{"id":35341,"date":"2018-11-29T13:11:33","date_gmt":"2018-11-29T12:11:33","guid":{"rendered":"http:\/\/www.fjala.info\/?p=35341"},"modified":"2018-11-29T15:25:53","modified_gmt":"2018-11-29T14:25:53","slug":"vandeja-shqiptare","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/vandeja-shqiptare\/","title":{"rendered":"VANDEJA SHQIPTARE"},"content":{"rendered":"<p>Nga <strong>Marcel Hila<\/strong><\/p>\n<p>Si gj\u00eb t\u00eb par\u00eb, ju falend\u00ebroj p\u00ebr ftes\u00ebn q\u00eb m\u00eb keni b\u00ebr\u00eb p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb konferenc\u00eb shkencore me tem\u00eb shum\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme &#8220;Shkodra n\u00eb vitet e vendosjes s\u00eb diktatur\u00ebs komuniste 1945-1953&#8221;.<\/p>\n<p>Duke hedhur syt\u00eb n\u00eb rreshtat q\u00eb p\u00ebrmbante ftesa, lexova q\u00eb relator\u00ebt jan\u00eb t\u00eb rekomanduar t\u00eb flasin kryesisht rreth argumenteve si: organet e pun\u00ebve t\u00eb brendshme t\u00eb k\u00ebsaj periudhe, sistemet e p\u00ebrndjekjes, ata t\u00eb reparteve t\u00eb nd\u00ebshkimit e t\u00eb ushtris\u00eb, \u00e7\u00ebshtje k\u00ebto me mjaft interes e pak t\u00eb ndri\u00e7uara deri tani nga studimet e kryera, kryesisht nga studiues t\u00eb pavarur.<\/p>\n<p>Pa humbur koh\u00eb, po kaloj n\u00eb tem\u00eb. P\u00ebr nevoj\u00eb t\u00eb diskutimit, na duhet ta marrim si t\u00eb mir\u00ebqen\u00eb faktin se ata q\u00eb erdh\u00ebn me dat\u00ebn 29 n\u00ebntor t\u00eb vitit 1944 n\u00eb Shkod\u00ebr, ishin trupa ushtarake q\u00eb u ishin v\u00ebn\u00eb pas ushtrive pushtuese p\u00ebr t&#8217;i d\u00ebbuar nga ky vend. Meq\u00eb \u00e7lirimi kryhet, forca ushtarake, sapo e mbaron misionin e saj, si\u00e7 ndodh zakonisht kudo, \u00e7mobilizohet e njer\u00ebzit d\u00ebrgohen n\u00eb sht\u00ebpit\u00eb e tyre. Por tek ne kjo nuk ndodhi. Kjo mas\u00eb, e ashtuquajtur &#8220;\u00e7lirimtare&#8221;, sapo armiku pushtues e kaloi kufirin e vendit, si nj\u00eb v\u00ebrshim uj\u00ebrash t\u00eb pista e plot balt\u00eb, sulmoi dhunsh\u00ebm jet\u00ebn dhe njer\u00ebzit e k\u00ebsaj zone.<\/p>\n<p>Si n\u00eb kronikat televizive, ku shohim rrebeshe uj\u00ebrash q\u00eb mbushin qytetet, dep\u00ebrtojn\u00eb n\u00eb sht\u00ebpit\u00eb, mbulojn\u00eb dyqanet, prishin vendet e pun\u00ebs, bllokojn\u00eb trafikun, rr\u00ebnojn\u00eb orendit\u00eb, nd\u00ebrsa n\u00eb fshatrat mbysin kafsh\u00ebt e bag\u00ebtit\u00eb, p\u00ebrmbytin sht\u00ebpit\u00eb, marrin me vete bereqetin e ushqimet, ja, k\u00ebshtu ndodhi q\u00eb n\u00eb fillim: nj\u00eb p\u00ebrmbytje q\u00eb erdhi me balt\u00eb e llum, nga ata q\u00eb deklaroheshin \u00e7lirimtar\u00eb, por q\u00eb rezultoi se ishin hordhi t\u00eb dala nga sgafellat m\u00eb t\u00eb errta t\u00eb Jugut, aradh\u00eb njer\u00ebzore t\u00eb mbushura plot urrejtje e helm ideologjik. Masakrat e terrorin q\u00eb b\u00ebn\u00eb k\u00ebta, nuk e b\u00ebn\u00eb as pushtuesit n\u00eb pes\u00eb vitet e luft\u00ebs s\u00eb dyt\u00eb bot\u00ebrore, edhe pse ishin okupator\u00eb. E b\u00ebn\u00eb bijt\u00eb e popullit shqiptar, k\u00ebta t\u00eb ashtuquajtur &#8220;\u00e7lirimtar\u00eb&#8221;, q\u00eb u digjej xhani p\u00ebr lirin\u00eb. K\u00ebta pushojn\u00eb t\u00eb jen\u00eb t\u00eb till\u00eb brenda dite e n\u00eb \u00e7ast shnd\u00ebrrohen n\u00eb xhelat\u00eb e kriminel\u00eb.<\/p>\n<p>K\u00ebto hordhi q\u00eb jan\u00eb derdhur rrug\u00ebve e shesheve jan\u00eb veglat q\u00eb po p\u00ebrdorte udh\u00ebheqja komuniste, nd\u00ebrsa po vendos diktatur\u00ebn n\u00eb Shkod\u00ebr e n\u00eb zon\u00ebn p\u00ebrreth. Nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb tyre e nis p\u00ebr n\u00eb Jugosllavi, n\u00eb ndihm\u00eb p\u00ebr instalimin e diktatur\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb si dhe p\u00ebr t&#8217;ua dor\u00ebzuar forcave t\u00eb Titos kund\u00ebrshtar\u00ebt nacionalist\u00eb. Por t\u00eb kthejm\u00eb n\u00eb vendin ton\u00eb, e m\u00eb sakt\u00ebsisht, n\u00eb Shkodr\u00ebn ton\u00eb.<\/p>\n<p>Jam dakord se \u00ebsht\u00eb i domosdosh\u00ebm nj\u00eb studim rreth argumenteve t\u00eb p\u00ebrmendura n\u00eb ftes\u00ebn, por jo q\u00eb t\u00eb mjaftohemi me vet\u00ebm k\u00ebta. Fokusimi duhet t\u00eb shtrihet edhe n\u00eb aspekte t\u00eb tjera q\u00eb tregojn\u00eb se kur &#8220;bota e re&#8221; po instalohej, u kryen masakra njer\u00ebzore, padrejt\u00ebsi, grabitje, dhun\u00eb, e mizori unike e q\u00eb u manifestuan hap pas hapi. K\u00ebt\u00eb na e sugjerojn\u00eb ngjarjet. T\u00eb shohim kronologjin\u00eb\u00eb e tyre.<\/p>\n<p>Q\u00eb dit\u00ebn e par\u00eb, dhunsh\u00ebm, mor\u00ebn institucionet e shtetit, prefektur\u00ebn, bashkin\u00eb, bank\u00ebn, repartet ushtarake, por po ashtu gllab\u00ebruan shum\u00eb sht\u00ebpi, sepse n\u00eb to do t\u00eb hynin drejtuesit m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm komunisto-ushtarak\u00eb, t\u00eb ardhur nga malet. Sht\u00ebpia e Kok\u00ebs merret e b\u00ebhet komanda ushtarake e veriut, n\u00eb zyr\u00ebn m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb s\u00eb cil\u00ebs ka z\u00ebn\u00eb vend Tuk Jakova. M\u00eb von\u00eb, kjo nd\u00ebrtes\u00eb do t\u00eb b\u00ebhet komiteti i partis\u00eb i qarkut dhe i rrethit. T\u00eb nes\u00ebrm\u00ebn e hyrjes ia mor\u00ebn sht\u00ebpin\u00eb e sapond\u00ebrtuar tregtarit Lec Shkreli, q\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb Piac\u00eb, aty ku deri n\u00eb fund banoi Muho Asllani! Po si e mor\u00ebn Ar\u00e7ipeshkvin\u00eb? Mehmet Shehu shkoi p\u00ebr vizit\u00eb p\u00ebr Pashk\u00eb, me dat\u00ebn 1 prill 1945, tek imzot Gasper Tha\u00e7i, nj\u00eb jav\u00eb pasi kishin pushkatuar don Ndre Zadej\u00ebn. Imzoti, pas k\u00ebsaj vrasjeje, kishte r\u00ebn\u00eb n\u00eb krevat, i s\u00ebmur\u00eb me zem\u00ebr.<\/p>\n<p>Nuk e priti. At\u00ebher\u00eb, p\u00ebr hakmarrje se Arqipeshkvi nuk i doli, Mehmeti dha urdh\u00ebr q\u00eb godina kat\u00ebrkat\u00ebshe t\u00eb merrej. U mbush plot me oficer\u00eb sigurimi, t\u00eb ardhur nga jugu. Sa padrejt\u00ebsi jan\u00eb kryer k\u00ebshtu? Sa ishin ato familje q\u00eb u detyruan t\u00eb largoheshin ose t\u00eb tkurreshin, p\u00ebr t&#8217;u b\u00ebr\u00eb vend xhelat\u00ebve t\u00eb vet? Kur isha f\u00ebmij\u00eb, te pragu i sht\u00ebpis\u00eb s\u00eb Dab\u00ebrdak\u00ebve, shihja plaka me shami t\u00eb zeza n\u00eb kok\u00eb, q\u00eb rrinin te dera e soditnin dynjan\u00eb. Kishin ardhur bashk\u00eb me bijt\u00eb e tyre nga Jugu e q\u00eb tani punonin polic\u00eb birucash. Kuvendi i fret\u00ebrve u mor e u b\u00eb banes\u00eb kolektive. Aty ishte mbledhur nj\u00eb llum i friksh\u00ebm njer\u00ebzish. Mbaj mend, meq\u00eb e kisha sht\u00ebpin\u00eb af\u00ebr, policin Visho nga fshatrat e Vlor\u00ebs, nj\u00eb pervers imoral. N\u00ebse b\u00ebhet nj\u00eb studim me tem\u00eb &#8220;Pushtimi i sht\u00ebpive qytetare nga jugoro-komunist\u00ebt&#8221;, me shifra pamja del e frikshme, me cil\u00ebsi njer\u00ebzore, e p\u00ebrbindshme!<\/p>\n<p>Sa ishin banesat q\u00eb u sekuestruan? Nuk e kemi nj\u00eb shif\u00ebr. Ahmet Bushati thot\u00eb se tek Truma e Dugaj\u00ebve t\u00eb Reja kishte par\u00eb lista t\u00eb afishuara n\u00eb nj\u00eb stend\u00eb me emrat e atyre q\u00eb u ishin marr\u00eb sht\u00ebpit\u00eb e q\u00eb pas k\u00ebsaj ata po degdiseshin me gjith\u00eb familje n\u00eb Jug t\u00eb vendit, n\u00eb internim. Kjo, q\u00eb n\u00eb dit\u00ebt e para t\u00eb hyrjes s\u00eb hordhive n\u00eb qytet, q\u00eb n\u00eb dhjetor t\u00eb vitti 1944. T\u00eb gjith\u00eb ata q\u00eb kan\u00eb hedhur kujtimet e tyre t\u00eb fillimit, flasin p\u00ebr k\u00ebto episode t\u00eb tmerrshme. Kulla e Gjonit t\u00eb Marka Gjonit sekuestrohet dhe t\u00eb gjith\u00eb familjar\u00ebt nisen p\u00ebr Berat, n\u00eb internim. Data nj\u00eb dhjetor 1944.<\/p>\n<p>Po ku mor\u00ebn sht\u00ebpi Shefqet Pe\u00e7i, komandanti i trupave ushtarake t\u00eb qarkut, prokurori Josif Pashko, prokurori Aranit Cela, e t\u00eb tjer\u00eb kriminel\u00eb e ushtarak\u00ebt t\u00eb lart\u00eb? Po t\u00eb pyesim, edhe na tregojn\u00eb. Patjet\u00ebr q\u00eb duhet t\u00eb ket\u00eb pasur dhimbje e padrejt\u00ebsi t\u00eb m\u00ebdha, sepse b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr shpron\u00ebsim e nxjerrje jasht\u00eb.<\/p>\n<p>Zoi Themeli, kryetari i par\u00eb i Seksionit t\u00eb Mbrojtjes s\u00eb Popullit p\u00ebr Shkodr\u00ebn, merr banes\u00eb tek Alim\u00ebhill\u00ebt, p\u00ebrball\u00eb ambulanc\u00ebs s\u00eb sotme. Nesti Kopali, n\u00ebnkryetari i Seksionit t\u00eb Mbrojtjes s\u00eb Popullit, te familja e Karlo \u00c7ob\u00ebs, n\u00eb Gjuhadol, te sht\u00ebpia e bukur e madh\u00ebshtore, n\u00eb katin e dyt\u00eb. A e kemi nj\u00eb hart\u00eb t\u00eb k\u00ebtyre gllab\u00ebrimeve, n\u00eb kuptimin m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb fjal\u00ebs? Jo, e them me siguri, por duhet ta b\u00ebjm\u00eb!<br \/>\nPo kryetar\u00ebt e Deg\u00ebs s\u00eb Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme, kush ishin? P\u00ebrbindsha t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb! Zoi Themeli, nj\u00eb kriminel i pashoq, injorant i thekur, q\u00eb kishte punuar n\u00eb nj\u00eb furr\u00eb buke n\u00eb Kor\u00e7\u00eb: kishte vet\u00ebm kat\u00ebr klas\u00eb shkoll\u00eb. Gjovalin Zezaj, an\u00ebtar i grupit Bashkimi Shqiptar, i arrestuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb rrethan\u00eb, thot\u00eb se Zoi e nxori Mark \u00c7unin n\u00eb ballafaqim me t\u00eb. Meq\u00eb Marku nuk pranoi asgj\u00eb, n\u00eb pranin\u00eb time, e rrahu me kamzhik gjerman. Kamzhiku i sillej p\u00ebr fyt, duke i nxjerr\u00eb gjak, sa her\u00eb q\u00eb i binte n\u00eb mishin e but\u00eb t\u00eb qaf\u00ebs.<\/p>\n<p>Pasi e rrahu, e hodhi p\u00ebr tok\u00eb, i hyri n\u00eb shqelma e i theu krahun. Martiri Mark b\u00ebrtiste nga dhimbjet e tmerrshme, por Zoi vazhdonte ta q\u00ebllonte. Kur u lodh, i b\u00ebri z\u00eb policit q\u00eb ta \u00e7onte n\u00eb qeli, posht\u00eb. Ai e mori duke e t\u00ebrhequr nga k\u00ebmb\u00ebt. E ulte shkall\u00ebve t\u00eb nd\u00ebrtes\u00ebs s\u00eb Seksionit, nga kati i dyt\u00eb n\u00eb t\u00eb parin, e koka i binte n\u00eb shkall\u00ebt, t\u00eb gjitha betoni, duke i shkaktuar dhimbje t\u00eb hatashme. Apo krimineli e p\u00ebrdhunuesi Nesti Kopali. Mjafton t\u00eb lexohen faqet e librit t\u00eb At Zefit, p\u00ebr t\u00eb kujtuar sesa shum\u00eb i masakronte viktimat e veta me maj\u00ebn e \u00e7izmes s\u00eb tij t\u00eb lustruar oficeri sadist, nga fshati Qorraj i komun\u00ebs Fterr\u00eb, t\u00eb zon\u00eb s\u00eb Sarand\u00ebs. Ishte n\u00ebnkryetari i Seksionit. Merrte vajza t\u00eb reja n\u00eb zyr\u00eb e i b\u00ebnte presion se gjoja ishin pjes\u00eb e organizatave kund\u00ebrshtare, e do t&#8217;i arrestonte, por i p\u00ebrdhunonte aty. E nuk i linte as t\u00eb ngrinin z\u00ebrin e t\u00eb kund\u00ebrshtonin. Po i tmerrshmi Lilo Zeneli, q\u00eb Ahmet Bushati tregon sesi e ka masakruar: e kishte futur n\u00ebn tavolin\u00eb dhe e godiste me shqelma.<\/p>\n<p>Edhe Kolec Pikolini flet p\u00ebr rrahjen q\u00eb i kishte b\u00ebr\u00eb atij n\u00eb vitin 1948, kur e kishin arrestuar. Ishte kasap me profesion. Nuk kishte as dy klas\u00eb shkoll\u00eb, por ishte i besueshmi i partis\u00eb. I pasuar nga krimineli Rasim Dedja, i pashkoll\u00eb edhe ai e mizor e n\u00eb fund i p\u00ebrbindshmi Hilmi Seiti, nj\u00eb picanec, kumarxhi e imoral, historit\u00eb e tij t\u00eb dashurive perverse tregohen edhe sot n\u00eb Shkod\u00ebr. Ishte ai q\u00eb \u00e7oi n\u00eb vdekje martiren Marie Tuci. Vajza q\u00eb i kishte hyr\u00eb rrug\u00ebs p\u00ebr t&#8217;u b\u00ebr\u00eb murgesh\u00eb, nuk pranoi t\u00eb b\u00ebhej e dashura e tij. P\u00ebr hakmarrje, e \u00e7oi n\u00eb vdekje. Ia doli t\u00eb mobilizonte t\u00eb gjith\u00eb makinerin\u00eb e diktatur\u00ebs. Frederik Nosi, kryetari i gjykat\u00ebs s\u00eb lart\u00eb, dy dit\u00eb para se martirja t\u00eb vdes\u00eb n\u00eb spital, i lexon d\u00ebnimin me burgim, me akuz\u00ebn se ka strehuar diversant\u00eb. Ky, bashk\u00eb me hetuesin Ali Xhunga, kan\u00eb fabrikuar akuza t\u00eb p\u00ebrbindshme edhe p\u00ebr priftin e pushkatuar dom Ej\u00ebll Kova\u00e7i. Po ku rrin\u00eb k\u00ebta tipa kriminal\u00eb e plot me vese? Kuptohet: zaptojn\u00eb sht\u00ebpit\u00eb m\u00eb t\u00eb mira! Po kujt ia marrin? K\u00ebto duhen zbulur! K\u00ebta jan\u00eb Robeispier\u00ebt e revolucionit shqiptar. Thuhet se ishin demon\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb arkiv\u00ebn e ish-Sigurimit t\u00eb shtetit gjenden dosjet e \u00e7do ish-oficeri e ish-prokurori t\u00eb qarkut Ushtarak t\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb fillimeve. N\u00eb to gjenden edhe autobiografit\u00eb e kuadrove, q\u00eb p\u00ebrpiloheshin me sakt\u00ebsi, sepse n\u00eb rastet kur nuk thuhej e v\u00ebrteta, personi e p\u00ebsonte. Aranit \u00c7ela tregon se e kishte pasur baban\u00eb pijanec (srahosh, si\u00e7 e shkruan ai), q\u00eb kishte keqtrajtuar gruan e f\u00ebmij\u00ebt. Kishte vdekur n\u00eb rrug\u00eb t\u00eb madhe, i pir\u00eb. E \u00ebma, pas vdekjes s\u00eb t\u00eb shoqit, shkon e k\u00ebrkon ndihm\u00eb te dom Mark Papaj, prifti katolik i Vlor\u00ebs. I thot\u00eb se ka mbetur e ve me shum\u00eb f\u00ebmij\u00eb e ka nevoj\u00eb p\u00ebr ndihm\u00eb. Ai, i ndjesh\u00ebm, vendos\u00eb ta ndihmoj\u00eb. Gjoja i merr nj\u00eb jerevi me qera, sa p\u00ebr t\u00eb justifikuar shpenzimet, por n\u00eb fshatin e Aranitit nuk shkeli kurr\u00eb. Ishte nj\u00eb pretekst p\u00ebr t\u00eb ndihmuar t\u00eb gjor\u00ebn. Edhe kjo e shkruar n\u00eb autobiografin\u00eb e tij. Sapo Araniti nj\u00ebzet e dy vje\u00e7ar, pasi braktisi fashizmin e u b\u00eb komunist, u soll n\u00eb Shkod\u00ebr, k\u00ebrkoi d\u00ebnimet pa fund me vdekje p\u00ebr gati t\u00eb gjith\u00eb klerik\u00ebt katolik\u00eb, nj\u00ebri prej t\u00eb cil\u00ebve ai q\u00eb e kishte ndihmuar t\u00eb rriste shtatin me buk\u00eb.