{"id":34253,"date":"2018-10-31T16:26:39","date_gmt":"2018-10-31T15:26:39","guid":{"rendered":"http:\/\/www.fjala.info\/?p=34253"},"modified":"2018-10-31T23:09:07","modified_gmt":"2018-10-31T22:09:07","slug":"mbreteresha-e-mbreter-pellazgo-iliro-shqiptare","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/mbreteresha-e-mbreter-pellazgo-iliro-shqiptare\/","title":{"rendered":"MBRET\u00cbRESHA E MBRET\u00cbR PELLAZGO\u2013ILIRO-SHQIPTAR\u00cb"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" title=\"Rexhep Do\u00e7i\" src=\"https:\/\/fjala.info\/2018\/rexhep_doci.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" align=\"right\" border=\"0\" hspace=\"10\" \/> <strong>Prof. Dr. Rexhep Do\u00e7i<\/strong> \u2013<em>Prishtin\u00eb<\/em><\/p>\n<p>P\u00ebr nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb madh t\u00eb mbret\u00ebreshave dhe mbret\u00ebrve ilir\u00eb, q\u00eb kan\u00eb sunduar Ilirin\u00eb, si dhe p\u00ebr shtrirjen e ilir\u00ebve dardan\u00eb dhe sundimin apo rolin e tyre n\u00eb tri kontinente, edhe n\u00eb koh\u00ebn q\u00eb quhet Perandoria Romake, sidomos n\u00eb antik\u00eb, kujtoj se hedh drit\u00eb m\u00eb s\u00eb miri mendimi i Karl Patch-it, q\u00eb flet p\u00ebr m\u00eb s\u00eb 16 perandor\u00eb apo mbret\u00ebr\u00eb ilir\u00eb, prej t\u00eb cil\u00ebve 6 ishin dardan\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt sundonin p\u00ebrmes Rom\u00ebs nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb bot\u00ebs, si\u00e7 konfirmon autori: \u201cShum\u00eb Ilir\u00eb muar\u00ebn perandorin\u00eb romake n\u00eb dor\u00eb e u b\u00ebn\u00eb madje edhe perandor\u00eb me pesh\u00eb e me r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb madhe. Nd\u00ebr k\u00ebta perandor\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj, shpetimtar\u00eb t\u00eb Rom\u00ebs, numrohen: Klaudi II, Aureliani, Probusi, Karusi, Diokleciani, Konstantius Klarusi, Konstantin Magnus (i Madhi), Justini I, Justiniani e Justini I, Klaudi II, Konstant Klori e i biri i tij Konstantini i Madh, Justini I, Justiniani e Justini II ishin t\u00eb gjith\u00eb prej Dardanie.\u201d Si\u00e7 po shihet emrat e ilir\u00ebve jan\u00eb p\u00ebrt\u00ebrir\u00eb n\u00eb dinasti me emra t\u00eb nj\u00ebjt\u00eb, p. sh. Klaudi II, Konstant Klori e Konstantini i Madh, Justini i I dhe i II dhe Justiniani etj.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb shkruar shum\u00eb edhe sa u p\u00ebrket fiseve t\u00eb ilir\u00ebve dardan\u00eb dhe fiseve thrakase p\u00ebr nga p\u00ebrcaktimi i p\u00ebrkat\u00ebsis\u00eb s\u00eb tyre etnike, dhe p\u00ebrcaktimit t\u00eb kufirit nd\u00ebrmjet tyre, p\u00ebr t\u00eb cilat \u00e7\u00ebshtje ka mendime t\u00eb ndryshme t\u00eb autor\u00ebve t\u00eb ndrysh\u00ebm. Mendimi im \u00ebsht\u00eb se kufi t\u00eb prer\u00eb nd\u00ebretnik nd\u00ebrmjet k\u00ebtyre dy popujve antik\u00eb, ilir\u00ebve dhe thrak\u00ebve nuk ka pasur, aq m\u00eb par\u00eb sepse ka pasur l\u00ebvizje etnosesh, si dhe se q\u00eb t\u00eb dy gjuh\u00ebt e k\u00ebtyre dy popujve, ilirishtja dhe thakishtja burojn\u00eb nga nj\u00eb gjuh\u00eb e madhe e p\u00ebrbashk\u00ebt, q\u00eb \u00ebsht\u00eb indoevropianishtja, t\u00eb cilat edhe kan\u00eb shum\u00eb cil\u00ebsi t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta gjuh\u00ebsore sidomos n\u00eb leksik dhe fonetik\u00eb historike.<\/p>\n<p>Mandej, d\u00ebshmohet se ka pasur l\u00ebvizje etnosesh, po edhe mbizot\u00ebrime t\u00eb nd\u00ebrsjella luftarake, kulturore dhe ekonomike, duke krijuar shtres\u00ebzime gjuh\u00ebsore, marr\u00ebdh\u00ebnie apo ndikime q\u00eb mund t\u00eb ndri\u00e7ohen m\u00eb s\u00eb miri me an\u00eb t\u00eb fush\u00ebs s\u00eb sotme t\u00eb onomastik\u00ebs, q\u00eb p\u00ebrb\u00ebhet nga antroponime, patronime, oikonime, oronime, hidronime, ekzonime, ktetik\u00eb etj., t\u00eb dh\u00ebna k\u00ebto q\u00eb sot ekzistojn\u00eb n\u00eb terren, dhe t\u00eb cilat do t\u2019i mbarshtrojm\u00eb p\u00ebrmes shqyrtimit t\u00eb oikonimis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs n\u00eb diakroni dhe sinkroni. K\u00ebshtu, nga k\u00ebto dy gjuh\u00eb ilirishtja dhe thrakishtja lindi shqipja, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn sidomos gjat\u00eb krisht\u00ebrimit ndikuan gjuh\u00eb t\u00eb tjera t\u00eb m\u00ebvonshme, si gjuha romake apo latine, gjuha greke, gjuh\u00ebt e sllav\u00ebve t\u00eb jugut, e n\u00eb koh\u00ebn m\u00eb t\u00eb re pesqindvje\u00e7are, gjat\u00eb islamizimit edhe gjuh\u00ebt orientale, p\u00ebrmes turqishtes. P\u00ebr t\u2019i kuptuar shtres\u00ebzimet e k\u00ebtyre gjuh\u00ebve, sidomos t\u00eb ilirishtes dhe thrakishtes, po i citoj mendimet e disa studiuesve.<\/p>\n<p>Sipas E. Gatti-t, mbret\u00ebria apo sundimi ilir ka zgjatur prej vitit 219 p. e. s. e deri n\u00eb vitin 27 t\u00eb e. s. Mir\u00ebpo, 16 mbret\u00ebrve ilir\u00eb q\u00eb i cek K. Patch-i po ua shtoj edhe 15 mbret\u00ebr\u00eb ilir\u00eb, sipas studiuesit kroat Duje R. Mio\u00e7eviqit, t\u00eb cil\u00ebt shfaqen q\u00eb nga shek. V p. e. s., si\u00e7 na i ka ofruar n\u00eb origjinal autori: \u201c1. Sira (Sirhas) \u2013 Fundi i shek. V \u2013 fillimi i shek. IV p. e. s.; 2. Bardilis (Bardylis) \u2013 Ka vdekur n\u00eb v. 359 p. e. s.; 3. Grabo (Grabos) \u2013 I njohur rreth v. 356 p. e. s. (Besohet se \u00ebsht\u00eb i biri i Bardylit?); 4. Pleurat (Pleuratos). I njohur rreth v. 344-3 p. e. s. (Mbase edhe ky i biri i Bardylit, p\u00ebrkat\u00ebsisht i v\u00ebllai i Grabit); 5. Klito (Klitos). Ky mbret ka sunduar n\u00eb v. 335 p. e. s. (I biri i Bardylit).; 6. Glaukija (Glaukos). Sundon Ilir\u00ebt n\u00eb v. 317 \u2013 303 p. e. s. . N\u00eb v. 335 p\u00ebrmendet si sundimtar i Taulant\u00ebve; 7. Bardilis (Bardylis) II. I njohur n\u00eb v. 295 -290 p. e. s.; 8. Monuni (Monunios). I njohur n\u00eb v. 280 p. e. s. (Besohet se ishte i ibiri i Bardylit t\u00eb II ose i Grabosit); 9. Mitilije (Mitylios). I njohur n\u00eb v. 270 p. e. s. (Besohet se \u00ebsht\u00eb i biri i Monunit); 10. Pleurati (Pleuratos). Sundon rreth v. 260 (?) p. e. s. (Besohet se \u00ebsht\u00eb i biri i Mitilit); 11. Agroni \u2013 P\u00ebrmendet n\u00eb v. 231 p. e. s. (I biri i Pleuratit); 12. Pinesi (Pinnes). Ka vdekur pas vitit 217 p. e. s. Ka sunduar me k\u00ebshillat nga njerka e tij Teuta, po edhe nga axha Skerdialidi dhe Dimitrije Hvaranini. (\u00cbsht\u00eb i biri i Agronit); 13. Skerdilaidi.<\/p>\n<p>P\u00ebrmendet nd\u00ebrmjet viteve 212 e 206 p. e. s. 14. Pleurati (Pleuratos) II. Ka sunduar i pavarur q\u00eb nga v. 206 \u2013 180 p. e. s.; 15. Genti (Genthios) \u2013 Ka sunduar nga viti 180 -168 p. e. s.\u201d. Po t\u2019i krahasojm\u00eb si antroponime emrat e perandor\u00ebve ilir\u00eb t\u00eb ofruar nga K. Pa\u00e7i me emrat m\u00eb t\u00eb mo\u00e7\u00ebm, t\u00eb para er\u00ebs son\u00eb t\u00eb D. R. Mio\u00e7eviqit, shihet se shum\u00eb emra t\u00eb m\u00ebhersh\u00ebm p\u00ebrqas\u00ebn m\u00eb tep\u00ebr me gjuh\u00ebn shqipe, si p. sh.: Bardilis-Bardylis nga fjala (i, e) bardh\u00eb; Grabo-Grabos nga fjala grab, krap, krep, grep, shkrep,shk\u00ebmb i thepisur; Monunije-Monounios nga fjala mont-mant, mon-man \u201cdru peme-mani, dudi\u201d; Mitilije nga fjala mi-mitil (me kuptimin i vog\u00ebl, vog\u00eblsi, imt\u00ebsi); Gencije-Gentios nga fjala (i, e) zez\u00eb, gen-zen-zent (p\u00ebr e zez\u00eb, si Genta-Zeta?) etj. Emrat e k\u00ebtyre 31 mbret\u00ebrve ilir\u00eb, si dhe edhe sa e sa mbret\u00ebreshave dhe mbret\u00ebrve t\u00eb tjer\u00eb pellasdo-iliro-shqiptar\u00eb, q\u00eb do t\u2019i mbarshtrojm\u00eb n\u00eb vijim, kan\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb madhe, t\u00eb jashtzakonshme p\u00ebr historin\u00eb e popullit shqiptar dhe t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe, gjuh\u00eb kjo q\u00eb deri m\u00eb sot \u00ebsht\u00eb konstatuar se \u00ebsht\u00eb shkruar relativisht von\u00eb, n\u00eb shek. XV-XVI (viti 1555).<\/p>\n<p>S\u00eb pari, shihet se pellasdo-ilir\u00ebt, q\u00eb p\u00ebrb\u00ebheshin prej fiseve t\u00eb shumta dhe i kishin sundimtar\u00ebt e vet n\u00eb provincat e veta, sipas t\u00eb dh\u00ebnave historike sundonin p\u00ebraf\u00ebrsisht prej shek. V p. e. s. e deri n\u00eb vitin 560 t\u00eb er\u00ebs son\u00eb, pra prej m\u00eb tep\u00ebr se 10 shekujsh, q\u00eb nga sundimtari ilir, sipas D. R. Mio\u00e7eviqit \u201c1. Sira (Sirrhas) \u2013 Fundi i shek. V \u2013 fillimi i shek. IV p. e. s, e deri n\u00eb vitin 560, kur e ka shkruar Prokopi i Cezares\u00eb vepr\u00ebn e tij kapitale, ku b\u00ebhet fjal\u00eb gjer\u00ebsisht p\u00ebr Justinianin Prima \u2013 Justiniani i Par\u00eb (535-549), si ceket \u201cthemeluesi i perandoris\u00eb bot\u00ebrore\u201d, dhe Justiniana Sekunda (Justiniani i Dyt\u00eb), viti 227.<\/p>\n<p>S\u00eb dyti, 16 emrat e perandor\u00ebve ilir\u00eb gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb m\u00ebvonshme romake nuk p\u00ebrngjajn\u00eb pothuajse fare dhe gati asnj\u00eb me emrat paraprak\u00eb t\u00eb para er\u00ebs son\u00eb, dhe si\u00e7 shihet i p\u00ebrkasin nj\u00eb shtrese krejt tjet\u00ebr t\u00eb re gjuh\u00ebsore. Ky ndryshim i antroponimeve ilire-shqiptare \u00ebsht\u00eb edhe m\u00eb i madh, pra, kur dep\u00ebrtojn\u00eb antroponimet hebraike t\u00eb periudh\u00ebs krishtere, me rastin e p\u00ebrhapjes s\u00eb krisht\u00ebrimit nd\u00ebr pellasdo-iliro-shqiptar\u00ebt, koh\u00eb kjo e bujshme gjat\u00eb s\u00eb cil\u00ebs pjesa m\u00eb e madhe e t\u00eb cilit etnos asimilohet apo konvertohet n\u00eb popuj p\u00ebrkat\u00ebs grek\u00eb (helen\u00eb), romak\u00eb (italian\u00eb), kelt\u00eb (gjerman\u00eb), gal\u00eb (francez\u00eb?), rumun\u00eb dhe n\u00eb sllav\u00eb, ve\u00e7mas n\u00eb sllav\u00eb t\u00eb jugut n\u00eb Siujdhes\u00ebs Ilire. Edhe m\u00eb von\u00eb, gjat\u00eb 500 vjet\u00ebve t\u00eb sundimit osmano-turk u krijua shtresa antroponimike orientale, me rastin e p\u00ebrhapjes s\u00eb islamizmit nd\u00ebr nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb etnosit iliro-shqiptar t\u00eb Ballkanit apo t\u00eb Evrop\u00ebs Juglindore dhe n\u00eb Azin\u00eb e Vog\u00ebl.<\/p>\n<p>Po t\u2019i krahasojm\u00eb emrat e k\u00ebtyre dy grupeve t\u00eb dy periudhave kohore, pra t\u00eb 31 mbret\u00ebrve ilir\u00eb, bie n\u00eb sy \u00e7\u00ebshtja, se derisa tek autori K. Pa\u00e7 16 emrat ilir\u00eb jan\u00eb dh\u00ebn\u00eb si antroponime t\u00eb thjeshta, vet\u00ebm si emra ilir\u00eb, pa treguar koh\u00ebn se sa vjet sunduan (po kan\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi se 6 perandor\u00eb cil\u00ebsohen si ilir\u00eb dardan\u00eb gjat\u00eb sundimit romak), te D. R. Mio\u00e7eviqi jan\u00eb dh\u00ebn\u00eb d\u00ebshmi m\u00eb t\u00eb plota dhe n\u00eb detaje, duke treguar sakt\u00ebsisht koh\u00ebn p\u00ebr sa vjet sunduan secili mbret, mandej tregon p\u00ebr nepotizmin apo dinastit\u00eb farefisnore ose t\u00eb krushqive, duke trash\u00ebguar mbret\u00ebrin\u00eb nga nj\u00ebri-tjetri n\u00eb farefisni, gruaja, i biri, v\u00ebllai, nipi etj. Ka p\u00ebrplot emra t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb mbret\u00ebrve ilir\u00eb me pesh\u00eb gjuh\u00ebsore dhe etnike, t\u00eb cil\u00ebt nuk p\u00ebrmenden n\u00eb k\u00ebto dy grupet e larttheksuara, prej 31 sish. Prandaj, k\u00ebtyre perandor\u00ebve apo mbret\u00ebrve ilir\u00eb po ua shtoj edhe disa mbret\u00ebresha e mbret\u00ebr ilir\u00eb t\u00eb tjer\u00eb, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebt po i themi disa t\u00eb dh\u00ebna p\u00ebr t\u2019i d\u00ebshmuar etnikisht dhe gjuh\u00ebsisht pellasdo-iliro-shqiptar\u00eb n\u00eb baz\u00eb t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave historike dhe gjuh\u00ebsore-onomastike.<\/p>\n<p>1) <strong>ADMETI<\/strong><\/p>\n<p>Nj\u00eb mbret me emrin Admeti \u00ebsht\u00eb me interes si p\u00ebr koh\u00ebn kur shfaqet dhe ku shfaqet, ashtu edhe p\u00ebr nga pik\u00ebpamja etimologjike gjuh\u00ebsore e kuptimore, sepse shfaqet n\u00eb vepr\u00ebn \u201cIlir\u00ebt dhe Iliria te autor\u00ebt antik\u00eb\u201d, p\u00ebr t\u00eb cilin \u00ebsht\u00eb th\u00ebn\u00eb: \u201cAdmeti, mbret molos i fillimit t\u00eb shek. V para er\u00ebs son\u00eb. Diod XI 56, 1 e 2\u201d. N\u00eb baz\u00eb t\u00eb gjetjeve arkeologjike n\u00eb Shqip\u00ebri, d\u00ebshmohen si antroponime ilire me baz\u00ebn ad-, p\u00ebr shembull arkeologu Vangjel To\u00e7i b\u00ebn t\u00eb ditur: \u201cAdamatos asht me origjin\u00eb ilire, mbasi at\u00eb e lexojm\u00eb n\u00eb nj\u00eb monedh\u00eb bronxi t\u00eb Shkodr\u00ebs, kryeqend\u00ebr e shtetit ilir t\u00eb Ardian\u00ebve, dhe nuk gjendet n\u00eb viset greke\u2026Adamatas m. n\u00eb Durrahachium\u201d. Nj\u00eb mbret ilir t\u00eb ngjash\u00ebm me k\u00ebta q\u00eb i thekson V. To\u00e7i me baz\u00ebn ad-, por me tjet\u00ebr trajt\u00eb, e p\u00ebrmend edhe D. R. Mio\u00e7eviqi, duke e cituar edhe Radosllav Kati\u00e7iqin, si Adrianta (\u2018Adp\u00ed\u00e1\u03c2) (po nuk dim\u00eb se a kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb me t\u00eb nj\u00ebjtin mbret), nga kuptojm\u00eb se sikur nga ky eponim ilir e ka marr\u00eb emrin edhe Deti Adriatik, sepse b\u00ebn t\u00eb ditur: \u201cNj\u00ebher\u00eb ai shfaqet si i biri i Adriantit (\u2018Ad\u03fc\u00ed\u00e1\u03c2), q\u00eb i nj\u00ebjti \u00ebsht\u00eb konsideruar mbret ilir dhe eponim i Detit Adriatik, nd\u00ebrsa her\u00ebn e dyt\u00eb, si i biri i Dirahut (D\u03cd\u03fc\u03fc\u00fd\u03bf\u03c2), eponim i qytetit t\u00eb Dirahut (Durr\u00ebsit, shek. III p. e. s.\u201d.<\/p>\n<p>K\u00ebshtu, n\u00eb baz\u00eb t\u00eb k\u00ebtij mendimi t\u00eb D. R. Mio\u00e7eviqit p\u00ebr mbretin ilir Adriant si eponim p\u00ebr Detin Adriatik, gjas\u00ebt jan\u00eb se hidronimi apo deti grandioz n\u00eb tokat ilire, Adriatiku mund t\u00eb jet\u00eb ruajtur me k\u00ebt\u00eb trajt\u00eb Adriatik m\u00eb s\u00eb miri te shqiptar\u00ebt dhe n\u00eb shqipe, nga: Adriatik = Ad- \u201cdh\u00e9\u201d e \u2013at \u201cati, babai (pra, ati i ujit, uji i dal prej dheut) dhe prapashtesa \u2013ik (?), sepse e dim\u00eb se sllav\u00ebt e p\u00ebrdorin Jadransko More. Sa i p\u00ebrket mbretit ilir Admet, po shtoj se edhe V. Zamarovskij flet p\u00ebr nj\u00eb \u201cAdmet (greq. Admetos, lat. Admetus) \u2013 i biri i Feretit\u2026, mbret n\u00eb Traki\u201d, dhe se b\u00ebn fjal\u00eb p\u00ebr bashk\u00ebpunimin e tij me mbretin ilir Herakli (Herkul, Herkules), q\u00eb Herkuli kishte shkuar edhe n\u00eb Trak\u00eb, si\u00e7 shkruan V. Zamrovskij: \u201cAdmeti e priti Herakliun me nderime \u00e7far\u00eb i takojn\u00eb birit t\u00eb zotit suprem\u201d, si dhe se Euripidi e cek n\u00eb tragjedin\u00eb e tij (438. Para e. s.), dhe ruhet \u201cn\u00eb dy freska: Admeti dhe Alkestida nga bazilika n\u00eb Herkulanum (rreth vitit 70 para e. s. \u2013 sot gjenden n\u00eb Muzeun Komb\u00ebtar n\u00eb Napoli)\u2026\u201d. Nuk dim\u00eb sakt\u00ebsisht se a kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb me t\u00eb nj\u00ebjtin mbret Admeti, si mbret ilir dhe trakas, kur dihet se para ilir\u00ebve gati i t\u00ebr\u00eb Ballkani banohej nga thrakasit.<\/p>\n<p>Sa i p\u00ebrket p\u00ebrdorimit t\u00eb antroponimit Adam gjat\u00eb mesjet\u00ebs te shqiptar\u00ebt, n\u00eb nj\u00eb artikull b\u00ebhet e ditur p\u00ebr nj\u00eb dokument t\u00eb ri parabuzukjan t\u00eb shqipes, t\u00eb shek. XIV, ku p\u00ebrmendet edhe antroponimi i shqiptar\u00ebve me trajt\u00ebn e hershme Adam. N\u00eb at\u00eb artikull flitet edhe p\u00ebr dy profesor\u00eb austriak\u00eb, Stefan Schumcer dhe Joachim Matzinger nga Akademia e Shkencave e Austris\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt n\u00eb baz\u00eb t\u00eb k\u00ebtij dokumenti shqip, \u201ckan\u00eb arritur n\u00eb p\u00ebrfundimin se nj\u00eb pjes\u00eb e gjuh\u00ebve si latinisht, gjermanisht dhe thuajse pjesa m\u00eb e madhe e gjuh\u00ebve t\u00eb Ballkanit, kan\u00eb elemente t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe\u201d. K\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna pellasde, ilire dhe shqipe p\u00ebr njeriun e par\u00eb Adam, i krijuar sipas mitologjis\u00eb nga dheu, kan\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb madhe, se antroponimi Adam \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdor\u00eb tek ilir\u00ebt antik\u00eb dhe t\u00eb shqiptar\u00ebt krishter\u00eb mesjetar\u00eb, para se t\u00eb futej n\u00eb p\u00ebrdorim n\u00eb shqipe me trajt\u00ebn Adem edhe p\u00ebrmes turqishtes te shqiptar\u00ebt mysliman\u00eb, dhe se kemi arsye ta k\u00ebrkojm\u00eb tek emri vetjak Adam \u2013 Adem rr\u00ebnjorin \u2013da- (-de-, -dh\u00e9-), me a-n\u00eb protetike dhe me -m-n\u00eb fundore.