotonet, elektronet ,neutrinot si dhe antigrimcat e tyre te cilat jane me shumice, si dhe pak nga grimcat e protonit dhe neutronit Pas tre minutave te mevonshme, temperatura zbret ne nje miliard grade , dhe ne kete moment protonet dhe neutronet fillojne te kombinohen duke formuar berthamat e elementit helium, hidrogjen si dhe te disa elementeve te tjera te lehta.<\/p>\n

Pas qindra dhe mijra vitesh temperatura behet me e vogel se nje mije grade, dhe elektronet zvogelojne shpejtesine e tyre ne nje mase te tille qe berthamat e lehta mund t’i kapni ato duke formuar keshtu atomet e elementeve te lehta .Do te kalonin miliarda vitesh kur do te lindinin elementet e tjere si carboni dhe oksigjeni qe jane elemente baze prej te cilave jemi perbere. Keto elemente do te lindni nga djegia e heliumit ne qendren e \u00e7do ylli. Ky eshte ne vija te pergjithshme spjegimi i fillimit te universit sipas teorise Big Bang
\nJa vlen te theksojme qe teoria e relativitetit te pergjithshem te Ajshtajnit, nuk vlen per fillimin e universit , ku dhe vete ai nuk thote asgje per kete \u00e7eshte. Ose per te qene me te sakte, Ajshtajni kishte pershtypjen qe orgjina e universit i tejkalonte kufijte e kerkimeve shkencore.<\/p>\n

Ne qofte se teoria e relativitetit te pergjithshem nuk vlen per spjegimin e fillimit te universit, cilat ligje te natyres vlejne per kete akt fillimi?<\/p>\n

Zoti nuk “luan” me zare<\/strong><\/p>\n

Lindja e mekanikes kuantike, e cila ne dallim nga mekanike klasike, ka si objek te saj sistemet mikroskopike (te nivelit atomik-molekular ), mund te jape spjegimet e munguara.
\nDyshimi dhe kundershtimi i Ajshtanit ndaj mekanikes kuantike jane formuluar me shprehjen famoze te tij: “Zoti nuk luan me zare.”<\/p>\n

Por ne realitet fakte te shumta tregojne qe Zoti eshte nje “lojtar” i afte, ne qofte se do ta krahasonim universin me nje kazino te madhe ku hidhen zare dhe rrotollohen rrotullat e fatit;te administrosh nje kazino eshte nje aktivitet me shume rrezik, sepse mund te humbasesh para \u00e7do here qe hedh zare dhe rrotullon rruleten e fatit Por ne qofte se vellimi i pikave qe shenon dhe numri i rrotullimeve eshte i larte, fitimet dhe humbjet jane mesatarisht te parashikueshme, edhe pse eshte i paparishikueshem kur shenon ose rrotullon vetem nje here. Administratoret e kazinove dine qe mundesite jane ne gjysem ne favor te tyre, kurse klienti-lojtar ka mundesi te fitoje vetem ne se luan ne nje numer te caktuar te hedhjeve te zareve ose xhirove te rrotullave.<\/p>\n

Pak a shume e njejta gje ndodh dhe me universin. Kur universi eshte i madh, si\u00e7 eshte sot, nje numer i larte i “hedhjes” se “zareve” eshte mesatarisht i parashikueshem. Eshte kjo arsyeja qe ne sistemet relativisht te medha funksionojne ligjet klasike nepermjet te cilave behen parashikime te sakta te ngjarjeve, kurse kur universi eshte shume i vogel, si\u00e7 ka qene afer gjendjes Big Bang, futen ne loje ligjet kuantike me parimin e tyre te papercaktushmerise, i ngjashem me fatin e nje lojtari te vetem. Duke vazhduar te hedhesh zare per te pare se \u00e7fare do te ndodhe me pas, universi ne dallim nga ajo qe pret, nuk ka nje histori te vetme, por ka te gjitha historite e mundshme, secila me nje probabilitet te dhene.<\/p>\n