<\/p>\n<p>Dul Rrjodhi shkruan me dor\u00ebn e vet n\u00eb autobiografin\u00eb se nga shok\u00ebt e k\u00ebqinj ishte b\u00ebr\u00eb hajdut, pijanec e ishte marr\u00eb me pun\u00eb t\u00eb tjera t\u00eb ulta. Tregon se kishte pasur gabime t\u00eb r\u00ebnda n\u00eb rini, si kumarxhi e vagabond, por nuk harron t\u00eb sh\u00ebnoj\u00eb se partia e rehabilitoi e i kishte dh\u00ebn\u00eb nj\u00eb detyr\u00eb me shum\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi: at\u00eb t\u00eb eleminimit t\u00eb kund\u00ebrshtar\u00ebve t\u00eb pushtetit t\u00eb ri. Po Ali Xhunga, po Sirri \u00c7ar\u00e7ani e sa e sa prokuror\u00eb e hetues t\u00eb tmerrsh\u00ebm? Sa jan\u00eb t\u00eb till\u00eb? Gati t\u00eb gjith\u00eb vijn\u00eb nga xhirizet e err\u00ebta e marrin pozita me r\u00ebnd\u00ebsi q\u00eb as q\u00eb e kan\u00eb imagjinuar ndonj\u00ebher\u00eb. Ia vlen p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb k\u00ebta Marat\u00eb dhe Danton\u00eb t\u00eb komunizmit shqiptar q\u00eb t\u00eb b\u00ebhen studime, edhe p\u00ebrgjith\u00ebsuese. Dalin se ata q\u00eb kishin jet\u00ebt e njer\u00ebzve m\u00eb me vler\u00eb n\u00eb dor\u00eb, ishin llumi m\u00eb i ndyr\u00eb i k\u00ebsaj toke.<\/p>\n<p>Ngjarjet e dhunshme na thon\u00eb se \u00e7lirimtar\u00ebt, q\u00eb t\u00eb nes\u00ebrmen e hyrjes, ia nisin n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb intensive kontrolleve sht\u00ebpi m\u00eb sht\u00ebpi, n\u00eb k\u00ebrkim t\u00eb personave q\u00eb ata kan\u00eb projektuar p\u00ebr burg e plumb. Jan\u00eb b\u00ebr\u00eb listat! Nga kush? Nga ata krejt lart, por kuptohet, me ndihm\u00ebn e komunist\u00ebve vendas! Kontrollet b\u00ebhen n\u00eb tavane, n\u00eb jerevit\u00eb, n\u00eb puset, n\u00eb oborret, n\u00eb ahure, p\u00ebr njer\u00ebz t\u00eb arratisur, p\u00ebr ish-an\u00ebtar\u00eb t\u00eb Ballit e Legalitetit, p\u00ebr bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00ebt, p\u00ebr kuisling\u00ebt, p\u00ebr arm\u00eb, me pasoj\u00eb terrorizimin e banor\u00ebve. Kontrollohet tek t\u00eb af\u00ebrmit e t\u00eb k\u00ebrkuarve, te motrat e v\u00ebllez\u00ebrit, te kush\u00ebrinjt\u00eb. T\u00eb gjitha k\u00ebto gjenden n\u00eb librat me kujtime. Ka faqe me nj\u00eb v\u00ebrtet\u00ebsi drith\u00ebruese sesi kryheshin k\u00ebta kontrolle dhe terrori q\u00eb ushtrohej mbi njer\u00ebz e mbi familje mbar\u00eb.<\/p>\n<p>Po sekuestrimet n\u00eb mas\u00eb, q\u00eb e rr\u00ebnuan ekonomikisht krejt shtres\u00ebn e pasur? P\u00ebr t&#8217;u hyr\u00eb n\u00eb qejf komunist\u00ebve jugosllav\u00eb, me inisiativ\u00ebn e hierark\u00ebve vendas, u vendos q\u00eb t\u00eb sekuestroheshin mallrat e pasanik\u00ebve shkodran\u00eb. Magazina t\u00eb t\u00ebra u boshatis\u00ebn e kamion\u00eb t\u00eb ardhur nga Jugosllavia mot\u00ebr, mbushen plot e marrin rrug\u00ebn p\u00ebr andej, nd\u00ebrsa varf\u00ebrojn\u00eb deri n\u00eb ekstrem tregun vendas e rr\u00ebnojn\u00eb pronar\u00ebt. Ulqinaku i madh \u00ebsht\u00eb nj\u00eb shembull model! Po t\u00eb tjer\u00ebt? K\u00ebta sa jan\u00eb? Kush jan\u00eb? Sa gj\u00eb e mall iu \u00ebsht\u00eb marr\u00eb me dhun\u00eb? A ka nj\u00eb shif\u00ebr t\u00eb d\u00ebmit? Familjet e d\u00ebmtuara mund t\u00eb tregojn\u00eb shum\u00eb!<\/p>\n<p>Kryhen vjedhje e grabitje. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb ka nj\u00eb leteratur\u00eb t\u00eb mjaftueshme q\u00eb, n\u00ebse studiohet, dalin qart\u00eb episode t\u00eb vjedhjeve sy m\u00eb sy. At Zef Pllumi tregon n\u00eb librin e tij sesi nga kontrollet e ushtruara, q\u00eb n\u00eb dit\u00ebt e para nga skuadrat e partizan\u00ebve, u vodh\u00ebn sende me shum\u00eb vler\u00eb historike t\u00eb muzeut arkeologjik. At Francesco della Rosa, n\u00eb ditarin e tij, t\u00eb botuar n\u00eb librin &#8220;Nj\u00eb seminar papnor n\u00eb vorbull\u00ebn e persekutimit komunist&#8221;, flet p\u00ebr kontrollet e shumta, deri n\u00eb shtat\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb, t\u00eb kryera nga datat 30 n\u00ebntor 1944 deri me 26 janar 1945, n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e jezuit\u00ebve, me pasoj\u00eb grabitjen e sendeve personale. U sekuestrua edhe benzina, q\u00eb sh\u00ebrbente p\u00ebr gatim e ndri\u00e7im.<\/p>\n<p>Kur eprori jezuit At Daniel Dajani, shkoi t&#8217;i k\u00ebrkonte ndihm\u00eb arqipeshkvit Gasp\u00ebr Tha\u00e7it, q\u00eb ai t\u00eb nd\u00ebrhynte duke p\u00ebrdorur autoritetin e tij q\u00eb kontrolle t\u00eb tilla shkat\u00ebrruese t\u00eb merrnin fund, arqipeshkvi, i pafuqish\u00ebm, i tha se para dy dit\u00ebsh kemi pasur kontrollin e rradh\u00ebs, q\u00eb na kan\u00eb l\u00ebn\u00eb tri or\u00eb jasht\u00eb n\u00eb t\u00eb ftoht\u00eb e n\u00eb nat\u00eb, duke u dridhur nga murlani.\u00a0Kur kemi hyr\u00eb brenda, gjet\u00ebm t\u00eb gjith\u00eb sht\u00ebpin\u00eb l\u00ebmsh e li e shum\u00eb sende t\u00eb vjedhura. K\u00ebt\u00eb gj\u00eb ia kondirfmoi edhe At Danieli, i cili i tha se pas kontrolleve, gjithmon\u00eb, mungojn\u00eb sende personale. Ahmet Bushati, n\u00eb librin e tij &#8220;N\u00eb gjurm\u00ebt e nj\u00eb ditari&#8221; flet p\u00ebr kontrollet e shumta q\u00eb b\u00ebheshin n\u00eb dit\u00ebt e para t\u00eb fillimit dhe grabitjen e sendeve personale. Tregon, madje, p\u00ebr nj\u00eb pal\u00eb dylbi, q\u00eb nj\u00eb partizan i hoqi nga muri e pa pyetur t\u00eb zot\u00ebt, i mori me vete. Po sa jan\u00eb raste t\u00eb tilla? Pa fund.<\/p>\n<p>Po postblloqet e shumta q\u00eb viheshin rrug\u00ebve, shtetrrethimet me or\u00eb t\u00eb gjata e disa mujore, duke penguar kalimet normale e duke e b\u00ebr\u00eb t\u00eb pamundur ecjen net\u00ebve. Edhe kur kishin nevoj\u00eb t\u00eb dilnin p\u00ebr t\u00eb njoftuar p\u00ebr vdekjet, nuk mund ta kryenin nj\u00eb gj\u00eb t\u00eb till\u00eb, sepse ishte rrept\u00ebsisht e ndaluar. Gj\u00ebra q\u00eb nuk kishin ndodhur asnj\u00ebher\u00eb, por po b\u00ebheshin nga nj\u00eb ushtri q\u00eb e mbante veten si e popullit dhe \u00e7lirimtare.<\/p>\n<p>Ia vlen t\u00eb flitet p\u00ebr list\u00ebn e njer\u00ebzve t\u00eb k\u00ebrkuar e q\u00eb duheshin arrestuar me \u00e7do kusht, q\u00eb fillon me v\u00ebllez\u00ebrit Kazazi, me Sul\u00e7e Begun, me Maliq Bushatin, me klerik\u00eb t\u00eb shumt\u00eb, t\u00eb konsideruar t\u00eb gjith\u00eb armiq t\u00eb popullit. Po t\u00eb p\u00ebrpilohet kjo list\u00eb, nuk t\u00eb habit aq sasia e madhe e tyre n\u00eb num\u00ebr, sesa cil\u00ebsia njer\u00ebzore q\u00eb ata p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb. P\u00ebr t\u00eb shp\u00ebtuar, shum\u00eb ishin ata q\u00eb dol\u00ebn n\u00eb male e jetonin shpellave p\u00ebr t\u00eb mbrojtur kok\u00ebn. Jan\u00eb me mij\u00ebra k\u00ebta. Forcat e ndjekjes do t&#8217;i k\u00ebrkojn\u00eb e shum\u00eb prej tyre do t\u00eb vriten e do t\u00eb vdesin nga \u00e7lirimtar\u00ebt, p\u00ebr fajin e vet\u00ebm se nuk mendojn\u00eb si mendojn\u00eb k\u00ebta vras\u00ebs dhe end\u00ebrrojn\u00eb nj\u00eb Shqip\u00ebri tjet\u00ebr nga kjo q\u00eb kan\u00eb projektuar djajt\u00eb e p\u00ebr k\u00ebt\u00eb k\u00ebrkohen e jan\u00eb kandidat\u00eb p\u00ebr t&#8217;u pushkatuar. Nj\u00eb sa p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb: Ndoc Jakova, v\u00ebllai i kompozitorit t\u00eb famsh\u00ebm Prenk Jakova, vdes n\u00eb mal nga plumbat e forcave t\u00eb ndjekjes, n\u00eb hyrjen e nj\u00eb shpelle ku gjendej, n\u00eb duart e klerikut gjerman, misionarit don Alfons Tracki, q\u00eb edhe ky do t\u00eb pushkatohet pas nj\u00eb hetuesie t\u00eb tmerrshme, n\u00eb vitin 1947.<\/p>\n<p>Nuk duhen harruar urdhrat p\u00ebr mbajtjen e sht\u00ebpive hapura, p\u00ebr m\u00ebsymjet n\u00eb mesdit\u00eb e n\u00eb mesnat\u00eb, pa pritur e pa kujtuar, t\u00eb partizan\u00ebve, q\u00eb ia behnin n\u00eb k\u00ebrkim t\u00eb njer\u00ebzve dhe terrorizonin popullat\u00ebn. Ata q\u00eb i kan\u00eb shkruar n\u00eb librat, tregojn\u00eb sfilitje t\u00eb v\u00ebrteta.<br \/>\nPo t\u00eb pushkatuarit e par\u00eb pa gjyq, si\u00e7 ishin tet\u00eb vetat e vrar\u00eb para Bashkis\u00eb Shkod\u00ebr, me dat\u00ebn 26 janar 1945, thjesht p\u00ebr t\u00eb terrorizuar popullsin\u00eb, sepse ushtria e \u00e7lirimtar\u00ebve ka shkuar t\u00eb b\u00ebj\u00eb masakra n\u00eb Veri e, duke mos mundur t\u00eb dep\u00ebrtoj\u00eb n\u00eb zona q\u00eb nuk i njeh e nuk mund t&#8217;i kaloj\u00eb leht\u00eb, l\u00eb t\u00eb vrar\u00eb n\u00eb fush\u00eb. At\u00ebher\u00eb, p\u00ebr t&#8217;i treguar kund\u00ebrshtar\u00ebve t\u00eb saj imagjinar\u00eb se nuk ia lejon gjat\u00eb g\u00ebzimin e marrjes s\u00eb lajmit se kan\u00eb p\u00ebsuar humbje, organizojn\u00eb arrestimin dhe pushkatimin pa gjyq t\u00eb t\u00eb pafajshm\u00ebve t\u00eb mjer\u00eb.<\/p>\n<p>Nj\u00eb sken\u00eb t\u00eb tmerrshme na e jep Kolec Pikolini n\u00eb Librin e tij &#8220;Regjimi i Hienave&#8221;, por edhe Ahmet Bushati, n\u00eb librin n\u00eb &#8220;Gjurm\u00ebt e nj\u00eb ditari&#8221;. Ka edhe shkrime n\u00eb internet p\u00ebr k\u00ebt\u00eb ngjarje t\u00eb k\u00ebsaj dite. Nj\u00eb genocid paralajm\u00ebrues, q\u00eb do t\u00eb vazhdoj\u00eb me masakrat e Kelmendit e Vuklit, me vrasjet p\u00ebr kryengritjen e Shkrelit, me genocidin e d\u00ebnimet e ashpra me vdekje t\u00eb Kryengritjes s\u00eb Postrib\u00ebs, e do t\u00eb kulmoj\u00eb me masakr\u00ebn e nj\u00ebzet e dy t\u00eb pafajsh\u00ebmve t\u00eb bomb\u00ebs s\u00eb ambasad\u00ebs sovjetike, n\u00eb shkurt t\u00eb vitit 1951, nj\u00eb prej viktimave do t\u00eb jet\u00eb edhe zoti Pjerin Guraziu, babai i t\u00eb nderuarit zotit Filip Guraziu.<\/p>\n<p>Sa ishin ata q\u00eb u pushkatuan pas Varrezave t\u00eb Rrmajit? Nuk ka nj\u00eb shif\u00ebr! Sa mal\u00ebsor\u00ebt e shumt\u00eb u d\u00ebnuan me vdekje, thjesht se dikush q\u00eb gjendej maleve, p\u00ebr t\u00eb siguruar nj\u00eb streh\u00eb, i troket der\u00ebs s\u00eb tyre, duke k\u00ebrkuar mikpritje. Q\u00ebllonte q\u00eb forcat e ndjekjes rrethojn\u00eb banesat, arrestojn\u00eb t\u00eb sapoardhurit dhe marrin me vete edhe t\u00eb zot\u00ebt e sht\u00ebpive. K\u00ebta i d\u00ebnojn\u00eb me pushkatim p\u00ebr krimin e strehimit t\u00eb t\u00eb k\u00ebrkuarve. Por ata nuk e din\u00eb se k\u00eb kan\u00eb strehuar. Ata kan\u00eb pranuar trokit\u00ebsin, kushdo t\u00eb ishte ai!<\/p>\n<p>Ky lloj strehimi \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e ligjit t\u00eb maleve, mij\u00ebravje\u00e7ar, i b\u00ebr\u00eb norm\u00eb jete p\u00ebr k\u00ebta zona: mikpritja i ofrohet kujtdo q\u00eb t\u00eb troket n\u00eb der\u00eb, edhe pa e ditur se kush \u00ebsht\u00eb, madje pik\u00ebrisht se ti nuk e di se kush \u00ebsht\u00eb, i jep streh\u00eb. Ahmet Bushati flet p\u00ebr nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb madh viktimash t\u00eb tilla, q\u00eb shkonin t\u00eb lidhur, rrug\u00ebve t\u00eb Shkodr\u00ebs, me pranga e zinxhir\u00eb, drejt e pas murit t\u00eb varrezave p\u00ebr t&#8217;u pushkatuar. At Francesco della Rosa, n\u00eb ditarin e tij, t\u00eb datave t\u00eb fillimvitit 1946, thot\u00eb se sipas asaj q\u00eb flitet, numri i t\u00eb pushkatuarve p\u00ebr pes\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb muaj, \u00ebsht\u00eb rreth nj\u00eb mij\u00eb vet\u00eb.<\/p>\n<p>Po sekuestrimi i arit, burgosja e tregtar\u00ebve, shpron\u00ebsimi i tyre, torturat e tmerrshme n\u00eb hetuesit\u00eb p\u00ebr dor\u00ebzimin e pasuris\u00eb s\u00eb tyre shtetit. Nj\u00eb grabitje e till\u00eb nuk ishte par\u00eb. Faj, p\u00ebr \u00e7do legjilacion t\u00eb globit, \u00ebsht\u00eb vjedhja e pasuris\u00eb pronarit t\u00eb ligjsh\u00ebm nga dikush. Nd\u00ebrsa bota ishte p\u00ebrmbysur: ishte krim po nuk e dor\u00ebzove pasurin\u00eb t\u00ebnde. Po sa jan\u00eb t\u00eb till\u00eb tregtar\u00eb e t\u00eb pasur q\u00eb masakrohen e vdesin n\u00eb tortura?