{"id":37970,"date":"2019-02-05T11:32:21","date_gmt":"2019-02-05T10:32:21","guid":{"rendered":"http:\/\/www.fjala.info\/?p=37970"},"modified":"2021-02-20T04:41:43","modified_gmt":"2021-02-20T03:41:43","slug":"sami-repishti-nje-institucion-i-mevetesishem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/sami-repishti-nje-institucion-i-mevetesishem\/","title":{"rendered":"SAMI REPISHTI \u2013 NJ\u00cb INSTITUCION I M\u00cbVET\u00cbSISH\u00cbM"},"content":{"rendered":"

Thanas L. Gjika<\/strong><\/p>\n

(Portret-biografi kushtuar veprimtarit t\u00eb shquar Profesor Sami Repishtit<\/strong><\/em>)<\/p><\/blockquote>\n

Sami Repishti \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga ata t\u00eb p\u00ebrvojtur t\u00eb cil\u00ebt pasi duruan torturat ne hetuesi, vuajtjet e burgut, rrezikun e arratisjes dhe pun\u00ebn k\u00ebmb\u00ebngul\u00ebse p\u00ebr t’u kualifikuar e sh\u00ebrbyer ardheut si kund\u00ebrkomunist\u00eb, meritojn\u00eb t\u00eb quhen q\u00eb m\u00eb t\u00eb gjall\u00eb heronj t\u00eb bot\u00ebs shqiptare. Ai bashk\u00eb me Arshi Pip\u00ebn e Martin Camajn p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb nj\u00eb treshe elitare shkodran\u00ebsh, t\u00eb cil\u00ebt me jet\u00ebn dhe vepr\u00ebn e tyre e shpun\u00eb m\u00eb tej misionin atdhetar dhe intelektual t\u00eb Rilindjes dhe t\u00eb atdhetar\u00ebve t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore dhe t\u00eb pas saj.
\nProfesor Repishti ka m\u00eb shum\u00eb se gjys\u00ebm shekulli q\u00eb me pun\u00ebn e tij t\u00eb shumanshme n\u00eb mbrojtje t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb shqiptar\u00ebve kudo ku jetojn\u00eb, me memorandumet, artikujt politik\u00eb, analizat, eset\u00eb, krijimet letrare, fjalimet n\u00ebp\u00ebr konferenca, intervistat n\u00eb Radio Z\u00ebri i Amerik\u00ebs (VOA), me pun\u00ebn si bashk\u00ebthemelues i disa organizatave e shoqatave atdhetare, si dhe me veprimet konkrete n\u00eb atdhe dhe n\u00eb Kosov\u00eb p\u00ebr t\u00eb ndihmuar nga af\u00ebr proceset e demokratizimit dhe t\u00eb krijimit t\u00eb shtetit ligjor, meriton t\u00eb quhet Institucion i m\u00ebvet\u00ebsish\u00ebm.<\/p>\n

P\u00ebr t\u00eb hartuar k\u00ebt\u00eb portret nuk u nisa nga mendimi se kam p\u00ebr t\u00eb th\u00ebn\u00eb mendime e vler\u00ebsime t\u00eb path\u00ebna p\u00ebr t\u00eb, sepse n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim mund t\u00eb ndihmoj shum\u00eb pak. Them shum\u00eb pak, sepse vlerat e tij t\u00eb shumanshme i vun\u00eb n\u00eb dukje intelektual\u00eb t\u00eb mir\u00ebformuar si Agron Alibali, Anton \u00c7efa, Prof. Asc. Dr. Eleni Karamitri, Ph.D. Elez Biberaj, Fotaq Andrea, Frank Gj. Shkreli, Ph.D. Grid Rroji, Dr. Lumira Rroji, Ph.D. Niko Qafoku, Ramadan Gashi, etj gjat\u00eb Simpoziumit t\u00eb organizuar m\u00eb 18 korrik 2015, me rastin e 90-vjetorit t\u00eb lindjes s\u00eb tij n\u00eb International House, NY.<\/p>\n