Hipoteza qe universi ka nje histori te shumefishte, mund te duket fantastiko-shkencore, por sot ajo konsiderohet nga shkenca nje fakt i dhene, te cilen e ka formuluar per here te pare fizikanti i madh Richard Feynman.<\/p>\n

Per te krijuar nje perfytyrim rreth kesaj ideje: sqarojme qe per fisiken klasike \u00e7do grimce ka nje histori te vete (grimca per te kaluar nga pika A ne B ka nje trajektore te caktuar), kurse sipas modelit te ri te nje historie te shumefishte, grimcat mund te pershkruajne te gjitha trajektoret e mundshme ne hapesire dhe ne kohe. \u00c7do trajektore eshte e lidhur me nje vale qe karakterzohet nga dy numra, njera shpreh gjatesine e vales dhe tjetra fazen e saj (kreshte apo grope). Mundesia qe nje grimce te kaloje nga A ne B gjendet duke mbledhur valet e “lidhura” me te gjitha trajektoret e mundshme qe kalojna nga A ne B.
\nKjo mbase duket pak absurde pasi ne jeten e perditshme ne jemi familjarizuar me faktin qe objektet shkojne nga nje pike e fillimit ne nje tjeter vetem duke ndjekur nje trajektore te vetme.<\/p>\n

Ne te vertete kjo nuk mohon ose nuk bie ne kundershtime me hipotesen Feynman t\u00eb historise shume fishe (ose te mbledheve te historive), sepse kur objektet jane te dimesioneve te medha (sisteme makroskopike) rregullat e perpunuara nga ai, qe lidh dy vlera per \u00e7do trajektore, duke kaluar ne shumen e historive, te gjitha trajektoret neutralizojne njera tjetren. Me fjale te tjera kur kemi te bejme me sisteme makroskopike, vetem njera nga trajektoret e shumta meret ne konsiderate: ate te perkufizuar nga ligjet klasike te Njutonit mbi levizjen.<\/p>\n

Sot eshte duke kerkuar te nderthuren teoria e relativitetit te pergjithshem te Ajshtajnit me teorine e historise shumefishe te Feynmanit ne nje teori te vetme te madhe qe do te pershkruante te gjitha fenomenet e universit. Vete, teoria unike nuk mer persiper te thote asgje per orgjinen dhe gjendjen e fillimit te univesit. Ajo kerkon te llogarise se si do te evoloje universi duke u nisur nga disa te dhena relative te fillimit.Per te njohur keto jane te nevojshme disa kushte fillestare, si dhe regullat(ligjet) qe do te na informonin se \u00e7fare ndodh ne kufijte e universit ne nje zone te caktuar te hapesires dhe kohes.<\/p>\n

Ligjet e evolimit dhe kushtet fillestare<\/strong><\/p>\n

Ligjet e fizikes sqarojne se si evolojne me kalimen e kohes fenomenet qe ndodhin ne univers. Per shembull ne se hedhim nje gur ne ajer, ligjet e gravitetit na japin mundesine te percaktojme me saktesi levizjen e metejshme te tij. Por duke u bazuar ne keto ligje nuk mund te dime sakte se kur guri do te bjere ne toke dhe ne cilin vend te tokes guri do te bjere. Duhet te njohim dhe shpejtesine e levizjes se tij si dhe drejtimin ne momentin kur kemi hedhur gurin. Me fjale te tjera duhet te njohim kushtet fillestare, ose e thene ndryshe kushtet rreth fillimit te levizjes se gurit.<\/p>\n

Me qenese kozmollogjia meret me pershkrimin e evolimit te gjithe universit mbi bazen e ligjeve te fizikes, eshte duke kerkuar se cilat kane qene kushtet fillestare te universit ne te cilat duam te aplikojme ligjet e fizikes. Sot egziston mendimi shkencor qe gjendja fillestare ka patur nje ndikim te madh ne te gjitha karakeristikat themelore te universit, kryesisht mbi vetite e grimcave elementare dhe mbi bashkeveprimin e tyre, te cilat kane \u00e7uar ne zhvillimin e jetes biologjike.<\/p>\n