<\/p>\n<p>A ka nj\u00eb shif\u00ebr t\u00eb sakt\u00eb sesa mij\u00ebra e mij\u00ebra napolona ar u sekuestruan? Sa ar nxori Shkodra nga bankat e saj familjare? Nga nj\u00eb burim i sigurt, kam m\u00ebsuar se familja Kakarriqi nuk kishte kasafort\u00eb, por nj\u00eb bodrum shum\u00eb t\u00eb madh mbushur me ar, i cili u mur e nuk dihet sesi e se ku p\u00ebrfundoi. A nuk ia vlen nj\u00eb hetim i holl\u00ebsish\u00ebm vet\u00ebm p\u00ebr k\u00ebt\u00eb? Po sa jan\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt q\u00eb u grabit\u00ebn n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb? Dikur, vite m\u00eb par\u00eb, kam punuar me nj\u00eb djal\u00eb me origjin\u00eb nga fshatrat e Gjirokastr\u00ebs, q\u00eb m\u00eb tha se babain e tij e kishin sjell\u00eb n\u00eb Shkod\u00ebr p\u00ebr t&#8217;u marr\u00eb vet\u00ebm me sekuestrimin e arit treg\u00ebtar\u00ebve e mbeti pastaj k\u00ebtu. Tek k\u00ebta tipa kan\u00eb pasur besim p\u00ebr zbatimin e k\u00ebsaj lloj detyre.<\/p>\n<p>Po arrestimet e atyre q\u00eb ishin kambist\u00ebt, q\u00eb kur tregtar\u00ebt niseshin p\u00ebr tregti jasht\u00eb shteti, ua kishin shk\u00ebmbyer arin me monedh\u00ebn e huaj. Q\u00ebllonte q\u00eb tregtar\u00ebt e arrestuar nuk e tregonin pasurin\u00eb e tyre. At\u00ebher\u00eb, me nj\u00eb dinak\u00ebri demoniake, ishte gjetur kjo zgjidhje: arrestimi e torturimi deri n\u00eb vdekje i kambist\u00ebve, q\u00eb ata t\u00eb tregonin se kujt ua kishin thyer parat\u00eb. N\u00ebse k\u00ebta flisnin, tregtar\u00ebt e p\u00ebsonin. Faktet do t\u00eb ballafaqoheshin e p\u00ebr deklarim t\u00eb rrem\u00eb, pronar\u00ebve t\u00eb arit u shkonte edhe koka. Sa prej k\u00ebtyre kambist\u00ebve u arrestuan? Sa qen\u00eb ata q\u00eb rezistuan deri n\u00eb pik\u00ebn e fundit p\u00ebr t\u00eb mos marr\u00eb n\u00eb qaf\u00eb pasurit\u00eb e miqve t\u00eb tyre? Shum\u00eb! Heroizmin e k\u00ebtyre trimave s&#8217;ka pend\u00eb q\u00eb e p\u00ebrshkruan. Let\u00ebrsia dokumentare nuk mjafton t&#8217;a paraqes\u00eb n\u00eb form\u00eb statistikore e p\u00ebrmes numrave k\u00ebt\u00eb fenomen madh\u00ebshtor rezistence e mir\u00ebsie. K\u00ebtu duhet t\u00eb na vij\u00eb n\u00eb ndihm\u00eb let\u00ebrsia, kinematografia, filmi.<\/p>\n<p>Po sht\u00ebpit\u00eb q\u00eb u b\u00ebn\u00eb qeli hetuesie! T\u00eb gjitha k\u00ebto u mor\u00ebn me dhun\u00eb! Me vet\u00ebm nj\u00eb fjal\u00eb goje banesa sekuestrohej pa asnj\u00eb akt noterial apo ligjor e b\u00ebhej vend torturash t\u00eb tmerrshme. Njer\u00ebzit nxirreshin jasht\u00eb pa asnj\u00eb shpjegim e me urgjenc\u00eb! Studiuesi Kastriot Dervishi flet p\u00ebr k\u00ebta sht\u00ebpi q\u00eb ishin marr\u00eb e q\u00eb u b\u00ebn\u00eb biruca hetuesie: konvikti Malet Tona, kisha e fretenve, sht\u00ebpia e Ulqinakut, kuvendi i motrave servite, Bodrumi i sht\u00ebpis\u00eb s\u00eb Fallsi Ademit, sht\u00ebpija e Rrojeve, sht\u00ebpia e Gulielm Luk\u00ebs, sht\u00ebpia e doktor Karamitrit, sht\u00ebpia e Lec Shkrelit, hoteli i Bepit t\u00eb Mishiqit, sht\u00ebpia e Sand\u00ebr Sara\u00e7it, sht\u00ebpia p\u00ebrdhese e Vuksan\u00ebve, jan\u00eb disa nga vendet ku u zhvilluan hetuesit\u00eb e tmerrshme. Studiuesi Fritz Radovani thot\u00eb se n\u00eb vitit 1945-1946 n\u00eb Shkod\u00ebr kishte 26 hetuesi t\u00eb tilla, kaq i madh ishte numri i t\u00eb arrestuarve.<\/p>\n<p>Thua se nuk kishte mbetur kush jasht\u00eb. Un\u00eb di dy, t\u00eb pap\u00ebrmendura nga askush: nj\u00ebra tek nj\u00eb nd\u00ebrtes\u00eb n\u00eb Parruc\u00eb e tjetra, nj\u00eb sall\u00eb p\u00ebrball\u00eb ambulanc\u00ebs s\u00eb sotme. Te kjo e fundit u d\u00ebnua Myfit Bushati me akuz\u00ebn se ka strehuar xhaxhan\u00eb e tij plak Sul\u00e7e Begun, q\u00eb i kishte k\u00ebrkuar ndihm\u00eb. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb krim Myfitit i dhan\u00eb 30 vite burg! Nd\u00ebrsa te ndertesa n\u00eb Parruc\u00eb d\u00ebnohet Valentin Pervizi, me akuz\u00ebn si bashk\u00ebpunot\u00ebr i pushtuesve, edhe pse gjat\u00eb t\u00eb gjith\u00eb koh\u00ebs s\u00eb luft\u00ebs kishte q\u00ebndruar n\u00eb Itali, si student. Por n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, se \u00ebsht\u00eb i biri i gjeneral Preng Pervizit. K\u00ebt\u00eb ma ka th\u00ebn\u00eb vet\u00eb zoti Valentin n\u00eb vitin 1989. Kinema Rozafati b\u00ebhet sall\u00eb gjyqi. Po k\u00ebshtu edhe Teatri i jezuit\u00ebve e sht\u00ebpia e Kadukut. N\u00eb fshatin Xhaj t\u00eb Dukagjinit sht\u00ebpia e ipeshkvit b\u00ebhet hetuesi p\u00ebr malet! Sa mal\u00ebsor\u00eb jan\u00eb masakruar n\u00eb ato dhoma!<\/p>\n<p>Po ata q\u00eb u arratis\u00ebn? \u00c7far\u00eb trim\u00ebrie deri n\u00eb vet\u00ebmohim ka n\u00eb largimin e tyre, \u00e7far\u00eb dhimbjeje kur ndaheshin nga t\u00eb af\u00ebrmit e vet! Sa ishin ata q\u00eb u arratisen? Shum\u00eb! Emigracioni i par\u00eb klandestin q\u00eb e varf\u00ebroi qytetin e zon\u00ebn nga shum\u00eb t\u00eb rinj! Nj\u00eb sken\u00eb dhimbjeje gjendet n\u00eb tregimin e Kolec Pikolinit, kur ndahet me n\u00ebn\u00ebn e vet, i sigurt se nuk do ta shoh\u00eb m\u00eb kurr\u00eb. Edhe daja i im plak, n\u00eb Kanada, vite m\u00eb par\u00eb, m\u00eb tregoi sesi ishte ndar\u00eb me n\u00ebn\u00ebn e tij, gjyshen time, krejt i bindur se s&#8217;do t\u00eb shihej kurr\u00eb m\u00eb me t\u00eb, sesi kishte q\u00ebndruar n\u00eb supin e saj duke lotuar p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb gjym\u00eb ore, i qart\u00eb se ai ishte takimi i fundit! Sa jan\u00eb k\u00ebta? Vet\u00ebm t\u00eb p\u00ebrpilohet lista e t\u00eb arratisurve t\u00eb merr frika.<\/p>\n<p>Nuk mund t\u00eb rri pa p\u00ebrmendur arratisjen e Martin Cam\u00ebs e Lin Delis\u00eb n\u00eb vitin 1948, nga Qafa e Boshit n\u00eb Thethit, dy artist\u00eb me fam\u00eb m\u00eb von\u00eb, por edhe arratisjen e Arshi Pip\u00ebs e Sami Rrepishtit, pas burgosjes s\u00eb tyre, arratisjen e jasht\u00ebzakonshme t\u00eb Kolec Pikolinit q\u00eb, pasi ik\u00ebn nga burgu i Tiran\u00ebs, sorollatet p\u00ebr 32 dit\u00eb udh\u00ebtim maleve e kodrave, fushave e arave, duke ecur nat\u00ebn e duke fjetur dit\u00ebn, pa buk\u00eb e pa uj\u00eb, i shoq\u00ebruar gjith\u00eb koh\u00ebs nga \u00ebndrra e vegime paralajm\u00ebruare. Nj\u00eb misktik\u00eb e ve\u00e7ant\u00eb, e panjohur deri m\u00eb tani, e q\u00eb e karakterizon krejt librin e tij. Po ikja e Nihat Bakallit, militant i rinis\u00eb s\u00eb Ballit Komb\u00ebtar, q\u00eb duan ta vrasin! Po ata q\u00eb u vran\u00eb n\u00eb kufi, n\u00eb p\u00ebrpjekjet p\u00ebr ta kaluar at\u00eb! Vrasja e Mark Cac\u00ebs, Bardhosh Danit e Ibrahim D\u00ebrgutit! Nj\u00eb trio e djelmoshave t\u00eb mrekulluesh\u00ebm, e sa e sa shok\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb q\u00eb i pasuan. Sa jan\u00eb ata q\u00eb u cop\u00ebtuan nga plumbat? Sa e madhe do t\u00eb dilte lista!<\/p>\n<p>Po tradhtit\u00eb jugosllave, q\u00eb i kthenin t\u00eb arratisurit! Sa vet\u00eb u dhunuan k\u00ebshtu! Dom Marin Shkurtin, q\u00eb sapo e kthejn\u00eb, pushkatohet, po Leopold Shkreli e shum\u00eb e shum\u00eb t\u00eb tjer\u00eb! Sa vuajtje p\u00ebrc\u00eblluese, t\u00eb pa shoqe n\u00eb bot\u00eb. \u00c7far\u00eb shijet t\u00eb hidhur ka l\u00ebn\u00eb ky mashtrim.<br \/>\nPo skenat mashtruese q\u00eb krijonin me postat kufitare, ku vinin foton e Titos e i krijonin t\u00eb arratisurit iden\u00eb se ishte tashm\u00eb n\u00eb Jugosllavi. Ata zbrazeshin n\u00eb prani t\u00eb gjoja autoriteteve jugosllave, por q\u00eb n\u00eb fakt ishin shqiptar\u00eb. Deklaratat ua merrnin p\u00ebr agjitacion e propagand\u00eb, nd\u00ebrsa arratisjen si tentativ\u00eb, e d\u00ebnoheshin deri n\u00eb nj\u00ebzet vite burg. K\u00ebsi rastesh jan\u00eb me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb shum\u00eb!<\/p>\n<p>Po dhimbjet e internimeve p\u00ebr ato familje t\u00eb cil\u00ebve u kishin ikur bijt\u00eb e v\u00ebllez\u00ebrit! Sa jan\u00eb? E kur mendon se nga trupi i k\u00ebtij komuniteti shk\u00ebputen aq shum\u00eb njer\u00ebz e familje me vlera, degdis\u00ebn p\u00ebr nj\u00eb jet\u00eb sfilitjeje m\u00eb t\u00eb vlefshmit, sht\u00ebpit\u00eb e t\u00eb cil\u00ebve, pasi \u00e7ohen n\u00eb internim, n\u00eb Tepelen\u00eb apo Porto Palermo, n\u00eb Berat apo Gjirokast\u00ebr, i merr Sigurimi e sjell aty polic\u00eb nga jugu i larg\u00ebt!<\/p>\n<p>Prandaj, n\u00eb k\u00ebt\u00eb pik\u00eb propozoj hapjen e studimeve dhe t\u00eb anketave, q\u00eb do t\u00eb sakt\u00ebsonin se sa mallra, sa ar, sa vite burgje, sa pushkatime, sa internime e sa vuajtje u p\u00ebsuan! Cilat sht\u00ebpi u b\u00ebn\u00eb hetuesi. T\u00eb mbledhim kujtimet nga ata q\u00eb hoq\u00ebn. Kjo do t&#8217;i ishte n\u00eb ndihm\u00eb t\u00eb madhe studiuesve, q\u00eb do t\u00eb p\u00ebrcaktonin vendet, numrin e tyre, por edhe v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb e panum\u00ebrta q\u00eb iu krijuan familjeve q\u00eb braktisnin banes\u00ebn e tyre e d\u00ebboheshin pa e ditur se ku. Un\u00eb di dy prej tyre. Marjan Shestani, pak para se t\u00eb vdiste, m\u00eb tha se, meq\u00eb e kishin pasur sht\u00ebpin\u00eb pran\u00eb deg\u00ebs s\u00eb pun\u00ebve t\u00eb brendshme, nj\u00eb dit\u00eb, pak pasi seminari i ul\u00ebt fran\u00e7eskan ishte marr\u00eb e u p\u00ebrshtat si seli e Sigurimit, ia b\u00ebhen tre oficer\u00eb, i dhan\u00eb babait urdh\u00ebr q\u00eb p\u00ebr nj\u00eb \u00e7erek ore t\u00eb dilnin nga sht\u00ebpia e t\u00eb largoheshin, sepse u duhej atyre, se kishte q\u00eblluar af\u00ebr deg\u00ebs.<\/p>\n<p>Me goj\u00ebn mbyllur, me nj\u00eb trast\u00eb me rroba n\u00eb dor\u00eb, ik\u00ebm e shkuam te nj\u00eb daj\u00eb i joni, q\u00eb fatmir\u00ebsisht, na pranoi, sepse mund edhe t\u00eb mbetnim n\u00eb rrug\u00eb t\u00eb madhe. Nd\u00ebrsa d\u00ebshmia tjet\u00ebr \u00ebsht\u00eb e zotit Eduard \u00c7urcia, q\u00eb m\u00eb tregoi sesi forcat partizane erdh\u00ebn nj\u00eb dit\u00eb t\u00eb fillim dhjetorit 1944 te sht\u00ebpia e me nj\u00eb urdh\u00ebr me goj\u00eb, na than\u00eb q\u00eb urgjentisht duhen t\u00eb l\u00ebshonim banes\u00ebn, sepse merrej p\u00ebr nevoja t\u00eb pushtetit t\u00eb ri. Na u desh t\u00eb largoheshim. Drejt e n\u00eb rrug\u00eb t\u00eb madhe! U b\u00eb hetuesia e sht\u00ebpis\u00eb s\u00eb \u00c7urcis\u00eb, Seksioni i Mbrojtjes s\u00eb Popullit t\u00eb Qarkut Ushtarak t\u00eb Shkodr\u00ebs. N\u00eb jerevin\u00eb kishin mbetuar edhe veglat e pun\u00ebs, nj\u00ebra prej t\u00eb cilave, ishte sopata q\u00eb p\u00ebrdorej p\u00ebr t\u00eb prer\u00eb drur\u00ebt, por q\u00eb Vask\u00eb Koleci e Jonuz Mersini e p\u00ebrdor\u00ebn p\u00ebr t\u00eb prer\u00eb k\u00ebmb\u00ebt e krah\u00ebt e dom Laz\u00ebr Shantoj\u00ebs.<\/p>\n<p>Po Tatimet e jasht\u00ebzakonshme q\u00eb d\u00ebrrmuan me themel jet\u00ebn ekonomike t\u00eb qytetit e t\u00eb tregtar\u00ebve? E q\u00eb p\u00ebr mos pagimin e tyre mund t\u00eb p\u00ebrfundoje i vrar\u00eb?<br \/>\nPo shkat\u00ebrrimi i biliotekave, i librave, i dokumenteve me vler\u00eb, i arkivave? Pader Zef Pllumi flet p\u00ebr rr\u00ebnimin e bibliotek\u00ebs s\u00eb fret\u00ebve q\u00eb, pasi u mur, pas torturave \u00e7njer\u00ebzore q\u00eb u b\u00ebn\u00eb mbi At Pal Dod\u00ebn, nuk dihet se ku p\u00ebrfundoi. Ku kan\u00eb shkuar ata dokumente? Ku jan\u00eb? Humb\u00ebn gjith\u00eb ata d\u00ebshmi me vlera t\u00eb jasht\u00ebzakonshme historike. Po Biblioteka e jezuit\u00ebve, q\u00eb p\u00ebr dit\u00eb e dit\u00eb me rradh\u00eb, pun\u00ebtor\u00ebt e ngarkuar me eleminimin e saj, hodh\u00ebn n\u00eb zjarr libra t\u00eb pafund, t\u00eb t\u00eb gjitha llojeve, dokumente arkivore, nj\u00eb bibliotek\u00eb me rreth 50.000 kopje, t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb shkrumbuar e t\u00eb b\u00ebr\u00eb hi! Ishte formuar ngadal\u00eb, p\u00ebr shum\u00eb e shum\u00eb vite. Ishte nd\u00ebr bibliotekat m\u00eb t\u00eb pasura n\u00eb Ballkan.