Prof. Peter Prifti para tyre pati shkruar: Prof. Dr. Sami Repishti qendron n\u00eb krye t\u00eb intelektual\u00ebve t\u00eb diaspor\u00ebs shqiptaro-amerikane. Ai \u00ebsht\u00eb pasardh\u00ebs i denj\u00eb i Rilindasve, sepse ka zbatuar me besnik\u00ebri idealet e tyre t\u00eb larta.
\nShtysa kryesore p\u00ebr ta shkruar k\u00ebt\u00eb portret-biografi ka qen\u00eb d\u00ebshira ime q\u00eb p\u00ebr t\u00eb till\u00eb njer\u00ebz me vlera t\u00eb ve\u00e7anta duhet shkruar vazhdimisht derisa vlerat e tyre t\u00eb p\u00ebrvet\u00ebsohen nga shum\u00eb e shum\u00eb shqiptar\u00eb kudo ku jetojn\u00eb, q\u00eb t\u00eb arrijm\u00eb edhe ne t\u00eb krijojm\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri t\u00eb iluminuar si e kan\u00eb vendet e Bashkimit Europian, ku synojm\u00eb t\u00eb arrijm\u00eb…<\/p>\n

Njohja nga af\u00ebr me Profesor Repishtin.
\nTakimi i par\u00eb.<\/strong><\/p>\n

Leximi i disa shkrimeve t\u00eb Profesor Repishtit n\u00ebp\u00ebr gazeta m\u00eb ngjalli nj\u00eb ndjenj\u00eb respekti t\u00eb thell\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb analist q\u00eb shquhej p\u00ebr thell\u00ebsi mendimi, kritika konstruktive ndaj regjimit komunist dhe qeverive t\u00eb tranzicionit, si dhe p\u00ebr gjuh\u00ebn e kulturuar e dinjitoze pa sharje e fyerje ndaj kund\u00ebrshtar\u00ebve t\u00eb ideve t\u00eb tij. T\u00eb tilla tipare m\u00eb soll\u00ebn n\u00eb mendje Vaclav Havel-in (1936 \u2013 2011) dhe Karl Popper-in (1902 \u2013 1994). Mora kuraj\u00eb dhe iu luta t\u00eb m\u00eb d\u00ebrgonte dy librat e tij letrar\u00eb Pika Loti dhe N\u00ebn hijen e Rozaf\u00ebs. Mbas leximit t\u00eb tyre shkrova artikullin vler\u00ebsues Komunizmi vret elit\u00ebn, keqtrajton mesatar\u00ebt dhe ngre lart inferior\u00ebt, t\u00eb cilin e botova n\u00eb Dielli NY 21 mars 2013.<\/p>\n

Nuk e kisha par\u00eb asnj\u00ebher\u00eb nga af\u00ebr. Njohja e jet\u00ebs s\u00eb tij p\u00ebrmes leximit t\u00eb k\u00ebtyre veprave m\u00eb shtyu q\u00eb ta takoja e njihja personalisht k\u00ebt\u00eb veprimtat t\u00eb p\u00ebrkor\u00eb t\u00eb kombit ton\u00eb. N\u00eb maj t\u00eb atij viti, iu luta t\u00eb m\u00eb jepte rastin p\u00ebr t’u takuar diku. Ai e la takimin tek sheshi para Public Library tek 42-nd Street, New York. Un\u00eb nuk mund t\u00eb orientohesha n\u00eb New York-un e madh, prandaj shkova nj\u00eb dit\u00eb m\u00eb par\u00eb mysafir tek kush\u00ebriri im Mondi Thimio, q\u00eb jetonte n\u00eb Ridgewood Queens NY. Ai m\u00eb shpuri te vendi i takimit, ku u ul\u00ebm n\u00eb karriget e nj\u00eb tavoline dhe prit\u00ebm ardhjen e profesorit. Pasi u takuam e u prezantuam, Mondi u largua. Profesor Samiun e kishte shp\u00ebn\u00eb me makin\u00eb vajza e tij nga sht\u00ebpia ku jetonte deri tek stacioni m\u00eb i af\u00ebrt i trenit e pastaj ai kishte udh\u00ebtuar me tren e kishte dal\u00eb pran\u00eb libraris\u00eb (bibliotek\u00ebs). Prej aty ai kishte ardhur n\u00eb k\u00ebmb\u00eb.<\/p>\n