<\/p>\n<p>Edhe dy orientalist\u00eb boshnjak\u00eb nga Sarajeva, Ismet Smajlloviqi dhe Abdullah Shkaliqi antroponimet e tipit Adam \u2013 Adem i shohin me prejardhje t\u00eb lasht\u00eb nga fjala dhe-u, q\u00eb sidomos \u2013d-ja hedh drit\u00eb m\u00eb s\u00eb af\u00ebrmi p\u00ebr etimologjin\u00eb prej shqipes dh\u0450. Gjer\u00ebsisht, n\u00eb 11 pika si t\u00eb parin e bot\u00ebs Adam e kan\u00eb trajtuar bashkautor\u00ebt Jean Chevalier \u2013 Alain Gheerbrant n\u00eb vepr\u00ebn voluminoze \u201cFjalori i simboleve\u201d. K\u00ebta autor\u00eb e shqyrtojn\u00eb k\u00ebt\u00eb antroponim vet\u00ebm me trajt\u00ebn Adam, dhe t\u00eb cil\u00ebt ofrojn\u00eb t\u00eb dh\u00ebna bind\u00ebse historike, si p\u00ebr prejardhjen kuptimore po ashtu edhe gjuh\u00ebsore (dhe shtojn\u00eb se p\u00ebr t\u00eb mund t\u00eb shkruhen shum\u00eb libra), disa prej t\u00eb cilave d\u00ebshmi po i mbarshtrojm\u00eb n\u00eb vijim: \u201c1. Adami simbolizon njeriun e par\u00eb dhe fotografin\u00eb e Zotit. Adami \u00ebsht\u00eb i pari n\u00eb natyr\u00eb, maja m\u00eb e lart\u00eb e krijes\u00ebs tok\u00ebsore, qenja m\u00eb e lart\u00eb e llojit njeri\u2026 4) Mir\u00ebpo, shfaqet edhe Adami i dyt\u00eb, Jezu Krishti (Isus Krist). Njeriu i par\u00eb \u00ebsht\u00eb i krijuar prej dheut \u2013 tok\u00ebsor; i dyti \u00ebsht\u00eb njeriu q\u00eb ka zbritur prej qiellit\u20266. Adam dmth. njeriu i dheut, t\u00eb cilin Zoti e krijoi prej dheut (n\u00eb hebraisht: adamah: toka e p\u00ebrpunuar; sipas hipotez\u00ebs tjet\u00ebr: dheu\u2013toka e njer\u00ebzve. Duke treguar krijimin e Adamit para Ev\u00ebs (Eva ka lindur prej brinjve t\u00eb Adamit)\u2026\u201d.<\/p>\n<p>Kjo fjal\u00eb ad shfaqet me trajta dhe kuptime t\u00eb ndryshme nd\u00ebr popuj t\u00eb ndrysh\u00ebm, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn, nd\u00ebr t\u00eb tjer\u00eb njofton edhe etimologu Petar Skoku, prej t\u00eb cilit po e shkoqisim k\u00ebt\u00eb mendim: \u201cad m, q\u00eb gjendet n\u00eb gjuh\u00ebt e disa sllav\u00ebve orthodoks\u00eb (Bullgar\u00ebve e Rus\u00ebve) \u00ebsht\u00eb sinonim p\u00ebr parajs\u00eb, q\u00eb \u00ebsht\u00eb huazim nga greq. vj. \u00c3d\u00ed\u03c2 (Adis) (hadi, bota n\u00ebntoksore) &gt; lat. Ades &gt; ital. ade\u2026\u201d. Dijetari Dhimit\u00ebr Pilika b\u00ebn fjal\u00eb n\u00eb punimin \u201c5. P\u00ebrputhje onomastike pellazgo-ilire dhe shqipe\u201d p\u00ebr r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e onomastik\u00ebs, dhe i p\u00ebrmend edhe tri trajta t\u00eb nj\u00ebjta apo t\u00eb p\u00ebraf\u00ebrta me emrin e k\u00ebtij mbreti ilir n\u00eb fjal\u00eb, si\u00e7 gjykon: \u201cOnomastika, si disciplin\u00eb shkencore e p\u00ebrpikt\u00eb, fal\u00eb hulumtimeve t\u00eb veta, vjen e p\u00ebrputhet plot\u00ebsisht me mbar\u00eb konkluzionet e historiografis\u00eb, arkeologjis\u00eb, qeramikologjis\u00eb, gliptografis\u00eb, epigrafis\u00eb, folkloristik\u00ebs etj. K\u00ebshtu dokumentohet edhe nj\u00eb her\u00eb objektivisht, me pranin\u00eb e trajtave pellazge n\u00eb goj\u00ebn e ilir\u00ebve dhe shqiptar\u00ebve, sikurse e pohon etimologjia, se k\u00ebta jan\u00eb t\u00eb vetmit trash\u00ebgimtar\u00eb t\u00eb pellazg\u00ebve, popullit m\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr ballkanas dhe evropian q\u00eb njihet deri m\u00eb sot\u2026Fjal\u00eb pellazgo-ilire: ADMET, ADMAT, ADAMAT, (i nj\u00ebjti antroponim: n\u00eb Epirin pellazg e n\u00eb Iliri\u201d.<\/p>\n<p>N\u00eb rrjedh\u00ebn e njeriut t\u00eb par\u00eb t\u00eb krijuar prej dheut, apo, si\u00e7 thot\u00eb studiuesi amerikan Zacharia Sitkins (n\u00eb vepr\u00ebn \u201cPlaneti i 12-t\u00eb\u201d, 2006), p\u00ebr krijimin e bot\u00ebs nga njer\u00ebzit e par\u00eb jashttok\u00ebsor\u00eb Nefilimet (mbase nga shqipja N\u00eb+fillim?), fjala ad si ot qendron edhe n\u00eb emrin e krahin\u00ebs Mesopotami, q\u00eb autori n\u00eb fjal\u00eb e sheh t\u00eb krijuar \u201cn\u00eb tri rrjete kryesore lumenjsh dhe ult\u00ebsirat e tyre: Nili, Indusi e Tig\u00ebr-Eufrati\u201d. Lidhur me burimin e kompozit\u00ebs Mesopotami, po e shpreh mendimin apo nj\u00eb hipotez\u00eb jo pa rezerv\u00eb, se mund t\u00eb zb\u00ebrthehet nga elementet gjuh\u00ebsore t\u00eb protoshqipes: Mes \u201cmidis, nd\u00ebrmjet\u201d + op \u201cuj\u00eb\u201d + ot \u201cat, baba\u201d + am \u201c\u00e2m\u00eb, n\u00ebn\u00eb-nan\u00eb\u201d, q\u00eb p\u00ebrputhet p\u00ebraf\u00ebrsisht me mendimin e dijetarit Z. Sitchin, se nga Nefillimet (krijuesit e bot\u00ebs-njer\u00ebzimit): Krijimit n\u00eb mes t\u00eb uj\u00ebrave t\u00eb Rrafshin\u00ebs se Mesopotamis\u00eb, sidomos nd\u00ebrmjet lumenjve t\u00eb m\u00ebdhenj Tig\u00ebr dhe Eufrat, nga ati (ot) dhe e \u00e2ma (\u00ebma) linden N\u00ebfillimet, krijuesit e dheut (ad&gt;ot-aIt) = Mesopotami = mes ujit ati dhe ama(?). Un\u00eb k\u00ebtu, p\u00ebr t\u00eb treguar kultin ndaj dheut dhe ujit po e theksoj edhe nj\u00eb dukuri, q\u00eb vet\u00eb e kam p\u00ebrjetuar. M\u00eb kujtohet se qoft\u00eb bujqit, argat\u00ebt kur e mihshin misrin n\u00eb ar\u00eb, ose barinjt\u00eb (\u00e7obenjt\u00eb), kur hajshin buk\u00eb n\u00eb kullosa si bari, n\u00eb munges\u00eb t\u00eb ujit p\u00ebr t\u2019i lar\u00eb duart, i f\u00ebrkonin duart me dh\u00e9 e thoshin: Zoti e falt\u00eb e e shtoft\u00eb!<\/p>\n<p>2) <strong>ALEKSANDRI I MADH<\/strong><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" title=\"Aleksandri i Madh \" src=\"https:\/\/fjala.info\/2018\/aleksandri_i_madh.jpg\" alt=\"\" width=\"500\" border=\"0\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" title=\"Aleksandri i Madh \" src=\"https:\/\/fjala.info\/2018\/aleksandri_i_madh1.jpg\" alt=\"\" width=\"500\" border=\"0\" \/><em>Aleksandri i Madh <\/em><\/p>\n<p>Aleksandri i Maqedonis\u00eb njihet edhe si mbret i fisit ilir t\u00eb Mollosve, q\u00eb sundoi pjes\u00ebrisht n\u00eb tri kontinente (Evrop\u00eb, Azi dhe Afrik\u00eb) gjat\u00eb pjes\u00ebs s\u00eb par\u00eb t\u00eb shekullit t\u00eb kat\u00ebr para er\u00ebs son\u00eb (356-323). M\u00ebsojm\u00eb edhe se historikisht, sipas librit \u201cIlir\u00ebt dhe Iliria te ator\u00ebt antik\u00eb\u201d, dihen 4 mbret\u00ebr ilir\u00eb t\u00eb fisit ilir Maqedon me emrin Aleksand\u00ebr: a) Aleksandri i Maqedonis\u00eb sundoi m\u00eb 495-450; b) Aleksandri tjet\u00ebr i Maqedonis\u00eb sundoi m\u00eb 369-365; c) Aleksand\u00ebr Mollosi sundoi m\u00eb 362-326; \u00e7) Aleksandri i Madh i Maqedonis\u00eb sundoi si mbret m\u00eb 356-325. P\u00ebr Aleksandrin dhe t\u00eb atin e tij Filipin, p\u00ebr p\u00ebrkat\u00ebsin\u00eb etnike t\u00eb tyre si pellasdo-iliro-shqiptar\u00eb, si dhe p\u00ebr gjuh\u00ebn e tyre, mendime t\u00eb q\u00eblluara kan\u00eb dh\u00ebn\u00eb koauto\u00ebr\u00ebt Patrick Colquhoum dhe Pashko Vasa, si\u00e7 shprehen: \u201cEdhe n\u00eb koh\u00ebn e Aleksandrit, pellazg\u00ebt ishin po aq luftarak\u00eb dhe pushtuan Azin\u00eb dhe Indin\u00eb, me gjith\u00eb numrin e madh t\u00eb banor\u00ebve dhe fuqin\u00eb e sunduesve t\u00eb tyre\u2026P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, \u00ebsht\u00eb e natyrshme me q\u00eb nj\u00eb i dehur t\u00eb shprehet n\u00eb gjuh\u00ebn e n\u00ebn\u00ebs, p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb q\u00eb gjuha amtare e Filipit dhe Aleksandrit nuk ishte tjet\u00ebr gjuh\u00eb p\u00ebrve\u00e7 shqipes\u2026\u201d.<\/p>\n<p>P\u00ebr prejardhjen e k\u00ebtij antroponimi Aleksand\u00ebr, sipas gjuh\u00ebtar\u00ebve, gjithashtu i kam shtruar dy teza: \u201c1) nga gr. Aleksein (mbrojt\u00ebs, i mbrojtur) + aner-andros (njeri, mbrojt\u00ebs i njer\u00ebzimit), dhe nga protoshqipja: \u201c2) Aleksand\u00ebr = \u00e2 le n\u2019\u00e2nd\u00ebrr, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn etimologji kam shkruar nj\u00ebher\u00eb me t\u00eb dh\u00ebna bind\u00ebse. Nj\u00ebherit p\u00ebr Filipin dhe Aleksandrin b\u00ebhet e ditur, pos tjerash, q\u00eb, \u201cn\u00eb Maqedoni vendin e Filipit e zuri i biri, Aleksandri\u201d. Sa u p\u00ebrket mbret\u00ebrve Filip dhe Aleksand\u00ebr q\u00eb quhen mbret\u00ebr maqedon\u00eb (dhe se shqiptar\u00ebt n\u00eb Epir dhe n\u00eb krejt Greqin\u00eb jan\u00eb autokton\u00eb) kan\u00eb shkruar shum\u00eb dijetar\u00eb, si: \u201cNj\u00eb pjes\u00eb e Ilir\u00ebve epirotas\u00eb e maqedonas\u00eb e kishin humbur gati krejt ndjenj\u00ebn atdhetare n\u00ebn ndikimin e helenizimit\u201d,apo J. R. Fon Ksilandri: \u201cNga k\u00ebrkimet e m\u00ebsip\u00ebrme ne kemi arritur n\u00eb p\u00ebrfundimin se epirot\u00ebt dhe maqedonasit q\u00eb lidhen nga gjaku me nj\u00ebri-tjetrin, duket se p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb nj\u00eb deg\u00eb t\u00eb pavarur t\u00eb trungut t\u00eb madh t\u00eb popullit ilir\u201d.<\/p>\n<p>Kur \u00ebsht\u00eb fjala p\u00ebr ilir\u00ebt maqedon\u00eb, p\u00ebrkat\u00ebsisht mbret\u00ebrit e tyre Filipin dhe Aleksandrin, bab\u00eb e bir, pasardh\u00ebs t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb t\u00eb t\u00eb cil\u00ebve jan\u00eb sot shqiptar\u00ebt (po edhe nj\u00eb pjes\u00eb e grek\u00ebve t\u00eb asimiluar nga ilir\u00eb n\u00eb grek\u00eb), po e citoj mendimin largpam\u00ebs t\u00eb t\u00eb madhit, shkrimtarit arb\u00ebresh Jeronim de Rad\u00ebs: \u201cShqip\u00ebria del e fuqishme\u2026U duk p\u00ebrs\u00ebri n\u00eb t\u00eb gjaku i shok\u00ebve t\u00eb Lek\u00ebs s\u00eb Madh\u201d. Pos tjerash, vijim\u00ebsi e drejt\u00ebp\u00ebrdrejt\u00eb q\u00eb nga paraantika apo antika, p\u00ebrve\u00e7 onomave t\u00eb shumta t\u00eb ngulitura n\u00eb Greqi (ku mendohet se ka edhe sot m\u00eb s\u00eb 2 milion\u00eb shqiptar\u00eb, ose q\u00eb e flasin edhe shqipen), \u00ebsht\u00eb edhe oronimi krijim mij\u00ebvje\u00e7ar ilir Pindi n\u00eb Epir, i formuar nga emri i zotit ilir t\u00eb ujit Bind, em\u00ebr ky q\u00eb gjall\u00ebron me trajta t\u00eb nduarnduarta edhe sot n\u00eb shum\u00eb emra katundesh t\u00eb Kosov\u00ebs: Binxh\u00eb t\u00eb Klin\u00ebs (Dukagjin), Bin\u00e7\u00eb i Vitis\u00eb, si dhe vet\u00eb emri Viti (Anamorav\u00eb), Vitak (Sk\u00ebnderaj-Drenic\u00eb),Videj\u00eb (Klin\u00eb-Dukagjin), Vidishiq e Vidimiriq (Mitrovic\u00eb) etj., t\u00eb dh\u00ebna k\u00ebto q\u00eb i kam trajtuar bind\u00ebsh\u00ebm n\u00eb nj\u00eb punim.<\/p>\n<p>3) <strong>ANNA PERANA<\/strong><\/p>\n<p>Annus, Annai, Anula. Nj\u00eb mbret\u00ebresh\u00eb ilire njihet me emrin Anna Perana (Perena), e cila sundoi n\u00eb Siujdhes\u00ebn Apenine, p\u00ebrkat\u00ebsisht n\u00eb Italin\u00eb e sotme. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb mbret\u00ebresh\u00eb kan\u00eb shkruar disa dijetar\u00eb, p. sh. serbi Millan Budimiri, italiani Vittore Pizani dhe Vojtech Zamarovsky. K\u00ebshtu, M. Budimiri e jep k\u00ebt\u00eb mendim p\u00ebr k\u00ebt\u00eb mbret\u00ebresh\u00eb: \u201cAnna ilire ishte hyjnesh\u00eb tipike e gjinis\u00eb fem\u00ebrore, q\u00eb p\u00ebrmendet si Anna Peranna (m\u00eb von\u00eb Perenna)\u2026\u201d. Nd\u00ebrkaq, V. Pizani kultin ndaj Anna Peran\u00ebs te mesap\u00ebt ilir\u00eb n\u00eb jug t\u00eb Italis\u00eb e sheh t\u00eb periudh\u00ebs paraindoevropiane, sepse cek: \u201cAnna q\u00eb i paravihet Perenna-s, mund t\u00eb jet\u00eb fjala ndoshta p\u00ebr mbeturina kultesh q\u00eb p\u00ebrpara arritjes s\u00eb indoevropian\u00ebve n\u00eb Itali\u201d. Kurse V. Zamarovsky hyjnesh\u00ebn apo mbret\u00ebresh\u00ebn ilire Anna Perana e cil\u00ebson gabimisht si romake, dhe p\u00ebr origjin\u00ebn e saj shpreh dyshim, sepse gjykon: \u201cAna tjet\u00ebr, me emrin e plot\u00eb Ana Perena, ishte hyjnesh\u00eb e lasht\u00eb romake. Origjina dhe funksionet e saj nuk u kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb njohura as shkrimtar\u00ebve antik\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>Mendimi im \u00ebsht\u00eb se matronimi iliro-shqiptar apo pellasdo-iliro-shqiptar Ana buron prej fjal\u00ebs shqipe an\u00eb \u201ckrah, faqe, brinj\u00eb, vend, skaj, fund\u201d, apelativ konfiguracioni, dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb etimologji ma ka mbushur mendjen mendimi i Prof. E. \u00c7abejt, kur flet p\u00ebr prejardhjen e k\u00ebsaj fjale n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe, q\u00eb e krahason me ind. e vj. anta-h, gjerm. ende \u201cfund, mbarim\u201d, lat. anterior \u201ci m\u00ebparm, i p\u00ebrparm\u201d, dhe m\u00eb n\u00eb fund me baz\u00ebn e lasht\u00eb t\u00eb saj n\u00eb shqipe, q\u00eb \u201cka qen\u00eb nj\u00eb and\u00e3, kjo mbase nga nj\u00eb e lasht\u00eb *anta\u2026, shkalla e zhvillimit fonetik duhet t\u00eb ket\u00eb qen\u00eb nt:nd:nn:n. Kjo n nuk p\u00ebsoi rotaciz\u00ebm n\u00eb tosk\u00ebrishten, i cili prek vet\u00ebm n intervokalike\u201d. Po k\u00ebt\u00eb etimologji e b\u00ebn mbase t\u00eb paluhatshme edhe mendimi i m\u00ebsip\u00ebrm i M. Budimirit p\u00ebr pjes\u00ebn e dyt\u00eb si patronim, se shton: \u201cAnna ilire\u2026, e njohur edhe si Anna Peranna (m\u00eb von\u00eb Perenna), me k\u00ebt\u00eb em\u00ebr \u00ebsht\u00eb af\u00ebr mendjes se ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me shq. perendi dhe me Perunin ton\u00eb (e ka fjal\u00ebn p\u00ebr Perun-in sllav \u2013 R. D.). K\u00ebshtu n\u00eb krahun e Adriatikut ndeshim mbeturina t\u00eb matriarkatit ilir\u2026\u201d.<\/p>\n<p>Pra, edhe patronimi Peranna-Perenna i k\u00ebsaj mbret\u00ebreshe ilire kishte mbiem\u00ebr pellasdo-iliro-shqiptar, nga fjala shqipe pereni-perendi, q\u00eb v\u00ebshtir\u00eb q\u00eb ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me fj. lat. impera, por ndodh t\u00eb jet\u00eb e kund\u00ebrta, sepse gjas\u00ebt jan\u00eb se sundonte n\u00eb Siujdhes\u00ebn Apenine, si per\u00ebndi n\u00eb perendim t\u00eb Siujdhes\u00ebs Ilire ose Adriatikut. Nuk do l\u00ebn\u00eb pa i krahasuar edhe sa e sa antroponime, patronime (mbiemra), matronime, oikonime etj. q\u00eb i thekson Louis Beonlew, p\u00ebr ne me fj. pell., il., shq. and-, an\u00eb: \u201c4. \u2013 Emrat e formuar me Anda\u201d, me formante t\u00eb ndryshme t\u00eb rr\u00ebnjor\u00ebve and-, an- n\u00ebp\u00ebr vise t\u00eb ndryshme t\u00eb Evrop\u00ebs: \u201cN\u00eb Galin\u00eb e lasht\u00eb Andecavi apo Andegavi (sot Angers), prej nga \u00ebsht\u00eb formuar mbiemri Andus, Andomatunum, midis Bretanj\u00ebs dhe Galis\u00eb ka nj\u00eb ishull me emrin Andium; n\u00eb Panonin\u00eb e poshtme ekzistonte nj\u00eb qytet me emnin Anamatia, i ngjash\u00ebm me emrin e qytetit gal t\u00eb Andamatunum, si dhe nj\u00eb em\u00ebr per\u00ebndeshe t\u00eb lasht\u00eb t\u00eb Breton\u00ebve Andarta, qytet i Galis\u00eb belge\u2026\u201d.<\/p>\n<p>E kam sh\u00ebnuar n\u00eb jug t\u00eb qytetit Arta (n\u00eb Greqi) emrin e nj\u00eb fshati An\u00ebza, dhe n\u00eb Peloponez (More) nj\u00eb qytet quhet Anaino. Nj\u00eb hyjni ilire me k\u00ebt\u00eb fjal\u00eb Andinus, sipas F. Papazoglut \u00ebsht\u00eb hetuar n\u00eb pjes\u00ebt e Dardanis\u00eb antike, si n\u00eb Ka\u00e7anik, Perzeren, Pej\u00eb, Kumanov\u00eb, Nish, e cila vijon: \u201cK\u00ebta emra jan\u00eb gjithsesi me prejardhje ilire lidhur me emrin Andes \u2013ntis\u2026\u201d. P\u00ebr shtrirjen e antroponimeve ilire me rr\u00ebnjorin and-, ant- n\u00eb Shqip\u00ebri kan\u00eb shkruar arkeolog\u00ebt shqiptar\u00eb, Vangjel To\u00e7i e Sk\u00ebnder Anamali, kurse p\u00ebr pranin\u00eb e k\u00ebtij antroponimi n\u00eb Dalmaci ka d\u00ebshmuar Duje R. Mio\u00e7eviq.Pra, dy mbret\u00ebresha n\u00eb paraantik\u00eb, si m\u00eb t\u00eb njohurat, q\u00eb mund t\u2019i quajm\u00eb edhe mbret\u00ebresha pellasde-ilire-shqiptare, ishin Teuta dhe Anna Perana, q\u00eb e para sundonte n\u00eb Siujdhes\u00ebn Ilire (Ballkanike), kurse e dyta n\u00eb Siujdhes\u00ebn Apenine.