<\/p>\n<p>E tani, p\u00ebr torturat e ndryshme n\u00eb hetuesi! Ato q\u00eb p\u00ebrshkruan at\u00eb Zef Pllumbi tek libri i tij! Ajo e dom Anton Muzajt me ujin q\u00eb e lagnin dhe e linin n\u00eb k\u00ebmish\u00eb n\u00eb pik\u00eb t\u00eb dimrit; hapnin dritaret e korridorit e b\u00ebnin korrent. Me hekurin e skuqur n\u00eb krahun e fra Gjon Pantalis\u00eb, me hekurin e skuqur ndaj Myzafer Pip\u00ebs, Paulin Palin e dhunuar e t\u00eb mbuluar nga morrat, n\u00eb halucinacione, e sa e sa t\u00eb tjer\u00ebve! Po tortura ndaj Muhamet Spahis\u00eb? Makabre! Hedhja e t\u00eb masakruarve n\u00eb bodrumet, n\u00eb skutat, n\u00eb ahure, l\u00ebnia pa buk\u00eb e pa uj\u00eb, t\u00eb lidhur n\u00eb birucat, t\u00eb coptuar, t\u00eb gjymtuar, t\u00eb rrahur, me krip\u00ebn q\u00eb ua hidhin n\u00eb fyt, me tortur\u00ebn e telefonit me rrym\u00eb elektrike, me jelekun n\u00eb krevatin e zjarrit, po k\u00ebmb\u00ebt e k\u00ebputura me sopat\u00eb t\u00eb Dom Laz\u00ebr Shantoj\u00ebs, rrahja makabre e Sul\u00e7e beg Bushatit tet\u00ebdhjet\u00ebvje\u00e7ar q\u00eb, ashtu sikurse e ka d\u00ebshmuar Beqir Ajazi n\u00eb librin e tij, kur i soll\u00ebn n\u00eb burg t\u00eb Tiran\u00ebs, e meq\u00eb i kishin v\u00ebn\u00eb n\u00eb nj\u00eb batanije bashk\u00eb me dom Lazrin, ishin bashkuar plag\u00ebt e tyre e iu ishin ngjitur. &#8220;Kur i ndam\u00eb, ata t\u00eb dy l\u00ebshuan nga nj\u00eb r\u00ebnkim kaq t\u00eb dhimsh\u00ebm, saq\u00eb, &#8211; thot\u00eb Ajazi, &#8211; nuk do ta harroj deri sa t\u00eb vdes!&#8221;. Kjo tok\u00eb nuk kishte par\u00eb kurr\u00eb gj\u00ebra t\u00eb tilla!<\/p>\n<p>Po torturat q\u00eb i b\u00ebn\u00eb nj\u00eb djaloshi t\u00eb ri, Ahmet Bushatit, vet\u00ebm tet\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb vje\u00e7ar, q\u00eb duroi nj\u00eb hetuesi t\u00eb p\u00ebrbindshme p\u00ebr shtat\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb muaj! E e sa e sa t\u00eb tjer\u00ebve, q\u00eb nuk mund t&#8217;i rreshtoj, sepse jan\u00eb t\u00eb panum\u00ebr! P\u00ebr k\u00ebto lloj torturash a \u00ebsht\u00eb e mundur t\u00eb kryhet nj\u00eb studim?<\/p>\n<p>Po p\u00ebr d\u00ebshmitar\u00ebt e rrem\u00eb, p\u00ebr spiun\u00ebt q\u00eb t\u00eb merrnin n\u00eb qaf\u00eb, p\u00ebr sa prej k\u00ebtyre gj\u00ebrave mund t\u00eb flitet!<\/p>\n<p>Po p\u00ebr hetuesit masakrenj, q\u00eb nga \u00e7lirimtar\u00eb atdhedash\u00ebs, ishin kthyer n\u00eb kriminel\u00eb t\u00eb pashpirt? A ekziston nj\u00eb list\u00eb e t\u00eb gjith\u00eb atyre personazheve q\u00eb u gjenden bashk\u00eb me detyra kaq t\u00eb kobshme si: Nesti Kopali, Zoi Themeli, nj\u00eb Karrabec, nj\u00eb xhahil nga fshatarat e Sarand\u00ebs, q\u00eb e p\u00ebrmend Ahmet Bushatit te libri i tij e q\u00eb u fikte cigaren e ndezur n\u00eb sy t\u00eb arrestuarve q\u00eb ai i torturonte, Zoi Shkurti, torturues katil, bashk\u00ebpuntor\u00eb i kriminelit Petrit Dume n\u00eb Kor\u00e7\u00eb, kur u mb\u00ebrthenin njer\u00ebzve nd\u00ebr thembra patkoj e Spiro Pano, sekretari i partis\u00eb s\u00eb qarkut Shkod\u00ebr, nj\u00eb minoritar i frustruar. Ligji zbatohej nga Esat Ndreu, Mustafa Iliazi, Tonin Miloti, Nestan Ujaniku, Misto Bllaci etj, ky i fundit vlleh endacak e analfabet, q\u00eb iu dha rasti t\u00eb gjith\u00ebve t\u00eb pushkatonin filozof\u00eb, profesor\u00eb e inxhinier\u00eb.<\/p>\n<p>Asnjeri nuk di t\u00eb thot\u00eb se cil\u00ebs rrac\u00eb i p\u00ebrkasin. K\u00ebtij grupi t\u00eb etsh\u00ebm p\u00ebr gjak i kan\u00eb sh\u00ebrbye edhe komunist\u00ebt vendas si: Arif Gjyli, Qamil Gavo\u00e7i, Elez Mesi, Dula\u00e7 Lekiqi, Qazim e Fadil Kapisyzi, Jonuz Dini, Xhemal Selimi, Hysni Ndoja, Asllan Lici, Dul Rrjodhi, etj. q\u00eb pasohej nga grupi i t\u00eb rinjve Pjerin K\u00e7ira, Nush Baba, Lin \u00c7ollaku, Alush Bakalli, Gjovalin Mazrreku, deri tek kufoma e fundit e Sigurimit, krimineli i \u201crilindur\u201d i Shkodr\u00ebs Shyqyri Qoku. Po a harrohen Shefqet Pe\u00e7i, Ndreko Rino, \u00c7esk Shoshi, Rrahman Perllaku, Toger Baba, Zija Dibra, Ali Qorri (Bushati), Kasem Troshani, Lilo Zeneli, si dhe emigrant\u00ebt jugor\u00eb si: Bilo Bregu, Thoma Karamello, Mentor Xhemali, Vask\u00eb Koleci, Ali Xhunga, Ndrek Nallbani, Lefter Lakrori e t\u00eb tjer\u00eb, e t\u00eb tjer\u00eb, t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb thirrur p\u00ebr rr\u00ebnimin e sa e sa jet\u00ebve t\u00eb pafajshme njer\u00ebzore!<\/p>\n<p>Po prokuror\u00ebt e p\u00ebrzgjedhur, q\u00eb pa u mb\u00ebshtetur aspak n\u00eb ligje, si Josif Pashko e Aranit \u00c7ela, Isuf Mersini e Vask\u00eb Koleci, Siri \u00c7ar\u00e7ani e Myftar Tare e shok\u00eb, q\u00eb k\u00ebrkuan d\u00ebnime me vdekje e ia dol\u00ebn t&#8217;i merrnin nga trupa gjykuese e gjykat\u00ebs ushtarake t\u00eb Mustafa Iliazit e t\u00eb Esat Ndreut. \u00c7far\u00eb llumi njer\u00ebzor \u00ebsht\u00eb ky, q\u00eb pa asnj\u00eb vrarje t\u00eb nd\u00ebrgjegjes, i ka hyr\u00eb pun\u00ebs t\u00eb shkat\u00ebrroj\u00eb palc\u00ebn m\u00eb t\u00eb sh\u00ebndosh\u00eb njer\u00ebzore t\u00eb k\u00ebtij vendi, me pretendimin se po nd\u00ebrton bot\u00ebn e re?<\/p>\n<p>\u00c7far\u00eb sy p\u00ebrbindshi kishte Shefqet Pe\u00e7i kur atij, me radiogram, i erdhi urdh\u00ebri nga drejtori i drejtoris\u00eb s\u00eb mbrojtjes s\u00eb popullit Ko\u00e7i Xoxe dhe eprori i tij Enver Hoxha, q\u00eb t\u00eb kryente nj\u00eb vler\u00ebsim e t\u00eb nxirrte nj\u00eb shif\u00ebr t\u00eb p\u00ebraf\u00ebrt sesa kandidat\u00eb p\u00ebr burgosje dhe pushkatim kishte zona e qyteti i Shkodr\u00ebs, e k\u00ebt\u00eb ta b\u00ebnte sa m\u00eb par\u00eb! Shefqeti, me mendjen prej djalli e me syrin prej krimineli, i ndihmuar nga veglat e tija, erdhi n\u00eb p\u00ebrfundimin se p\u00ebr pushkatim kandidat\u00ebt ishin rreth kat\u00ebr mij\u00eb veta, nd\u00ebrsa p\u00ebr burgosje rreth kat\u00ebrmb\u00ebdhjet\u00eb mij\u00eb. Lajmi u nis me radiogram p\u00ebr Tiran\u00eb. P\u00ebrgjigja erdhi. P\u00ebr kandidat\u00ebt p\u00ebr arrestim e burg iu tha se p\u00ebr momentin nuk kemi vende ku t&#8217;i fusim n\u00eb birucat e duhet ta l\u00ebm\u00eb p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb dyt\u00eb; nd\u00ebrsa p\u00ebr pushkatimet, do t&#8217;i kemi parasysh. Do t&#8217;i ekzekutojm\u00eb nj\u00eb e nga nj\u00eb, sepse nuk z\u00ebn\u00eb vende. E n\u00eb fakt, shum\u00eb prej fatk\u00ebqinjve q\u00eb Shefqeti i kishte v\u00ebn\u00eb n\u00eb lista, u vran\u00eb apo u burgos\u00ebn gjat\u00eb viteve t\u00eb gjata t\u00eb diktatur\u00ebs.<\/p>\n<p>Po klerik\u00ebt e t\u00eb dyja besimeve si u trajtuan? Nuk ishin par\u00eb aso tmerresh. Klerik\u00ebt katolik\u00eb p\u00ebrjetuan nj\u00eb Kalvar t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, t\u00eb pandodhur ndonj\u00eb her\u00eb, aq sa e shtyu edhe pap\u00ebn Gjon Pali i Dyt\u00eb, i cili, me rastin e vizit\u00ebs s\u00eb tij n\u00eb Shqip\u00ebri me dat\u00ebn 25 prill 1993, tha se ajo q\u00eb ka ndodhur me Kish\u00ebn Katolike n\u00eb Shqip\u00ebri as \u00ebsht\u00eb par\u00eb e d\u00ebgjuar ndonj\u00ebher\u00eb n\u00eb histori. Jan\u00eb gjasht\u00ebdhjet\u00eb e shtat\u00eb t\u00eb pushkatuarit e pafajsh\u00ebm, nj\u00ebzetedy t\u00eb vdekur n\u00eb tortura, t\u00eb gjith\u00eb njer\u00ebz t\u00eb dijes, t\u00eb kultur\u00ebs e t\u00eb besimit.<\/p>\n<p>Por s&#8217;dua t&#8217;ua ha hakun as t\u00eb penduarve. Pati prej atyre q\u00eb, kur e pan\u00eb se kush na q\u00ebnkeshin \u00e7lirimtar\u00ebt, heronjt\u00eb e bot\u00ebs s\u00eb re, dor\u00ebzuan teserat, se nuk i honeps\u00ebn k\u00ebto metoda kriminale. Ka edhe m\u00eb. Ahmet Bushati n\u00eb librin e tij flet p\u00ebr nj\u00eb partizane q\u00eb u iku komunist\u00ebve dhe trim\u00ebrisht u vu kund\u00ebr tyre. E kishte kuptuar se kishin tradh\u00ebtuar idealet e liris\u00eb e t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb, se u b\u00ebn\u00eb kriminel\u00eb bisha, vet\u00ebm p\u00ebr pushtetin e tyre. Vdiq n\u00eb betej\u00eb me forcat e ndjekjes. Heroizmi i saj \u00ebsht\u00eb i jasht\u00ebzakonsh\u00ebm. Trim\u00ebria e saj e pashoqe. Nj\u00eb grua simbol. Nuk duhet n\u00eb asnj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb harrohet. Historia duhet t&#8217;ia gjej\u00eb emrin e portretin. Arti i detyron figur\u00ebn!<\/p>\n<p>Sami Repishti te libri i tij &#8220;N\u00ebn hij\u00ebn e Rofaz\u00ebs&#8221; flet p\u00ebr nj\u00eb oficer sigurimi, i cili b\u00ebnte sikur e merrte n\u00eb pyetje, por n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, donte argumente bind\u00ebse p\u00ebr pendes\u00ebn e tij. Vuante se gjendej n\u00eb an\u00ebn e gabuar e para se t\u00eb b\u00ebnte nj\u00eb veprim kok\u00ebkrisur, i k\u00ebrkonte Samiut q\u00eb t&#8217;ia shpjegonte bindsh\u00ebm e qart\u00eb pik\u00ebpamjet e tija, ato q\u00eb ishin t\u00eb armiqve t\u00eb popullit. Kishte koh\u00eb q\u00eb po e vriste nd\u00ebrgjegjja p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb sa po ndodhte e pse po p\u00ebrdorej. Kush ishte ky? Zoti Rrepishti \u00ebsht\u00eb ende gjall\u00eb e mund t\u00eb na e tregoj\u00eb.<\/p>\n<p>Mos t\u00eb harrojm\u00eb edhe Pjerin K\u00e7ir\u00ebn e grupin e tij. Mori d\u00ebnimin me pushkatim p\u00ebr nj\u00eb deklarat\u00eb t\u00eb fort\u00eb, fryt i vrasjes s\u00eb thell\u00eb t\u00eb nd\u00ebrgjegjes. Tha se fret\u00ebrit nuk i kishin futur arm\u00ebt n\u00eb Kish\u00eb, por Sigurimi.<\/p>\n<p>Ahmet Bushati flet p\u00ebr nj\u00eb roje burgu, q\u00eb kishte dh\u00ebmbshuri p\u00ebr t\u00eb, e shihte se Ahmeti po shkonte drejt vdekjes pa faj. Polici jugor qante me fatin e keq t\u00eb t\u00eb riut viktim\u00eb. Jan\u00eb skena unike, q\u00eb do t\u00eb b\u00ebnin t\u00eb mendohej thell\u00eb \u00e7do regjisor t\u00eb madh t\u00eb bot\u00ebs. Pra, duhet ta pranojm\u00eb: ka pasur pendesa, trazime t\u00eb brendshme, vuajtje se dikush \u00ebsht\u00eb gjendur n\u00eb an\u00ebn e gabuar. Ka pasur edhe n\u00eb organet e dhun\u00ebs zemra brenda t\u00eb cilave kishte drit\u00eb, q\u00eb rrihnin e vuanin p\u00ebr fatin e zi t\u00eb viktimave, q\u00eb nuk mund t\u00eb b\u00ebnin m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr ta, por vet\u00ebm t\u00eb vuanin n\u00eb heshtje e t\u00eb shpresonin se t\u00eb mjer\u00ebt do t\u00eb shp\u00ebtonin. Jan\u00eb zem\u00ebrbut\u00ebt q\u00eb ushtrojn\u00eb virtytin e shpres\u00ebs e q\u00eb provojn\u00eb dh\u00ebmbshurin\u00eb. Jan\u00eb miqt\u00eb e Zotit, edhe pse t\u00eb panjohur, t\u00eb pakuptuar e q\u00eb nuk flasin. Nj\u00eb sy qiellor i njeh, ua di emrat. Edhe ne na interesojn\u00eb shum\u00eb.<\/p>\n<p>A mos jan\u00eb personazhe t\u00eb vet\u00ebm k\u00ebsaj toke e t\u00eb k\u00ebtij qyteti e nuk kan\u00eb t\u00eb p\u00ebrngjash\u00ebm? Jo, universi komunist ka tipologjit\u00eb e veta, t\u00eb gjitha t\u00eb p\u00ebrngjashme. Un\u00eb do t\u00eb sillja shembullin e filozofit gjigant rus, Nikolaj Berdiajev, i d\u00ebbuar nga Rusia komuniste n\u00eb vitin 1922. Meq\u00eb donin ta d\u00ebnonin, i vun\u00eb si hetues nj\u00eb persekutor t\u00eb p\u00ebrzgjedhur, t\u00eb pam\u00ebshirsh\u00ebm e dinak: vet\u00eb Xherxhinskin, shefin GPU, sigurimit sovjetik. Por kryespiuni nuk ia doli ta zb\u00ebrthente filozofin gjeni e p\u00ebr \u00e7udi t\u00eb jasht\u00ebzakonshme, pas disa seanca marrjesh n\u00eb pyetje, Xherxhinski u dor\u00ebzua pa ia k\u00ebrkuar kush, iu hap e i konfidoi.<\/p>\n<p>I tha se kishte nj\u00eb boshll\u00ebk t\u00eb madh n\u00eb zem\u00ebr, se p\u00ebrjetonte nj\u00eb kaos kolosal: nuk e dinte se ku ishte e mira e cila ishte e keqja. At\u00ebher\u00eb, i miri Berdiajev, qart\u00eb e thjesht\u00eb, i shpjegoi se: ju na konsideroni ne si e keqja e Rusis\u00eb, sikur t\u00eb ishim djalli, e p\u00ebr t\u00eb na eliminuar na b\u00ebni luft\u00eb, por jeni ju q\u00eb po p\u00ebrdorni metodat e djallit, jeni ju q\u00eb jeni b\u00ebr\u00eb sh\u00ebrb\u00ebtor\u00ebt e tij. Xherxhinski e pranoi k\u00ebt\u00eb. E at\u00ebher\u00eb ia kishte hapur zemr\u00ebn krejt\u00ebsisht e i kishte th\u00ebn\u00eb se: &#8220;kam ftoht\u00ebsi, kam qen\u00eb dikur student p\u00ebr prift ortodoks, por e lash\u00eb, se nuk m\u00eb bindi ajo rrug\u00eb. Idealet e drejt\u00ebsis\u00eb s\u00eb revolucionit m\u00eb entuziasmuan, por nuk i gjeta t\u00eb realizuara.<\/p>\n<p>M\u00eb duhet t\u00eb vras e t\u00eb masakroj n\u00eb em\u00ebr t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb. Kjo nuk m\u00eb bind. Zhytem \u00e7do dit\u00eb n\u00eb humner\u00eb. Kujtova se revolucioni komunist mund ta sillte drejt\u00ebsin\u00eb, por me k\u00ebto q\u00eb po b\u00ebjm\u00eb e si po sillemi, \u00ebsht\u00eb krejt e kund\u00ebrta. Kjo \u00ebsht\u00eb fatale p\u00ebr mua!&#8221;. &#8211; &#8220;Ik, largohu!&#8221; &#8211; i kishte sugjeruar filozofi. &#8211; &#8220;Jo, nuk mundem, se po t\u00eb iki, jam i vdekur. Rri edhe pse p\u00ebrjetoj nj\u00eb ankth shpirt\u00ebror t\u00eb patreguesh\u00ebm. Jetoj \u00e7do minut\u00eb me vdekjen n\u00eb zem\u00ebr!&#8221;- &#8220;Po at\u00ebher\u00eb?&#8221;. -&#8220;Jam i mbaruar! &#8211; kishte p\u00ebrfunduar ai. &#8211; &#8220;Sa t\u00eb zgjas\u00eb, t\u00eb zgjas\u00eb!&#8221;. \u00c7far\u00eb misteri! Berdiajevin, si shp\u00ebrblim t\u00eb k\u00ebtij ndri\u00e7imi, e d\u00ebboi nga Rusia, n\u00eb vend q\u00eb ta pushkatonte.<\/p>\n<p>Edhe nj\u00eb shembull tjet\u00ebr, ai i Rudolf Hoessit, komandantit t\u00eb kampit t\u00eb Aushvicit, ku mesatarisht vriteshin \u00e7do dit\u00eb 1750 njer\u00ebz. N\u00eb kujtimet e tij, shkruar n\u00eb Poloni, pasi mori d\u00ebnimin me vdekje nga gjyqi i Nurembergut, thot\u00eb se: &#8220;rash\u00eb n\u00eb krim p\u00ebr idet\u00eb e larta. Kjo \u00ebsht\u00eb fatkeq\u00ebsia m\u00eb e madhe. Detyra, Fyhreri dhe Atdheu m\u00eb b\u00ebn\u00eb kriminel!