Kishte veshur nj\u00eb kostum t\u00eb err\u00ebt, k\u00ebmish\u00eb t\u00eb bardh\u00eb, por pa kravat\u00eb. Kishte nj\u00eb trup elegant dhe t\u00eb drejt\u00eb, si mal\u00ebsor\u00ebt e Alpeve tona. Ishte m\u00eb i gjat\u00eb se un\u00eb, nuk kishte thinja, flok\u00ebt ndon\u00ebse t\u00eb rralluar ishin ngjyr\u00eb g\u00ebshtenje. N\u00eb fotot e tij q\u00eb kisha par\u00eb n\u00eb shtyp, m\u00eb kishte r\u00ebn\u00eb n\u00eb sy fytyra e tij ovale, balli i madh dhe nj\u00eb \u00ebmb\u00eblsi karakteristike e intelektual\u00ebve zem\u00ebrmir\u00eb. K\u00ebto tipare m\u00eb kujtonin portretin e profesorit tim t\u00eb latinishtes, t\u00eb t\u00eb paharrueshmit Henrik Lacaj (1909 – 1991). Gjat\u00eb pirjes s\u00eb kafes m\u00eb dukej sikur isha n\u00eb takim me Henrikun dhe Samiun, dy shkodran\u00ebt q\u00eb admiroja, nj\u00ebri katolik e tjetri mysliman, t\u00eb dy e kishin pamjen e qeshur dhe flisnin nj\u00eb shkodranishte t\u00eb \u00ebmb\u00ebl. Ishin formuar n\u00eb shkolla jasht\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Kultura e tyre binte n\u00eb sy n\u00eb t\u00eb folur, n\u00eb t\u00eb shkruar dhe n\u00eb mir\u00ebmbajtjen e trupit t\u00eb tyre prej atleti edhe mbas t\u00eb tet\u00ebdhjetave.<\/p>\n

Biseda u zhvillua p\u00ebr gj\u00ebra t\u00eb zakonshme pa ndonj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi, pastaj profesori m\u00eb ftoi t\u00eb shkonim p\u00ebr drek\u00eb tek restoranti TONY’S DI NAPOLI, ku e kishte zakon t\u00eb drekonte kur ishte n\u00eb New York. Pronari ishte nj\u00eb dibran, mik i tij. Deri aty ec\u00ebm n\u00eb k\u00ebmb\u00eb nja 300 metra. Pronari u ndodh aty dhe na priti me respekt e dashuri. Pas pak, ai k\u00ebrkoi nj\u00eb nga kamarier\u00ebt dhe i b\u00ebri me sh\u00ebnj\u00eb q\u00eb t\u00eb na b\u00ebnte nj\u00eb foto t\u00eb treve. U rendit\u00ebm t\u00eb tre duke vendosur profesorin n\u00eb mes. Mu kujtua p\u00ebrvoja e z. Antony Athanas, i cili gjat\u00eb pritjeve n\u00eb Restorantin Pier 4 Boston MA, nuk linte personalitet e mik t\u00eb tij pa e fotografuar, gj\u00eb q\u00eb ka qen\u00eb dhe natyrisht \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pasuri e madhe e komunitetit ton\u00eb, por nuk e dij a e ruajn\u00eb djemt\u00eb e tij k\u00ebt\u00eb pasuri? Do t\u00eb ishte mir\u00eb q\u00eb shumica e atyre fotografive t\u00eb botoheshin n\u00eb disa albume shoq\u00ebruar me emrat e personave, datat e momentit t\u00eb fiksuar dhe disa sh\u00ebnime sqaruese…<\/p>\n

Pasi u ul\u00ebm n\u00eb nj\u00eb nga tavolinat an\u00ebsore, profesori tha: Sot je i ftuem prej meje. I thash\u00eb se t\u00eb dy jemi larg sht\u00ebpive tona dhe meqen\u00ebse ftes\u00ebn p\u00ebr takim e b\u00ebra un\u00eb, mua m\u00eb binte t\u00eb paguaj. Mir\u00ebpo ai ma preu duke theksuar se nuk mund ta thyente rregullin e tij, sipas t\u00eb cilit n\u00eb takimin e par\u00eb me nj\u00eb mik, nuk lejonte t\u00eb paguante askush ve\u00e7 tij.
\nPasi h\u00ebngr\u00ebm ushqimin, profesori m\u00eb lexoi nj\u00eb artikull t\u00eb ri q\u00eb kishte shkruar ato dit\u00eb. Nuk e kishte d\u00ebrguar ende p\u00ebr botim. M\u00eb ra n\u00eb sy forca e mendimit dhe pasuria e ideve, merakosja e tij p\u00ebr ecurin\u00eb e demokracis\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri. Q\u00ebllime e q\u00ebndrime p\u00ebrparimtare, humane e demokratike.<\/p>\n