<\/p>\n<p>4) <strong>BARDHYLI<\/strong><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" title=\"BARDHYLI\" src=\"https:\/\/fjala.info\/2018\/bardhyli.jpg\" alt=\"\" width=\"600\" border=\"0\" \/><\/p>\n<p>P\u00ebr mbretin ilir Bardhylin kemi t\u00eb dh\u00ebnat nga vepra \u201cHistoria e popullit shqiptar\u201d (I), ku pos tjerash shkruan: \u201cN\u00eb fillim t\u00eb shek. IV para e. son\u00eb federata e enkelejve, n\u00eb krye t\u00eb s\u00eb cil\u00ebs ishte Bardhyli, u b\u00eb nj\u00eb fuqi mjaft aktive\u201d. S\u2019ka dyshim se antroponimi Bardhyl p\u00ebrb\u00ebhet prej dy fjal\u00ebsh shqipe (i, e) bardh\u00eb dhe yll (il, hyll), q\u00eb kuptojm\u00eb kultin ndaj yll-it, i cilin nj\u00ebmend duket i bardh\u00eb, q\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdor\u00eb dhe p\u00ebrdoret n\u00eb shum\u00eb em\u00ebrtime, sidomos n\u00eb kontinuitet n\u00eb onomastik\u00ebn historike. Po p\u00ebr zot\u00ebsin\u00eb e sundimit t\u00eb Bardhylit n\u00eb Iliri, si dhe p\u00ebr etimologjin\u00eb e k\u00ebtij emri Bardhyl kuptojm\u00eb deri diku nga mendimi i Faik Konic\u00ebs, sipas t\u00eb cilit: \u201cShkodra ishte kryeqytet i Iliris\u00eb dhe qytet n\u00eb lulzim n\u00eb shek. IV p. e. s. I till\u00eb ishte n\u00eb koh\u00ebn e Bardhylit (ose Ilit t\u00eb Bardh\u00eb), kur mbret\u00ebria kishte arritur kulmin e zgjerimit q\u00eb nga Triestja n\u00eb per\u00ebndim e deri n\u00eb gjirin e Art\u00ebs n\u00eb Jug\u201d. Format fonetike t\u00eb tingullit \u2013dh- n\u00eb fjal\u00ebn e mo\u00e7me shipe bardh, p. sh. si \u2013d-, -l-, -z- dhe \u2013l-, i kam p\u00ebrimtuar n\u00eb dy vepra t\u00eb mia: \u201cOnomastik\u00eb ilire-shqiptare n\u00eb Ballkan\u201d, dhe \u201cPellasd\u00ebt (pellazg\u00ebt) gjysh\u00ebr t\u00eb ilir\u00ebve dhe st\u00ebrgjysh\u00ebr t\u00eb shqiptar\u00ebve\u201d (f. 189-192).<\/p>\n<p>5) <strong>BATONI<\/strong><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" title=\"BATONI\" src=\"https:\/\/fjala.info\/2018\/batoni.jpg\" alt=\"\" width=\"400\" border=\"0\" \/><\/p>\n<p>Nd\u00ebr antroponimet m\u00eb t\u00eb shpeshta ilire, si dhe t\u00eb emrave t\u00eb mbret\u00ebrve ilir\u00eb \u00ebsht\u00eb emri Baton. Q\u00eb n\u00eb fillim po b\u00ebj me dije se n\u00eb vepr\u00ebn \u201cHistoria e popullit shqiptar\u201d m\u00ebsojm\u00eb p\u00ebr dy mbret\u00ebr ilir\u00eb: \u201cUdh\u00ebheq\u00ebs kryesor\u00eb t\u00eb kryengritjes q\u00eb ishin dy Batont, nj\u00ebri nga fisi i desiat\u00ebve t\u00eb Bosnj\u00ebs Qendrore e tjetri nga fisi i breuk\u00ebve\u201d. Porse, nj\u00eb mbret t\u00eb tret\u00eb, t\u00eb fisit dardan Baton, si i biri i mbretit dardan Longarus, e thekson Fanulla Papazogllu. Edhe arkeolog\u00ebt shqiptar\u00eb, Vangjel To\u00e7i e Sk\u00ebnder Anamali e theksojn\u00eb antroponimin Bat-Baton t\u00eb para er\u00eb son\u00eb n\u00eb qytetet ilire t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. I pari i p\u00ebrmend antroponimet: Bat n\u00eb Kalan\u00eb e Irmajt (Gramsh) dhe Batuna e Batina t\u00eb shek. III-I p.e.s. n\u00eb Durrahun (Durr\u00ebsin) antik, kurse S. Anamali e cek nj\u00eb antroponim Baton n\u00eb Apolloni. P\u00ebr p\u00ebrdorimin e antroponimit Baton nga Dardan\u00ebt apo Trojan\u00ebt paraantik\u00eb t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Troj\u00ebs n\u00eb Azin\u00eb e Vog\u00ebl b\u00ebn t\u00eb ditur Zaharije Majani, i cili thot\u00eb: \u201cDardan\u00ebt i japin emrin Dardaneleve. Shum\u00eb Trojan\u00eb mbajn\u00eb emra ilir\u00eb: Baton, Paris, Buninos\u201d. Gjithashtu edhe Prof. E. \u00c7abej thekson se ishte i pranish\u00ebm antroponimi \u201cBato (n\u00eb Dardani, Dalmaci, Panoni)\u201d, dhe se e p\u00ebrmend si nj\u00eb nd\u00ebr fiset kryesore t\u00eb ilir\u00ebve fisin \u201cBathiat\u00ebt n\u00eb lugin\u00eb t\u00eb Matit\u201d. Kjo trajt\u00eb e fisit ilir pik\u00ebrisht n\u00eb krahin\u00ebn e Matit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb Bathiat\u00ebt sikur e d\u00ebshmon prejardhjen e k\u00ebtij fisi dhe t\u00eb em\u00ebrtimeve t\u00eb shpeshta t\u00eb antroponimeve, patronimeve e oikonimeve me baz\u00ebn bat- (p\u00ebr bath\u00eb, pasul, grosh\u00eb), q\u00eb hasen edhe n\u00eb paraantik\u00eb, antik\u00eb, mesjet\u00eb e sot, se kan\u00eb prejardhje prej fjal\u00ebs me prejardhje pellasde-ilire-shqipe bath\u00eb-a \u201cpasul, grosh\u00eb, fasule\u201d, q\u00eb sot ka mbetur fjal\u00eb e fjalorit t\u00eb pasivizuar t\u00eb shqipes n\u00eb p\u00ebrdorim n\u00eb onomastik\u00eb. Kjo prejardhje b\u00ebhet edhe m\u00eb bind\u00ebse, n\u00ebse kemi parasysh se ekziston edhe batha e eg\u00ebr apo pasuli i eg\u00ebr n\u00ebp\u00ebr male, q\u00eb bin\u00eb vet\u00eb, e pakultivuar.<\/p>\n<p>K\u00ebshtu, t\u00eb k\u00ebsaj prejardhjeje ne i shohim patronimet e shqiptar\u00ebve: Batatina (Besian\u00eb \u2013 Llap), Batashi (dikur n\u00eb Junik), Batku dhe Batha (n\u00eb Shqip\u00ebri), si dhe emrat e fshatrave t\u00eb Kosov\u00ebs: Batusi (Fush\u00eb Kosov\u00eb), Batusha (Gjakov\u00eb) dhe Batahiri (Shal\u00eb e Bajgores), Batushica (n\u00eb Sanxhakun e Nishit) etj. Sipas k\u00ebsaj etimologjie, q\u00eb s\u2019\u00ebsht\u00eb e pabaz\u00eb, e kemi v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb pajtohemi me mendimin e Millan Budimirit p\u00ebr antroponimet ilire me rr\u00ebnjorin bat-, i cili, duke cituar edhe studiues t\u00eb tjer\u00eb, thot\u00eb: \u201cT\u00eb nj\u00ebjtin mendim si t\u00eb Strabonit e ka edhe Novaku lidhur me p\u00ebrcaktimin e emrave t\u00eb p\u00ebrkat\u00ebsis\u00eb dardane. Edhe ai ka p\u00ebr baz\u00eb dokumentet gjuh\u00ebsore dhe at\u00eb emrat Baton e Longarus, n\u00eb baz\u00eb t\u00eb cil\u00ebve edhe P. Kre\u00e7meri dardan\u00ebt i p\u00ebrcakton ilir\u00eb\u2026nuk na ndihmojn\u00eb as 22 Batonat n\u00ebp\u00ebr pjes\u00eb t\u00eb ndryshme t\u00eb bregdetit mediteran. As Oshtiri e as Novaku nuk din\u00eb p\u00ebr dometh\u00ebnien e baz\u00ebs Bat. Prandaj emrat ton\u00eb Brzak (Shpejtak \u2013 R. D.) ose Hitrac (Vrapues) jan\u00eb t\u00eb ngjash\u00ebm\u201d. Etimologjia e k\u00ebtyre mbret\u00ebrve ilir\u00eb dhe t\u00eb onomave t\u00eb tjera nga fjala e protoshqipes bath\u00eb, q\u00eb e kam shtruar edhe n\u00eb m\u00eb s\u00eb 10 faqe t\u00eb nj\u00eb libri, p\u00ebrforcohet edhe me mendimin e Prof. E. \u00c7abej, se fjala bath\u00eb \u00ebsht\u00eb e mbar\u00eb shqipes, si dhe me t\u00eb dh\u00ebn\u00ebn e Petar Skokut, se kjo fjal\u00eb e shqipes \u00ebsht\u00eb indoevropiane.<\/p>\n<p>6) <strong>DARDANI<\/strong><\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb \u00e7\u00ebshtje e pakontestueshme se Dardani ishte mbreti i Dardan\u00ebve dhe i Dardanis\u00eb. P\u00ebr Dardanin kan\u00eb shkruar shum\u00eb studiues, dhe ja si e paraqet J. G. Hahni: \u201cGoj\u00ebdh\u00ebna e thot\u00eb se ai \u00ebsht\u00eb djali i Zeusit edhe Elektr\u00ebs. Straboni shkruan q\u00eb dardanasit e vjet\u00ebr banonin n\u00eb Fush\u00ebn e Kosov\u00ebs, n\u00eb Mezin\u00eb e sip\u00ebrme, q\u00eb i kishin marr\u00ebdh\u00ebniet n\u00ebp\u00ebr tok\u00eb me dardanasit e Azis\u00eb s\u00eb Vog\u00ebl\u201d. Sipas Prof. M. Domit, J. G. Hahni qe i pari, i cili afroi emrat ilir\u00eb \u201cDardania e Dardan me fjal\u00ebn shqipe dardh\u00eb\u201d. N\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb apo tjet\u00ebr Dardani si mbret i dardan\u00ebve shfaqet edhe te Homeri, te \u201ctrojan\u00ebt dardan\u00eb dhe portat dardane\u201d t\u00eb Troj\u00ebs, q\u00eb Homeri cek n\u00eb \u201cIliad\u00eb\u201d: \u201cpas shtylle t\u2019varrit q\u00eb trojan\u00ebt ia ndreq\u00ebn atit t\u00eb lasht\u00eb Il Dardanit\u201d, dhe njofton m\u00eb tej, q\u00eb \u201cAkil hyjnori q\u00eblloi Laogonin tok me Dardanin\u201d, si dhe na njofton p\u00ebr \u201ckalan\u00eb mbret\u00ebrore t\u00eb Priam Dardanit\u201d etj. Po shihet qart\u00eb se Homeri p\u00ebrdor emrin vetjak si antroponim Dardan dhe si patronim: Il Dardani (p\u00ebr Yll Dardani-R. D.) dhe Priam Dardani. Edhe toponimi i tash\u00ebm Dardanelet, nd\u00ebrmjet kontinenteve t\u00eb Azis\u00eb dhe Afrik\u00ebs (10 km af\u00ebr rr\u00ebnoj\u00ebs s\u00eb Troj\u00ebs), ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me Dardanin dhe Dardan\u00ebt, p\u00ebr t\u00eb cilin toponim t\u00eb ngulitur dhe p\u00ebrdorur n\u00ebp\u00ebr mij\u00ebvje\u00e7ar\u00eb Enzo Gatti b\u00ebn t\u00eb ditur: \u201cDardan\u00ebt arrijn\u00eb n\u00eb ngushtic\u00ebn e Dardaneleve\u201d. Ngjash\u00ebm p\u00ebr Dardanelet e dardan\u00ebve shkruan edhe Zaharije Majani, q\u00eb tham\u00eb edhe m\u00eb sip\u00ebr se: \u201cNj\u00eb fis tjet\u00ebr ilir, Dardan\u00ebt vendosen n\u00eb lindje, n\u00eb Samotrak\u00eb e Troad\u00eb, ku i jepin emrin e tyre Dardaneleve\u201d.<\/p>\n<p>P\u00ebr Dardanin si mbret ilir sikur kuptojm\u00eb edhe nga mendimi i Arsim Spahiut q\u00eb thot\u00eb: \u201cM. G. L. Hammmond shkruan se Dardani \u00ebsht\u00eb djali i madh i Ilirit. N\u00eb krye t\u00eb her\u00ebs dardan\u00ebt zun\u00eb vend n\u00eb af\u00ebrsi t\u00eb malit t\u00eb Sharrit (Dardani)\u201d. P\u00ebr koh\u00ebn se kur ka sunduar si mbret ilir Dardani, ose nj\u00ebri prej mbret\u00ebrve ilir\u00eb me emrin Dardan, na thon\u00eb bashkautor\u00ebt Patrick Colquhoum dhe Pashko Vasa, pas t\u00eb cil\u00ebve: \u201cDardani thuhet t\u00eb ket\u00eb mbret\u00ebruar m\u00eb 1568 para Krishtit\u201d. Nd\u00ebrkaq, p\u00ebr dardan\u00ebt si bashk\u00ebfisas\u00eb t\u00eb trojan\u00ebve, si dhe p\u00ebr pranin\u00eb e hershme t\u00eb onomave q\u00eb nga koha mbase parahomerike me baz\u00ebn *dard- &gt; dardh- b\u00ebn t\u00eb ditur prof. E. \u00c7abej, p. sh. n\u00eb trevat n\u00eb Dardani, n\u00eb Apuli t\u00eb Italis\u00eb, n\u00eb Tesali, n\u00eb ishullin Lesbos etj. Sot ka sa e sa patronime t\u00eb shqiptar\u00ebve me fjal\u00ebn dardh\u00eb, por po i theksojm\u00eb vet\u00ebm disa emra t\u00eb fshatrave me k\u00ebt\u00eb fjal\u00eb dhe me trajta t\u00eb nduarnduarta t\u00eb k\u00ebsaj fjale, si p. sh.: katundi Dardh\u00eb i rrethit t\u00eb Kor\u00e7\u00ebs, katundi Darz\u00eb i an\u00ebs s\u00eb Ulqinit, si dhe katundi Darda n\u00eb Kroaci, si af\u00ebr qytetit Osijek. Dhe s\u2019do mend se katundi Darda n\u00eb Kroaci ka baz\u00eb antroponimike, i formuar n\u00eb zanafill\u00eb nga nj\u00eb antroponim i far\u00ebs Dard &#8211; Dardan, me koh\u00eb patronim, dhe m\u00eb n\u00eb fund oikonim, sepse n\u00eb Kroaci ka sot p\u00ebrplot patronime t\u00eb kroat\u00ebve me fjal\u00ebn dardh\u00eb, q\u00eb i p\u00ebrdorin si relikte t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb dikurshme pellasde-ilire-shqipe, p. sh.: Darda, Dardai, Dardali\u0107, Dardi\u0107, Dardeli\u0107, Dardi\u0107 etj.<\/p>\n<p>7) <strong>DIOKLECIANI<\/strong><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" title=\"DIOKLECIANI\" src=\"https:\/\/fjala.info\/2018\/diokleciani.jpg\" alt=\"\" width=\"600\" border=\"0\" \/><\/p>\n<p>Derisa tre mbret\u00ebr t\u00eb mdhenj ilir\u00eb, Klaudin II, Aurelianin dhe Konstantinin e Madh, q\u00eb sunduan gjat\u00eb koh\u00ebs romake, i z\u00eb ngoj\u00eb Karl Pa\u00e7i, ai nuk e p\u00ebrmend mbretin ilir Dioklecianin. N\u00eb librin \u201cIlir\u00ebt dhe Iliria te autor\u00ebt antik\u00eb\u201d b\u00ebhet e ditur: \u201cDiokles, emri i Dioklecianit para se t\u00eb b\u00ebhej perandor. Diokleciani (C.Aurelius Valerius Diocletianus), peraqndor v. 284-305) e. son\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>Diokleciani ishte nj\u00eb mbret ilir shum\u00eb i zoti, p\u00ebr t\u00eb cilin m\u00ebsojm\u00eb nga sa venerojm\u00eb n\u00eb vepr\u00ebn \u201cHistoria e popullit shqiptar\u201d: \u201cIshte nga Dioklea n\u00eb provinc\u00ebn e Dalmacis\u00eb, prej s\u00eb cil\u00ebs kishte edhe emrin\u2026Formoi dy prefektura t\u00eb m\u00ebdha: t\u00eb Lindjes dhe t\u00eb Ilirikut. Qend\u00ebr e k\u00ebsaj t\u00eb fundit ishte Sirmiuns (Mitrovica e Sav\u00ebs)\u201d. Pra, sundoi krejt pjes\u00ebn lindore t\u00eb Detit Adriatik, duke p\u00ebrfshir\u00eb edhe viset ilire veriore t\u00eb Siujdhes\u00ebs Ilire, p\u00ebrkat\u00ebsisht Panonin\u00eb, ku gjendej Sirmiumi (Mitrovica e sotme e Sremit n\u00eb Vojvodin\u00eb-R. D.). Mbreti Dioklecian e shtrinte sundimin n\u00eb lindje t\u00eb Ilirikut deri te pjes\u00ebt lindore, ku sundonte nj\u00eb mbret tjet\u00ebr ilir, Galerije (shek. III \u2013 IV e. s.), p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebt mbret\u00ebr ilir\u00eb, sidomos p\u00ebr Dioklecianin, po i mbarshtroj disa d\u00ebshmi.<\/p>\n<p>P\u00ebr k\u00ebta dy mbret\u00ebr ilir\u00eb ka ofruar t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb shumta D. Klaiq, sipas t\u00eb cilit k\u00ebta perandor\u00eb njihen: p\u00ebr miq\u00ebsin\u00eb e tyre, sepse Galerij p\u00ebr grua t\u00eb dyt\u00eb mori vajz\u00ebn e Dioklecianit (pra Diokleciani dhe Galerij sundonin gjat\u00eb shek. III-IV prej bregdetit Adriatik e deri n\u00eb bregdetin e Detit t\u00eb Zi); jan\u00eb t\u00eb njohura dy pallatet e k\u00ebtyre dy mbret\u00ebrve ilir\u00eb, si tempuj hyjnor\u00eb, pallati i Dioklecianit n\u00eb Split (gjendet edhe sot gati si topog\u00ebrmadh\u00eb), dhe pallati grandioz i Galeriut af\u00ebr Nishit, n\u00eb vendlindjen e tij, q\u00eb sot njihet si rr\u00ebnoj\u00eb me emrin Gamzigrad dhe Romeliana (Romeliana ishte e \u00ebma e Galeriut, nj\u00eb ndjek\u00ebse heretike kund\u00ebr krishter\u00ebve dhe krisht\u00ebrimit), dhe e cila k\u00ebshtjell\u00eb e antik\u00ebs s\u00eb von\u00eb, kur ishte n\u00eb k\u00ebmb\u00ebt e veta ia kalonte p\u00ebr nga madh\u00ebshtia Pallatit t\u00eb Dioklecianit n\u00eb Split, q\u00eb Galerije p\u00ebr nd\u00ebrtimin e pallatit t\u00eb tij kishte sjell\u00eb mermer, perfir e granit nga Asuani i Lugin\u00ebs s\u00eb Nilit; ishte vital dhe e krahasonin me Aleksandrin e Madh; \u201cburimet antike t\u00eb shkrimtar\u00ebve krishter\u00eb sikur heshtin dhe mjaftojn\u00eb t\u00eb thon\u00eb se Galeriun dhe Dioklecianin i ka d\u00ebnuar zoti\u201d; dhe, \u201csi duket, lufta e hapt\u00eb e Dioklecianit dhe Galeriut kund\u00ebr krisht\u00ebrimit dhe agonija e tyre ndaj bot\u00ebs pagane, ka qen\u00eb e kot; N\u00eb vitin 311 Galerije vdes af\u00ebr Sofjes, duke u kthyer n\u00eb vendlindjen e tij Gamzigrad, nga bregdeti i Detit t\u00eb Zi, ku e kishte fituar nj\u00eb luft\u00eb\u2026\u201d.<\/p>\n<p>Kjo histori dhe lidhshm\u00ebri miq\u00ebsore, po edhe aleanca luftarake, e dy mbret\u00ebrve ilir\u00eb t\u00eb dy fiseve m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha ilire, t\u00eb Dardan\u00ebve dhe Dalmat\u00ebve n\u00eb fund t\u00eb shek. III dhe n\u00eb fillim t\u00eb shek. IV e. son\u00eb n\u00eb Siujdhes\u00ebn Ilire (Ballkanike), flet p\u00ebr ruajtjen e etnosit pellasd-ilir-shqiptar dhe t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb k\u00ebtij populli si fosile t\u00eb shtres\u00ebzuara. Lidhur me emrin e mbretit ilir Dioklecian, bashk\u00eb me emrin Diokle t\u00eb mbretit t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Troj\u00ebs (1250 p. e. s.), si dhe p\u00ebr sa e sa trajtat gjuh\u00ebsore t\u00eb fjal\u00ebs diokle n\u00ebp\u00ebr shekuj, kam shkruar se kan\u00eb prejardhje nga: *Diokle &gt; Di-Dy (numror) + kle (rrjedh\u00eb uji, klumsht \u2013 kumsht \u2013 qumsht?). P\u00ebr prejardhjen e fjal\u00ebs pellasde-ilire-shqipe diokle, dhe p\u00ebr rolin e saj nd\u00ebrshekullor n\u00eb onomastik\u00eb shih gjer\u00ebsisht n\u00eb vepr\u00ebn time: \u201cRreth prejardhjes s\u00eb patronimit Do\u00e7i\u201d, prej s\u00eb cil\u00ebs fjal\u00eb buron edhe ky patronim.<\/p>\n<p>8) <strong>DIONISI<\/strong><\/p>\n<p>Nj\u00eb nd\u00ebr mbret\u00ebrit apo heronjt\u00eb ilir\u00eb apo pellasdo-ilir\u00eb \u00ebsht\u00eb Dionisi, i cili shquhet sidomos p\u00ebr nd\u00ebrtimin e fortifikatave ilire n\u00eb t\u00eb dy an\u00ebt e Adriatikut. Ai e nd\u00ebrtoi edhe fortifikat\u00ebn ose k\u00ebshtjell\u00ebn e shquar n\u00eb Lezh\u00eb. Gjurm\u00ebt e k\u00ebsaj k\u00ebshtjelle ruhen deri me sot si vazhdim\u00ebsi paraantik\u00eb-sot n\u00eb rr\u00ebnoj\u00ebn krenare si mburoj\u00eb dikur p\u00ebrmbi qytetin e sot\u00ebm t\u00eb Lezh\u00ebs, ku \u00ebsht\u00eb mbajtur edhe Kuvendi i Mir\u00ebnjohur i Lezh\u00ebs s\u00eb Sk\u00ebnderbeut, dhe ku prehet trupi i pajet\u00eb i Herojit ton\u00eb komb\u00ebtar Gjergj Kastriotit \u2013 Sk\u00ebnderbeut.