&#8221;. K\u00ebta parimet e m\u00ebdha t\u00eb b\u00ebjn\u00eb viktim\u00ebn m\u00eb ekselente.<\/p>\n<p>A duhet b\u00ebr\u00eb, pra, nj\u00eb k\u00ebrkim i thell\u00eb, edhe p\u00ebr k\u00ebto q\u00eb thash\u00eb un\u00eb e n\u00eb shum\u00eb aspakte t\u00eb tjera, q\u00eb mund t&#8217;i sugjerojn\u00eb studiues t\u00eb tjer\u00eb? Them se po. Po si i b\u00ebhet t\u00eb rind\u00ebrtohet, mund\u00ebsisht sa m\u00eb mir\u00eb e sa m\u00eb sakt\u00eb q\u00eb t\u00eb jet\u00eb e mundur, ajo q\u00eb ndodhi? Them t\u00eb formohet nj\u00eb komision e t\u00eb nis\u00eb studimi. T&#8217;i hyjm\u00eb nj\u00eb pune t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme, q\u00eb s&#8217;e ka b\u00ebr\u00eb askush. T\u00eb sigurohet nga bibliotekat leteratura e kujtimeve, shkrimet n\u00eb gazetat gjat\u00eb viteve, q\u00eb jan\u00eb shum\u00eb e q\u00eb kan\u00eb detaje me mjaft interes, t\u00eb kryhen anketa e t\u00eb vihen n\u00eb dispozicion kujtimet q\u00eb kan\u00eb familjar\u00ebt e q\u00eb s&#8217;jan\u00eb b\u00ebr\u00eb t\u00eb njohura deri tani, si dhe dokumente q\u00eb mund t\u00eb gjenden n\u00eb arkiva. T\u00eb lexohen me kujdes, t\u00eb nxirren fragmentet sipas p\u00ebrcaktimit t\u00eb fushave. N\u00eb rastin e \u00e7do vuajtjeje e padrejt\u00ebsie, besoj se gjyshat e prind\u00ebrit jan\u00eb treguar aq t\u00eb kujdessh\u00ebm sa t&#8217;ua transmetojn\u00eb nipave dhimbjet e k\u00ebta t&#8217;i ken\u00eb t\u00eb ruajtura n\u00eb kujtes\u00eb t\u00eb gjitha. T\u00eb jeni t\u00eb sigurt se do t\u00eb dal\u00eb nj\u00eb pamje e tmerrshme, nj\u00eb makabritet posht\u00ebrues, i ve\u00e7ant\u00eb i t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebs komuniste. Rrjeta e hulumtimit do t\u00eb nxjerr\u00eb gj\u00ebra t\u00eb paimagjinueshme p\u00ebr nga interesi dhe r\u00ebnd\u00ebsia.<\/p>\n<p>Studiuesi Stefan Kurtua dhe ekipi i tij kan\u00eb botuar &#8220;Librin e zi t\u00eb komunizmit&#8221;. Ka edhe nj\u00eb lib\u00ebr t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm tjet\u00ebr: &#8220;Libri i zi i revolucionit francez&#8221;. Nd\u00ebrsa p\u00ebr Bashkimin Sovjetik Solxhenincin, i vet\u00ebm, iu vu pun\u00ebs e hartoi vepr\u00ebn madhore, afreskun gjigant t\u00eb vuajtjes &#8220;Arqipelagun Gulag&#8221;. Un\u00eb po them: n\u00ebse do t\u00eb b\u00ebhet nj\u00eb studim i till\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb sistematike rreth k\u00ebtyre q\u00eb parashtrova, do t\u00eb dal\u00eb nj\u00eb lib\u00ebr i madh, Libri i zi i komunizmit n\u00eb Shkod\u00ebr, me vuajtje t\u00eb m\u00ebdha, rr\u00ebnqeth\u00ebse, unike, q\u00eb p\u00ebr nga eg\u00ebrsia, pam\u00ebshir\u00ebsia, kriminaliteti, torturat e ushtruara, do t&#8217;ia kalonte disa her\u00eb librit t\u00eb Nobelistit rus. Ky lib\u00ebr do t\u00eb ishte nj\u00eb risi unike, sepse nuk i p\u00ebrket nj\u00eb kombi, por vet\u00ebm nj\u00eb qyteti. L\u00ebnda e par\u00eb do t\u00eb ishte m\u00eb se e mjaftueshme t\u00eb trondiste thell\u00eb k\u00ebdo. Pse? Sepse ne ishim rrethi i fundit i ferrit komunist.<\/p>\n<p>Studiuesi Kastriot Dervishi m\u00eb ka th\u00ebn\u00eb se i d\u00ebnuari m\u00eb r\u00ebnd\u00eb politikisht i vendeve t\u00eb lindjes, kampioni i vuajtjes, ka q\u00ebn\u00eb nj\u00eb n\u00eb Gjermanin\u00eb Lindore, me vet\u00ebm n\u00ebnt\u00eb vite burg! Po sa jan\u00eb Mandelat e Shqip\u00ebris\u00eb? Vet\u00eb zoti Dervishi ka marr\u00eb iniciativ\u00ebn dhe publikon hitparaden e t\u00eb d\u00ebnuarve klasik\u00eb. Sami Dang\u00ebllia: 43 vjet burg e internim; Osman Kazazi: 33 vjet; disa me 35 vite; Petrit Velaj, me 35 vite, Pjet\u00ebr Arbnori me 29 vite burg e shum\u00eb t\u00eb tjer\u00eb, q\u00eb s&#8217;po i p\u00ebrmend. Pra rrethi i fundit, ai m\u00eb posht\u00eb se t\u00eb gjith\u00eb p\u00ebr nga krimet, masakrat, varf\u00ebria, nga injoranca e drejtuesve, nga torturat, na mbetet ne shqiptar\u00ebve. Por ky rreth vjen e ngushtohet e b\u00ebhet gjithnj\u00eb e m\u00eb i thell\u00eb e p\u00ebrfundon n\u00eb Shkod\u00ebr! Aty \u00ebsht\u00eb pika m\u00eb e ul\u00ebt e komunizmit bot\u00ebror. Nuk \u00ebsht\u00eb Arqipelagu Gulag e si kulmit i keqb\u00ebrjes s\u00eb komunizmit n\u00eb bot\u00eb, por Shkodra do t\u00eb ishte vendi ku u ushtrua dhuna m\u00eb e eg\u00ebr. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb do t\u00eb fitonim titull!<\/p>\n<p>E q\u00eb afresku t\u00eb ishte sa m\u00eb i plot\u00eb, do t\u00eb propozoja q\u00eb t\u00eb mos mungonin n\u00eb k\u00ebt\u00eb v\u00ebshtrim edhe grat\u00eb partizane. Jan\u00eb pjes\u00eb e panoram\u00ebs e nuk \u00ebsht\u00eb e drejt\u00eb t&#8217;i l\u00ebm\u00eb jasht\u00eb kuadrit. Ahmet Bushati flet p\u00ebr nj\u00eb mas\u00eb t\u00eb rreckosur partizan\u00ebsh, mes t\u00eb cil\u00ebve, n\u00eb parakalimin e dat\u00ebs 29 n\u00ebntor, kishte disa femra t\u00eb ndrojtura e t\u00eb ngrira, t\u00eb ngurta q\u00eb, &#8220;kur i pash\u00eb&#8221;, &#8211; thot\u00eb ai &#8211; &#8220;m\u00eb erdhi menj\u00ebher\u00eb dyshimi: a mund t\u00eb jen\u00eb n\u00ebna k\u00ebto nj\u00eb dit\u00eb?&#8221;. Patjet\u00ebr q\u00eb mund t\u00eb jen\u00eb! Zoti Eduard \u00c7ur\u00e7ia m\u00eb ka treguar se kur erdh\u00ebn n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb tyre partizan\u00ebt n\u00eb nat\u00ebn e par\u00eb t\u00eb hyrjes n\u00eb Shkod\u00ebr, tek sht\u00ebpia e tij ia m\u00ebsyn\u00eb gati nj\u00ebzet veta.<\/p>\n<p>Partizanet femra mor\u00ebn katin e tret\u00eb, sip\u00ebr. Ishin disa. Habija e jon\u00eb ishte se t\u00eb gjitha qen\u00eb shtatz\u00ebna, edhe pse jo t\u00eb martuara. N\u00ebna ime u tmerrua e s&#8217;dijti ku t\u00eb futej me motrat, vajzat e saj. Babait u trondit. Po i shikonte me \u00e7udi. K\u00ebt\u00eb topitje ato e mor\u00ebn si shfaqje fanatizmi. Babit tim, q\u00eb po i shikonte me trishtim k\u00ebto t\u00eb reja barkfryra, nj\u00eb partizane kokoro\u00e7e i foli me arroganc\u00eb e pafytyr\u00ebsi e i tha: &#8220;xhaxho, q\u00ebnke borgjez fanatik ti! Pse shikon k\u00ebshtu? \u00c7ka p\u00ebr t&#8217;u habitur! Kemi b\u00ebr\u00eb edhe dashuri n\u00eb mal, nuk kemi shkuar vet\u00ebm p\u00ebr luft\u00eb!&#8221;.<\/p>\n<p>Ky ishte nj\u00eb moral i \u00e7lirimtar\u00ebve! I k\u00ebtyre q\u00eb kishin ardhur t\u00eb nd\u00ebrtonin nj\u00eb bot\u00eb t\u00eb re.<br \/>\nKur me dat\u00ebn 26 janar 1945, para bashkis\u00eb s\u00eb Shkodr\u00ebs, u pushkatuna tet\u00eb burrat e pafajsh\u00ebm, viktimave q\u00eb po vdesin e q\u00eb jan\u00eb duke dh\u00ebn\u00eb shpirt, disa vajza t\u00eb reja partizane, pasi nxjerrin revolverat nga brezat, i gjuajn\u00eb n\u00eb kok\u00eb e n\u00eb gjoks p\u00ebr t&#8217;ua shpejtuar vdekjen. Marrin edhe dhe nga toka e ua hedhin n\u00eb goj\u00ebt e tyre, q\u00eb fytet t&#8217;u bllokohen e t&#8217;i japin fund jet\u00ebve t\u00eb agonizuarve. \u00c7far\u00eb skene makabre!<\/p>\n<p>M\u00ebrgim Kor\u00e7a, n\u00eb nj\u00eb d\u00ebshmi t\u00eb tij\u00ebn t\u00eb b\u00ebr\u00eb publike e q\u00eb gjendet edhe n\u00eb internet, tregon se me dat\u00ebn 25 mars 1945, korteu i viktimave t\u00eb d\u00ebnuar me pushkatim po kalonte n\u00eb Piac\u00ebn p\u00ebr t\u00eb shkuar tek vendi i ekzekutimit, te Varrezat e Rrmajit. Mes tyre gjendej edhe vigani Peng Cali, i munduar e i rraskapitur nga torturat e gjata e \u00e7njer\u00ebzore t\u00eb p\u00ebsuara n\u00eb hetuesi, t\u00eb cilit i ishte rritur edhe mjekrra. Nd\u00ebrsa \u00ebsht\u00eb duke kaluar, dy \u00e7lirimtar\u00eb e ndalojn\u00eb p\u00ebr ta posht\u00ebruar. E ulin p\u00ebr tok\u00eb. Nj\u00eb partizane hyri n\u00eb nj\u00eb berberhane q\u00eb gjendej aty pran\u00eb, thot\u00eb zoti Kor\u00e7a, e mori nj\u00eb brisk rroje. At\u00ebher\u00eb, luft\u00ebtarja e liris\u00eb, filloi t&#8217;ia priste me brisk mjekr\u00ebn burrit n\u00eb mosh\u00eb, q\u00eb i kishte duart e lidhura pas shpine e s&#8217;mund t\u00eb reagonte e as t\u00eb ngrihej. I binin qimet n\u00eb k\u00ebmish\u00eb e bashk\u00eb me to edhe copa mishi t\u00eb rrjepura dhe gjak.<\/p>\n<p>Po a nuk \u00ebsht\u00eb p\u00ebr guinesss fakti se p\u00ebr nj\u00eb qytet me vet\u00ebm 40.000 banor\u00eb, jan\u00eb v\u00ebn\u00eb n\u00eb dispozicion tri nd\u00ebrtesa p\u00ebr gjykat\u00ebn ushtarake, sepse ka pun\u00eb shum\u00eb, shum\u00eb d\u00ebnime p\u00ebr t&#8217;u dh\u00ebn\u00eb e sallat nuk mjaftojn\u00eb. Nj\u00ebra tek shtepia e doktor Prel\u00ebs, q\u00eb nxirret jasht\u00eb e sikterriset n\u00eb rrug\u00eb t\u00eb madhe, si shum\u00eb t\u00eb tjera. Kati posht\u00eb p\u00ebrshtatet si sall\u00eb gjyqi, nd\u00ebrsa sip\u00ebr merr zyr\u00eb t\u00eb tij\u00ebn Mustafa Iliazi, kryetari i Gjykat\u00ebs ushtarake, nj\u00eb partizan nga fshatrat e Tepelen\u00ebs, q\u00eb ka dh\u00ebn\u00eb aq shum\u00eb d\u00ebnime me vdekje n\u00eb Shkod\u00ebr! Zyr\u00ebn tjet\u00ebr, at\u00eb p\u00ebrball\u00eb, e merr Shaban Dautaj, sekretari i Gjykat\u00ebs.<\/p>\n<p>Por nj\u00eb tjet\u00ebr Gjykat\u00eb si godin\u00eb \u00ebsht\u00eb edhe ajo q\u00eb i merret pronarit t\u00eb fabrik\u00ebs s\u00eb vaj-sapunit, zotit Tef Pogu, tek Dugaj\u00ebt e Reja. \u00cbsht\u00eb vendi ku do t\u00eb jepen sa e sa d\u00ebnime me vdekje. Sall\u00eb d\u00ebnimesh e gjykat\u00ebs ushtarake b\u00ebhet edhe kuvendi i fret\u00ebrve fran\u00e7eskan\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt, t\u00eb nxjerr\u00eb jasht\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb akuz\u00ebs p\u00ebr futjen e arm\u00ebve n\u00eb kish\u00eb, p\u00ebrzehen. Merret gjith\u00eb ajo nd\u00ebrtes\u00eb gjigante dhe ajo q\u00eb dikur ishte shtypshkonja, p\u00ebrshtatet si sall\u00eb gjykimi, ku, si\u00e7 tregon At Zef Pllumi, u zhvillua gjyqi i t\u00eb d\u00ebnuarve p\u00ebr futjen e arm\u00ebve n\u00eb kish\u00eb e ku u dhan\u00eb tri d\u00ebnime me vdekje, shum\u00eb d\u00ebnime me burgim t\u00eb p\u00ebrjetsh\u00ebm e shum\u00eb d\u00ebnime t\u00eb tjera.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 1995 profesori nderuar i universitetit t\u00eb Shkodr\u00ebs, zoti Simon Pepa, q\u00eb nuk jeton m\u00eb, nj\u00eb dit\u00eb, nd\u00ebrsa po shkonte n\u00eb sht\u00ebpi, nisi t&#8217;i shikonte sht\u00ebpit\u00eb e rrugic\u00ebs s\u00eb vet me nj\u00eb sy t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb. E filloi t\u00eb num\u00ebronte: n\u00eb k\u00ebt\u00eb k\u00ebtu, dikush ka b\u00ebr\u00eb nj\u00ebzet vite burg, n\u00eb k\u00ebt\u00eb k\u00ebtu, tjetri shtat\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb vite burg, n\u00eb k\u00ebt\u00eb tjetr\u00ebn, nj\u00ebzet e dy vite burg, k\u00ebtu ka nj\u00eb t\u00eb pushkatuar. Dhe mblodhi, n\u00eb dit\u00ebt n\u00eb vazhdim, informata t\u00eb sakta p\u00ebr t\u00eb gjitha ato familje q\u00eb kishin vuajtur. N\u00eb nj\u00eb rrugic\u00eb t\u00eb vetme, i dol\u00ebn 417 vite burg e pes\u00eb pushkatime. Po sikur kjo metod\u00eb t\u00eb aplikohej p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb qytetin e Shkodr\u00ebs? Do t\u00eb dilnin shekuj e shekuj vitesh burg. Dua t\u00eb b\u00ebj nj\u00eb propozim, q\u00eb mund ta zbatoj\u00eb shum\u00eb mir\u00eb Bashkia Shkod\u00ebr.<\/p>\n<p>Si e mbajm\u00eb mend dikur, n\u00eb vitet e rinis\u00eb ton\u00eb, regjimi e kishte mbushur qytetin me pllaka ku thuhej se k\u00ebtu ka qen\u00eb nj\u00eb baz\u00eb e luft\u00ebs nacional-\u00e7lirimtare. K\u00ebshtu propozoj q\u00eb t\u00eb vendosen pllaka me nj\u00eb ngjyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb: k\u00ebtu ka banuar filani, i pushkatuar, k\u00ebtu ka banuar filani, q\u00eb b\u00ebri kaq vite burg, k\u00ebtu nj\u00eb pllak\u00eb tjet\u00ebr, ku tregon se n\u00eb k\u00ebt\u00eb vend ka jetuar nj\u00eb familje, e cila \u00ebsht\u00eb internuar. Kjo sht\u00ebpia k\u00ebtu u sekuestrua e u b\u00eb hetuesi, kjo k\u00ebtu, u grabit e u b\u00eb banes\u00eb e hierark\u00ebve t\u00eb lart\u00eb. E n\u00ebse pllaka do t\u00eb kishte nj\u00eb ngjyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, t\u00eb verdh\u00eb varak, apo blu q\u00eb bie n\u00eb sy, jam i sigurt se e gjith\u00eb Shkodra do t\u00eb ishte e mbushur plot me k\u00ebso pllakash. Do t\u00eb ishte nj\u00eb nd\u00ebr qytetet m\u00eb t\u00eb ve\u00e7anta t\u00eb bot\u00ebs. Nuk do t\u00eb kishte nj\u00eb t\u00eb p\u00ebrngjash\u00ebm.