Forca e shprehjes, gjall\u00ebria e mendimeve dhe gjuha e k\u00ebndshme m\u00eb krijuan iden\u00eb se autori ishte shum\u00eb i ri n\u00eb mosh\u00eb e jo nj\u00eb af\u00ebr t\u00eb 90-tave. Thash\u00eb me vete: ja nj\u00eb mendje q\u00eb nuk plaket. Pik\u00ebrisht rinin\u00eb e t\u00eb menduarit t\u00eb Profesor Repishtit e vuri n\u00eb dukje studiuesi Fotaq Andrea n\u00eb kumtes\u00ebn e tij q\u00eb u lexua n\u00eb Simpoziumin e 90-vjetorit:
\nRinia e mendimit tek Prof. Repishti nuk ka mosh\u00eb n\u00eb t\u00ebr\u00eb at\u00eb udh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb jete plot mund, p\u00ebrpjekje, paepuri e p\u00ebrkushtim, kur vuajtjet e shpirtit p\u00ebr dinjitet njer\u00ebzor n\u00eb bot\u00ebn e err\u00ebsir\u00ebs dhe t\u00eb diktatit ia kalit\u00ebn q\u00eb her\u00ebt karakterin e lart\u00eb, shnd\u00ebrruar n\u00eb rrjedh\u00eb t\u00eb koh\u00ebs n\u00eb personalitet shqiptar me pesh\u00eb, tek kuptoi mes krimit, vrasjeve dhe torturave \u00e7njer\u00ebzore \u00e7do t\u00eb thot\u00eb Liri, Vler\u00eb njer\u00ebzore, Humaniz\u00ebm e Toleranc\u00eb.<\/p>\n

Tek Prof. Repishti mish\u00ebrohet n\u00eb nj\u00eb t\u00eb vetme viktima e pafajshme dhe fitimtari, demokrati dhe atdhetari, humanisti dhe intelektuali vizionar, plot urt\u00ebsi t\u00eb p\u00ebrkor\u00eb, ndershm\u00ebri e guxim, si bir i denj\u00eb i Kombit Kastriot, si bir i denj\u00eb i Shkodr\u00ebs Loce…<\/p>\n

Takimi i dyt\u00eb<\/strong>.<\/p>\n

N\u00eb fillim t\u00eb pranver\u00ebs 2018, dy v\u00ebllez\u00ebrit Sergio dhe John Bitici m\u00eb k\u00ebrkuan q\u00eb t’u redaktoja librin e tyre biografik SHKOJM\u00cb TE BYTY\u00c7\u00cbT – Jeta dhe aktiviteti i familjes Byty\u00e7i \/ Bitici. Gjat\u00eb leximit dhe sidomos gjat\u00eb redaktimit t\u00eb k\u00ebtij libri, u njoha nga af\u00ebr me veprimtarin\u00eb e shoq\u00ebris\u00eb Rinia Shqiptare Kosovare n\u00eb Bot\u00ebn e Lir\u00eb (RShKBL). Kjo shoq\u00ebri gjat\u00eb viteve 1968 \u2013 1992 dhe m\u00eb von\u00eb, derisa u shpall Kosova shtet i pavarur, luajti rol t\u00eb madh n\u00eb luft\u00ebn p\u00ebr njohjen e shkeljeve t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb shqiptar\u00ebve n\u00eb Jugosllavi, sidomos n\u00eb Kosov\u00eb dhe p\u00ebr nevoj\u00ebn e liris\u00eb s\u00eb shqiptar\u00ebve.<\/p>\n

V\u00ebllez\u00ebrit Bitici para se ta botojn\u00eb k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr po i b\u00ebjn\u00eb dhe disa p\u00ebrmir\u00ebsime e shtesa. Un\u00eb me nisiativ\u00ebn time shkrova nj\u00eb portret p\u00ebr ta, p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb t\u00eb njohur si ndihm\u00ebn financiare bujare e shum\u00ebvje\u00e7are t\u00eb k\u00ebtyre v\u00ebllez\u00ebrve dhe veprimtarin\u00eb e tyre si restorator\u00eb (pronar\u00eb restorantesh) n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb \u00e7\u00ebshtjes son\u00eb komb\u00ebtare dhe t\u00eb komunitetit shqiptaro-amerikan n\u00eb New York. K\u00ebt\u00eb portret e botova n\u00eb librin tim t\u00eb ri Nj\u00eb let\u00ebrsi komb\u00ebtare nj\u00eb atdhe i vet\u00ebm KUMI 2018, n\u00eb faqet 337 \u2013 352. Mir\u00ebpo ideja se vler\u00ebsimi i pun\u00ebs s\u00eb shoq\u00ebris\u00eb RShKBL meriton edhe shum\u00eb shkrime t\u00eb tjer\u00eb vler\u00ebsues, p\u00ebr ta sensibilizuar qeverin\u00eb e Kosov\u00ebs dhe at\u00eb t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb q\u00eb ta vler\u00ebsojn\u00eb si duhet veprimtarin\u00eb e k\u00ebsaj shoq\u00ebrie e cila u b\u00eb nism\u00ebtare e arritjes madhore \u2013 krijimit t\u00eb shtetit shqiptar t\u00eb pavarur t\u00eb Kosov\u00ebs. Kjo ide m\u00eb b\u00ebn t\u00eb ndjehem i detyruar p\u00ebr t\u00eb shkruar edhe m\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb shoq\u00ebri ende pak t\u00eb njohur dhe pak t\u00eb vler\u00ebsuar.<\/p>\n