<br \/>\nStudiuesi arb\u00ebresh apo shqiptar i Greqis\u00eb i dit\u00ebve tona, Niko Stylo, si\u00e7 duket nj\u00eb njoh\u00ebs i mir\u00eb edhe i greqishtes, e shfaq mendimin e tij se emri Dionis \u201c\u2026p\u00ebrb\u00ebhet nga fjal\u00ebt Dio=Dy dhe nisa=nisja e dialektit jonik, fjal\u00eb t\u00eb cil\u00ebn e p\u00ebrdor dendur Homeri\u2026Nga Diodori shk\u00ebpusim nj\u00eb fragment: Mitograf\u00ebt na dhuruan edhe nj\u00eb lindje t\u00eb tret\u00eb t\u00eb Dionisit, sikur lindi nga Dia dhe Dhimitra (G.62, 6). Lindjen e Dionisit, Herodoti e cakton rreth vitit 2050 p. e. s., d.m. th. 1600 vjet para se ta shkruante librin \u0399\u03c3\u03c4\u03bf\u03c1\u03b9\u03b1 datim q\u00eb p\u00ebrkon edhe me t\u00eb dh\u00ebnat e Josipit\u201d. P\u00ebr Dionisin flet edhe Johan von Hahn-i, p\u00ebr t\u00eb cilin thot\u00eb: \u201cDiedori ka p\u00ebrshkruar t\u00eb b\u00ebmat e Dionisit t\u00eb par\u00eb dhe mitet e tjera dhe k\u00ebto i shkruajti me shkronja pellazgjike. Po n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, k\u00ebto shkronja i kan\u00eb p\u00ebrdorur Orfeu dh Pronapidesi, m\u00ebsuesit e Homerit\u2026\u201d. Jan\u00eb me interes edhe disa t\u00eb dh\u00ebna, q\u00eb na i ka l\u00ebn\u00eb Ludwig v. Thaloczy po p\u00ebr Dionisin (Deonis, Dionigi), p. sh.: \u201cTirani i Syrakus\u00ebs (405-368), i quajtun Denysi Plak, p\u00ebr dallim nga i biri e pasardh\u00ebs i tij Denis\u2019 i ri\u2026<\/p>\n<p>Nuk vonoi shum\u00eb e u ba gjeneral e kryegjeneral (strateg) i Sirakus\u00ebs. Themeloi n\u00eb bregun linduer Lezh\u00ebn. (Komentim mbase i p\u00ebrkthyesit M. Molika-Kruja). Prof. Karl Patsch-i jep me aq holl\u00ebsi themelimin e k\u00ebtij qyteti t\u00eb Shqipnis\u00eb prej Denysit\u2026Teksti yn\u00eb gjermanisht e ka Dyionisios, ngjeti po gjermanisht e gjejm\u00eb t\u00eb shkruem Dionis. Frengj\u00ebt e shkruajn\u00eb Denyse. Italian\u00ebt e quejn\u00eb Dionigi. Emni n\u00eb mitologjin\u00eb greke (Baku i latin\u00ebve) shkruhet ke teksti yn\u00eb Dionisius. Emnat jan\u00eb, njani historik e tjetri mitologjik\u201d. Edhe disa d\u00ebshmi t\u00eb forta t\u00eb J. v. Hahnit flasin p\u00ebr prejardhjen ilire farefisnore, gjuh\u00ebsore dhe profesionale t\u00eb Dionisit. K\u00ebshtu, \u201cTregimi i Dionizit t\u00eb Halikarnasit ka nji ngjyr\u00eb ma historike, na duket fare e mundshme q\u00eb ata pellazg\u00eb t\u00eb Tyrenit (po rikujtojm\u00eb se toponimi Tyren gjas\u00ebt jan\u00eb q\u00eb ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me fjal\u00ebn e protoshqipes tur&gt;thur p\u00ebr mur-R. D.), t\u00eb cil\u00ebt nd\u00ebrtuan nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb mureve t\u00eb Akropolit t\u00eb Aten\u00ebs, kan\u00eb qen\u00eb nga Iliria. Prandaj nuk mund t\u00eb besojm\u00eb q\u00eb ky fis emnin e tij e ka marr\u00eb prej disa kolon\u00ebve t\u00eb Sirakuz\u00ebs n\u00ebp\u00ebr ishujt e Iliris\u00eb, ose prej faktit q\u00eb Dionizi nd\u00ebrtoi Lezh\u00ebn, sepse asht zor q\u00eb ndonj\u00eb fisnik grek t\u00eb jet\u00eb vet\u00ebquajtur me k\u00ebt\u00eb em\u00ebr barbar\u201d. P\u00ebr prejardhjen e emrit Dionis, nga sa tham\u00eb edhe m\u00eb sip\u00ebr, ne mendojm\u00eb se ekzistojn\u00eb dy hypoteza, q\u00eb t\u00eb dya me prejardhje prej protoshqipes apo shqipes s\u00eb sotme, porse un\u00eb do t\u00eb shtroj edhe nj\u00eb tez\u00eb t\u00eb tret\u00eb, q\u00eb si p\u00ebr nga kuptimi ashtu edhe fonetika e morfologjia historike \u00ebsht\u00eb kujtoj m\u00eb bind\u00ebse.<\/p>\n<p>1. N. Stilo e shtron tez\u00ebn, pas s\u00eb cil\u00ebs: \u201dEmri \u0394\u03b9\u03b1\u03c2 (Dia) sh\u00ebnon i dyti dhe \u0394\u03b9o\u03bd\u03b9\u03cd\u03c3o\u03c2 (Dionisos) sh\u00ebnon i dyti i fillimit t\u00eb ri prej \u03b4uo = dy dhe \u03bd\u03c5\u03c3a = nisja (sipas dialektit jonik, fjal\u00eb t\u00eb cil\u00ebn e p\u00ebrdor dendur (Homeri)\u2026Nga Diodori shk\u00ebpusim nj\u00eb fragment: Mitograf\u00ebt na dhuruan edhe nj\u00eb lindje t\u00eb tret\u00eb t\u00eb Dionisit\u2026\u201d. K\u00ebtu sikur kuptojm\u00eb se ekzistonin tre njer\u00ebz me emrin Dionis. Nd\u00ebrsa sipas L. v. Thalloczy-t, ekzistonin dy Dionisa, Denysi Plak, p\u00ebr dallim nga i biri e pasardh\u00ebs i tij Denys\u2019 i ri, q\u00eb i kuptojm\u00eb n\u00eb gjenealogji dy Dionisa, dhe se, po sipas L. v. Talloczy-t, kur \u00ebsht\u00eb fjala p\u00ebr emrat e k\u00ebtyre dy Dionisave, \u201cEmnat njani ishte historik e tjetri mitologjik\u201d. Edhe J. von Hahni kur thot\u00eb, si tham\u00eb m\u00eb sip\u00ebr, se Diedori ka p\u00ebrshkruar t\u00eb b\u00ebmat e Dionisit t\u00eb par\u00eb, kuptojm\u00eb se b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr dy Dionisa, pra edhe p\u00ebr Dionisin e dyt\u00eb.<\/p>\n<p>2.Hipoteza e dyt\u00eb p\u00ebr prejardhjen e antroponimit t\u00eb mo\u00e7\u00ebm Dionis \u00ebsht\u00eb q\u00eb, sipas Mojkom Zeqos, \u201cDionis Duaos, hy i ilir\u00ebve paion\u00eb. Dijetar\u00ebve ua ka t\u00ebrhequr vemendjen cil\u00ebsimi i tij, q\u00eb \u00ebsht\u00eb shpjeguar nga Jokli e \u00c7abej me fjal\u00ebn shqipe dej, me u de. N\u00eb t\u00eb parakuptohen edhe ceremonit\u00eb e karakterit dioniziak, ku njer\u00ebzit pinin dhe deheshin\u201d.<\/p>\n<p>P\u00ebr etimologjin\u00eb e mbretit apo zotit ilir Dionis, ngjash\u00ebm porsi M. Zeqo, e jep nj\u00eb mendim edhe Zaharie Majani, por e sheh Dionisin t\u00eb pranish\u00ebm n\u00eb Trak\u00eb, me emrin e t\u00eb cilit thot\u00eb se ekzistonte edhe nj\u00eb qytet, ngase shton: \u201c\u2026ky qytet gjithashtu ishte nj\u00eb Dionisia, ashtu si Popullonia. N\u00eb Trak\u00eb Dionizin e njihnin n\u00eb form\u00ebn e tij m\u00eb arkaike, n\u00eb pamjen e nj\u00eb kafshe, demi dhe per\u00ebndi me brir\u00eb demi. Kre\u00e7merit i dukej pak e besueshme prejardhja greke e k\u00ebtij emri, ai v\u00eb n\u00eb dukje variantin Deonysos dhe variantin e zanoreve i\/e e shpjegon si di\u00e7ka t\u00eb zakonshme p\u00ebr dialekte trakase dhe maqedonase\u2026Le t\u00eb kthehemi p\u00ebrs\u00ebri te emri Deonysos, e ndofta Denys(os), dhe t\u00eb krahasojm\u00eb me foljen shqipe d\u00ebni (dehem), koha e tashme e s\u00eb cil\u00ebs ka qen\u00eb dikur denio, si\u00e7 thot\u00eb G. Majeri, q\u00eb pranon edhe gotik\u00ebn dauns (flurim) dhe fjal\u00ebn dejun (i dehur)\u201d.<\/p>\n<p>3. Po e rrumbullaksojm\u00eb burimin e antroponimit ose per\u00ebndis\u00eb pellasde-ilire Dionis me tez\u00ebn mbase m\u00eb t\u00eb p\u00ebraf\u00ebrt n\u00eb kontinuitet, si n\u00eb pik\u00ebpamje t\u00eb kuptimit t\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb gati krejt t\u00eb humbur ashtu edhe t\u00eb fonetik\u00ebs historike. Trajtat krahasuese q\u00eb i ka pasqyruar L Talloczy edhe n\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb huaja: Deonis, Denys, Dyonisos, Diois, Donigi, Dionisius, Dionizius, ku shihen m\u00eb tep\u00ebr te pjesa e par\u00eb shembuj me Dy e Di se sa me De (ndonse u tha se alternimet apo shk\u00ebmbimet i\/e jan\u00eb t\u00eb zakonshme n\u00eb t\u00eb folme), antroponimi apo antroponimet e dikurshme pellasde-ilire apo pellasde-thrakase t\u00eb k\u00ebsaj fare, edhe si antroponim i p\u00ebrt\u00ebrir\u00eb n\u00eb gjenealogji, gjas\u00ebt jan\u00eb se m\u00eb par\u00eb mund t\u00eb ken\u00eb prejardhje prej fjal\u00ebve shqipe, p\u00ebrkat\u00ebsisht prej dy numror\u00ebve: Dy + ni(s), se sa prej fjal\u00ebs shqipe i, e dehur \u201ci mpir\u00eb prej pij\u00ebs alkolike\u201d, ose numrorit Dy dhe foljes shqipe nisje. Si p\u00ebrforcim p\u00ebr prejardhjen e dy apo tre Dionisave mbret\u00ebr ilir\u00eb, po e shfaq edhe mendimin q\u00eb, nj\u00ebher\u00eb kan\u00eb qen\u00eb dy Dionisa, ndoshta Dionisa bineq, para se t\u00eb b\u00ebhen tre, t\u00eb lind v\u00ebllai i tret\u00eb Dionis, apo m\u00eb par\u00eb mund t\u00eb supozojm\u00eb se kan\u00eb qen\u00eb Dionisa treneq si dinasti &#8211; mbret\u00ebri ilire, ngjash\u00ebm si emri i mbret\u00ebresh\u00ebs ilire Triteuta. Edhe ana krahasuese e fonetik\u00ebs historike shqipe e pjes\u00ebs s\u00eb dyt\u00eb tek emri Dionis, pjesa e dyt\u00eb e lasht\u00eb \u2013nis, nj\u00eb \u2013s arkaike m\u00eb von\u00eb ka dh\u00ebn\u00eb n\u00eb shqipe \u2013sh, pra nis&gt;nish (numrori njish-nj\u00ebsh).<\/p>\n<p>Pra, antroponimin e mo\u00e7\u00ebm Dionis mund ta krahasojm\u00eb me antroponimin e sot\u00ebm Binak dhe matronimin Binake. Dhe, ky numror nj\u00eb i formanteve t\u00eb shumta t\u00eb mund\u00ebshme gjat\u00eb historis\u00eb nak, nek, nik (me prapashtes\u00ebn indoevropiane \u2013k), nj\u00e2, nj\u00eb, i etj., mund t\u00eb k\u00ebrkohet te shum\u00eb patronime dhe te disa oikonime t\u00eb sotme t\u00eb Kosov\u00ebs dhe m\u00eb gjer\u00eb, prej t\u00eb cilave po i cek oikonimet: Nagafc i Rahavecit, Nakell i Pej\u00ebs, Nakarad\u00eb i Fush\u00eb Kosov\u00ebs, Nashec i Perzerenit, Nec i Gjakov\u00ebs, Nekofc i Drenasit, Neqafc, Nikaj e Nikofc t\u00eb Ka\u00e7anikut, Nishefc i Prishtin\u00ebs, Nishor i Therand\u00ebs, Nishi n\u00eb Serbi, etj. P\u00ebr disa em\u00ebrtime t\u00eb tilla nga k\u00ebta dy numror\u00eb t\u00eb shqipes nj\u00eb e dy kam b\u00ebr\u00eb fjal\u00eb edhe m\u00eb gjer\u00ebsisht n\u00eb vepr\u00ebn time: \u201cPellasd\u00ebt (pellazg\u00ebt) gjysh\u00ebr t\u00eb ilir\u00ebve dhe st\u00ebrgjysh\u00ebr t\u00eb shqiptar\u00ebve\u201d, por, do t\u2019i p\u00ebrimtoj me t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb reja dhe bind\u00ebse etimologjit\u00eb e tyre n\u00eb projektin q\u00eb e kam parapar\u00eb: \u201cPrejardhja e emrave t\u00eb katundeve t\u00eb Kosov\u00ebs\u201d.<\/p>\n<p>9) <strong>DHIMIT\u00cbR FARI (DHEMETER HVARANINI)<\/strong><\/p>\n<p>Ky mbret ilir q\u00eb njihet me dy emra dhe mbiemra t\u00eb p\u00ebraf\u00ebrt\u00eb n\u00eb burime shkrimore, si Dhimit\u00ebr Fari dhe Demeter Hvaranini, sundoi rreth viteve 220 &#8211; 219 p. e. s. K\u00ebshtu, n\u00eb vepr\u00ebn \u201cHistoria e popullit shqiptar\u201d, sikur kuptohet se Dhimitri ishte mbreti i Ardian\u00ebve, sepse thuhet: \u201cPas vdekjes s\u00eb Teut\u00ebs Dhimit\u00ebr Fari u martua me Triteut\u00ebn, t\u00eb \u00ebm\u00ebn e Pinesit t\u00eb vog\u00ebl. M\u00eb 220 Dhimit\u00ebr Fari sulmoi parthin\u00ebt, pushtoi qytetin e tyre, Dimalin\u2026Dhimitri u t\u00ebrhoq n\u00eb ishullin e Farit, qend\u00ebr e fundit e rezistenc\u00ebs s\u00eb tij\u201d. Porse, ujdhesa Far e paraantik\u00ebs, mund t\u00eb jet\u00eb ujdhesa e sotme Hvar n\u00eb detin kroat, sepse si t\u00eb hershme k\u00ebt\u00eb ujdhes\u00eb bashk\u00eb me k\u00ebt\u00eb mbret me nj\u00eb formant tjet\u00ebr gjuh\u00ebsor, q\u00eb theksohet si Demetrije Hvaranin, si i biri i Agronit. E, n\u00eb vepr\u00ebn \u201cIlir\u00ebt dhe Iliria te autor\u00ebt antik\u00eb\u201d b\u00ebhet e ditur p\u00ebr tre mbret\u00ebr ilir\u00eb me emrin Demetri: \u201c1.Demetri Poliorketi (307 \u2013 283 p. e. s.)\u201d, \u201c2. Demetri II (239 \u2013 229) p. e. s.), mbret i Maqedonis\u00eb, i ati i Filipit V,\u201d dhe \u201c3) Demetri Fari\u201d.<\/p>\n<p>P\u00ebrdorimi i antroponimeve t\u00eb k\u00ebsaj fare me formante t\u00eb llojllojshme Dameter &#8220;Demeter&#8221; Dhimiter v\u00ebrtetohet edhe gjat\u00eb mesjet\u00ebs, q\u00eb ishte Dhimitri (sundoi gjat\u00eb vitit 1190 \u2013 1199), si trash\u00ebgimtar sundimtar i t\u00eb atit t\u00eb tij Progonit n\u00eb Kruj\u00eb. Mbase, po p\u00ebr k\u00ebt\u00eb sundimtar shqiptar Dhimit\u00ebr n\u00eb Kruj\u00eb flet edhe Aleksand\u00ebr Sollovjevi, por q\u00eb shton se sundoi rreth viteve 1208 \u2013 1216 n\u00eb Kruj\u00eb, n\u00eb baz\u00eb t\u00eb nj\u00eb marr\u00ebveshjeje t\u00eb b\u00ebr\u00eb nd\u00ebrmjet tij dhe Dubrovnikut, ku e p\u00ebrmend k\u00ebt\u00eb em\u00ebr me tri trajta: shq. Dhimitri, lat. Demetrio dhe serb. Dimitrije. P\u00ebr zanafill\u00ebn e antroponimit Dhimit\u00ebr q\u00eb nga paraantika kan\u00eb shkruar disa autor\u00eb, por k\u00ebtu po i komentojm\u00eb shkurtimisht mendimet e dy albanolog\u00ebve shqiptar\u00eb, Prof. Eqrem \u00c7abejt dhe Spiro Kond\u00ebs, t\u00eb cil\u00ebt i citojn\u00eb dijetar\u00ebt e tjer\u00eb t\u00eb mir\u00ebnjohur. P\u00ebr shembull, Prof. E. \u00c7abej, nd\u00ebr t\u00eb tjera, thot\u00eb: \u201cJohan Georg fon Hani, duke e kuptuar ilirishten si pellasgjishte me nj\u00eb v\u00ebshtrim m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb, duke par\u00eb te pellazg\u00ebt banor\u00ebt e hersh\u00ebm e parahelen\u00eb t\u00eb Greqis\u00eb dhe te gjuha e tyre nj\u00eb faz\u00eb m\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr t\u00eb shqipes; ai u p\u00ebrpoq t\u00eb p\u00ebrforconte tezat e tij dhe me ndihm\u00ebn e gjuh\u00ebs me barazime fjal\u00ebsh e emrash vehtjak\u00eb, nga t\u00eb cil\u00ebt ndonj\u00eb, si D\u00edm\u00edtr\u00ed\u03c2 \u2013 Dimitris (\u201cn\u00ebn\u00eb dheu\u201d) : shq. dh\u00e9\/dheu-n\u00ebn\u00eb, ka vler\u00eb edhe sot\u201d.<\/p>\n<p>P\u00ebr ndri\u00e7imin n\u00eb detaje, n\u00eb pik\u00ebpamje kuptimore dhe gjuh\u00ebsore fonetike e morfologjike flet kujtoj m\u00eb s\u00eb miri Spiro Konda, me burim t\u00eb nj\u00ebjt\u00eb, pra dy gjinish, q\u00eb po i shk\u00ebpusim disa dor\u00ebzani rr\u00ebnj\u00ebsore, si\u00e7 shkruan n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb thukt\u00eb: \u201cDamater (dorisht), Domatar (eolisht)\u2026 Dhe m\u00ebm\u00eb \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb ndajshtim i fjal\u00ebs Demeter. Dhe kuptohet, se, gjersa grek\u00ebrit nuk e dinin kuptimin, (si\u00e7 thot\u00eb edhe Herodoti), q\u00eb grek\u00ebt e muar\u00ebn emrin Demet\u00ebr nga pellasg\u00ebt\u2026 Me k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb nga nj\u00eb dhe e nj\u00ebjta fjal\u00eb u formua edhe trajta mashkullore: de-u me kuptimin dheu n\u00eb trajt\u00eb mashkullore, d. m. th. me kuptimin e dheut si at. Sikurse de-a (d.m. th dheu) \u00ebsht\u00eb n\u00ebn\u00eb e t\u00eb gjith\u00ebve, ashtu edhe de-u \u00ebsht\u00eb at i t\u00eb gjith\u00ebve. Deu \u00ebsht\u00eb si t\u00eb thuhej n\u00eb greqisht ho geos ose ho geus, duke u z\u00ebvend\u00ebsuar d me g\u2026\u201d. K\u00ebshtu, un\u00eb tek emri i qytetit Mitrovica shoh nj\u00eb vijim\u00ebsi t\u00eb emrit t\u00eb hyjnesh\u00ebs *Dometer &gt; Dameter &gt; Demeter &gt; Dhemeter &gt; Sh\u00ebn Mit\u00ebr &gt; Shmit\u00ebr &gt; Mit\u00ebr = Mitrovica. Antroponimi n\u00eb fjal\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdorur gjat\u00eb mesjet\u00ebs, pos q\u00eb ishte nj\u00eb mbret Dhimitri (Mitri), q\u00eb u cek m\u00eb sip\u00ebr se sundoi n\u00eb Kruj\u00eb n\u00eb fillim t\u00eb shek. XIII, dhe q\u00eb e z\u00ebn\u00eb ngoj\u00eb shum\u00eb dijetar\u00eb me trajta t\u00eb nduarnduarta gjuh\u00ebsore, si\u00e7 thot\u00eb Pjet\u00ebr Bogdani, se mbase po ky mbret Mitri sundoi at\u00ebher\u00eb q\u00eb nga Shkodra e deri n\u00eb Shkup (po edhe n\u00eb an\u00eb t\u00eb Mitrovic\u00ebs): \u201cMiter mbe krye m\u2019Scodre, e Scup\u2026\u201d(Mitri n\u00eb krye apo sundimtar n\u00eb Shkod\u00ebr e Shkup).<\/p>\n<p>Gjat\u00eb mesjet\u00ebs, m\u00eb 1313 formimit t\u00eb oikonimit Mitrovica i kan\u00eb paraprir\u00eb tri d\u00ebshmi, (pos asaj antike me emrin Budalia, ku ka lindur mbreti ilir Ttrajani), q\u00eb shfaqen m\u00eb 1313 n\u00eb nj\u00eb burim kishtar sllav: emri i familjes Dimitraj, q\u00eb mendoj se kan\u00eb qen\u00eb shqiptar\u00eb t\u00eb konfesionit katolik ose orthodoks, si dhe dy kisha me baz\u00ebn antroponimike Dimitrij (mbase prona t\u00eb Dimitrajve): \u201cDimitrijevu Crkve te Sitnica\u201d, dhe tjetra si \u201cDimitrovu Crkve\u201d. P\u00ebr pranin\u00eb e shqiptar\u00ebve katolik\u00eb n\u00eb Mitrovic\u00eb (ku ka edhe sot shqiptar\u00eb t\u00eb besimit katolik) dhe rrethin\u00eb flet edhe Gasp\u00ebr Gjini me t\u00eb dh\u00ebna shkencore, p. sh.: \u201cVlen p\u00ebr t\u00eb theksuar se, pos n\u00eb Trep\u00e7\u00eb, katolik\u00eb ka pasur edhe n\u00eb dy fshatra jasht\u00eb qytetit. Te Kryshefci (fjala \u00ebsht\u00eb p\u00ebr Kryshefcin thell\u00eb n\u00eb Serbi, si kalk nga fjala ilire-shqipe dardh\u00eb \u2013 R. D.) ata vizitor\u00eb kan\u00eb shkruar se ekzistojn\u00eb pes\u00eb fshatra fqinj t\u00eb Kryshefcit m\u00eb 1500 shqiptar\u00eb katolik\u00eb, ku kan\u00eb sh\u00ebrbyer tre klerik\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebtyre t\u00eb dh\u00ebnave vizituesit b\u00ebjn\u00eb t\u00eb ditur se ata katolik\u00eb e kan\u00eb nj\u00eb kish\u00eb t\u00eb tyre t\u00eb vjet\u00ebr (\u201cuna chiesa antica\u201d). Mbreti Millutin rreth vitit 1314 ia bashkangjet manastirit t\u00eb Banjsk\u00ebs. Kisha katolike p\u00ebrmendet n\u00eb t\u00eb s\u00eb pari m\u00eb 1346, q\u00eb fshati Kopiriq sot gjendet te Mitrovica\u201d. Pra, ekzistonin, pos Dy kishave t\u00eb Dimitrijve mbase shqiptare n\u00eb rreth t\u00eb Mitrovic\u00ebs, edhe tri Kisha Katolike shqiptare, n\u00eb rreth t\u00eb Kryshefcit, n\u00eb fshatin Kopiriq dhe Banjsk\u00eb, t\u00eb dh\u00ebna q\u00eb e p\u00ebrforcojn\u00eb prejardhjen pellasde-ilire-shqipe nga hyjnesha apo mbret\u00ebresha ilire: *Dometer &#8211; Dameter &#8211; Demeter &#8211; Dimiter &#8211; Dhimiter &#8211; Miter &#8211; Sh\u00ebn Miter &#8211; Shmiter &#8211; Mitrovic\u00eb. Dhe, ekziston edhe nj\u00eb fakt, se Mitrovica p\u00ebrmendet edhe n\u00eb defterin osmano-turk t\u00eb vitit 1455 si \u201cKatundi Dmitrovice (Dmitrovica)\u2026\u201d. Madje, edhe p\u00ebrdorimi n\u00eb gjinin\u00eb fem\u00ebrore i oikonimit Mitrovica flet deri diku p\u00ebr prejardhjen nga hyjnesha pellasde-ilire, si\u00e7 kam shkruar edhe n\u00eb punimin \u201cMitrovica me prejardhje nga matronimi pellazg-ilir-shqiptar *Domater-Damater-Demeter-Dimiter-Miter\u201d.