<\/p>\n<p>Prandaj, p\u00ebr t\u00eb gjitha k\u00ebto tema, duhet nd\u00ebrtuar nj\u00eb aerkeologji historike. Kjo, sa m\u00eb shpejt, sepse ka mbetur ende gjall\u00eb ndonj\u00eb d\u00ebshmitar. Arkeologjia shkencore ia ka dal\u00eb t\u00eb rind\u00ebrtoj\u00eb qytet\u00ebrime t\u00eb varrosura mij\u00ebra vite m\u00eb par\u00eb. Ne kemi mund\u00ebsi t\u00eb rind\u00ebrtojm\u00eb, me an\u00eb t\u00eb fakteve, d\u00ebshmive e objekteve, ngjarje t\u00eb ndodhura jo shum\u00eb vite larg, por tani af\u00ebr, e q\u00eb kan\u00eb nj\u00eb vler\u00eb unike dhe me kontributin e t\u00eb gjith\u00eb atyre q\u00eb din\u00eb di\u00e7ka e q\u00eb jan\u00eb vullnetmir\u00eb, mund t\u00eb b\u00ebhet nj\u00eb gj\u00eb krejt\u00ebsisht e ve\u00e7ant\u00eb, nj\u00eb model edhe p\u00ebr qytete t\u00eb tjera t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, n\u00ebse do t\u00eb duan t\u00eb ndjekin shembullin e k\u00ebsaj inisiative.<\/p>\n<p>Por sot ne kemi mund\u00ebsi edhe t&#8217;i njohim p\u00ebr fytyra bishat e asaj kohe, sikurse edhe martir\u00ebt. Fal\u00eb kompjuterizimit q\u00eb ka b\u00ebr\u00eb fototeka Marubi, vet\u00ebm t\u00eb fusim emrin dhe i gjejm\u00eb. \u00c7udit\u00ebrisht, t\u00eb gjith\u00eb demon\u00ebt kishin pasur mani t\u00eb fryheshin e t\u00eb krekoseshin para aparatit fotografik. Arkivi ka plot foto t\u00eb k\u00ebtyre sadist\u00ebve, q\u00eb dalin n\u00eb celuloid me pozat m\u00eb t\u00eb p\u00ebshtira e t\u00eb neveritshme. Ia vlen nj\u00eb koleksion i tyre, me Zoi Themelin n\u00eb krye, me Nestin, me Josifin, Vask\u00ebn, Lilo Zenelin, Xhemal Selimin, Fadil Kapisyzin, \u00c7esk Shoshin, Aranitin e t\u00eb tjer\u00eb, q\u00eb nuk po humbas koh\u00eb k\u00ebtu t&#8217;i p\u00ebrmend!<\/p>\n<p>Po pse u zgjodh kjo zon\u00eb? Pse u projektua q\u00eb t\u00eb goditej Shkodra? Si boksieri q\u00eb e vendos kund\u00ebrshtarin n\u00eb nj\u00eb cep t\u00eb ringut dhe e gjuan pa m\u00ebshir\u00eb, edhe regjimi e vuri n\u00eb sh\u00ebnjest\u00ebr dhe e goditi n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn m\u00eb mizore! Pse? Sepse Shkodra e zona p\u00ebrreth nuk e pranoi k\u00ebt\u00eb pushtim shkat\u00ebrrimtar, nuk e pranoi q\u00eb dhunimi t\u00eb quhej \u00e7lirim e q\u00eb n\u00eb fillim t\u00eb reagoi. Por vras\u00ebsit nuk e pranuan reagimin e Shkodr\u00ebs! P\u00ebr k\u00ebt\u00eb k\u00ebt\u00eb kam zgjedhur nj\u00eb krahasim: Vanden\u00eb. Shum\u00eb prej t\u00eb pranishm\u00ebve k\u00ebtu jam i sigurt\u00eb se e din\u00eb se p\u00ebr k\u00eb e kam fjal\u00ebn: p\u00ebr at\u00eb krahin\u00eb n\u00eb Franc\u00ebn Per\u00ebndimore q\u00eb iu kund\u00ebrvu revolucionit francez, q\u00eb u ngrit me arm\u00eb t\u00eb mbronte institucionet, mbretin, lirin\u00eb e tyre, t\u00eb drejt\u00ebn e besimit q\u00eb revolucioni ia shfuqizoi e p\u00ebr k\u00ebt\u00eb e p\u00ebsoi r\u00ebnd\u00eb.<\/p>\n<p>Protestuan kund\u00ebr rritjes s\u00eb taksave, kund\u00ebr rekrutimit t\u00eb burrave n\u00eb ushtri, sepse revolucioni kishte hapur fronte lufte kudo me shtetet europiane e duheshin mbushur rradh\u00ebt me ushtar\u00eb. Ata kund\u00ebrshtuan. P\u00ebrgjigja s&#8217;vonoi dhe erdhi. U p\u00ebrdor dhuna e tmerrshme, u kryen masakra mbi popullsin\u00eb e pa mbrojtur, u b\u00eb nj\u00eb gjenocid i mir\u00ebfillt\u00eb. Arkeolog\u00ebt francez\u00eb kan\u00eb vazhduar t\u00eb zbulojn\u00eb varre masive, n\u00eb gropa t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta, t\u00eb grave e t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve, t\u00eb pleqve t\u00eb varrosur, pasi i kishin pushkatuar e vrar\u00eb. Pak koh\u00eb m\u00eb par\u00eb \u00ebsht\u00eb zbuluar nj\u00eb tjet\u00ebr e till\u00eb.<\/p>\n<p>Vandeja ka pasur, krahas revolucionar\u00ebve kriminel\u00eb, edhe nj\u00eb pend\u00eb t\u00eb shk\u00eblqyer q\u00eb ka folur keq p\u00ebr t\u00eb, nj\u00eb gjeni t\u00eb padiskutuesh\u00ebm t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb bot\u00ebrore: Viktor Hygon\u00eb. E them k\u00ebt\u00eb p\u00ebr t\u00eb treguar se edhe mendjet m\u00eb t\u00eb ndritura, provojn\u00eb p\u00ebshtjellime t\u00eb pabesueshme. Ja se \u00e7far\u00eb thot\u00eb Hygoi, n\u00eb librin e tij &#8220;Viti 93. &#8220;Vandeja \u00ebsht\u00eb kryengritja-prift. Luft\u00eb e injorant\u00ebve. Nga nj\u00ebra an\u00eb revolucioni, nga ana tjet\u00ebr fshatari breton. Vandea vep\u00ebr e njeriut q\u00eb jeton me g\u00ebshtenja, i kufizuar mes \u00e7atis\u00eb gardhit dhe hendekut, q\u00eb ujin e p\u00ebrdor vet\u00ebm p\u00ebr t\u00eb pir\u00eb, njeri q\u00eb do zotat e vet dhe morrat e vet, nj\u00eb qorr q\u00eb nuk shikon. Pyeteni k\u00ebt\u00eb \u00e7orr: a e do drit\u00ebn. Ai do t&#8217;ju thot\u00eb, jo, nuk e dua! Vandeja \u00ebsht\u00eb lufta q\u00eb prapambetja i b\u00ebri parizianit!&#8221;, e t\u00eb tjera e t\u00eb tjera. Hygoi ishte i dashuruar me idet\u00eb e revolucionit francez e kujtonte se socializmi ishte nj\u00eb zhvillim i tyre. Sa keqkuptim i i turpsh\u00ebm! \u00c7far\u00eb t&#8217;i themi k\u00ebsaj mendjeje gjeniale, q\u00eb rr\u00ebzohet kaq posht\u00eb!<\/p>\n<p>P\u00ebr t&#8217;ju p\u00ebrgjigjur, kam k\u00ebrkuar ndihm\u00ebn e gjeniut rus, Aleksand\u00ebr Soxhenicin, \u00e7mimi Nob\u00ebl p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb n\u00eb vitin 1970, autori i librit prej m\u00eb shum\u00eb se 2000 faqesh &#8220;Arqipelagu Gualg&#8221; dhe &#8220;Pavioni i kanceroz\u00ebve&#8221; si dhe i shum\u00eb faqeve studimi p\u00ebr komunizmin rus e at\u00eb bot\u00ebror. Jam mb\u00ebshtetur n\u00eb at\u00eb q\u00eb ky kolos tha pik\u00ebrisht p\u00ebr Vanden\u00eb, n\u00eb vitin 1993, dy shekuj pas ngjarjeve, kur u thirr n\u00eb Franc\u00eb q\u00eb t\u00eb ishte i pranish\u00ebm n\u00eb ngritjen e monumentit lart\u00ebsuar n\u00eb nderim t\u00eb viktimave t\u00eb revolucionit. E meq\u00eb idet\u00eb e tij jan\u00eb kaq t\u00eb kund\u00ebrta me ato t\u00eb gjeniut francez, po i ballafaqojm\u00eb. Nuk kam frik\u00eb k\u00ebtu t\u00eb keqkuptohem, sepse vet\u00eb Hygoi thot\u00eb se: &#8220;vet\u00ebm t\u00eb barabart\u00ebt kan\u00eb t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb gjykohen!&#8221;.<\/p>\n<p>Them se Solxhenicin \u00ebsht\u00eb i barabart\u00eb me Hygoin p\u00ebr nga gjenialiteti letrar, por rusi ia kalon si m\u00eb fatkeq apo fatlum, sepse kaloi epok\u00ebn e djallit jo n\u00eb tryezat e shkrimit, por n\u00eb burgjet e tmerrshme, n\u00eb Gulag. Hygoi hamend\u00ebson nj\u00eb lumturi t\u00eb ardhshme e aspak t\u00eb qart\u00eb, Solxhenicin d\u00ebshmon tmerrin e realitetit zhg\u00ebnjyes q\u00eb p\u00ebrjetoi, kuptohet t\u00eb socializmit. &#8220;Vandea &#8211; thot\u00eb &#8211; \u00ebsht\u00eb zona e destinuar t\u00eb b\u00ebhet viktim\u00eb nga nj\u00eb regjim vrastar, sepse mish\u00ebron m\u00eb s\u00eb miri at\u00eb q\u00eb revolucioni urren: urrehet p\u00ebr vlerat q\u00eb bart, p\u00ebr besimin q\u00eb ka, p\u00ebr lirin\u00eb q\u00eb e ka t\u00eb shenjt\u00eb e s&#8217;pranon t&#8217;ia prekin. Revolucioni i shtypi e i posht\u00ebroi deri n\u00eb fund fshatar\u00ebt q\u00eb iu kund\u00ebrvun\u00eb!&#8221;. Kjo fraz\u00eb i p\u00ebrshtatet m\u00eb s\u00eb miri edhe zon\u00ebs s\u00eb Shkodr\u00ebs.<\/p>\n<p>&#8220;\u00c7far\u00eb solli revolucioni p\u00ebr vandeasit?&#8221; &#8211; vazhdon me pyetjen e tij \u00e7mimi Nob\u00ebl. &#8211; &#8220;Vet\u00ebm shkat\u00ebrrim, sepse \u00e7do revolucion shp\u00ebrthen n\u00eb njer\u00ebzit instinktet e barbaris\u00eb m\u00eb elementare, forcat e err\u00ebta t\u00eb lakmive, t\u00eb eg\u00ebrsis\u00eb e t\u00eb urrejtjes. K\u00ebt\u00eb, Vandeasit e kishin kuptuar shum\u00eb mir\u00eb e p\u00ebr k\u00ebt\u00eb paguan nj\u00eb tribut t\u00eb r\u00ebnd\u00eb!&#8221; &#8211; p\u00ebrfundon ai. &#8220;Duke medituar mbi fatkeq\u00ebsit\u00eb, njer\u00ebzit kan\u00eb mb\u00ebritur n\u00eb p\u00ebrfundimin se revolucionet shkat\u00ebrrojn\u00eb karakterin organik t\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebrie dhe rrjedh\u00ebn e natyrshme t\u00eb jet\u00ebs. Revolucioni asgj\u00ebson elementet m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb popullsis\u00eb, duke i l\u00ebn\u00eb fush\u00eb t\u00eb lir\u00eb veprimi m\u00eb t\u00eb k\u00ebqijve e q\u00eb, n\u00eb vendet ku ai pllakos, n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, shkakton mij\u00ebra viktima. N\u00eb revolucionet p\u00ebrhapet friksh\u00ebm varf\u00ebria dhe ndodh nj\u00eb degradim i popullsis\u00eb!&#8221;.<\/p>\n<p>Vet\u00eb fjala revolucion vjen nga latinishtja e do t\u00eb thot\u00eb \u201ckthim pas\u201d, nj\u00eb p\u00ebrmbysje. Vet\u00ebm nj\u00eb revolucion nuk mund t\u00eb konsiderohet gj\u00eb me vler\u00eb. Asnj\u00eb vendi nuk i duhet uruar nj\u00eb \u201crevolucion i madh\u201d. Revolucioni, kudo ku ka shp\u00ebrthyer, e ka hedhur popullin e vendit t\u00eb vet n\u00eb humner\u00ebn e humbjes e t\u00eb shkat\u00ebrrimit. Sa shtrenjt\u00eb e paguan revolucionin vendet ku i trokiti n\u00eb der\u00eb e i hyri brenda me forc\u00eb. E \u00e7far\u00eb \u00e7mimi i paguam ne shqiptar\u00ebt revolucionit ton\u00eb komunist!<\/p>\n<p>Vandea ishte nj\u00eb kryengritje e madhe me pasoj\u00eb viktima t\u00eb pafund. Rusia pati Vanden\u00eb e vet: kryengritjen e Tambovit n\u00eb vitet 1920-1921, ku njer\u00ebzit me kosa n\u00eb dor\u00eb dol\u00ebn rrug\u00ebt e qytetit, por u grin\u00eb nga mitraloz\u00ebt. K\u00ebto kryengritje zgjat\u00ebn p\u00ebr nj\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb muaj, edhe pse komunist\u00ebt i shtyp\u00ebn t\u00eb gjitha, deri duke p\u00ebrdorur avion\u00ebt p\u00ebr bombardime, hodh\u00ebn gaz, gjuajt\u00ebn me tanke sht\u00ebpit\u00eb, duke shfarosur deri edhe f\u00ebmij\u00ebt e grat\u00eb. Vandea u p\u00ebrs\u00ebrit edhe n\u00eb ngjarjet e Siberis\u00eb Per\u00ebndimore, t\u00eb vitit 1921. Rezistenc\u00eb b\u00ebn\u00eb edhe kozak\u00ebt e Uraleve, t\u00eb Donit, t\u00eb Kubanit, t\u00eb Terskut, por qe nj\u00eb rezistenc\u00eb e mbytur n\u00eb gjak.<\/p>\n<p>Vandea u p\u00ebrs\u00ebrit n\u00eb Poloni, n\u00eb zon\u00ebn e Krakovis\u00eb dhe n\u00eb Dansk; Vanden\u00eb e vet e pati Hungaria n\u00eb ngjarjet e revolt\u00ebs s\u00eb vitit 1956; Vandea e Gjermanis\u00eb Lindore ndodhi n\u00eb vitin 1948, por u gri nga mitraloz\u00ebt. Vandea u p\u00ebrs\u00ebrit edhe n\u00eb Rumani, n\u00eb Sibiu e n\u00eb Timoshoara. Edhe shqiptar\u00ebt e Kosov\u00ebs, q\u00eb n\u00eb fillim, n\u00eb vitit 1944-1945, pat\u00ebn Vanden\u00eb e tyre plot gjak e krime, me masakr\u00ebn e Tivarit, sa p\u00ebr t\u00eb kujtuar nj\u00ebr\u00ebn. Vandea u p\u00ebrs\u00ebrit kudo. Nuk ka vend ku pllakosi komunizmi, q\u00eb nuk ka Vanden\u00eb e vet.<\/p>\n<p>Edhe ne shqiptaret kemi pasur Vanden\u00eb ton\u00eb. Krejt zona e Shkodr\u00ebs dhe vet\u00eb qyteti krijuan Vanden\u00eb e tyre. Kryengritja e Preng Calit, e Llesh Marashit, ajo e Postrib\u00ebs, luft\u00ebrat n\u00eb male, jan\u00eb revoltat, nd\u00ebrsa Komiteti i Maleve, grupet rinore t\u00eb gjimnazist\u00ebve t\u00eb ndrysh\u00ebm, Bashkimi Shqiptar, P\u00ebrpjekja Shqiptare e shum\u00eb t\u00eb tjera, jan\u00eb t\u00eb gjith\u00eb me ADN e p\u00ebrngjashme t\u00eb rezistenc\u00ebs vandease franceze. T\u00eb gjitha po si ajo mbyten n\u00eb gjak, d\u00ebnohen me pushkatime, kalben n\u00eb burgje, sakatohen n\u00eb masa drakoniane. T\u00eb gjitha me akuz\u00ebn e ult\u00ebt: jeni reaksionar\u00eb. Po \u00e7far\u00eb do t\u00eb thot\u00eb reaksionar? Re-action. Pra ta kthejn\u00eb veprimin pas n\u00eb koh\u00eb, t\u00eb korrigjojn\u00eb veprimet e kryera, t\u00eb sh\u00ebrojn\u00eb institucionet, me q\u00ebllim nj\u00eb efekt pozitiv mbi shoq\u00ebrin\u00eb. Si n\u00eb p\u00ebrpjekjen vandease, t\u00eb gjitha donin t\u00eb \u00e7onin n\u00eb vend drejt\u00ebsin\u00eb e n\u00ebp\u00ebrk\u00ebmbur, kur nj\u00eb forc\u00eb e err\u00ebt e ka p\u00ebrdhosur. &#8220;Reaksioni&#8221; &#8211; thot\u00eb Solxhenicin, &#8211; &#8220;bart nj\u00eb shenjt\u00ebri t\u00eb madhe veprimi. \u00cbsht\u00eb drejt\u00ebsia q\u00eb ka r\u00ebn\u00eb posht\u00eb e i duhet dh\u00ebn\u00eb nj\u00eb dor\u00eb p\u00ebr ta ngritur n\u00eb k\u00ebmb\u00eb&#8221;.<\/p>\n<p>Sa mir\u00eb do t\u00eb ishte sikur edhe n\u00eb Shkod\u00ebr t\u00eb ngrihej nj\u00eb monument i madh, ku t\u00eb p\u00ebrkujtoheshin t\u00eb gjitha grupet studentore t\u00eb gjimnazit, t\u00eb rinjt\u00eb e panum\u00ebrt, q\u00eb trim\u00ebrisht dhe heroikisht, kontribuan n\u00eb nj\u00eb rezistenc\u00eb e n\u00eb nj\u00eb reaksion t\u00eb till\u00eb, viktimat e pafaj, martir\u00ebt, klerik\u00ebt, q\u00ebndrestar\u00ebt, vandeasit ton\u00eb.<\/p>\n<p>Po k\u00eb sulmon revolucioni? Cil\u00ebt jan\u00eb kund\u00ebrshtar\u00ebt e tij? P\u00ebrgjigja m\u00eb e mir\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb rreshtat e fillimit t\u00eb ftes\u00ebs: ata njer\u00ebz me vlera q\u00eb ky qytet pat.