Kozmollogjistet jane duke vleresuar te gjitha konfiguracionet e gjendjeve te fillimit, duke evidentuar se cila prej tyre ka evoluar universin ne ate drejtim qe e vezhgojme sot.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pregatiti Hekuran Pashollari “Po te kisha mundesine te mbyllesha ne levoshgen e nje arre do te ndihesha mbret i hapesires se pafundme…” (Shekspir, Hamleti, akti II, skena II) Hamleti ndoshta donte te thoshte qe qenia njerezore duke qene i kufizuar fizikisht, ka nje mendje te lire te eksploroje te gjithe universin dhe te beje dhe […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":33706,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,38,36],"tags":[],"class_list":["post-33705","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-artikuj","category-kuriozitete","category-shkence"],"yoast_head":"\n\u00c7\u00ebshtjet e diskutueshme mbi orgjin\u00ebn e universit - FJALA e LIR\u00cb<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ceshtjet-e-diskutueshme-mbi-orgjinen-e-universit\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u00c7\u00ebshtjet e diskutueshme mbi orgjin\u00ebn e universit - FJALA e LIR\u00cb\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Pregatiti Hekuran Pashollari “Po te kisha mundesine te mbyllesha ne levoshgen e nje arre do te ndihesha mbret i hapesires se pafundme…” (Shekspir, Hamleti, akti II, skena II) Hamleti ndoshta donte te thoshte qe qenia njerezore duke qene i kufizuar fizikisht, ka nje mendje te lire te eksploroje te gjithe universin dhe te beje dhe […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ceshtjet-e-diskutueshme-mbi-orgjinen-e-universit\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"FJALA e LIR\u00cb\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/facebook.com\/fjala.info\/\" \/>\n<meta property=\"article:author\" content=\"https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2018-10-13T21:51:38+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/universi.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"500\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"334\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@https:\/\/twitter.com\/acokaj\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@acokaj\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"13 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/ceshtjet-e-diskutueshme-mbi-orgjinen-e-universit\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/ceshtjet-e-diskutueshme-mbi-orgjinen-e-universit\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\"},\"headline\":\"\u00c7\u00ebshtjet e diskutueshme mbi orgjin\u00ebn e universit\",\"datePublished\":\"2018-10-13T21:51:38+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/ceshtjet-e-diskutueshme-mbi-orgjinen-e-universit\\\/\"},\"wordCount\":2574,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/ceshtjet-e-diskutueshme-mbi-orgjinen-e-universit\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/10\\\/universi.jpg\",\"articleSection\":[\"Artikuj\",\"Kuriozitete\",\"Shkenc\u00eb\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/ceshtjet-e-diskutueshme-mbi-orgjinen-e-universit\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/ceshtjet-e-diskutueshme-mbi-orgjinen-e-universit\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/ceshtjet-e-diskutueshme-mbi-orgjinen-e-universit\\\/\",\"name\":\"\u00c7\u00ebshtjet e diskutueshme mbi orgjin\u00ebn e universit - FJALA e LIR\u00cb\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/ceshtjet-e-diskutueshme-mbi-orgjinen-e-universit\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/ceshtjet-e-diskutueshme-mbi-orgjinen-e-universit\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/10\\\/universi.jpg\",\"datePublished\":\"2018-10-13T21:51:38+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/ceshtjet-e-diskutueshme-mbi-orgjinen-e-universit\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/ceshtjet-e-diskutueshme-mbi-orgjinen-e-universit\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/ceshtjet-e-diskutueshme-mbi-orgjinen-e-universit\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/10\\\/universi.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/10\\\/universi.jpg\",\"width\":500,\"height\":334},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/ceshtjet-e-diskutueshme-mbi-orgjinen-e-universit\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"\u00c7\u00ebshtjet e diskutueshme mbi orgjin\u00ebn e universit\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/\",\"name\":\"FJALA e LIR\u00cb\",\"description\":\""E para ishte fjala..." - n\u00eb Shkoder.net\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"description\":\"Arben \u00c7okaj - M\u00ebsues Fizike & Informatike :: Gazetar & Analist i pavarur :: Autor librash :: Ueb- & Grafik