<\/p>\n<p>10) <strong>FILIPI<\/strong><\/p>\n<p>P\u00ebr Filipin \u00ebsht\u00eb shkruar n\u00eb vepr\u00ebn \u201cIlir\u00ebt dhe Iliria te autor\u00ebt antik\u00eb\u201d edhe: \u201c1) Njihen disa mbret\u00ebr t\u00eb fisit ilir t\u00eb Maqedonasve me emrin Filip, q\u00eb i njeh historia: a) nj\u00eb vdiq n\u00eb vitin 598 p. e. s. b), i dyti sundoi gjat\u00eb viteve 360-335, dhe c) i treti sundoi gjat\u00eb viteve 220-176\u201d. P\u00ebr prejardhjen e antroponimit Filip nga protoshqipja apo pellasdo-iliro-shqipja, si kompozit\u00eb prej fjal\u00ebve shqipe Bil-Phil-Pil-Fil \u201cbir, djal\u00eb\u201d dhe folja hip-hyp \u201chipios-kal\u00eb, at\u201d, \u00e7\u00ebshtje kjo q\u00eb e kam v\u00ebshtruar n\u00eb librin p\u00ebr pellasd\u00ebt (pellazg\u00ebt), edhe si em\u00ebr i tradit\u00ebs popullore: Filip p\u00ebr meshkuj apo antroponim, dhe Filipe p\u00ebr femra ose matronim.<\/p>\n<p>11) <strong>GALAUR<\/strong><\/p>\n<p>P\u00ebr mbretin ilir Galaur i shek. VII p. e. s. tek ilir\u00ebt Taulant\u00eb m\u00ebsojm\u00eb nga arkeologu i mir\u00ebnjohur Sk\u00ebnder Anamali, sipas t\u00eb cilit: \u201cSe Taulant\u00ebt kan\u00eb pas\u00eb mbret\u00ebn shum\u00eb her\u00ebt e lexojm\u00eb edhe n\u00eb nj\u00eb burim tjet\u00ebr historik, n\u00eb t\u00eb cilin p\u00ebrmendet mbreti Galaur q\u00eb udh\u00ebhoqi nj\u00eb luft\u00eb n\u00eb fundin e shek. t\u00eb VII-t\u00eb para e. s. kund\u00ebr Maqedon\u00ebve\u201d. Fjala e lasht\u00eb pellasde-ilire-shqipe gal (i, e galem \u2013 galme) haset ve\u00e7mas n\u00eb funksione onomastike, si p. sh. n\u00eb gjenealogjin\u00eb e ilir\u00ebve. K\u00ebshtu, Paul Kre\u00e7mer e krahason emrin e fisit ilir Galabroi n\u00eb Dardani me emrin e sot\u00ebm Kalabri t\u00eb arb\u00ebreshve n\u00eb Italin\u00eb jugore. Po k\u00ebshtu edhe Enzo Gatti e p\u00ebrmend m\u00eb s\u00eb tri her\u00eb fjal\u00ebn gal n\u00eb gjenealogjin\u00eb ilire t\u00eb Sicilis\u00eb, nga u p\u00ebrhap\u00ebn n\u00ebp\u00ebr Evrop\u00eb, p. sh. \u00ebm\u00ebn (n\u00ebn\u00ebn) Galate, t\u00eb birin e saj Galin dhe fisin Galet, si kundron: \u201cPolifemi dhe Galatea pat\u00ebn p\u00ebr f\u00ebmij\u00eb Keltin, Ilirin dhe Galin, nga t\u00eb cil\u00ebt u formuan Kelt\u00ebt, Ilir\u00ebt dhe Gal\u00ebt\u201d. P\u00ebr fjal\u00ebn ilire-shqipe gal do t\u00eb flasim edhe m\u00eb gjer\u00ebsisht tek emri n\u00eb vijim i mbretit ilir Galerije.<\/p>\n<p>12) <strong>GALERIJE<\/strong><\/p>\n<p>Sa i p\u00ebrket mbretit ilir Galeri, q\u00eb mendoj se ishte mbret i n\u00ebnfisit Galabroi t\u00eb Dardan\u00ebve, i cili sundoi kah fundi i shek. III dhe fillimi i shek. IV, kemi t\u00eb dh\u00ebna nga nj\u00eb artikull n\u00eb revist\u00ebn e gazet\u00ebs \u201cNin\u201d t\u00eb Beogradit. N\u00eb k\u00ebt\u00eb revit\u00eb shkruan se vendbanimi i tij ishte vendlindja e tij, fortifikata madheshtore Romeliana apo Gamzigradi te Zaje\u00e7ari p\u00ebrmbi Nish, ku i kishte filluar g\u00ebrmimet arkeologjike gjermani Feliks Kanic, kurse m\u00eb von\u00eb i ka vijuar arkeologu serb Dragosllav Srejeviq, dhe se: \u201cN\u00eb vitin 311 Galerije vdes af\u00ebr Sofjes n\u00eb rrug\u00eb p\u00ebr n\u00eb vendlindjen e tij, Gamzigradin\u2026 At\u00eb udh\u00ebheq\u00ebs vital dhe sypatrembur e kan\u00eb krahasuar me Aleksandrin e Madh\u201d. P\u00ebr baz\u00ebn apo fjal\u00ebn gal-, q\u00eb ne e shohim t\u00eb protoshqipes apo pellasde-ilire-shqipe, e krahasuar pra me fjal\u00ebn e sotme i gal\u00ebm \u2013 e galme t\u00eb shqipes, fjal\u00eb kjo pra q\u00eb shfaqet q\u00eb nga paraantika, antika e deri me sot n\u00eb onomastik\u00eb dhe n\u00eb jet\u00ebn e p\u00ebrditshme, kam shkruar gjer\u00ebsisht. Goj\u00ebdh\u00ebn\u00ebn p\u00ebr gjenealogjin\u00eb ilire e cek edhe Prof. E. \u00c7abej: \u201cStraboni me Apianin dardan\u00ebt n\u00eb pik\u00ebpamje etnike i p\u00ebrfshijn\u00eb me ilir\u00ebt. Ky i dyti bile, Dardanin e sjell si t\u00eb birin e Ilirit\u2026Iliri, i biri i Kiklopit Polifem e i nimf\u00ebs Galateia\u2026\u201d.<\/p>\n<p>Kur jemi te Galerije, mbret ilir mbase i Galabrojve dardan\u00eb te Nishi, se kan\u00eb pasur lidhje t\u00eb nd\u00ebrsjella me Ilin apo Ilirin e par\u00eb t\u00eb prind\u00ebve ciklopin Polifem dhe Galate n\u00eb Sicilin\u00eb e jugut t\u00eb Italis\u00eb, e thon\u00eb shum\u00eb studiues, e nd\u00ebr ta po e p\u00ebrs\u00ebrisim shkurtimisht mendimin e H. Hecquardit, q\u00eb thot\u00eb: \u201cIliri, biri i ciklopit Polifem dhe Galates\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt e braktis\u00ebn Sicilin\u00eb p\u00ebr t\u2019u vendosur n\u00eb brigjet e Adriatikut\u201d.<\/p>\n<p>K\u00ebtyre d\u00ebshmive t\u00eb pamohuara dhe t\u00eb panjohura p\u00ebr ne deri me sot p\u00ebr mbret\u00ebrit ilir\u00eb Galaur e Galerije po ua bashkangjes edhe dy d\u00ebshmi p\u00ebr ilir\u00ebt dardan\u00eb n\u00eb Dardani apo Kosov\u00eb nga autori serb Emil \u00c7ershkov, si\u00e7 vler\u00ebson: \u201cSi p\u00ebrmendore t\u00eb njohura t\u00eb Kosov\u00ebs dhe t\u00eb Rrafshit t\u00eb Dukagjinit na shfaqen k\u00ebta shembuj emrash autokton\u00eb ilir\u00eb: Nanea Galli \u2013 Uklar (Uglari i Lypianit-R. D.)\u2026N\u00eb So\u00e7anic\u00eb (katund n\u00eb veri t\u00eb Mitrovic\u00ebs-R. D.) jan\u00eb gjetur fragmente modelesh prehistorike e deri n\u00eb shek. I-II. Qyteti merr fund n\u00eb shek. IV. Titulli i kodr\u00ebs Gali\u00e7 mbi So\u00e7anic\u00eb, \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb koincidenc\u00eb e rastit me emrin e fortifikat\u00ebs\u2026\u201d. Dhe, t\u00eb burimit shqip n\u00eb kontinuitet n\u00eb at\u00eb an\u00eb i shoh edhe oikonimet Trep\u00e7\u00eb, Zve\u00e7an, Mitrovic\u00eb etj. Si rezultat i p\u00ebrdorimit n\u00ebp\u00ebr koh\u00eb t\u00eb antroponimeve dhe patronimeve ilire-shqiptare me baz\u00ebn gal- jan\u00eb edhe emrat e fshatrave Galic\u00eb i Drenic\u00ebs dhe Gallat\u00eb i Kurbinit (Shqip\u00ebri), q\u00eb p\u00ebr fshatin Gallat\u00eb se i p\u00ebrkiste besimit katolik b\u00ebn t\u00eb ditur Kahriman Ulqini. Onomat me rr\u00ebnjorin gal- mund t\u2019i konsiderojm\u00eb edhe si pellasde-ilire-shqipe, sepse kjo fjal\u00eb shfaqet edhe te qind\u00ebra patronime t\u00eb sotme kroate n\u00eb Kroaci, p. sh. me fjal\u00ebt gal, gall, galj, prej t\u00eb cilave po i p\u00ebrmendim vet\u00ebm disa: Gal, Galan, Galac, Galak, Galambos, Galant, Galar, Galas, Galavi\u010d, Galec, Galek, Galer, Gallan, Gali\u0107, Galik, Galjar, Galjar etj.<\/p>\n<p>13) <strong>HERKULI, HERAKLI, HERKULESI<\/strong><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" title=\"HERKULI\" src=\"https:\/\/fjala.info\/2018\/herkuli.jpg\" alt=\"\" width=\"660\" border=\"0\" \/><\/p>\n<p>N\u00eb mesin e disa mbret\u00ebrve ilir\u00eb edhe t\u00eb m\u00ebsip\u00ebrm, Karl Treimeri e z\u00eb ngoj\u00eb edhe mbretin ilir me trajt\u00ebn gjuh\u00ebsore Herkuli, si\u00e7 vler\u00ebson: \u201cAft\u00ebsit\u00eb e m\u00ebdha t\u00eb fiseve t\u00eb ilir\u00ebve na dalin edhe te perandor\u00ebt ilir\u00eb: Maksimius Dais, Diokleciani, Herkuli, Galeri\u2026\u201d. Fytyr\u00ebn emblematike t\u00eb Herkulit (Herkulesit) pellasd-ilir-thrakas (t\u00eb atit t\u00eb Hyllit q\u00eb e formoi mbret\u00ebrin\u00eb e Heraklit\u00ebve) e gjejm\u00eb t\u00eb p\u00ebrshkruar m\u00eb s\u00eb miri te bashkautor\u00ebt Patrick Colquhoum (anglez) dhe Pashko Vasa (shqiptar, n\u00eb v. 1894), p\u00ebr t\u00eb cilin thon\u00eb: \u201dHerkuli duhet marr\u00eb si person mitik, thjesht nj\u00eb ideal i shkatht\u00ebsis\u00eb dhe forc\u00ebs \u2013 nj\u00eb Samson, hero semitik\u2026Ai i p\u00ebrket nj\u00eb race q\u00eb e rrethoi Troj\u00ebn. Kjo mund t\u00eb ket\u00eb qen\u00eb raca pellazge, sepse askund nuk thuhet se Herkuli t\u00eb ket\u00eb qen\u00eb i races greke, por duhet t\u00eb ket\u00eb qen\u00eb prej nj\u00eb fisi pellazg. Ai ishte biri i Jupitarit me Alkmen\u00ebn. Duke qen\u00eb se t\u00eb atin e kishte Per\u00ebndi, madje Per\u00ebndi pellazge, vet\u00eb Herkuli ishte pellazg.\u201d<\/p>\n<p>Tek A. Spahiu i gjejm\u00eb dy emra t\u00eb mbret\u00ebrve ilir\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj fare, me dy trajta gjuh\u00ebsore me interes, Heraklid dhe Herkul, mbase si emra t\u00eb p\u00ebrt\u00ebrir\u00eb n\u00eb gjenealogjin\u00eb e tyre, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebt \u00ebsht\u00eb th\u00ebn\u00eb: \u201cHeraklidi m\u00eb i njohur \u00ebsht\u00eb Hylli, Hylli \u00ebsht\u00eb bir i Herkulit\u201d. Me nj\u00eb akribi t\u00eb rrall\u00eb dhe t\u00eb gjithansh\u00ebm t\u00eb njohurive gjuh\u00ebsore diakronike dhe sinkronike krahasuese, sidomos sa u p\u00ebrket njohurive p\u00ebr historin\u00eb e gjuh\u00ebs shqipe, gjas\u00ebt jan\u00eb q\u00eb edhe k\u00ebto trajta p\u00ebr t\u00eb nj\u00ebjtin antroponim mbase pellasd-ilir-shqip do t\u00eb rrezatohen n\u00eb t\u00eb ardhmen me an\u00eb t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe. Aq m\u00eb par\u00eb kur dihet q\u00eb antroponimi Herkul \u2013 Herkules, si\u00e7 p\u00ebrdoret n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb figurative apo krahasuese n\u00eb tradit\u00ebn popullore shqiptare p\u00ebr njer\u00ebz t\u00eb fort\u00eb dhe t\u00eb fuqish\u00ebm, mund t\u00eb zb\u00ebrthehet si kompozit\u00eb antroponimike, e p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga dy antroponime Her+Kul, q\u00eb p\u00ebr matronimin apo hyjnesh\u00ebn Hera, q\u00eb nga paraantika e deri n\u00eb dit\u00ebt tona kam b\u00ebr\u00eb fjal\u00eb m\u00eb par\u00eb.<\/p>\n<p>K\u00ebt\u00eb mbret apo hero mitologjik dhe legjendar, si \u201czot i gjithdijsh\u00ebm\u201d, si Herakli dhe Herkul e ka pasqyruar n\u00eb 11 faqe libri autori Vojtech Zamarovskij, nga i cili po i shkoqisim k\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna: \u201cHerakliu (greq. Herakles, lat. Herkules) \u2013 i biri i Zeusit, zotit suprem dhe Alkmen\u00ebs, trimi m\u00eb i madh i miteve greke\u201d. Mandej, b\u00ebhet me dije nga V. Zamarovskij edhe se: \u201cMe emrin Herakli e quajt\u00ebn m\u00eb von\u00eb p\u00ebr arsye se p\u00ebrmes Her\u00ebs e fitoi fam\u00ebn\u2026\u201d, dhe vijon q\u00eb, Herkuli b\u00ebri vepra dhe pun\u00eb t\u00eb ndryshme duke shetitur n\u00eb vendet Peloponez (More), Teb\u00eb, Hid\u00ebr, Miken\u00eb, \u201cHerakliu udh\u00ebtoi me anije n\u00eb Traki\u2026, ndalet n\u00eb Mezi, n\u00eb perandorin\u00eb n\u00ebntoksore t\u00eb Hadit, aty e pranoi hyjnesha Athena, Herakliut i \u00ebsht\u00eb dashur q\u00eb s\u00ebrish t\u00eb shkoj\u00eb n\u00eb Libi\u2026, e \u00e7liroi Troj\u00ebn nga p\u00ebrbindshi i detit, u b\u00eb bab\u00eb i pesdhjet\u00eb f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb lemnanve, Zeusi e d\u00ebrgoi Athen\u00ebn te Herakliu. I t\u00ebr\u00eb Olimpi e p\u00ebrsh\u00ebndeti Herakliun\u201d, etj.<\/p>\n<p>Thuhet madje edhe q\u00eb \u201cHerakliu v\u00ebrtet u b\u00eb i pavdeksh\u00ebm, ka p\u00ebrplot tempuj, vepra antike, skulptura e piktura q\u00eb nga viti 460 para e. s. e deri nga mesi i shek. IV t\u00eb e. s., q\u00eb gjenden t\u00eb ruajtura n\u00ebp\u00ebr arkiva t\u00eb qendrave evropiane, si n\u00eb Rom\u00eb, Napoli, Leningrad, Pariz, Vjen\u00eb, Nju Jork etj.\u201d Herakliu p\u00ebrmendet edhe si i biri i Aleksandrit t\u00eb Madh, sepse p\u00ebr t\u00eb \u00ebsht\u00eb shkruar sa vijon: \u201cHerakliu shfaqet edhe si i biri i Aleksandrit t\u00eb Madh, i cili kishte caktuar gjysm\u00eb aziatikun Herakle si sundimtar trash\u00ebgimtar i perandoris\u00eb s\u00eb madhe nga Maqedonia, Greqia deri n\u00eb Persi, Egjipt dhe n\u00eb pjes\u00ebn e Indis\u00eb veriore, me rastin e vdekjes s\u00eb tij (Aleksandrit-R. D.) n\u00eb Babilon n\u00eb v. 323 p. e. s.\u201d.<\/p>\n<p>Nga sa u tha m\u00eb sip\u00ebr, bie n\u00eb sy ve\u00e7mas d\u00ebshmia se sikur Hera e ka pag\u00ebzuar Herakliun, se ia ka dh\u00ebn\u00eb fam\u00ebn, prandaj si te matronimi Hera ashtu edhe tek antroponimi Herakli qendron fjala protoshqipe dhe e sotme *her\u00eb &gt; er\u00eb, si kult ndaj an\u00ebs s\u00eb horizontit er\u00eb (jug), p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn me trajta t\u00eb nduarnduarta n\u00eb funksione onomastike kam shkruar n\u00eb dy vepra. Dhe, p\u00ebrkitazi me k\u00ebt\u00eb mbret ilir, apo pellasdo-iliro-shqiptar, po them se edhe sot e k\u00ebsaj dite gjall\u00ebrojn\u00eb krahasime me fuqin\u00eb, madheshtin\u00eb dhe zot\u00ebsin\u00eb e tij, q\u00eb pak a shum\u00eb fshehet nj\u00eb vijim\u00ebsi mistike, misterioze, q\u00eb p\u00ebrdoren th\u00ebniet:Je b\u00e2 si Herkules!Po e qet gjyksin si t\u2019ishe Herkules! etj. Nuk \u00ebsht\u00eb pa vend mbase edhe q\u00eb tek emrat e fshatrave t\u00eb Kosov\u00ebs Here\u00e7 i Gjakov\u00ebs dhe Hertic\u00eb i Besian\u00ebs t\u00eb k\u00ebrkojm\u00eb baz\u00ebn antroponimike her-.<\/p>\n<p>14) <strong>ILIRI, ILI, YLLI, HYLLI<\/strong><\/p>\n<p>S\u2019do mend se paraprij\u00ebsi, themeluesi, mbreti apo mbizot\u00ebruesi m\u00eb i zoti i ilir\u00ebve dhe Iliris\u00eb \u00ebsht\u00eb Ili (Hyllus), p\u00ebr t\u00eb cilin u fol edhe m\u00eb sip\u00ebr, dhe kujtoj se \u00ebsht\u00eb nga fjala pellasde-ilire-shqipe il-yll-hyll \u201dtrup qiellor\u201d. S\u00eb pari, e dh\u00ebna m\u00eb e fort\u00eb p\u00ebr emrin mbase e t\u00eb parit mbret t\u00eb ilir\u00ebve dardan\u00eb, si em\u00ebr i mo\u00e7\u00ebm, i thjesht\u00eb Il, pa pjes\u00ebn tjet\u00ebr shtes\u00eb \u2013ir, \u00ebsht\u00eb Il Dardani, q\u00eb p\u00ebrmendet n\u00eb vargjet e vepr\u00ebs s\u00eb mir\u00ebnjohur bot\u00ebrore \u201cIliada\u201d t\u00eb Homerit: \u201cPas shtylle t\u2019varrit, q\u00eb trojan\u00ebt ia ndreqen atit t\u00eb lasht\u00eb Il Dardanit; n\u00ebn mure t\u2019Ilit, ve\u00e7 p\u00ebr nder t\u00eb Tetid\u00ebs\u201d. Nga Il Dardani, q\u00eb u pa se e cek dy her\u00eb Homeri, mbase e mori emrin qyteti Ilion: \u201c26. &#8211; Kalaja e Pergamit. Akropoli i kryequtetit t\u00eb Troj\u00ebs, Ilionit, q\u00eb gjendej mbi nj\u00eb kod\u00ebr\u201d. Antroponimin Il e shohim edhe tek em\u00ebrtimi Iliad\u00eb, vepra bot\u00ebrore e Homerit, e sajuar me fjal\u00ebt e protoshqipes: Il \u201cYll\u201d + ad \u201cdh\u00e9, tok\u00eb\u201d, pra, ylli i dheut, si mbret ilir n\u00eb tok\u00eb, n\u00eb krahasim me yjet e qiellit apo diellin n\u00eb qiell si yll tek Ilioni n\u00eb kod\u00ebr, antroponimi Ili dhe prapashtesa \u2013on. Jo vet\u00ebm onomat e Homerit, antroponimi Il Dardani, qyteti Ilion dhe vepra Iliad\u00eb, po me k\u00ebt\u00eb baz\u00eb Il- n\u00eb poem\u00ebn \u201cIliad\u00eb\u201d theksohen si t\u00eb nj\u00ebjt\u00eb rr\u00ebnjor\u00ebt antroponimik Il-Hil n\u00eb mesin e disa qyteteve t\u00eb hershme n\u00eb Beoti, si\u00e7 ceket: \u201cIles, Eritre, Aleo dhe Hil\u00eb.<\/p>\n<p>Qytete t\u00eb ndryshme t\u00eb Beocis\u00eb n\u00eb koh\u00ebt e lashta\u201d. Pos te Homeri, k\u00ebt\u00eb eponim apo antroponim Yll-i me trajta t\u00eb ndryshme n\u00ebp\u00ebr mij\u00ebvje\u00e7ar\u00eb, e gjejm\u00eb t\u00eb strukur n\u00ebp\u00ebr mote edhe n\u00eb baz\u00ebn e em\u00ebrtimeve Ilir\u00ebt dhe Iliria, p\u00ebr t\u00eb cilat kan\u00eb shkruar edhe shum\u00eb dijetar\u00eb. Po e hapi k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje komplekse, po me pesh\u00eb p\u00ebr t\u00eb par\u00ebt tan\u00eb t\u00eb lasht\u00eb ilir\u00ebt, me mendimin e H. Hecquard-it, q\u00eb kujtoj se \u00ebsht\u00eb i q\u00eblluar: \u201cSipas autor\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb, si Palefati, Apoloni, Silaku, Ili (Hyllus), biri i Herakliut dhe i Melis\u00ebs u vu n\u00eb krye t\u00eb vendit dhe t\u00eb banor\u00ebve q\u00eb u quajt\u00ebn ilionas, prej nga rrjedh fjala Iliri\u2026Farlati, duke e pranuar mendimin e Apolonit, e konsideron Ilin si mbretin e par\u00eb t\u00eb Iliris\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>P\u00ebr Ilirin, p\u00ebrkat\u00ebsisht Hyllin, t\u00eb birin e Herakliut apo Herkulesit, si d\u00ebgjohet nd\u00ebr shqiptar\u00eb, e kemi mendimin largpam\u00ebs dhe t\u00eb hersh\u00ebm (1894) t\u00eb koautor\u00ebve Patrick Colqukoum dhe Pashko Vas\u00ebs nga Londra, t\u00eb cil\u00ebt pothuajse na e p\u00ebrshkruajn\u00eb n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb ose tjet\u00ebr p\u00ebr krijimin e zanafill\u00ebs s\u00eb fort\u00eb t\u00eb Mbret\u00ebris\u00eb Ilire, pra, t\u00eb pes\u00eb (5) mbret\u00ebrve ilir\u00eb apo gjeneratave ilire, mbet\u00ebr q\u00eb p\u00ebr 120 vjet b\u00ebn\u00eb pes\u00eb luft\u00ebra t\u00eb v\u00ebshtira n\u00ebn udh\u00ebheqjen e Hyllit, n\u00eb t\u00eb cilat luft\u00ebra ata ran\u00eb heroikisht nj\u00eb nga nj\u00eb p\u00ebr dh\u00e9 n\u00eb tokat e tyre, Spart\u00eb, Peloponez, Trakini, Athin\u00eb, Athin\u00eb, Iliri dhe Troj\u00eb, n\u00ebp\u00ebr t\u00eb cilat vende edhe sot e gjith\u00eb dit\u00ebn jetojn\u00eb pjes\u00ebrisht shqiptar\u00ebt autokton\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebr t\u00eb parin e ilir\u00ebve, Hyllin e vrar\u00eb, apo p\u00ebr nj\u00eb t\u00eb par\u00eb t\u00eb ilir\u00ebve n\u00eb jug t\u00eb Iliris\u00eb n\u00eb koh\u00ebn para er\u00ebs son\u00eb, dhe p\u00ebr disa vende me r\u00ebnd\u00ebsi p\u00ebr v\u00ebshtrime gjuh\u00ebsore me rr\u00ebnjorin il-hil, q\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrqasen ndoshta me protoshqipen dhe shqipen e sotme yll &#8211; hyll, e kemi mendimin e thukt\u00eb t\u00eb studiuesit kroat, Duje R. Mio\u00e7viq: \u201cN\u00eb baz\u00eb t\u00eb Periplusit, t\u00eb traktatit gjeografik nga shek. IV p. e. s., si dhe t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb shumta t\u00eb m\u00ebvonshme, i biri i Hilit (\u2018\u00dd\u03bb\u03bf\u03c2) eponim i etnosit t\u00eb ngusht\u00eb ilir, Hila (Yllos) \u00ebsht\u00eb vendosur n\u00eb tok\u00ebn ilire. Gjithashtu sipas tradit\u00ebs Hili q\u00eb ka qen\u00eb eponim i Hilejve t\u00eb Epirit, ka shkuar n\u00eb Ilirid\u00eb, q\u00eb ta krijoj\u00eb nj\u00eb koloni, por aty \u00ebsht\u00eb vrar\u00eb n\u00eb grindje me banor\u00ebt e atij vendi\u201d.