<br \/>\nPo pse k\u00ebto masakra jan\u00eb n\u00eb nj\u00eb num\u00ebr kaq t\u00eb madh? Pse \u00ebsht\u00eb nevoja p\u00ebr kaq shum\u00eb viktima? Merrni personazhet m\u00eb t\u00eb posht\u00ebr t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb bot\u00ebrore, kujtoni Jagon intrigant, q\u00eb i \u00e7on njer\u00ebzit n\u00eb vrasje, mos harroni Makbethin me t\u00eb shoqen, kujtohuni p\u00ebr Danten me Ferrin e tij. Jago \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb maskara, Makbethi nj\u00eb kriminel. Viktimat e tij nuk b\u00ebhen as dhjet\u00eb. At\u00eb e shtyn frika t\u00eb b\u00ebhet kriminel, se i trembet humbjes s\u00eb fronin. Por krimet e tij jan\u00eb f\u00ebmij\u00ebnore! Djajt\u00eb e Ferrit t\u00eb Dantes jan\u00eb engjej t\u00eb r\u00ebn\u00eb, q\u00eb sorollaten n\u00eb zgafellat e err\u00ebta e q\u00eb Dantja e Virgjili i shohin se fluturojn\u00eb mbi kokat e tyre, pa i b\u00ebr\u00eb vizitor\u00ebve special\u00eb asnj\u00eb d\u00ebm.<\/p>\n<p>K\u00ebta kulme t\u00eb negativitetit t\u00eb mish\u00ebruar n\u00eb figura artistike, jan\u00eb \u00e7iliminj po t&#8217;i krahasosh me at\u00eb q\u00eb shkaktuan \u00e7lirimtar\u00ebt tan\u00eb t\u00eb ardhur n\u00eb pushtet. Po pse pra k\u00ebta jan\u00eb t\u00eb till\u00eb, q\u00eb planifikojn\u00eb deri n\u00eb 14.000 arrestime e k\u00ebrkojn\u00eb 4000 pushkatime, p\u00ebr vet\u00ebm nj\u00eb zon\u00eb e nj\u00eb qytet? K\u00ebtu nuk kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb me nj\u00eb intrig\u00eb dashurie, ku t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb Jago, e nuk b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb mbret q\u00eb p\u00ebrpiqet t\u00eb ruaj\u00eb karrigen e vet e i duhet t\u00eb eliminoj\u00eb rivalin! \u00cbsht\u00eb di\u00e7ka tjet\u00ebr, m\u00eb e tmerrshme: \u00ebsht\u00eb ideologjia. Ajo \u00ebsht\u00eb bomba atomike, me shtrije t\u00eb gjer\u00eb veprimi e me val\u00eb godit\u00ebse rr\u00ebnuese, me forc\u00ebn m\u00eb mashtruese t\u00eb pretendimit se po b\u00ebn drejt\u00ebsin\u00eb.<\/p>\n<p>Zbatuesit e ideologjis\u00eb as q\u00eb p\u00ebrpiqen ta fshehin t\u00eb keqen, ta justifikojn\u00eb at\u00eb, por e trumbetojn\u00eb, duke e quajtur krimin fitore, duke kujtuar se po realizojn\u00eb nj\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb madh. Prandaj krenaria \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e psikologjis\u00eb s\u00eb tyre, pafytyr\u00ebsia \u00ebsht\u00eb virtyti me t\u00eb cilin mburren. Komunizmi nuk p\u00ebrdor nj\u00eb bisturi delikate p\u00ebr nj\u00eb nd\u00ebrhyrje, por nj\u00eb sopat\u00eb kasapi. Ai ka shum\u00eb pak argumente. P\u00ebr t\u00eb s&#8217;ia vlejn\u00eb teorit\u00eb e sofistikuara, por vet\u00ebm shkopi, burgu, kampi i intenimit. P\u00ebr komunizmin nuk ka moral absolut, e mira dhe e keqja nuk jan\u00eb kategori t\u00eb padiskutueshme. Morali p\u00ebr t\u00eb \u00ebsht\u00eb relativ. Ai q\u00eb \u00ebsht\u00eb i padiskutuesh\u00ebm \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm morali i klas\u00ebs. Edhe vrasja, po, po, edhe vrasja e mij\u00ebra njer\u00ebzve mund t\u00eb konsiderohet nj\u00eb gj\u00eb e mir\u00eb, sipas situat\u00ebs politike. Kjo varet nga ideologjia e klas\u00ebs. Po kush \u00ebsht\u00eb ai q\u00eb e p\u00ebrcakton k\u00ebt\u00eb ideologji t\u00eb klas\u00ebs?<\/p>\n<p>P\u00ebrgjigja \u00ebsht\u00eb e thjesht\u00eb. Klasa mbar\u00eb, klasa pun\u00ebtore dhe fshatar\u00ebsia. Po klasa mbar\u00eb, klasa pun\u00ebtore e fshatar\u00ebsia nuk mund t\u00eb b\u00ebhen bashk\u00eb e t\u00eb vijn\u00eb n\u00eb takim q\u00eb t\u00eb gjykojn\u00eb se \u00e7far\u00eb \u00ebsht\u00eb e mir\u00eb apo e keqe. At\u00ebher\u00eb, si ta zgjidhim? Kuptohet, do t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb grup i vog\u00ebl ai q\u00eb do ta vendos\u00eb, si deputet\u00ebt q\u00eb jan\u00eb t\u00eb deleguarit e nj\u00eb populli mbar\u00eb. Jan\u00eb k\u00ebta p\u00ebrfaq\u00ebsues q\u00eb vendosin k\u00eb t\u00eb mbajn\u00eb n\u00eb jet\u00eb e k\u00ebt\u00eb t\u00eb d\u00ebrgojn\u00eb n\u00eb varr, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb vendoset drejt\u00ebsia. Nj\u00eb pakic\u00eb, partia, aristokracia e vendimmarrjes, merr atributet t\u00eb vendos\u00eb p\u00ebr shumic\u00ebn. Krimet e saj marrin justifikimin demoniak se jan\u00eb b\u00ebr\u00eb p\u00ebr t\u00eb mir\u00ebn e nj\u00eb shumice t\u00eb madhe, shum\u00eb t\u00eb madhe.<\/p>\n<p>Ja pra ku vijm\u00eb. Ai vendimi i grupit t\u00eb vog\u00ebl &#8211; q\u00eb pretendon se \u00ebsht\u00eb mendja dhe zemra e klas\u00ebs pun\u00ebtore q\u00eb vendos k\u00eb t\u00eb mbaj\u00eb n\u00eb jet\u00eb e k\u00eb t\u00eb \u00e7oj\u00eb n\u00eb varr, &#8211; ai vendim merret n\u00eb em\u00ebr t\u00eb disa ideve. K\u00ebta ide grupimi i shnd\u00ebrron n\u00eb ideologji. Ideologjia justifikon t\u00eb keqen, i jep vendimeve statusin e nj\u00eb gj\u00ebje t\u00eb drejt\u00eb. Ishte ideologjia ajo q\u00eb e sulmoi Shkodr\u00ebn. Ajo vler\u00ebsoi se trupit t\u00eb saj shoq\u00ebror i duheshin hedhur n\u00eb varr 4000 veta e n\u00eb burgje 14.000 t\u00eb tjer\u00eb. Po si ia b\u00ebri zemra? Sepse ideologjia krijon genocidin n\u00eb em\u00ebr t\u00eb ideve t\u00eb m\u00ebdha. &#8220;Duhet nd\u00ebrtuar bota e re!&#8221; &#8211; urdh\u00ebronte Enver Hoxha. &#8220;T\u00eb pastrohet zona dhe qyteti!&#8221; &#8211; &#8220;Si urdh\u00ebron!&#8221; &#8211; p\u00ebrgjigjej Shefqet Pe\u00e7i! Q\u00ebllime shum\u00eb t\u00eb m\u00ebdha! &#8220;Njeriu&#8221; &#8211; thot\u00eb Solxhenicin, &#8211; &#8220;p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb t\u00eb keqen, duhet ta ndjej\u00eb si nj\u00eb veprim t\u00eb ligjsh\u00ebm e t\u00eb menduar mir\u00eb&#8221;. Natyra njer\u00ebzore k\u00ebrkon nj\u00eb justifikim t\u00eb veprimeve q\u00eb do t\u00eb kryej\u00eb. Ideologjia \u00ebsht\u00eb justifikimi i s\u00eb keqes.<\/p>\n<p>Frika e Makbethit se po humbet fronin \u00ebsht\u00eb shum\u00eb egoiste, e vog\u00ebl, qesharake. Ideologjia t\u00eb zgjidh pun\u00eb. Ajo jo vet\u00ebm q\u00eb nuk t\u00eb b\u00ebn t\u00eb ndjehesh fajtor, por t\u00eb garanton se je n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb popullit. Ideologjia madje na siguron edhe l\u00ebvdata, sepse i sh\u00ebrbehet nj\u00eb mase shum\u00eb t\u00eb madhe: klas\u00ebs. Nazist\u00ebt me rac\u00ebn, q\u00eb i sh\u00ebrbyen gjoja past\u00ebrtis\u00eb dhe ep\u00ebrsis\u00eb s\u00eb kombit gjerman, jakobin\u00ebt me idet\u00eb e revolucionit, q\u00eb gjoja shemb\u00ebn regjimin e vjet\u00ebr dhe komunist\u00ebt me diktatur\u00ebn e proletariatit, q\u00eb gjoja soll\u00ebn drejt\u00ebsin\u00eb shoq\u00ebrore, kujtojn\u00eb se po i sh\u00ebrbejn\u00eb kombit at\u00ebher\u00eb dhe brezave pasardh\u00ebs, n\u00eb t\u00eb ardhmen. Prandaj, n\u00eb shekullin e nj\u00ebzet\u00eb, ishte ideologjia ajo q\u00eb veproi mbi masa t\u00eb m\u00ebdha e krijoi miliona viktima n\u00eb njer\u00ebz.<\/p>\n<p>Kush i asgj\u00ebsoi njer\u00ebzit e pafajsh\u00ebm? Maskarenjt\u00eb, kriminel\u00ebt, keqb\u00ebr\u00ebsit. Pa ta regjimi nuk do t\u00eb kishte ekzistuar. Nuk mund t\u00eb kuptohet komunizmi pa mizorin\u00eb e Enver Hoxh\u00ebs, pa hipokrit\u00ebt kriminel\u00eb, an\u00ebtar\u00eb t\u00eb Byros\u00eb Politike, pa drejtor\u00ebt e burgjeve, pa hetuesit sadist\u00eb, pa polic\u00ebt e pam\u00ebshirsh\u00ebm t\u00eb birucave, pa gjykat\u00ebsit e pazem\u00ebr, pa spiun\u00ebt e d\u00ebmsh\u00ebm e sa e sa t\u00eb tjer\u00eb. Po n\u00eb Shkod\u00ebr, sa shum\u00eb emra mund t\u00eb gjejm\u00eb? T\u00eb gjith\u00eb masakrenj t\u00eb regjur nj\u00ebzetekat\u00ebr karat\u00e7\u00eb. Pse u gjenden n\u00eb k\u00ebto pozita? Sepse t\u00eb posht\u00ebrit i thirri koha. Jo m\u00eb kot Enver Hoxha k\u00ebrkonte p\u00ebr Seksionin e Mbrojtjes s\u00eb Popullit, q\u00eb n\u00eb dhjetor t\u00eb vitit 1944, q\u00eb t\u00eb mobilizoheshin njer\u00ebz pa shkolla, mund\u00ebsisht pa asnj\u00eb formin, pra kuptohet, t\u00eb posht\u00ebr, \u00e7erdhe t\u00eb padijes q\u00eb leht\u00ebsisht viheshin n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb krimit.<br \/>\nKush i b\u00ebn ball\u00eb komunizmit? Kush e mund at\u00eb, sepse ne e pam\u00eb t\u00eb rr\u00ebzuar e t\u00eb marr\u00eb zvarr\u00eb! Komunizmi, me gjith\u00eb agresivitetin e tij t\u00eb paimagjinuesh\u00ebm, e ka themr\u00ebn e tij t\u00eb Akilit: ai t\u00ebrhiqet po gjeti edhe vet\u00ebm nj\u00eb vullnet t\u00eb pamposhtur, edhe vet\u00ebm nj\u00eb individ.<\/p>\n<p>Kur nj\u00eb njeri vendos t\u00eb q\u00ebndroj\u00eb deri n\u00eb fund, pa pasur frik\u00eb p\u00ebr jet\u00ebn tij, komunizmi k\u00ebtu tregon dob\u00ebsin\u00eb e vet. Pse? Sepse nuk mund ta mposht\u00eb at\u00eb, edhe n\u00ebse e vret. P\u00ebrpara k\u00ebtij njeriu, ai \u00ebsht\u00eb i thyer. E kur kujton se pati vullnete q\u00eb, nd\u00ebrsa shkonin t\u00eb vriteshin, k\u00ebndonin e kur gjendeshin para skuadrave t\u00eb pushkatimit, i falnin armiqt\u00eb e tyre, ata q\u00eb i kishin arrestuar, masakruar, d\u00ebnuar e tani q\u00eb po i vrisnin. P\u00ebrpara tipave t\u00eb till\u00eb, komunizmi \u00ebsht\u00eb i mbaruar. Prandaj, duhej marr\u00eb nj\u00eb q\u00ebndrim, nj\u00eb vendim: viktima duhet t\u00eb b\u00ebhej gati p\u00ebr sakrific\u00ebn. Shum\u00eb ishin ata q\u00eb vendos\u00ebn k\u00ebshtu! K\u00ebta e sfiduan komunizmin, k\u00ebta ia rr\u00ebzuan muret k\u00ebshtjell\u00ebs s\u00eb tij, k\u00ebta ia p\u00ebrmbys\u00ebn edhe themelet. Edhe nga Shkodra e jon\u00eb k\u00ebta tipa e \u00e7armatos\u00ebn, ia kan\u00eb hequr fuqin\u00eb godit\u00ebse, e posht\u00ebruan. Komunizmi ka r\u00ebn\u00eb prej k\u00ebtyre. K\u00ebta jan\u00eb heronjt\u00eb q\u00eb e rr\u00ebzuan, jo n\u00eb vitin 1990, por shum\u00eb vite m\u00eb par\u00eb, pik\u00ebrisht dit\u00ebn q\u00eb vendos\u00ebn ta sfidonin at\u00eb.<\/p>\n<p>Njeriu q\u00eb vendos t\u00eb q\u00ebndroj\u00eb, \u00ebsht\u00eb i lir\u00eb! Ai e ka kuptuar se nuk mund t\u00eb jen\u00eb skllav i asgj\u00ebje n\u00eb k\u00ebt\u00eb bot\u00eb, e prandaj reziston. Kjo rezistenc\u00eb u jep k\u00ebtyre tipave nj\u00eb &#8220;un&#8221; t\u00eb fort\u00eb e t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm, n\u00eb t\u00eb gjitha rrethanat. N\u00eb komunizmin nuk ka vend p\u00ebr rastin. Ai nuk ekziston, p\u00ebrkundrazi, ka shenja q\u00eb duhet t&#8217;i kuptosh e t&#8217;i ndjek\u00ebsh. Njer\u00ebzve t\u00eb till\u00eb mund t&#8217;ua marr\u00ebsh jet\u00ebn, por ata mund t&#8217;a \u00e7armatosin xhelatin duke ua b\u00ebr\u00eb dhurat\u00eb qenien e tyre. Kur njeriu mb\u00ebrrin k\u00ebtu, kur kalon shum\u00eb shtigje e labirinthe t\u00eb dhimbshme, pas k\u00ebsaj rrug\u00eb t\u00eb mundimshme, e pret vet\u00ebm kap\u00ebrcimi solemn i vuajtjes e i posht\u00ebrimit. K\u00ebtu ai merr statusin e martirit, q\u00eb \u00ebsht\u00eb shprehja m\u00eb e lart\u00eb e dinjitetit t\u00eb qenies njer\u00ebzore. Jam i sigurt se Shkodra dhe zona kan\u00eb nxjer\u00eb shum\u00eb prej k\u00ebtyre kolos\u00ebve dinjitar\u00eb martir\u00eb.<br \/>\nK\u00ebtyre q\u00ebndrestar\u00ebve, k\u00ebtyre intelektual\u00ebve, t\u00eb ndersh\u00ebmve, k\u00ebtyre t\u00eb diturve Arti u detyrohet shum\u00eb, let\u00ebrsia shqipe u ka borxhe. Arti duhet t&#8217;i kthente n\u00eb figura artistike, sepse ai art q\u00eb ka n\u00eb qend\u00ebr martirin, \u00ebsht\u00eb misionar. Dhimbja e pasqyruar n\u00eb art, \u00ebsht\u00eb forca m\u00eb e madhe shpreh\u00ebse e bukuris\u00eb.<\/p>\n<p>Ky art mungoi e fatkeq\u00ebsisht, mungon edhe sot. Edhe pse n\u00eb liri, shkrimtar\u00ebt tan\u00eb t\u00eb papenguar mund t\u00eb flasin p\u00ebr ngjarjet e heronjt\u00eb. Ata na k\u00ebrkojn\u00eb, ata na th\u00ebrrasin, atyre u kemi borxh shembullin q\u00eb dhan\u00eb, forc\u00ebn e q\u00ebndres\u00ebs, idet\u00eb q\u00eb p\u00ebr\u00e7uan, moralin e tyre t\u00eb lart\u00eb q\u00eb e ngrit\u00ebn n\u00eb standard.<\/p>\n<p>M\u00eb vjen tani natyrsh\u00ebm nj\u00eb pyetje: kur rruga e transmetimit t\u00eb vlerave n\u00eb diktatur\u00eb u mbyll, kush i p\u00ebrcolli ato? Kush e shp\u00ebtoi shpirtin e k\u00ebtij qyteti e t\u00eb k\u00ebsaj zone, kur \u00e7do burim drite iu pre e kur err\u00ebsira e sulmoi? P\u00ebrgjigja \u00ebsht\u00eb kjo: vet\u00ebm familja. Ajo iu kund\u00ebrvu nj\u00eb regjimi t\u00eb t\u00ebr\u00eb, nj\u00eb sistemi. Ajo u b\u00eb Universiteti pa rektorat, pa seli, pa salla leksionesh, pa biblioteka, pa profesor\u00eb t\u00eb njohur, pa asgj\u00eb! Familja, q\u00eb gjendej rrug\u00eb m\u00eb rrug\u00eb e lagje p\u00ebr lagje. Ajo mori detyr\u00ebn unike e t\u00eb pap\u00ebrs\u00ebritshme m\u00eb par\u00eb n\u00eb histori: mori detyr\u00ebn t\u00eb fliste, jo nga katedra e shkoll\u00ebs, por nga dhoma e mbyllur sht\u00ebpiake, larg \u00e7do veshi kurreshtar e t\u00eb rreziksh\u00ebm. Ajo thoshte: &#8220;mos, kujdes, mos bashk\u00ebpuno, mos fol, mos u dor\u00ebzo, mos trego, mos i beso, mos i duaj, mos t\u00eb kesh hezitim, mos ushqe iluzione!