P\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar m\u00eb shum\u00eb rreth aktivitetit t\u00eb k\u00ebsaj shoq\u00ebrie, ishte e nevojshme q\u00eb ta d\u00ebgjoja dhe Profesor Repishtin, veprimtarin m\u00eb aktiv t\u00eb k\u00ebsaj shoq\u00ebrie. U lidha me e-mail dhe i propozova q\u00eb t\u00eb organizonim k\u00ebtu n\u00eb Worcester MA nj\u00eb takim me disa intelektual\u00eb, ku ai t\u00eb na fliste p\u00ebr jet\u00ebn e tij dhe shoq\u00ebrin\u00eb RShKBL. Ai m\u00eb shkroi se nuk delte m\u00eb nga sht\u00ebpia, dhe se mund t\u00eb m\u00eb priste te apartamenti i tij n\u00eb Ridgefield CT. Me makin\u00ebn time t\u00eb vjet\u00ebr nuk guxoja t\u00eb shkoja vet\u00eb n\u00eb nj\u00eb distanc\u00eb aq t\u00eb gjat\u00eb, prandaj u lidha me z. John Lito, kryetar i deg\u00ebs s\u00eb Federat\u00ebs Vatra Worcest\u00ebr MA. Ky m\u00eb kishte th\u00ebn\u00eb dikur se kishte qejf t\u00eb d\u00ebgjonte prej Profesor Repishtit ndonj\u00eb kujtim nga koha kur ai dhe babai i tij, Milto Lito, kishin qen\u00eb t\u00eb d\u00ebnuar n\u00eb kampet e pun\u00ebs gjat\u00eb viteve 1950-t\u00eb.<\/p>\n

U mor\u00ebm vesh q\u00eb m\u00eb 3 n\u00ebntor 2018, un\u00eb me z. John Lito t\u00eb shkonim tek apartamenti Repishti n\u00eb ora 1:00 PM. U tham\u00eb se do t\u00eb rrinim vet\u00ebm dy- tre or\u00eb dhe q\u00eb t\u00eb mos humbnim koh\u00eb me ngr\u00ebnie dreke, ne do ta kishim ngr\u00ebn\u00eb drek\u00ebn rrug\u00ebs. Dita e udh\u00ebtimit ishte e bukur me diell, prandaj mb\u00ebrrit\u00ebm 20 minuta para parashikimit. Ndal\u00ebm te nj\u00eb klub prej ku lajm\u00ebruam se jemi 10 minuta larg. Pastaj shkuam e trokit\u00ebm te dera.
\nDer\u00ebn na e hapi zonja Diana, bashk\u00ebshortja e Profesorit, nj\u00eb grua elegante me pamje t\u00eb \u00ebmb\u00ebl e fytyr\u00ebbukur, pa asnj\u00eb rudh\u00eb. Ishte bij\u00eb e familjes \u00c7ipi, emigrant\u00eb gjinokastrit\u00eb. Ajo kishte lindur n\u00eb Amerik\u00eb, por shqipen e fliste rrjedhsh\u00ebm. Bashk\u00ebshorti i saj, Profesori u ngrit nga kolltuku dhe na u afrua duke u mb\u00ebshtetur n\u00eb bastun. Ishte po ashtu i gjat\u00eb, i pakrrusur dhe elegant, por hap\u00ebsira pa flok\u00eb e kok\u00ebs i ishte zmadhuar, dhe m’u duk se kishte humbur mjaft pesh\u00eb…<\/p>\n