<\/p>\n<p>15) <strong>JUSTINI E JUSTINIANI<\/strong><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" title=\"JUSTINIANI\" src=\"https:\/\/fjala.info\/2018\/justiniani.jpg\" alt=\"\" width=\"600\" border=\"0\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>JUSTINIANI<\/strong><\/p>\n<p>P\u00ebr sundimin e k\u00ebtyre dy mbret\u00ebrve ilir\u00eb Justin e Justinian, sidomos n\u00eb Perandorin\u00eb Lindore m\u00ebsojm\u00eb nga vepra \u201cHistoria e popullit shqiptar\u201d, ku shkruan: \u201cT\u00eb till\u00eb qen\u00eb perandor\u00ebt Justin (518 \u2013 527) dhe Justiniani I (527 \u2013 565). Historiani Prokopi nga Qezarea, duke folur p\u00ebr origjin\u00ebn e perandorit Justin, ilir nga Dardania, na tregon se ky, s\u00eb bashku me dy bashk\u00ebfshatar\u00eb e kishte l\u00ebn\u00eb fshatin e lindjes, kishte arritur n\u00eb k\u00ebmb\u00eb n\u00eb Konstanipoj\u00eb, ku hyri n\u00eb radh\u00ebt e ushtris\u00eb dhe mundi t\u00eb arrinte deri n\u00eb postet m\u00eb t\u00eb larta shtet\u00ebrore\u201d.<\/p>\n<p>Mbretin ilir dardan Justinian e p\u00ebrshkruan gjer\u00ebsisht Prokopi i Cezares\u00eb n\u00eb vepr\u00ebn \u201cMbi nd\u00ebrtimet\u201d t\u00eb vitit 560, i cili mbret b\u00ebri nd\u00ebrtime dhe fortifikime t\u00eb shumta jo vet\u00ebm n\u00eb Dardani, po n\u00eb treva shum\u00eb t\u00eb gjera ilire, p\u00ebr t\u00eb cilin, nd\u00ebr t\u00eb tjera shkruan: \u201cDiku tek dardan\u00ebt europjan\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt jetojn\u00eb p\u00ebrtej kufive t\u00eb epidamnasve (durr\u00ebsak\u00ebve-R. D.), pran\u00eb fortes\u00ebs Bederiana, gjendet nj\u00eb fshat me emrin Tauris, ku ka lindur perandori Justinian, themeluesi i perandoris\u00eb bot\u00ebrore. Ai e rrethoi k\u00ebt\u00eb n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb shkurt\u00ebr, me nj\u00eb mur n\u00eb form\u00eb katrori dhe ngriti kat\u00ebr kulla n\u00eb t\u00eb kat\u00ebr qoshet\u2026Ka pasur n\u00eb Dardani, q\u00eb prej koh\u00ebve t\u00eb lashta, nj\u00eb qytet q\u00eb quhej Ulpiana. Muret e k\u00ebtij (q\u00eb ishin duke r\u00ebn\u00eb) ai i rind\u00ebrtoi q\u00eb t\u00eb gjitha\u201d. Justiniani b\u00ebri rind\u00ebrtime dhe nd\u00ebrtime t\u00eb reja prej m\u00eb s\u00eb 360 fortifikatash n\u00ebp\u00ebr tokat ilire, v\u00eb\u00e7mas si m\u00eb af\u00ebr vendlindjes s\u00eb tij, si p. sh.: \u201cN\u00eb Epirin (e Ri); N\u00eb Epirin e Vjet\u00ebr; N\u00eb Maqedoni; N\u00eb Dardani; N\u00eb teritorin e qytetit Sardike; N\u00eb krahin\u00ebn e Kabetzos; N\u00eb teritorin e qytetit Germene\u2026; N\u00eb krahin\u00ebn Skasetana; N\u00eb Krahin\u00ebn e Remesian\u00ebs; N\u00eb krahin\u00ebn e qytetit Akue Timathohiom\u2026\u201d. Studiuesi maqedon Petar Hr. Ilievski emrin e sot\u00ebm t\u00eb fshatit Taor n\u00eb rrethin e Shkupit e identifikon me emrin e fshatit t\u00eb sot\u00ebm Tauris, t\u00eb vendlindjes s\u00eb Justinianit t\u00eb I-r\u00eb.<\/p>\n<p>16) <strong>KONSTANTINI I MADH &#8211; KONSTANTIANI &#8211; KONSTANTI &#8211; KOSTANDINI<\/strong><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" title=\"KONSTANTINI I MADH\" src=\"https:\/\/fjala.info\/2018\/kostandini_i_madh.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" border=\"0\" \/><\/p>\n<p>Me trajta gjuh\u00ebsore t\u00eb nduarnduarta hasen shum\u00eb emra t\u00eb mbret\u00ebrve ilir\u00eb t\u00eb tipit Konstantin, p\u00ebraf\u00ebrsisht prej vitit 293 \u2013 340 t\u00eb er\u00ebs son\u00eb, q\u00eb p\u00ebrdoren edhe gabimisht si perandor\u00eb romak\u00eb, ose si komandant\u00eb e prefekt\u00eb t\u00eb Bizantit, si p. sh. n\u00eb vepr\u00ebn \u201cIlir\u00ebt dhe Iliria te autor\u00ebt antik\u00eb\u201d. Por, n\u00eb vepr\u00ebn \u201cHisotoria e popullit shiptar\u201d p\u00ebrmendet mbreti ilir Kostadin, n\u00eb mesin e emrave t\u00eb disa mbret\u00ebrve t\u00eb tjer\u00eb ilir\u00eb gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb sundimit t\u00eb tij, q\u00eb cil\u00ebsohet sundim romak, si\u00e7 theksohet: \u201cN\u00eb shek. III dhe n\u00eb fillim t\u00eb shek. IV, p\u00ebr afro 100 vjet i mbajt\u00ebn frer\u00ebt e perandoris\u00eb romake perandor\u00eb me origjin\u00eb ilire (pra, mbret\u00ebr ilir\u00eb \u2013 R. D.) si p. sh. Deci, Klaudi II, Aureliani, Diokleciani, Kostadini etj.\u201d. P\u00ebr jet\u00ebshkrimin e Konstantinit t\u00eb Madh ka shkruar bukur n\u00eb imt\u00ebsi Sazan Guri, sidomos p\u00ebr vendlindjen dhe vendvdekjen e tij, si dhe p\u00ebr luft\u00ebrat e tij n\u00eb tokat pellasde &#8211; ilire \u2013 shqiptare: \u201cSipas studiuesit Agron Shaqiri, Konstandini i Madh lindi n\u00eb Naissus (Nish) m\u00eb 27 shkurt 272. Vdiq n\u00eb Ancyra (Ankara) m\u00eb 22 maj 337. Perandor nga viti 306 deri n\u00eb vitin 337. Babai i Konstandinit t\u00eb Madh ishte Perandori Konstanci I, e \u00ebma Helena, e shpallur shejtore.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" title=\"KONSTANTINI I MADH\" src=\"https:\/\/fjala.info\/2018\/kostandini_i_madh1.jpg\" alt=\"\" width=\"600\" border=\"0\" \/><\/p>\n<p>Ishte perandori i par\u00eb krishter dhe themeluesi i Konstandinopoj\u00ebs\u2026 Konstandini u angazhua n\u00eb luft\u00ebra kund\u00ebr uzurpatorit Achilens n\u00eb Egjypt dhe Palestin\u00eb. Konstandini udh\u00ebhoqi nj\u00eb fushat\u00eb t\u00eb suksesshme kund\u00ebr got\u00ebve n\u00eb Danub. Edhe n\u00eb vitin 334 Konstandini luftoi kund\u00ebr sarmat\u00ebve, duke futur\u00eb n\u00eb kontroll pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb Dakis\u00eb\u2026 Para s\u00eb t\u00eb vdiste mori pag\u00ebzimin si i krishter. Trupi i Konstadinit i futur n\u00eb arkivol t\u00eb art\u00eb u varros n\u00eb Konstantinopoj\u00eb, sipas d\u00ebshir\u00ebs s\u00eb Tij, ku ishin p\u00ebrgatitur dymb\u00ebdhjet\u00eb varret simbolike t\u00eb dymb\u00ebdhjet\u00eb apostujve\u2026Konstandini mbrojti me vendosmeri prejardhjen dinastike prej Perandorit Ilir Klaudi II. Vet\u00eb u martua me vajz\u00ebn e Perandorit Maksimian dhe motren Konstantia e martoi me Perandorin Licinus. N\u00ebn sundimin e Tij, Bizanti i vog\u00ebl u b\u00eb Roma e Re (Qyteti i Konstandinit)\u201d. Si\u00e7 po shihet n\u00eb familjen e Konstandinit, pos Konstandinit, edhe emri i t\u00eb atit t\u00eb tij \u00ebsht\u00eb i ngjash\u00ebm &#8211; Konstanci I, si dhe i k\u00ebtij tipi em\u00ebrimi \u00ebsht\u00eb edhe emri i motr\u00ebs s\u00eb tij Konstantia\u201d.<\/p>\n<p>P\u00ebr historin\u00eb dhe sundimin e Konstantinit t\u00eb Madh n\u00eb Ilirik ka shkruar sidomos shkrimtari i vjet\u00ebr Eutropi, i cili ofron edhe t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb tjera me interes p\u00ebr mbretin ilir \u201cKonstantini i I, i njohur si Konstantini i Madh, perandor q\u00eb nga viti 305 e deri n\u00eb vitin 337, dhe i cili mbret zaptoi province t\u00eb shumta, gjith\u00eb Dardanin\u00eb, Myzin\u00eb, Maqedonin\u00eb\u2026\u201d.<\/p>\n<p>Me emrin e Konstantinit t\u00eb Madh, si duket jan\u00eb krijuar edhe disa qytete, k\u00ebshtjella n\u00ebp\u00ebr tokat ku ai ka sunduar, p. sh.: \u201cKonstantina, k\u00ebshtjell\u00eb dhe qytet n\u00eb Mesopotami (Azi \u2013 R. D.); Konstantiola, qytet n\u00eb gryk\u00eb t\u00eb Morav\u00ebs; Konstantinopoli, Constanipolis, qytet, Stambolli i sot\u00ebm\u201d. P\u00ebr themelimin e qytetit t\u00eb Konstantinopolit gjuh\u00ebtari bullgar Ivan Duridanovi thot\u00eb se u krijua mbi themelet e qytetit thrakas \u201d Byzantion (Hdt., Thuk., Ptol. etj.), Byzatium (Liv., Amin. Marc. etj.) \u2013 qyteti Vizantion n\u00eb Bosfor (m\u00eb von\u00eb \u00ebsht\u00eb quajtur Konstantinopolis)\u201d. N\u00eb kontinuitet, si perandor shfaqet edhe m\u00eb von\u00eb nj\u00eb \u201cKonstandini i VIII (1025 \u2013 1028)\u201d. P\u00ebr historin\u00eb e bujshme dhe lidhshm\u00ebrin\u00eb e mund\u00ebshlme t\u00eb Konstanit t\u00eb Madh n\u00eb periudha t\u00eb m\u00ebvonshme, si dhe t\u00eb p\u00ebrdorimit t\u00eb antroponimit pellasdo-iliro-shqiptar Konstanti, mbase b\u00ebhet e ditur p\u00ebrmes kultit t\u00eb rinjohjes s\u00eb burrit me gruan pas disa vjet\u00ebsh mergimi t\u00eb burrit, q\u00eb nga paraantika, antika, mesjeta e deri m\u00eb sot. Kjo dukuri v\u00ebrehet sidomos n\u00eb epet\u00eb e Homerit dhe n\u00eb epin hindus \u201cRamayana\u201d, si dhe n\u00eb k\u00ebng\u00ebt popullore shqiptare dhe t\u00eb popujve t\u00eb tjer\u00eb, t\u00eb cil\u00ebn \u00e7\u00ebshtje e shtron dhe v\u00ebshtron thuk\u00ebt Prof. E. \u00c7abej n\u00eb punimin \u201cKonstandini i Vog\u00eblith dhe kthimi i Odiseut\u201d.<\/p>\n<p>Sa p\u00ebr prejardhjen gjuh\u00ebsore, p\u00ebr nga kuptimi p\u00ebr antroponimin Konstantin, kroati Bratolub Klaiqi i shpjegon fjal\u00ebt me prejardhje latine konstanta, konstantan \u201ci pandryshuesh\u00ebm, ekzistues, qendrues\u201d, kurse antroponimin e shpjegon sa vijon: \u201cKonst\u03acntin, -ina, lat. ekzistues, i pandryshuesh\u00ebm\u201d. Mbase emrat vetjak\u00eb Konstantin e Konstantine, n\u00eb baz\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj etimologjie, mund t\u2019i krahasojm\u00eb me emrat e sot\u00ebm n\u00eb p\u00ebrdorim nga shqiptar\u00ebt Qendrim e Qendres\u00eb (Qendrime). P\u00ebr nga t\u00eb dh\u00ebnat e fonetik\u00ebs historike, gjas\u00ebt jan\u00eb se nuk jan\u00eb edhe krejt t\u00eb pamund\u00ebshme krahasimet fonetike, q\u00eb nj\u00eb k- ballore shnd\u00ebrrohet n\u00eb q-, zanorja \u2013o- gjithashtu n\u00eb disa raste ka dh\u00ebn\u00eb \u2013a-, po edhe \u2013e- (mora&gt;marr&gt;merr), dhe \u2013t-ja t\u00eb jet\u00eb sonorizuar n\u00eb \u2013d- (*Konstantin &gt; Qendrim?). P\u00ebr p\u00ebrdorimin e fonem\u00ebs ballore si k-, po edhe si q-, edhe sot p\u00ebrdoren q\u00eb t\u00eb dy trajtat te disa fjal\u00eb dialektore t\u00eb sotme t\u00eb shqipes n\u00eb Kosov\u00eb, q\u00eb deri diku d\u00ebshmojn\u00eb fjal\u00ebt: kingj \u2013 qingj; kije-qe; kumsht-qumsht; k\u00e2n\u00eb-qen\u00eb etj. Pra, krahasimi Konstantin = Qendrim(?), mbetet p\u00ebr t\u2019u thelluar dhe ndri\u00e7uar n\u00eb t\u00eb ardhmen, sepse, ka p\u00ebrplot onoma q\u00eb p\u00ebrdoren me trajta t\u00eb ndryshme, si formante t\u00eb p\u00ebrdorura n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb pasive.<\/p>\n<p>17) <strong>MANI, MONUNI, MONUNIOS, MONUNIJE<\/strong><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" title=\"MONUNI\" src=\"https:\/\/fjala.info\/2018\/monuni.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" border=\"0\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><em>MONUNI &#8211; Mbret Ilir i fisit TAULANT<\/em><\/p>\n<p>Sipas studiuesve jan\u00eb dy mbret\u00ebr ilir\u00eb me emrin Monun, nj\u00ebri mbret i Dardan\u00ebve ilir\u00eb kurse tjetri i Taulant\u00ebve ilir\u00eb. Ka r\u00ebnd\u00ebsi posa\u00e7\u00ebrisht e dh\u00ebna fonetike e rr\u00ebnjorit mon-, q\u00eb shfaqet m\u00eb von\u00eb me trajta man-, mant-, mat- etj. gjithnj\u00eb n\u00eb funksione onomastike pellasde-ilire (thrakase)-shqipe. Dhe, \u00e7\u2019\u00ebsht\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi, se antroponimet me fjal\u00ebn mon-man shfaqen n\u00eb nj\u00eb territor t\u00eb gjer\u00eb ilir\u00eb, si n\u00eb Dardani, Thraki, Azi t\u00eb Vog\u00ebl, Maqedoni, Shqip\u00ebri, Dalmaci etj., mendim q\u00eb po e p\u00ebrforcojm\u00eb me t\u00eb dh\u00ebna konkrete t\u00eb dijetar\u00ebve.<br \/>\nSipas Fanulla Papzogllut: \u201cNga fundi i shek. III p. e. s. ishte mbreti dardan Monunios, vajza e t\u00eb cilit u martua me mbretin ilir Gencin (gjysma e par\u00eb e shek. II p. e. s.). Emrin Monunios e kishte n\u00eb fillim t\u00eb shek. III edhe nj\u00eb mbret tjet\u00ebr ilir, i cili \u00ebsht\u00eb d\u00ebshmuar edhe me an\u00eb t\u00eb nj\u00eb mbishkrimi t\u00eb varrit nga Apollonia. Ai em\u00ebr gjithsesi ishte ilir\u2026disa mendojn\u00eb se Monuni ka qen\u00eb mbreti i Taulant\u00ebve, i fisit ilir t\u00eb jugut n\u00eb gjirin e Dirahionit. Duke e konsideruar mbret t\u00eb Dardan\u00ebve, Drojzen mendon p\u00ebrfundimisht se sundimi i Dardan\u00ebve n\u00eb koh\u00ebn e Monunit \u00ebsht\u00eb zgjeruar n\u00eb t\u00ebr\u00eb Ilirin\u00eb Jugore, deri te Dirahia, ku kinse dardan\u00ebt u kacafyt\u00ebn me mbretin epirot Aleksandrin, t\u00eb birin e Pirros\u2026\u201d.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" title=\"MONUNI\" src=\"https:\/\/fjala.info\/2018\/monuni1.jpg\" alt=\"\" width=\"400\" border=\"0\" \/><\/p>\n<p>F. Papazogllu e p\u00ebrmend k\u00ebt\u00eb em\u00ebr edhe si matronim, mandej edhe si antroponim n\u00eb Azi t\u00eb Vog\u00ebl dhe n\u00eb Thraki: \u201cEm\u00ebr gruaje Mania, mandej Manton Zivosoin dardanis. Kjo p\u00ebrputhje ka r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, sepse d\u00ebshmon lidhjen gjenetike t\u00eb Dardan\u00ebve t\u00eb Azis\u00eb s\u00eb Vog\u00ebl dhe t\u00eb Ballkanit, si dhe ruajtjen e elementeve t\u00eb mo\u00e7me dhe ruajtjen e tradit\u00ebs. Nga e nj\u00ebjta rr\u00ebnj\u00eb \u00ebsht\u00eb edhe emri Manioi n\u00eb Thraki.\u201d Kjo e dh\u00ebn\u00eb e F. Papazogllut p\u00ebr p\u00ebrdorimin e antroponimeve t\u00eb tipit Man tek ilir\u00ebt dhe te thrakas\u00ebt p\u00ebrforcohet edhe me mendimin e Prof. E. \u00c7abejt, q\u00eb thot\u00eb: \u201cMan bashk\u00eb me mal e karp\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga ato fjal\u00eb q\u00eb shqipja i ka t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta me trakishten e ilirishten\u201d. Edhe D. R. Mio\u00e7eviqi e cek mbretin ilir \u201c8. Monunije-i njohur n\u00eb vitin 280 p. e. s. (Besohet se ishte i biri i Bardhylit t\u00eb II ose i Grabosit?)\u201d. Mir\u00ebpo, edhe p\u00ebr R. Kati\u00e7iqin emri vetjak Monnunius \u00ebsht\u00eb i ilir\u00ebve dardan\u00eb, kurse V.I. Georgievi nj\u00eb Monunis e konsideron t\u00eb Maqedonis\u00eb antike dhe t\u00eb Dalmacis\u00eb. Jan\u00eb me interes gjuh\u00ebsor trajtat e antroponimeve ilire q\u00eb na i ofron A. Mayeri: Monition, Monetinoi, Monadi e Moentinoi. Sidomos ka r\u00ebnd\u00ebsi-o-ja e rr\u00ebnj\u00ebs q\u00eb m\u00eb pastaj ka dh\u00ebn\u00eb-a-: mon&gt;man.<\/p>\n<p>18) <strong>ODISEU OSE ULIKSI<\/strong><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" title=\"ODISEU\" src=\"https:\/\/fjala.info\/2018\/odiseu.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" border=\"0\" \/><\/p>\n<p>Nj\u00eb mbret q\u00eb mund t\u00eb merret si mbret ilir apo pellasdo-ilir i para er\u00ebs son\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb a tjet\u00ebr Odiseu, mbreti i Itak\u00ebs s\u00eb Peloponezit (Mores\u00eb), pjes\u00ebmarr\u00ebs n\u00eb Luft\u00ebn e Troj\u00ebs, q\u00eb e cek dendur shkrimtari bot\u00ebror Homeri n\u00eb veprat e tij, p. sh.:\u201dKapedan kish Odise mendtarin; Odise hyjnori; Odise divin; Dhe prijsi i tyre i urti Odise\u201d. Kemi arsye t\u00eb forta ta quajm\u00eb Odiseun mbret pellasdo-ilir, sepse Homeri p\u00ebrmend dy t\u00eb bijt e pellazgut Letho Teutamidit, pra, jo vet\u00ebm q\u00eb Leto apo Letho Teutamidi ishte pellasd, po edhe patronimi Tutamidi p\u00ebrmban rr\u00ebnjorin Teut- (Tut-), q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb studiuesit e derisot\u00ebm e konsiderojn\u00eb rr\u00ebnj\u00eb ilire. Odiseun si mbret ilir e kuptojm\u00eb edhe nga mendimi i Shaban Demirajt, i cili i ofron k\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna p\u00ebr t\u00eb: \u201c 6. Me r\u00ebnd\u00ebsi se sa pikat e m\u00ebsip\u00ebrme ka ky fakt gjeografik: Lokalizimi i mitit t\u00eb Odiseut n\u00eb Itak\u00eb do t\u00eb thot\u00eb se Odiseu \u00ebsht\u00eb m\u00eb tep\u00ebr nj\u00eb hero i Greqis\u00eb Veriore, pra i nj\u00eb vendi q\u00eb ka qen\u00eb n\u00eb kontakt t\u00eb p\u00ebrhersh\u00ebm me fiset ilire-shqiptare.