&#8221;. K\u00ebto fjal\u00eb t\u00eb th\u00ebna n\u00eb form\u00eb ftese dhe urdhi, m\u00ebsimi e k\u00ebrkese, \u00e7do dit\u00eb, shum\u00eb her\u00eb n\u00eb dit\u00eb, n\u00eb shum\u00eb sht\u00ebpi, n\u00eb shum\u00eb lagje, p\u00ebrs\u00ebritje pa fund, ky ishte ushqimi mbrojt\u00ebs.<\/p>\n<p>Prandaj, m\u00eb shum\u00eb me mir\u00ebnjohje se me mburrje, duhet t\u00eb themi se takime t\u00eb tilla zhvillohen n\u00eb k\u00ebt\u00eb qytet e mungojn\u00eb t\u00ebr\u00ebsisht n\u00eb zona t\u00eb tjera t\u00eb vendit. Pse? Se familja atje nuk foli. Edhe n\u00ebse foli, ishin shum\u00eb t\u00eb pakta mendjet q\u00eb e njihnin t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn, pak goj\u00ebt kurajoze q\u00eb e transmetuan, e p\u00ebr pasoj\u00eb, pak vesh\u00ebt q\u00eb d\u00ebgjuan. Prandaj ky vend ende vuan, se familja nuk ka folur, nuk ka mbrojtur, nuk ka vaksinuar. Kemi edhe sot masa q\u00eb enden sa andej k\u00ebndej, njer\u00ebz q\u00eb shiten p\u00ebr nj\u00eb vend pune, individ\u00eb q\u00eb shesin vot\u00ebn p\u00ebr pes\u00eb lek\u00eb. Ja pse liria sot vonon t\u00eb ndjehet si nevoj\u00eb e b\u00ebhet kompromis me uzurpator\u00ebt e djesh\u00ebm, q\u00eb kan\u00eb nd\u00ebrruar emrat! Ka \u00e7oroditje t\u00eb idealeve, tradhti nga m\u00eb t\u00eb ultat politike me pasoj\u00eb posht\u00ebrimin personal, sa qesharak aq edhe dramatik. Njer\u00ebz t\u00eb shumt\u00eb jan\u00eb pa tharmin, pa vitaminat, pa forc\u00ebn. Jan\u00eb individ\u00ebt pa ato &#8220;mos&#8221; &#8211; \u00ebt e p\u00ebrshp\u00ebritura miliona her\u00eb n\u00eb Shkod\u00ebr.<\/p>\n<p>A mos me k\u00ebt\u00eb po them se jemi vet\u00ebm? Ndoshta, por kjo e jona \u00ebsht\u00eb nj\u00eb vetmi q\u00eb nuk na d\u00ebshp\u00ebron. Lart\u00ebsia q\u00eb mb\u00ebrrin \u00ebsht\u00eb e madhe, n\u00eb majat je vet\u00ebm, nuk t\u00eb ndjekin. Por \u00ebsht\u00eb nj\u00eb vetmi fisnike.<\/p>\n<p>\u00c7far\u00eb fati q\u00eb Shqip\u00ebria ka nj\u00eb qytet me k\u00ebt\u00eb Universitet t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, m\u00ebsimet e t\u00eb cil\u00ebs nuk plaken, tharmi i saj nuk vjet\u00ebrohet. Familja nuk pati libra filozofie t\u00eb konservatorizmit q\u00eb t\u00eb ofronte, leksione t\u00eb shkencave politike t\u00eb demokracis\u00eb e t\u00eb kartave themelore t\u00eb lirive e t\u00eb drejtave njeriut, por vet\u00ebm k\u00ebto pilula t\u00eb vogla, t\u00eb p\u00ebrditshme e shum\u00eb ushqyese.<\/p>\n<p>Mendimet e Shkodr\u00ebs, p\u00ebr virtyt t\u00eb k\u00ebtyre leksioneve, t\u00eb dh\u00ebna koh\u00eb m\u00eb par\u00eb e t\u00eb shumta n\u00eb num\u00ebr, t\u00eb ngulitura thell\u00eb deri n\u00eb n\u00ebnvet\u00ebdijen e brezave e t\u00eb p\u00ebrcjell\u00eb edhe brezave t\u00eb tjer\u00eb q\u00eb vijn\u00eb, jan\u00eb mendimet e Shqip\u00ebris\u00eb, e asaj q\u00eb duhet t\u00eb jet\u00eb: e t\u00eb s\u00eb ardhmes. Prandaj, k\u00ebsaj familjeje, k\u00ebtyre familjeve n\u00eb shum\u00ebs, u detyrohet i gjith\u00eb vendi. Varet se kur do t\u00eb zgjohen nga gjumi e ta kuptojn\u00eb.<\/p>\n<p>Mendoj se n\u00eb &#8220;Librin e Zi t\u00eb Komunizmit Shkodran&#8221; t\u00eb shkruhet nj\u00eb faqe e bardh\u00eb p\u00ebr familjen. Ajo ka kryer nj\u00eb sh\u00ebrbim tep\u00ebr t\u00eb madh, nj\u00eb mision: rritjen, formimin dhe shp\u00ebtimin e individit t\u00eb qytetit ton\u00eb. Merita e saj \u00ebsht\u00eb e padiskutueshme. Mir\u00ebnjohja e jon\u00eb \u00ebsht\u00eb e domosdoshme.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Marcel Hila Si gj\u00eb t\u00eb par\u00eb, ju falend\u00ebroj p\u00ebr ftes\u00ebn q\u00eb m\u00eb keni b\u00ebr\u00eb p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb konferenc\u00eb shkencore me tem\u00eb shum\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme &#8220;Shkodra n\u00eb vitet e vendosjes s\u00eb diktatur\u00ebs komuniste 1945-1953&#8221;. Duke hedhur syt\u00eb n\u00eb rreshtat q\u00eb p\u00ebrmbante ftesa, lexova q\u00eb relator\u00ebt jan\u00eb t\u00eb rekomanduar t\u00eb flasin kryesisht rreth [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":35345,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,4],"tags":[],"class_list":["post-35341","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-artikuj","category-histori"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.6 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>VANDEJA SHQIPTARE - FJALA e LIR\u00cb<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/vandeja-shqiptare\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"VANDEJA SHQIPTARE - FJALA e LIR\u00cb\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Nga Marcel Hila Si gj\u00eb t\u00eb par\u00eb, ju falend\u00ebroj p\u00ebr ftes\u00ebn q\u00eb m\u00eb keni b\u00ebr\u00eb p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb konferenc\u00eb shkencore me tem\u00eb shum\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme &#8220;Shkodra n\u00eb vitet e vendosjes s\u00eb diktatur\u00ebs komuniste 1945-1953&#8221;. Duke hedhur syt\u00eb n\u00eb rreshtat q\u00eb p\u00ebrmbante ftesa, lexova q\u00eb relator\u00ebt jan\u00eb t\u00eb rekomanduar t\u00eb flasin kryesisht rreth [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/vandeja-shqiptare\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"FJALA e LIR\u00cb\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/facebook.com\/fjala.info\/\" \/>\n<meta property=\"article:author\" content=\"https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2018-11-29T12:11:33+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2018-11-29T14:25:53+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/marcel_hila.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"500\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"671\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@https:\/\/twitter.com\/acokaj\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@acokaj\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"65 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/vandeja-shqiptare\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/vandeja-shqiptare\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\"},\"headline\":\"VANDEJA SHQIPTARE\",\"datePublished\":\"2018-11-29T12:11:33+00:00\",\"dateModified\":\"2018-11-29T14:25:53+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/vandeja-shqiptare\\\/\"},\"wordCount\":12992,\"commentCount\":2,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/vandeja-shqiptare\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/11\\\/marcel_hila.jpg\",\"articleSection\":[\"Artikuj\",\"Histori\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/vandeja-shqiptare\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/vandeja-shqiptare\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/vandeja-shqiptare\\\/\",\"name\":\"VANDEJA SHQIPTARE - FJALA e LIR\u00cb\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/vandeja-shqiptare\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/vandeja-shqiptare\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/11\\\/marcel_hila.jpg\",\"datePublished\":\"2018-11-29T12:11:33+00:00\",\"dateModified\":\"2018-11-29T14:25:53+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/vandeja-shqiptare\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/vandeja-shqiptare\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/vandeja-shqiptare\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/11\\\/marcel_hila.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2018\\\/11\\\/marcel_hila.jpg\",\"width\":500,\"height\":671},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/vandeja-shqiptare\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"VANDEJA SHQIPTARE\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/\",\"name\":\"FJALA e LIR\u00cb\",\"description\":\"&quot;E para ishte fjala...&quot; - n\u00eb Shkoder.net\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"description\":\"Arben \u00c7okaj - M\u00ebsues Fizike &amp; Informatike :: Gazetar &amp; Analist i pavarur :: Autor librash :: Ueb- &amp; Grafik dizajner\",\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/\",\"https:\\\/\\\/facebook.com\\\/shkoder.net\\\/\",\"https:\\\/\\\/linkedin.com\\\/in\\\/acokaj\\\/\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/https:\\\/\\\/twitter.com\\\/acokaj\",\"https:\\\/\\\/youtube.com\\\/channel\\\/UCWHTIr21i1vLKsLzVv1TM-w\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"VANDEJA SHQIPTARE - FJALA e LIR\u00cb","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/vandeja-shqiptare\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"VANDEJA SHQIPTARE - FJALA e LIR\u00cb","og_description":"Nga Marcel Hila Si gj\u00eb t\u00eb par\u00eb, ju falend\u00ebroj p\u00ebr ftes\u00ebn q\u00eb m\u00eb keni b\u00ebr\u00eb p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb konferenc\u00eb shkencore me tem\u00eb shum\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme &#8220;Shkodra n\u00eb vitet e vendosjes s\u00eb diktatur\u00ebs komuniste 1945-1953&#8221;. Duke hedhur syt\u00eb n\u00eb rreshtat q\u00eb p\u00ebrmbante ftesa, lexova q\u00eb relator\u00ebt jan\u00eb t\u00eb rekomanduar t\u00eb flasin kryesisht rreth [&hellip;]","og_url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/vandeja-shqiptare\/","og_site_name":"FJALA e LIR\u00cb","article_publisher":"https:\/\/facebook.com\/fjala.info\/","article_author":"https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/","article_published_time":"2018-11-29T12:11:33+00:00","article_modified_time":"2018-11-29T14:25:53+00:00","og_image":[{"width":500,"height":671,"url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/marcel_hila.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@https:\/\/twitter.com\/acokaj","twitter_site":"@acokaj","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"65 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/vandeja-shqiptare\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/vandeja-shqiptare\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb"},"headline":"VANDEJA SHQIPTARE","datePublished":"2018-11-29T12:11:33+00:00","dateModified":"2018-11-29T14:25:53+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/vandeja-shqiptare\/"},"wordCount":12992,"commentCount":2,"image":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/vandeja-shqiptare\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/marcel_hila.jpg","articleSection":["Artikuj","Histori"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/vandeja-shqiptare\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/vandeja-shqiptare\/","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/vandeja-shqiptare\/","name":"VANDEJA SHQIPTARE - FJALA e LIR\u00cb","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/vandeja-shqiptare\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/vandeja-shqiptare\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/marcel_hila.jpg","datePublished":"2018-11-29T12:11:33+00:00","dateModified":"2018-11-29T14:25:53+00:00","author":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/vandeja-shqiptare\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/vandeja-shqiptare\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/vandeja-shqiptare\/#primaryimage","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/marcel_hila.jpg","contentUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/marcel_hila.jpg","width":500,"height":671},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/vandeja-shqiptare\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"VANDEJA SHQIPTARE"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#website","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/","name":"FJALA e LIR\u00cb","description":"&quot;E para ishte fjala...&quot; - n\u00eb Shkoder.net","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","caption":"admin"},"description":"Arben \u00c7okaj - M\u00ebsues Fizike &amp; Informatike :: Gazetar &amp; Analist i pavarur :: Autor librash :: Ueb- &amp; Grafik dizajner","sameAs":["https:\/\/fjala.info\/","https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/","https:\/\/linkedin.com\/in\/acokaj\/","https:\/\/x.com\/https:\/\/twitter.com\/acokaj","https:\/\/youtube.com\/channel\/UCWHTIr21i1vLKsLzVv1TM-w"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35341","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=35341"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35341\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/media\/35345"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=35341"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=35341"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=35341"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}