Mbasi u p\u00ebrsh\u00ebndet\u00ebm, zonja e sht\u00ebpis\u00eb na tregoi nj\u00eb divan nga e majta, ku ishte livingroom-i. Na ra n\u00eb sy lart\u00ebsia e tavanit dhe dritaret e m\u00ebdha prej nga vinte drita e diellit. Te divani u ul\u00ebm un\u00eb me Johnin, kurse Profesori u ul karshi nesh n\u00eb nj\u00eb kolltuk. Midis nesh ishte tavolina e mesit, ku zonja Repishti pas pak vendosi tre gota t\u00eb vogla, nj\u00eb shishe me raki dhe nj\u00eb en\u00eb kristali me disa \u00e7okolata. Ajo mbushi gotat me raki dhe na zgjati \u00e7okolatat dhe gotat e rakis\u00eb. Pas urimeve, ne burrat u ul\u00ebm, kurse zonja e sht\u00ebpis\u00eb u t\u00ebrhoq dhe kaloi n\u00eb ambjentet e kuzhin\u00ebs.<\/p>\n

N\u00eb fillim iu lut\u00ebm profesorit t\u00eb na tregonte di\u00e7ka p\u00ebr familjen e tij dhe arratisjen nga Shqip\u00ebria. M\u00ebsuam se familja Repishti ishte vendosur n\u00eb qytetin e Shkodr\u00ebs nga katundi Repisht i Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Madhe q\u00eb n\u00eb vitet 1750-t\u00eb; se kishte jetuar n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e vet q\u00eb nga viti 1803; se gjyshi i tij, Jusuf Repishti, kishte qen\u00eb nd\u00ebr veprimtar\u00ebt m\u00eb aktiv\u00eb t\u00eb Lidhjes s\u00eb Prizrenit dega e Shkodr\u00ebs; se ai kishte firmosur Memorandumin e Qershorit 1878 drejtuar kryeministrit t\u00eb Anglis\u00eb, Lord Dizraeli, p\u00ebr t\u00eb mbrojtur t\u00ebr\u00ebsin\u00eb e tokave shqiptare n\u00eb Kongresin e Berlinit; se babai i tij, Haf\u00ebz Ibrahim Repishti, ishte diplomuar n\u00eb Universitetin e Stambollit m\u00eb 1912 p\u00ebr teologji islame dhe drejt\u00ebsi, se kishte luftuar me forcat shqiptare vullnetare kund\u00ebr usht\u00ebris\u00eb s\u00eb Malit t\u00eb Zi gjat\u00eb rrethimit t\u00eb Shkodr\u00ebs nga n\u00ebntori 1912 deri n\u00eb mars 1913; se po ky intelektual kishte marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb l\u00ebvizjen politike t\u00eb viteve 1921 \u2013 1924 si pjes\u00ebtar i grupit politik Ora e Maleve t\u00eb At\u00eb Gjergj Fisht\u00ebs, Luigj Gurakuqit, etj, se ishte zgjedhur deputet i Shkodr\u00ebs n\u00eb vitet 1923 \u2013 1924 dhe se n\u00eb janar 1925 kaloi n\u00eb ilegalitet sepse si fanolist u d\u00ebnua me vdekje prej Ahmet Zogut t\u00eb sapoardhur n\u00eb pushtet. U kthye n\u00eb sht\u00ebpi n\u00eb n\u00ebntor t\u00eb atij viti, sepse u p\u00ebrfshi n\u00eb list\u00ebn e t\u00eb falurve nga amnistia q\u00eb shpalli presidenti Zog. Haf\u00ebz Ibrahimi vdiq nga keqtrajtimi i policis\u00eb fashiste italiane n\u00eb shtator 1943 duke l\u00ebn\u00eb t\u00eb ve bashk\u00ebshorten, Havan\u00eb, bij\u00ebn e fisit Bushati t\u00eb rrethuar nga gjasht\u00eb f\u00ebmij\u00eb jetim\u00eb. Djali i madh, Samiu, sa i kishte mbushur t\u00eb 18-at, i cili sapo kishte nd\u00ebrprer\u00eb studimet universitare q\u00eb ndiqte n\u00eb Firence p\u00ebr histori bash\u00ebkohore.<\/p>\n