<\/p>\n<p>Paul Kre\u00e7meri \u00ebsht\u00eb i mendimit se ata q\u00eb shpun\u00eb emrin e Odiseut n\u00eb Itali kan\u00eb qen\u00eb fiset ilire. Helmigu k\u00ebrkoi burimin e mitit t\u00eb Odiseut te fiset barbare ose gjysm\u00eb barbare t\u00eb Greqis\u00eb per\u00ebndimore. Edhe Kre\u00e7meri e pat peshuar nj\u00eb gj\u00eb t\u00eb till\u00eb. Ky dijetar thot\u00eb f. 281: Odiseu kishte nj\u00eb orak\u00ebl te Eyrutan\u00ebt q\u00eb nuk ishin grek\u00eb: mbi lidhjet e tij t\u00eb ngushta me thesprot\u00ebt\u201d. Tre rreshtat e par\u00eb t\u00eb Sh. Demirajt, n\u00ebn numrin rendor 6. Jan\u00eb identik me mendimin e m\u00ebsip\u00ebrm t\u00eb Prof. E. \u00c7abejt, i shfaqur n\u00eb vitin 1977, kurse te Sh. Demiraj ky mendim \u00ebsht\u00eb dh\u00ebn\u00eb n\u00eb vitin 2006, pa e cituar E. \u00c7abejn. Porse, edhe nga k\u00ebta dy gjuh\u00ebtar\u00eb shqiptar v\u00ebrtetohet bind\u00ebsh\u00ebm se Odiseu ishte hero apo mbret pellasdo-iliro-shqiptar.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" title=\"ODISEU\" src=\"https:\/\/fjala.info\/2018\/odiseu1.jpg\" alt=\"\" width=\"600\" border=\"0\" \/><\/p>\n<p>Studiuesit shqiptar\u00eb e shohin antroponimin Odise me prejardhje shqipe nga dh\u00e9-u. K\u00ebshtu, bashkautor\u00ebt Luftulla H. Peza e Liljana Peza e shpjegojn\u00eb: \u201cOdhise = udh\u00ebs, udh\u00ebtar\u2026\u201d. Po k\u00ebt\u00eb etimologji p\u00ebr Odiseun e jep edhe arb\u00ebreshi nga Greqia Niko Stilo, duke e cituar k\u00ebt\u00eb antroponim nga nj\u00eb mbishkrim mumije parantike. Kurse, sipas Vojtech Zamarovskijt, pas peripecive marramend\u00ebse, \u201cOdiseu p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb pas nj\u00ebzet vjet\u00ebsh e kaloi nat\u00ebn n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e vet\u2026\u201d. Pra, pasiq\u00eb Odiseu ka udh\u00ebtuar edhe n\u00ebp\u00ebr det, p\u00ebrkat\u00ebsisht n\u00ebp\u00ebr uj\u00ebra, dhe mbase \u00ebsht\u00eb quajtur edhe Uliks, q\u00eb mendoj se te ky antroponim mund t\u00eb k\u00ebrkohet nj\u00eb trajt\u00eb e lasht\u00eb e fjal\u00ebs shqipe ul-uj\u00eb, dhe prapashtesa, sipas Joklit, indoevropiane e zvoglimit\u2013k, q\u00eb n\u00eb shipe ka dh\u00ebn\u00eb prapashtesat e zvoglimit \u2013c, \u2013\u00e7 dhe \u2013th.<\/p>\n<p>Disa studiues heroin apo mbretin Odise e cil\u00ebsojn\u00eb m\u00eb tep\u00ebr si grek, kurse po k\u00ebt\u00eb mbret me emrin Uliks e konsiderojn\u00eb si romak, prandaj edhe ky dualiz\u00ebm sikur e qet qart\u00eb k\u00ebt\u00eb mbret pellasdo-ilir. K\u00ebshtu, B.Klaiqi shton se \u201cUliks \u2013 em\u00ebr latin p\u00ebr Odiseun\u201d, kurse p\u00ebr V. Zamarovskijn \u201cOdiseja personazhi kryesor i s\u00eb cil\u00ebs \u00ebsht\u00eb Odiseu\u2026N\u00ebn emrin Uliks (Ulixes-Ulikses) u ringjall pastaj n\u00eb veprat e poet\u00ebve romak\u00eb\u201d. Po k\u00ebshtu V. Zamarovskij, duke folur n\u00eb 11 faqe libri p\u00ebr Odiseun, pos tjerash, cek q\u00eb mendohet se shum\u00eb her\u00ebt shfaqet Odiseu n\u00eb veprat: \u201ce poetit m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb t\u00eb gjitha koh\u00ebrave dhe t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb popujve\u2026, se krijimi i Iliad\u00ebs dhe i Odises\u00eb vendoset n\u00eb shek. XII-XI. p. e. s., nd\u00ebrsa, gjenden elementet madje edhe t\u00eb periudh\u00ebs mikenase, gjegj\u00ebsisht t\u00eb shek. XVI-XIV p. e. s.\u201d.<\/p>\n<p>Porse, n\u00eb baz\u00eb t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb sip\u00ebrp\u00ebrmendura kujtoj se mbreti Odise nuk mund t\u00eb quhet kurrsesi etnikisht grek (n\u00eb vepr\u00ebn e Homerit \u201cIliada\u201d nuk p\u00ebrmenden grek\u00ebt as si grek\u00eb e as si helen\u00eb), e as si romak, sepse edhe n\u00eb poem\u00ebn bot\u00ebrore t\u00eb Homerit \u201cIliada\u201d del si i fisit mbase pellasdo-ilir Ajaks, ngase n\u00eb \u201cIliad\u00eb\u201d shkruan: \u201cDhe dy Ajaksat, Odiseu, Diomedi\u2026; N\u2019pallat mbret\u00ebror un\u00eb dhe Odiseu tok ishim; Odiseu ishte mbret i ishullit t\u00eb vog\u00ebl t\u00eb detit Jon, Itak\u00eb\u201d. Prejardhjen e Odiseut nga protoshqipja od p\u00ebr udh\u00eb-udh\u00ebtar (d-de&gt;dh\u00e9) e p\u00ebrforcojn\u00eb edhe t\u00eb dh\u00ebnat etnografike p\u00ebr mbretin pellasdo-ilir Odise dhe bashk\u00ebluft\u00ebtar\u00ebt e tij. Kam shkruar p\u00ebr Odiseun ose Odhiseun si portret dhe si shtatore me plis n\u00eb kok\u00eb, si dhe Hektori me tirq porsi shqiptar\u00ebt sot.<\/p>\n<p>Lidhur me v\u00ebrtetimin e \u00e7\u00ebshtjes etnogtrafike e etnologjike t\u00eb kontinuitetit t\u00eb shqiptar\u00ebve nga pellasdo-ilir\u00ebt p\u00ebrmes veshjes me plisa t\u00eb bardh\u00eb, po shtoj edhe d\u00ebshmit\u00eb e ofruara nga autori Eqrem M. Zenelaj, i cili thot\u00eb: \u201cOdiseu me plis t\u00eb bardh\u00eb\u201d dhe \u201cZotat v\u00ebllez\u00ebr: Zeusi, Poseidoni dhe Hadi me plisa t\u00eb bardh\u00eb\u201d. P\u00ebrfundojm\u00eb p\u00ebr Odiseun, apo Uliksin e Itak\u00ebs n\u00eb Peloponez, p\u00ebrkat\u00ebsisht n\u00eb Moren\u00eb Shqiptare, ku edhe sot ka arb\u00ebrsh\u00eb autokton\u00eb, se d\u00ebshmohet si pellasdo-ilir jo vet\u00ebm i paraantik\u00ebs, po prania e iliro-shqptar\u00ebve gjat\u00eb mesjet\u00ebs n\u00eb More p\u00ebrforcohet sidomos me t\u00eb dh\u00ebnat, se n\u00eb k\u00ebt\u00eb ujdhes\u00eb, sipas vepr\u00ebs s\u00eb V. Panajotopullos-it, emrat e fshatrave dhe t\u00eb banor\u00ebve jan\u00eb edhe sot m\u00eb s\u00eb 70% t\u00eb burimit shqip.<\/p>\n<p>19) <strong>OLIMPIA<\/strong><\/p>\n<p>Si\u00e7 m\u00ebsojm\u00eb nga vepra \u201cIlir\u00ebt dhe Iliria te autor\u00ebt antik\u00eb\u201d, nj\u00eb mbret\u00ebresh\u00eb ilire njihet me emrin Olimpia, e cila sundoi p\u00ebraf\u00ebrsisht rreth vitit 320 p. e. s., dhe ishte \u201ce bija e Pirros ilir, mandej edhe e shoqja e mbretit ilir Filip, si dhe edhe m\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi, ishte e \u00ebma e mbretit t\u00eb famsh\u00ebm ilir Aleksand\u00ebr Mollosit apo Aleksandrit t\u00eb Maqedonis\u00eb. Si mbret\u00ebresh\u00eb ilire del edhe n\u00eb baz\u00eb t\u00eb gjykimit t\u00eb dh\u00ebn\u00eb n\u00eb vepr\u00ebn \u201cHistoria e popullit shqiptar\u201d, ku shkruan: \u201cPas vdekjes s\u00eb Aleksanrit, n\u00eb Epir e mor\u00ebn pushtetin dy mbret\u00ebr: Olimpia, e cila e la Maqedonin\u00eb p\u00ebr t\u00eb qeverisur Epirin, dhe Ajkidi. Ajo u mund n\u00eb betej\u00eb t\u00eb dyt\u00eb nga Kasandri dhe u ekzekutua (viti 317 p. e. s.\u201d. Sa i p\u00ebrket prejardhjes gjuh\u00ebsore dhe kuptimore t\u00eb matronimit Olimpia, sa kam mundur t\u00eb hulumtoj, studiuesit nuk sqarojn\u00eb sa e si duhet, pos q\u00eb e p\u00ebrmendin Olimpin apo Malin Olimp si tempull apo seli t\u00eb zot\u00ebrave apo t\u00eb Zeusit, dhe at\u00eb jo vet\u00ebm n\u00eb nj\u00eb mal n\u00eb Greqi po edhe n\u00eb Sicili, q\u00eb konsiderohet, se \u00ebsht\u00eb bukur bind\u00ebs si vendbanim n\u00eb kontinuitet pellasdo-iliro-shqiptar n\u00ebp\u00ebr koh\u00eb e deri m\u00eb sot. P\u00ebr p\u00ebrdorimin e matronimit Olimpi n\u00eb trash\u00ebgimin\u00eb shqiptare, ose nd\u00ebr arb\u00ebresh\u00ebt mesjetar\u00eb t\u00eb Italis\u00eb sikur flet edhe personazhi i poems s\u00eb Jeronim De Rad\u00ebs \u201cSerafino Topia (1839-1843, me fragmente t\u00eb k\u00ebng\u00ebve t\u00eb saj n\u00eb shekullin XV\u201d. Olimpia e De Rad\u00ebs paraqitet n\u00ebp\u00ebr vendet e Olimpis\u00eb s\u00eb mo\u00e7me t\u00eb viseve t\u00eb Epirit, si n\u00eb Janin\u00eb e Art\u00eb.<\/p>\n<p>2O) <strong>MBRET\u00cbRESHA TEUTA<\/strong><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" title=\"TEUTA\" src=\"https:\/\/fjala.info\/2018\/teuta.jpg\" alt=\"\" width=\"600\" border=\"0\" \/><\/p>\n<p>Mbret\u00ebresha e mir\u00ebnjohur Teuta nuk p\u00ebrmendet posa\u00e7\u00ebrisht as nga Karl Pa\u00e7i e as nga Duje R. Mio\u00e7eviqi. Mir\u00ebpo, n\u00eb vepr\u00ebn \u201cIlir\u00ebt dhe Iliria te autor\u00ebt antik\u00eb\u201d p\u00ebrmenden dy mbret\u00ebresha ilire me emrin Teut\u00eb: \u201cTeuta, mbret\u00ebresh\u00eb e ardian\u00ebve (sundoi rreth vitit 229 p. e. s.)\u201d, dhe \u201cTeutana, mbret\u00ebresh\u00eb liburne\u201d. Rr\u00ebnjori teut- p\u00ebrdorej dendur sidomos n\u00eb paraantik\u00eb e antik\u00eb, po edhe gjat\u00eb mesjet\u00ebs e deri me sot sidomos n\u00eb onomastik\u00ebn shqiptare, ndonse e kemi v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb dim\u00eb p\u00ebr kuptimin e k\u00ebtij em\u00ebrtimi. N\u00eb vepr\u00ebn n\u00eb fjal\u00eb (\u201cIlir\u00ebt dhe Iiliria te autor\u00ebt antik\u00eb\u201d, f. 581) jan\u00eb sh\u00ebnuar edhe onomat e k\u00ebsaj fare: \u201cTeutamidi, nip i Pellazgut, Homer; Teutiborgu-Teutibarku-Teutiborgion, qytet me k\u00ebshtjell\u00eb n\u00eb Panonin\u00eb e Ult\u00eb; Teutiku, legat i Gentit; Teutramsi, qytet n\u00eb Azi t\u00eb Vog\u00ebl\u201d. Dhe, \u00ebsht\u00eb fakt, q\u00eb te Homeri ceken \u201dbijt\u00eb e Pellazgut Leto Teutamidit\u201d. Shfaqet si patronim mesjetar i vitit 1313 edhe n\u00eb an\u00ebn e Vranj\u00ebs. P\u00ebr kuptimet apo trajtat e nduarduarta dhe t\u00eb p\u00ebraf\u00ebrta Teutana, Teudaris, Titus, Titini, Turan, Turanos na b\u00ebn me dije pellasdologu Millan Budimiri n\u00eb punimin e thukt\u00eb \u201cGrci i Pelasti\u201d.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" title=\"TEUTA\" src=\"https:\/\/fjala.info\/2018\/teuta1.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" border=\"0\" \/><\/p>\n<p>P\u00ebr pranin\u00eb e antroponimit Teuta n\u00eb Itali flet gjithashtu M. Budimiri, pas t\u00eb cilit: \u201cQyteti Piza (i cli ekziston edhe sot-R. D.) quhej m\u00eb par\u00eb Teutana, e themeluan Pallazg\u00ebt\u201d. Si nj\u00eb fjal\u00eb e fjalorit pasiv t\u00eb shqipes ne mendojm\u00eb, jo pa rezerv\u00eb, se fjal\u00ebn teut mund ta k\u00ebrkojm\u00eb tek emrat e katundeve apo oikonimeve t\u00eb Kosov\u00ebs: Tushil\u00eb n\u00eb Drenic\u00eb (nga Teutsh-Tush+Il-Yll, n\u00eb fshat gjendet topog\u00ebrmadha ilire); Shtutic\u00eb n\u00eb Drenic\u00eb (nga parashtesa Sh+teut-tut +ic\u00eb, fshati gjendet ngat fshatit Dubov\u00eb, ku gjendet rr\u00ebnoja e kalas\u00eb q\u00eb quhet Gjyteti); Shtitaric\u00eb, katund i Klin\u00ebs (nga parashtesa Sh+ tit +ar +ic\u00eb); Tugjeci, fshat i Dardan\u00ebs \u2013 Gallap (nga Teut-Teutd-Teud-Tugj + -evc, -ec, n\u00eb fshatin fqinj t\u00eb Tugjecit, n\u00eb Gmic\u00eb ndodhet rr\u00ebnoja e fortifikat\u00ebs ilire Mali Gjytetit); Tu\u00e7epi, katund i Podgurit \u2013 Istog (nga Teut&gt;Teuti&gt;Teutj&gt;Tu\u00e7+ap, -ep \u201cuj\u00eb\u201d), etj. Gjas\u00ebt jan\u00eb se n\u00ebp\u00ebr k\u00ebto K\u00ebshtjella Ilire sundonin sundimtar\u00ebt, mbret\u00ebrit pellasd\u00eb &#8211; ilir\u00eb me emrin Teut\u00eb-Teut gjat\u00eb qind\u00ebra apo mij\u00ebvje\u00e7ar\u00ebve dhe gjurm\u00ebt e tyre t\u00eb zbehura apo gati t\u00eb humbura u ruajt\u00ebn n\u00eb goj\u00ebn e pellasdo-iliro-shqiptar\u00ebve.<\/p>\n<p>21) <strong>TRAJANI<\/strong><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" title=\"TRAJANI\" src=\"https:\/\/fjala.info\/2018\/trajani.jpg\" alt=\"\" width=\"550\" border=\"0\" \/><\/p>\n<p>P\u00ebr Trajanin ilir b\u00ebhet fjal\u00eb n\u00eb vepr\u00ebn \u201cIlir\u00ebt dhe Iliria te autor\u00ebt antik\u00eb\u201d, p\u00ebr t\u00eb cilin shkruan: \u201c(M. Ulpius Trajanus), perandor n\u00eb vitet 98 \u2013 117\u2026\u201d. Porse, n\u00eb nj\u00eb vend gjejm\u00eb t\u00eb dh\u00ebna me interes p\u00ebr vendlindjen e tij n\u00eb Mitrovic\u00ebn ton\u00eb (Dardani-Kosov\u00eb), dhe se ka lindur n\u00eb vitin 101, p\u00ebr t\u00eb cilin shkruan: \u201cTrajan Decius. Lindi v. 101 n\u00eb Budalia (Kos. Mitrovic\u00eb)\u201d. Sipas k\u00ebtij fakti, po del se Mitrovica deri n\u00eb fillim t\u00eb er\u00ebs son\u00eb \u00ebsht\u00eb quajtur Budalia, oikonim me r\u00ebnd\u00ebsi, q\u00eb mund t\u00eb ndri\u00e7ohet me an\u00eb t\u00eb elementeve t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe, por nuk po e analizojm\u00eb gjer\u00ebsisht k\u00ebt\u00eb her\u00eb. M. Grkoviqi mendon q\u00eb \u201clat. Trajanus \u2013 emri i mbretit romak, nd\u00ebrtuesit t\u00eb ur\u00ebs s\u00eb Danubit dhe pushtuesit t\u00eb Dakis\u00eb\u201d. Trajani e ka nd\u00ebrtuar edhe ur\u00ebn p\u00ebrmbi Danub, p\u00ebr t\u00eb pushtuar provinca t\u00eb tjera n\u00eb fillim t\u00eb shek. t\u00eb II-t\u00eb. Mir\u00ebpo, fitohet bindja se qysh at\u00ebher\u00eb mbreti ilir Trajani e kishte filluar p\u00ebrdorimin e administrat\u00ebs romake, mbase p\u00ebr ndryshimin e em\u00ebrvendeve, p\u00ebrkat\u00ebsisht t\u00eb oikonimeve, duke i p\u00ebrkthyer emrat e vendbanimeve nga gjuha pellasde-ilire n\u00eb gjuhen romane apo latine, dukuri t\u00eb cil\u00ebn e konstatojm\u00eb me mendimin e Anton Mayer-it, i cili thot\u00eb se emrin e qytetit ilir n\u00eb Dardani Ulkiana (nga pell. Ilir. shq. ulk&gt;ujk&gt;uk), e kalkoi dhe e b\u00ebri Ulpanium (\u201cUlcianum).<\/p>\n<p>22) <strong>ULKIANI, ULKIANUM \u2013 ULPIANUM<\/strong><\/p>\n<p>Sot rr\u00ebnojat e qyteti Ulkiana-Ulpiana af\u00ebr Prishtin\u00ebs, q\u00eb mbase mbreti Trajan e nd\u00ebrtoi ose m\u00eb par\u00eb do t\u00eb thoshim e rind\u00ebrtoi, ku gjithashtu sundonte n\u00eb fillim t\u00eb er\u00ebs son\u00eb, gjall\u00ebrojn\u00eb me em\u00ebrtimin Ulpiana. Pra, shihet qart\u00eb se te nj\u00eb qytet Ulkianum, i mbretit ilir Trajanit, gjendej e strukur fjala pellasde-ililre-shqipe me trajtat *ulk &gt; ujk &gt; uk, q\u00eb m\u00eb von\u00eb u p\u00ebrkthye edhe n\u00eb emrat e vendbanimeve t\u00eb tjera t\u00eb Kosov\u00ebs n\u00eb lat. lupus (si fjal\u00eb e huaj me metatez\u00eb nga popullata ilire dha ulpus?), n\u00eb gr. likos(?), n\u00eb sll. vlk-vuk, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn \u00e7\u00ebshtje onomastike kam shkruar gjer\u00ebsisht edhe m\u00eb par\u00eb, po po i themi edhe disa fjal\u00eb n\u00eb vijim p\u00ebr Ulkianin.<\/p>\n<p>Gjas\u00ebt jan\u00eb se K\u00ebshtjella e madhe Dardane Ulkianum \u00ebsht\u00eb formuar apo themeluar n\u00eb zanafill\u00eb nga emri i mbretit iliro-dardan Ulkian pik\u00ebrisht n\u00eb zem\u00ebr t\u00eb Dardanis\u00eb paraantike, q\u00eb sot gjendet n\u00eb juglindje t\u00eb Prishtin\u00ebs. R\u00ebnd\u00ebsia e madhe dhe e pakrahasuar e mbretit ilir Ulkian qendron n\u00eb faktin se qysh n\u00eb paraantik\u00eb shfaqet fjala ilire-shqipe me trajt\u00ebn ulk, q\u00eb m\u00eb pastaj p\u00ebsoi ndryshime fonetike, por edhe u ruajt aty-k\u00ebtu forma arkaike ulk-ujk. Oikonimi iliro-dardan Ulkianum shfaqet me baz\u00ebn antroponimike ulk-: Ulkian-Ulkianum. Ka qen\u00eb dukuri e zakonshme te mbret\u00ebrit ilir\u00eb, q\u00eb me emrat e tyre t\u2019i emrojn\u00eb ose pag\u00ebzojn\u00eb qytetet e m\u00ebdha, q\u00eb i kan\u00eb themeluar vet\u00eb, si\u00e7 jan\u00eb sa e sa shembuj. Shihet qart\u00eb se mbreti ilir Ulkiani e themeloi qytetin e tij madheshtor prej rreth 40 hektar\u00ebsh.<\/p>\n<p>Porse, m\u00eb pastaj mbreti ilir nga Mitrovica Ulpius Trajani (v. 87-117) ia nd\u00ebrroi emrin dhe e quajti me emrin e vet Ulpius, em\u00ebr q\u00eb mund t\u00eb diskutohet si p\u00ebr nga kuptimi ashtu edhe fonetika historike, si dhe se, gjas\u00ebt jan\u00eb se m\u00eb von\u00eb u p\u00ebrkthye p\u00ebr emrimin e oikonimeve n\u00eb lat. llupus; gr. likos, sll. vlk-vuk, fjal\u00eb k\u00ebto q\u00eb gjenden edhe n\u00eb rr\u00ebnjor\u00ebt e disa fshatrave t\u00eb Kosov\u00ebs. Prandaj, nga fjala ilire-shqipe ulk&gt;ujk&gt;uk n\u00eb shum\u00ebs ujq (uq) mendoj se \u00ebsht\u00eb krijuar edhe emri i fshatit t\u00eb Istogut Uq\u00eb. P\u00ebr lasht\u00ebsin\u00eb e fjal\u00ebs ilire-shqipe ulk n\u00eb onomastik\u00ebn ilireshqipe flet edhe emri i qytetit t\u00eb Ulqinit, i cili p\u00ebrmendet si em\u00ebrtim ilir n\u00eb vepr\u00ebn \u201cIlir\u00ebt dhe Iliria te atutor\u00ebt antik\u00eb\u201d me trajtat: \u201cUlkinion, Olcini, Ulcinium, Bicinian, Vicinium, qytet, Ulqini i sot\u00ebm\u201d.<\/p>\n<p>Vlen p\u00ebr t\u00eb theksuar se, n\u00eb vepr\u00ebn \u201cIlir\u00ebt dhe Iliria te autor\u00ebt antik\u00eb\u201d e gjejm\u00eb vendbanimin ilir Ulkian me nj\u00eb em\u00ebr t\u00eb tret\u00eb (pos t\u00eb emrave Ulkianum e Ulpianum), si\u00e7 kuptojm\u00eb t\u00eb nj\u00eb mbreti ilir m\u00eb t\u00eb ri: \u201cUlpiana, Veclanum, Justiniana e Dyt\u00eb\u2026\u201d. Shihet se Justiniani ilir dardan nj\u00ebmend e ka em\u00ebruar me emrin e vet si Justiniana e Dyt\u00eb, sepse Justiniana e Par\u00eb ishte mbase vendlindja e tij, fshati Tauris (sot Taor) i rrethit t\u00eb Shkupit, ngase Prokopi i Cezares\u00eb e p\u00ebrshkruan k\u00ebshtu Justinianin si sundimtar i plot\u00ebfuqish\u00ebm: \u201cJustiniani I (527-565)\u2026 Diku te dardan\u00ebt europjan\u00eb gjendet nj\u00eb fshat me emrin Tauris, ku ka lindur perandori Justinian, themeluesi i perandoris\u00eb bot\u00ebrore. Ka pasur n\u00eb Dardani nj\u00eb qytet q\u00eb quhej Ulpiana. Muret e tij ai i rind\u00ebrtoi\u201d.