dizajner\",\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/\",\"https:\\\/\\\/facebook.com\\\/shkoder.net\\\/\",\"https:\\\/\\\/linkedin.com\\\/in\\\/acokaj\\\/\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/https:\\\/\\\/twitter.com\\\/acokaj\",\"https:\\\/\\\/youtube.com\\\/channel\\\/UCWHTIr21i1vLKsLzVv1TM-w\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u00c7\u00ebshtjet e diskutueshme mbi orgjin\u00ebn e universit - FJALA e LIR\u00cb","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ceshtjet-e-diskutueshme-mbi-orgjinen-e-universit\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"\u00c7\u00ebshtjet e diskutueshme mbi orgjin\u00ebn e universit - FJALA e LIR\u00cb","og_description":"Pregatiti Hekuran Pashollari “Po te kisha mundesine te mbyllesha ne levoshgen e nje arre do te ndihesha mbret i hapesires se pafundme…” (Shekspir, Hamleti, akti II, skena II) Hamleti ndoshta donte te thoshte qe qenia njerezore duke qene i kufizuar fizikisht, ka nje mendje te lire te eksploroje te gjithe universin dhe te beje dhe […]","og_url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ceshtjet-e-diskutueshme-mbi-orgjinen-e-universit\/","og_site_name":"FJALA e LIR\u00cb","article_publisher":"https:\/\/facebook.com\/fjala.info\/","article_author":"https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/","article_published_time":"2018-10-13T21:51:38+00:00","og_image":[{"width":500,"height":334,"url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/universi.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@https:\/\/twitter.com\/acokaj","twitter_site":"@acokaj","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"13 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ceshtjet-e-diskutueshme-mbi-orgjinen-e-universit\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ceshtjet-e-diskutueshme-mbi-orgjinen-e-universit\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb"},"headline":"\u00c7\u00ebshtjet e diskutueshme mbi orgjin\u00ebn e universit","datePublished":"2018-10-13T21:51:38+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ceshtjet-e-diskutueshme-mbi-orgjinen-e-universit\/"},"wordCount":2574,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ceshtjet-e-diskutueshme-mbi-orgjinen-e-universit\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/universi.jpg","articleSection":["Artikuj","Kuriozitete","Shkenc\u00eb"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ceshtjet-e-diskutueshme-mbi-orgjinen-e-universit\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ceshtjet-e-diskutueshme-mbi-orgjinen-e-universit\/","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ceshtjet-e-diskutueshme-mbi-orgjinen-e-universit\/","name":"\u00c7\u00ebshtjet e diskutueshme mbi orgjin\u00ebn e universit - FJALA e LIR\u00cb","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ceshtjet-e-diskutueshme-mbi-orgjinen-e-universit\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ceshtjet-e-diskutueshme-mbi-orgjinen-e-universit\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/universi.jpg","datePublished":"2018-10-13T21:51:38+00:00","author":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ceshtjet-e-diskutueshme-mbi-orgjinen-e-universit\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ceshtjet-e-diskutueshme-mbi-orgjinen-e-universit\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ceshtjet-e-diskutueshme-mbi-orgjinen-e-universit\/#primaryimage","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/universi.jpg","contentUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/universi.jpg","width":500,"height":334},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/ceshtjet-e-diskutueshme-mbi-orgjinen-e-universit\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"\u00c7\u00ebshtjet e diskutueshme mbi orgjin\u00ebn e universit"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#website","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/","name":"FJALA e LIR\u00cb","description":""E para ishte fjala..." - n\u00eb Shkoder.net","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","caption":"admin"},"description":"Arben \u00c7okaj - M\u00ebsues Fizike & Informatike :: Gazetar & Analist i pavarur :: Autor librash :: Ueb- & Grafik dizajner","sameAs":["https:\/\/fjala.info\/","https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/","https:\/\/linkedin.com\/in\/acokaj\/","https:\/\/x.com\/https:\/\/twitter.com\/acokaj","https:\/\/youtube.com\/channel\/UCWHTIr21i1vLKsLzVv1TM-w"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33705","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=33705"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33705\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/media\/33706"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=33705"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=33705"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=33705"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}