K\u00ebtu filloi lufta ime me sigurue buk\u00ebn e goj\u00ebs p\u00ebr vete e familjen, vijoi Samiu t\u00eb rr\u00ebfente me z\u00ebrin e tij t\u00eb ul\u00ebt e me nj\u00eb shprehje dhimsurie n\u00eb fytyr\u00eb e mandej rifilloi: N\u00eb Liceuan ‘At\u00eb Gjergj Fishta’ kisha pas\u00eb shok\u00eb klase Androkli Kostallarin, Vasil Katin, Jorgji Sota, Koli Bozo, Rako Na\u00e7o, etj t\u00eb cil\u00ebt ishin lidhur me grupin komunist t\u00eb PKSh-s\u00eb, kurse Injac Toni, Luigj Toni, Hamdi Sokoli, etj ishin lidhur me Ballin Komb\u00ebtar. Un\u00eb me Eqrem Rusin merrnim pjes\u00eb n\u00eb aktivitetet antifashiste pa qen\u00eb t\u00eb lidhun me asnji grup partiak.<\/p>\n

Mbas janarit 1945, sapo u formue Drejtoria e Pun\u00ebve Botore n\u00eb Shkod\u00ebr u pun\u00ebsova aty deri m\u00eb 22 tetor 1946, kur m\u00eb arrestuan \u201cp\u00ebr veprimtari kund\u00ebr pushtetit\u201d. Quajt\u00ebn veprimtari kund\u00ebr pushtetit k\u00ebrkes\u00ebn q\u00eb bana me disa shok\u00eb bashkmoshatar\u00eb q\u00eb votimet t\u00eb ishin votime t\u00eb lira e shum\u00ebpartiake. N\u00eb qelit\u00eb e Hetuesis\u00eb s\u00eb Shkodr\u00ebs m’u ban\u00eb tortura shnjer\u00ebzore. Harrojsha gjith\u00eb njer\u00ebzit dhe nga dhimbjet e shumta i lutesha Zotit t\u00eb ma merrte shpirtin p\u00ebr me shp\u00ebtue. Mbas 14 muej torturash u d\u00ebrgova n\u00eb burg. Vitet e burgut i kalova n\u00eb kampet e pun\u00ebve t\u00eb detyrueme, n\u00eb Beden, Maliq, Myzeqe, aeroporti pran\u00eb Ur\u00ebs Vajgurore dhe aeroporti i Rinasit. N\u00eb prill t\u00eb vitit 1949, internuen nan\u00ebn, motr\u00ebn 14 vje\u00e7 dhe v\u00ebllain 11 vje\u00e7 n\u00eb Berat e ma tej i \u00e7uen n\u00eb kampin fam\u00ebkeq Veliqot, Tepelen\u00eb. T\u00eb tilla rrethana familjare shum\u00eb shqet\u00ebsuese m\u00eb shkaktonin dhimbje dhe m\u00ebrzi t\u00eb madhe. Dita m\u00eb dukej e gjat\u00eb sa nji jav\u00eb e java sa nji muej e mueji sa nji vit. K\u00ebsaj radhe, si viktim\u00eb e diktatur\u00ebs komuniste, vuejta shum\u00eb ma tep\u00ebr sesa kisha vuejt ma par\u00eb si viktim\u00eb e diktator\u00ebs fashiste edhe sesa vojta m\u00eb von\u00eb n\u00eb Jugosllavin\u00eb titiste.<\/p>\n

John-i e pyeti se si mundi t\u00eb largohej nga Jugosllavia p\u00ebr n\u00eb Per\u00ebndim, kur midis shtetit shqiptar e atij jugosllav zbatohej marr\u00ebveshja p\u00ebr dor\u00ebzimin e t\u00eb arratisurve. Samiu sqaroi se gjat\u00eb koh\u00ebs q\u00eb ishte n\u00eb burgun incommunicado n\u00eb Jugosllavi, d\u00ebgjoi se e kthyen n\u00eb Shqip\u00ebri nj\u00eb t\u00eb d\u00ebnuar, i cili kur u pyet pse ishte arratisur nga Shqip\u00ebria, kishte th\u00ebn\u00eb se ishte arratis\u00eb sepse donte t\u00eb shkonte n\u00eb Amerik\u00eb.<\/p>\n