<\/p>\n<p>Porse, sot, fatkeqsisht rr\u00ebnojat e Ulkianit nga disa studiues, sidomos arkeolog\u00eb shqiptar\u00eb dhe serb\u00eb nuk e quajn\u00eb as me emrin m\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr iliro-shqiptar t\u00eb qart\u00eb Ulkian &#8211; Ulkianum, e as me emrin m\u00eb t\u00eb ri Justiniana e Dyt\u00eb, po i thon\u00eb me em\u00ebrtimin e errt\u00eb kuptimisht dhe gjuh\u00ebsisht Ulpiana. K\u00ebta arkeolog\u00eb mandej, \u00e7ka \u00ebsht\u00eb edhe m\u00eb keq dhe p\u00ebr habi, hezitojn\u00eb ta quajn\u00eb vendbanim me zanafill\u00eb ilire Ulkian apo Ulkaianum. Mir\u00ebpo, t\u00eb dh\u00ebnat e m\u00ebsip\u00ebrme b\u00ebjn\u00eb p\u00ebr t\u00eb kuptuar se si Fortifikata e UlkIianit apo Ulkian\u00ebs ashtu edhe p\u00ebrplot oikonime ilire-shqipe t\u00eb tjera ballkanike e m\u00eb gjer\u00eb, do t\u2019iu vij\u00eb koha q\u00eb t\u00eb zbulohen dhe t\u00eb d\u00ebshmohen bind\u00ebsh\u00ebm si em\u00ebrtime ilire-shqiptare, q\u00eb si t\u00eb tilla, prej 360 fortifikatave q\u00eb i nd\u00ebrtoi dhe rind\u00ebrtoi Justiniani p\u00ebr mbrojtje nga hordhit\u00eb e veriut k\u00ebndej Danubit n\u00eb Ballkan, shum\u00eb prej tyre mund t\u00eb p\u00ebrqasen me shqipen.<\/p>\n<p>K\u00ebtyre 56 emrave t\u00eb mbret\u00ebrve ilir\u00eb t\u00eb theksuar m\u00eb lart\u00eb (16 t\u00eb K. Pa\u00e7it, 14 t\u00eb D. R. Mio\u00e7eviqit dhe 19, q\u00eb i kam gjurmuar n\u00ebp\u00ebr vepra e burime shkrimore), prej t\u00eb cil\u00ebve ka edhe mbret\u00ebr q\u00eb shfaqen me t\u00eb nj\u00ebjtin em\u00ebr t\u00eb p\u00ebrt\u00ebrir\u00eb n\u00eb loz\u00ebn gjenealogjike po ua shtoj edhe 15 emra t\u00eb mbret\u00ebrve ilir\u00eb, q\u00eb jan\u00eb p\u00ebrmendur n\u00eb nj\u00eb artikull impozant me titull \u201c300 vjet n\u00eb krye t\u00eb Rom\u00ebs\u201d, n\u00eb gazet\u00ebn \u201cRr\u00ebnj\u00ebt\u201d, ku b\u00ebhet e ditur: \u201cP\u00ebr rreth 3 shekuj (251 \u2013 565), Roma u mbizot\u00ebrua nga perandor\u00eb ilir\u00eb\u2026 Trajan Decius. Lindi n\u00eb v.201 n\u00eb Budalia (Mitrovica e Kosov\u00ebs); Hostiliani (230-251); Klaudi i II-t\u00eb (268); Mbret\u00ebrimi Quintillus; Aureliani, lindi n\u00eb v. 175 n\u00eb Sirmium (Mitrovica e Sremit, Shp\u00ebtimtari i Iliris\u00eb); Probi; Diokleciani (v. 284-305); Maximianus Herculus (Maksimiani, 249-284); Galeri, perandori i fitoreve t\u00eb bujshme. Galeri lindi n\u00eb Iliri. Vdiq n\u00eb Serdica (Sofie) n\u00eb v. 311; Konstantini i Madh, perandori q\u00eb ndryshoi Historin\u00eb. Lindi n\u00eb v. 272 n\u00eb Naissus t\u00eb Dardanis\u00eb; Maximinus II (v. 270 \u2013 313); Valentinian I (v. 321 \u2013 375)\u201d.<\/p>\n<p>Sipas pasqyr\u00ebs s\u00eb m\u00ebsip\u00ebrme t\u00eb k\u00ebtyre mbret\u00ebrve ilir\u00eb, jan\u00eb krejt\u00ebsisht m\u00eb s\u00eb 71 emra t\u00eb mbet\u00ebreshave e mbret\u00ebrve ilir\u00eb, pjesa m\u00eb e madhe e t\u00eb cil\u00ebve jan\u00eb t\u00eb lindur n\u00eb Siujdhes\u00ebn Ilire (Ballkanike), dhe kan\u00eb sunduar pjes\u00ebrisht n\u00eb tri kontinente, Evrop\u00eb, Azi dhe n\u00eb Afrik\u00ebn Veriore. Mir\u00ebpo, dihet pothuajse sakt\u00ebsisht p\u00ebr shtat\u00eb (7) mbret\u00ebr shum\u00eb t\u00eb zot\u00eb ilir\u00eb, q\u00eb kan\u00eb lindur n\u00eb Dardanin\u00eb Antike (Kosov\u00eb), q\u00eb njihet m\u00eb tep\u00ebr si periudha romake, dhe k\u00ebta jan\u00eb: Trajani (v. 98 \u2013 117, i lindur n\u00eb Budalia &#8211; Mitrovic\u00eb); Galeri (v. 292 \u2013 305, i lindur n\u00eb Romeliana apo Gamzigrad, p\u00ebrmbi Nish te Zaje\u00e7ari); Konstantini i Madh (v. 293 \u2013 337, i lindur n\u00eb Nish); Monuni Dardan (gjysma e par\u00eb e shek. II p. e. s.); Batoni Dardan i para er\u00ebs son\u00eb, Ulkiani dardan i para er\u00ebs son\u00eb(?) dhe Justiniani (518 \u2013 527, si\u00e7 u tha m\u00eb sip\u00ebr), i lindur n\u00eb Tauresion \u2013 Taoresion, q\u00eb ubikohet me emrin e fshatit t\u00eb sot\u00ebm Taor t\u00eb rrethit t\u00eb Shkupit.<\/p>\n<p>Ekzistojn\u00eb edhe sa e sa mbret\u00ebresha e mbret\u00ebr pellasdo-iliro-shqiptar\u00eb, p. sh.: Zeusi, Ntigon Dosoni dhe Antigon Gonata, Baku \u2013 Bahu, Dalmati, Deadamia, Dea Dardane, Deci, Kasandri, Malea, Molosi, Gjergj Kastrioti \u2013 Sk\u00ebnd\u00ebrbeu etj., t\u00eb cil\u00ebt jan\u00eb gjithashtu me interes p\u00ebr studime etnike, etnololgjike, gjuh\u00ebsore e kuptimore, por, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebt mbase do t\u00eb flasim nj\u00ebher\u00eb tjet\u00ebr. K\u00ebto mbret\u00ebresha dhe mbret\u00ebr ilir\u00eb ishin mburoj\u00eb e \u00e7elnik\u00ebt p\u00ebr krijimin dhe ruajtjen e etnosit t\u00eb hersh\u00ebm dhe deri t\u00eb sot\u00ebm pellasdo-iliro-shqiptar\u00eb n\u00eb tokat e tyre, dikur si nj\u00eb popull me shtrirje shum\u00eb t\u00eb gjer\u00eb. Mir\u00ebpo, duke kaluar n\u00ebp\u00ebr koh\u00eb t\u00eb bujshme, sidomos gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb krisht\u00ebrimit dhe islamizimit, pjesa m\u00eb e madhe e k\u00ebsaj popullate u asimilua n\u00eb etnose dhe popuj m\u00eb t\u00eb rij, si n\u00eb romak\u00eb apo italian\u00eb, grek\u00eb (helen\u00eb), sllav\u00eb, turq etj., dhe si m\u00eb besnik\u00ebt mbet\u00ebn pasardh\u00ebsit e tyre autokton\u00eb dhe t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb shqiptar\u00ebt e tkurrur, t\u00eb cunguar dhe t\u00eb coptuar n\u00eb pjes\u00ebn e Evrop\u00ebs Juglindore, t\u00eb shkap\u00ebrderdhur sot n\u00eb m\u00eb s\u00eb shtat\u00eb shtete ballkanike, Shqip\u00ebri, Kosov\u00eb, Maqedoni, Greqi, Mal t\u00eb Zi, Serbi, Bullgari, dhe m\u00eb gjer\u00eb se n\u00eb k\u00ebto shtete.<\/p>\n<p><em>Prishtin\u00eb, 31.10.2018<\/em><\/p>\n<blockquote><p><em>D\u00ebrgoi p\u00ebr publikim, <strong>Milazim Kadriu<\/strong>, gazetar<\/em><\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Prof. Dr. Rexhep Do\u00e7i \u2013Prishtin\u00eb P\u00ebr nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb madh t\u00eb mbret\u00ebreshave dhe mbret\u00ebrve ilir\u00eb, q\u00eb kan\u00eb sunduar Ilirin\u00eb, si dhe p\u00ebr shtrirjen e ilir\u00ebve dardan\u00eb dhe sundimin apo rolin e tyre n\u00eb tri kontinente, edhe n\u00eb koh\u00ebn q\u00eb quhet Perandoria Romake, sidomos n\u00eb antik\u00eb, kujtoj se hedh drit\u00eb m\u00eb s\u00eb miri mendimi i Karl [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":31774,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,4],"tags":[],"class_list":["post-34253","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-artikuj","category-histori"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.6 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>MBRET\u00cbRESHA E MBRET\u00cbR PELLAZGO\u2013ILIRO-SHQIPTAR\u00cb - FJALA e LIR\u00cb<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/mbreteresha-e-mbreter-pellazgo-iliro-shqiptare\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"MBRET\u00cbRESHA E MBRET\u00cbR PELLAZGO\u2013ILIRO-SHQIPTAR\u00cb - FJALA e LIR\u00cb\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Prof. Dr. Rexhep Do\u00e7i \u2013Prishtin\u00eb P\u00ebr nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb madh t\u00eb mbret\u00ebreshave dhe mbret\u00ebrve ilir\u00eb, q\u00eb kan\u00eb sunduar Ilirin\u00eb, si dhe p\u00ebr shtrirjen e ilir\u00ebve dardan\u00eb dhe sundimin apo rolin e tyre n\u00eb tri kontinente, edhe n\u00eb koh\u00ebn q\u00eb quhet Perandoria Romake, sidomos n\u00eb antik\u00eb, kujtoj se hedh drit\u00eb m\u00eb s\u00eb miri mendimi i Karl [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/mbreteresha-e-mbreter-pellazgo-iliro-shqiptare\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"FJALA e LIR\u00cb\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/facebook.com\/fjala.info\/\" \/>\n<meta property=\"article:author\" content=\"https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2018-10-31T15:26:39+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2018-10-31T22:09:07+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/illyrians.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"800\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"869\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@https:\/\/twitter.com\/acokaj\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@acokaj\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"81 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/mbreteresha-e-mbreter-pellazgo-iliro-shqiptare\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/mbreteresha-e-mbreter-pellazgo-iliro-shqiptare\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\"},\"headline\":\"MBRET\u00cbRESHA E MBRET\u00cbR PELLAZGO\u2013ILIRO-SHQIPTAR\u00cb\",\"datePublished\":\"2018-10-31T15:26:39+00:00\",\"dateModified\":\"2018-10-31T22:09:07+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/mbreteresha-e-mbreter-pellazgo-iliro-shqiptare\\\/\"},\"wordCount\":16135,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/mbreteresha-e-mbreter-pellazgo-iliro-shqiptare\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/08\\\/illyrians.jpg\",\"articleSection\":[\"Artikuj\",\"Histori\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/mbreteresha-e-mbreter-pellazgo-iliro-shqiptare\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/mbreteresha-e-mbreter-pellazgo-iliro-shqiptare\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/mbreteresha-e-mbreter-pellazgo-iliro-shqiptare\\\/\",\"name\":\"MBRET\u00cbRESHA E MBRET\u00cbR PELLAZGO\u2013ILIRO-SHQIPTAR\u00cb - FJALA e LIR\u00cb\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/mbreteresha-e-mbreter-pellazgo-iliro-shqiptare\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/mbreteresha-e-mbreter-pellazgo-iliro-shqiptare\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/08\\\/illyrians.jpg\",\"datePublished\":\"2018-10-31T15:26:39+00:00\",\"dateModified\":\"2018-10-31T22:09:07+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/mbreteresha-e-mbreter-pellazgo-iliro-shqiptare\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/mbreteresha-e-mbreter-pellazgo-iliro-shqiptare\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/mbreteresha-e-mbreter-pellazgo-iliro-shqiptare\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/08\\\/illyrians.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/08\\\/illyrians.jpg\",\"width\":800,\"height\":869},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/mbreteresha-e-mbreter-pellazgo-iliro-shqiptare\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"MBRET\u00cbRESHA E MBRET\u00cbR PELLAZGO\u2013ILIRO-SHQIPTAR\u00cb\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/\",\"name\":\"FJALA e LIR\u00cb\",\"description\":\"&quot;E para ishte fjala...&quot; - n\u00eb Shkoder.net\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"description\":\"Arben \u00c7okaj - M\u00ebsues Fizike &amp; Informatike :: Gazetar &amp; Analist i pavarur :: Autor librash :: Ueb- &amp; Grafik dizajner\",\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/\",\"https:\\\/\\\/facebook.com\\\/shkoder.net\\\/\",\"https:\\\/\\\/linkedin.com\\\/in\\\/acokaj\\\/\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/https:\\\/\\\/twitter.com\\\/acokaj\",\"https:\\\/\\\/youtube.com\\\/channel\\\/UCWHTIr21i1vLKsLzVv1TM-w\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"MBRET\u00cbRESHA E MBRET\u00cbR PELLAZGO\u2013ILIRO-SHQIPTAR\u00cb - FJALA e LIR\u00cb","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/mbreteresha-e-mbreter-pellazgo-iliro-shqiptare\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"MBRET\u00cbRESHA E MBRET\u00cbR PELLAZGO\u2013ILIRO-SHQIPTAR\u00cb - FJALA e LIR\u00cb","og_description":"Prof. Dr. Rexhep Do\u00e7i \u2013Prishtin\u00eb P\u00ebr nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb madh t\u00eb mbret\u00ebreshave dhe mbret\u00ebrve ilir\u00eb, q\u00eb kan\u00eb sunduar Ilirin\u00eb, si dhe p\u00ebr shtrirjen e ilir\u00ebve dardan\u00eb dhe sundimin apo rolin e tyre n\u00eb tri kontinente, edhe n\u00eb koh\u00ebn q\u00eb quhet Perandoria Romake, sidomos n\u00eb antik\u00eb, kujtoj se hedh drit\u00eb m\u00eb s\u00eb miri mendimi i Karl [&hellip;]","og_url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/mbreteresha-e-mbreter-pellazgo-iliro-shqiptare\/","og_site_name":"FJALA e LIR\u00cb","article_publisher":"https:\/\/facebook.com\/fjala.info\/","article_author":"https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/","article_published_time":"2018-10-31T15:26:39+00:00","article_modified_time":"2018-10-31T22:09:07+00:00","og_image":[{"width":800,"height":869,"url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/illyrians.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@https:\/\/twitter.com\/acokaj","twitter_site":"@acokaj","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"81 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/mbreteresha-e-mbreter-pellazgo-iliro-shqiptare\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/mbreteresha-e-mbreter-pellazgo-iliro-shqiptare\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb"},"headline":"MBRET\u00cbRESHA E MBRET\u00cbR PELLAZGO\u2013ILIRO-SHQIPTAR\u00cb","datePublished":"2018-10-31T15:26:39+00:00","dateModified":"2018-10-31T22:09:07+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/mbreteresha-e-mbreter-pellazgo-iliro-shqiptare\/"},"wordCount":16135,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/mbreteresha-e-mbreter-pellazgo-iliro-shqiptare\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/illyrians.jpg","articleSection":["Artikuj","Histori"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/mbreteresha-e-mbreter-pellazgo-iliro-shqiptare\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/mbreteresha-e-mbreter-pellazgo-iliro-shqiptare\/","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/mbreteresha-e-mbreter-pellazgo-iliro-shqiptare\/","name":"MBRET\u00cbRESHA E MBRET\u00cbR PELLAZGO\u2013ILIRO-SHQIPTAR\u00cb - FJALA e LIR\u00cb","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/mbreteresha-e-mbreter-pellazgo-iliro-shqiptare\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/mbreteresha-e-mbreter-pellazgo-iliro-shqiptare\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/illyrians.jpg","datePublished":"2018-10-31T15:26:39+00:00","dateModified":"2018-10-31T22:09:07+00:00","author":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/mbreteresha-e-mbreter-pellazgo-iliro-shqiptare\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/mbreteresha-e-mbreter-pellazgo-iliro-shqiptare\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/mbreteresha-e-mbreter-pellazgo-iliro-shqiptare\/#primaryimage","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/illyrians.jpg","contentUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/illyrians.jpg","width":800,"height":869},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/mbreteresha-e-mbreter-pellazgo-iliro-shqiptare\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"MBRET\u00cbRESHA E MBRET\u00cbR PELLAZGO\u2013ILIRO-SHQIPTAR\u00cb"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#website","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/","name":"FJALA e LIR\u00cb","description":"&quot;E para ishte fjala...&quot; - n\u00eb Shkoder.net","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","caption":"admin"},"description":"Arben \u00c7okaj - M\u00ebsues Fizike &amp; Informatike :: Gazetar &amp; Analist i pavarur :: Autor librash :: Ueb- &amp; Grafik dizajner","sameAs":["https:\/\/fjala.info\/","https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/","https:\/\/linkedin.com\/in\/acokaj\/","https:\/\/x.com\/https:\/\/twitter.com\/acokaj","https:\/\/youtube.com\/channel\/UCWHTIr21i1vLKsLzVv1TM-w"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34253","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=34253"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34253\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/media\/31774"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=34253"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=34253"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=34253"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}