Kur e kishin marr\u00eb Samiun n\u00eb pyetje disa her\u00eb, ai gjithnj\u00eb kishte ngulur k\u00ebmb\u00eb dhe u kishte th\u00ebn\u00eb se ishte arratisur mbasi donte t\u00eb vazhdonte studimet e larta n\u00eb Zagreb. I than\u00eb se mund ta d\u00ebrgonin p\u00ebr t\u00eb vijuar studimet n\u00eb Beograd, por ai u thoshte se n\u00eb Zgreb gjuha s\u00ebrbo-kroate m\u00ebsohet me alfabetin latin dhe se ai e kishte v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb m\u00ebsonte alfabetin cirilik, q\u00eb zbatohej n\u00eb Serbi. K\u00ebshtu, mbas nj\u00eb viti e d\u00ebrguan n\u00eb Zagreb p\u00ebr t\u00eb vijuar studimet. K\u00ebtu vijoi nj\u00eb kurs p\u00ebr m\u00ebsimin e gjuh\u00ebs dhe \u00eb tej gjeti mund\u00ebsin\u00eb t\u00eb arratisej n\u00eb Itali ku jetoi n\u00eb disa kampe refugjat\u00ebsh derisa fitoi t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr t\u00eb shkuar n\u00eb ShBA si refugjat politik.<\/p>\n

Pasi mori frym\u00eb disi thell\u00eb, tha, duke par\u00eb nga John-i:
\nPara se me fol\u00eb p\u00ebr bab\u00ebn tuej, t\u00eb ndjerin Milto Lito, due me ju tregue nji episod t\u00eb nji heroi, ndihm\u00ebn e sakrific\u00ebn e t\u00eb cilit nuk mund ta harroj sa t\u00eb jem gjall\u00eb.
\nMbas 10 vjet burgimi, kur po m\u00eb afrohej koha e lirimit, bashkvuejt\u00ebsi Muho Seit Toshi prej Vithgare t\u00eb An\u00ebs s\u00eb Malit, m\u00eb tha n\u00eb intimitet: ‘Edhe un\u00eb shum\u00eb shpejt kam me u lirue. Po deshe me kalue kufinin p\u00ebr me shkue jasht\u00eb, eja m\u00eb tako \u00e7do dit\u00eb te pazari i Shkodr\u00ebs<\/em>‘.<\/p>\n

Un\u00eb nuk e mora seriozisht propozimin e tij, mbasi midis nesh nuk kishim shum\u00eb miqsi. Mir\u00ebpo mbasi dola nga burgu n\u00eb korrik 1956, gjendja e familjes sime ishte e mjerueshme. Nana dhe motra punojshin n\u00eb pun\u00eb t\u00eb randa krahu. Edhe mue m’u dha pun\u00eb me hap kanale, me ba lla\u00e7, e pun\u00eb tjera pak t\u00eb pagueme. Nji dit\u00eb erdhi p\u00ebr vizit\u00eb te sht\u00ebpia jon\u00eb nji kushrini yn\u00eb e m\u00eb tha: ‘D\u00ebgjova se Sigurimi, ata q\u00eb dalin prej burgut dhe nuk martohen menjiher\u00eb, do t’i arrestoj\u00eb p\u00ebrs\u00ebri, sepse dyshon se ata duen t\u00eb arratisen, ose t\u00eb bajn\u00eb pun\u00eb sabotuese’. K\u00ebto fjal\u00eb m\u00eb soll\u00ebn n\u00eb mendje propozimin e Muho Toshit. U lidha me t\u00eb dhe me ndihm\u00ebn e tij munda t\u00eb realizoja arratisjen time. Mir\u00ebpo n\u00eb k\u00ebt\u00eb histori ka dy momente shum\u00eb prek\u00ebse q\u00eb nuk mund t’i harroj, dhe sa her\u00eb i kujtoj m\u00eb shtohet respekti p\u00ebr at\u00eb burr\u00eb trim e t\u00eb bes\u00ebs, por edhe p\u00ebr popullin ton\u00eb q\u00eb ka nxjerr\u00eb nga gjiri i vet t\u00eb till\u00eb heronj. Kur shkuem te vendi af\u00ebr lumit Buna, Muhua m\u00eb sqaroi se si do t\u00eb takoheshim dit\u00ebn e nes\u00ebrme p\u00ebr t\u00eb realizue arratisjen. Un\u00eb e pyeta a kishte dhe ai nj\u00eb revolver si un\u00eb. Kur m\u00eb tha se kishte dhe ai, i thash\u00eb se ato q\u00eb kisha heq\u00eb n\u00eb hetuesi e n\u00eb burg nuk doja t’i jetoja dhe nji her\u00eb, prandaj isha i vendos\u00eb mos me ra gjall\u00eb n\u00eb duert e rojeve tan\u00eb. N\u00eb rast se rojet na diktojn\u00eb un\u00eb do t\u00eb vras veten, por n\u00eb qoft\u00eb se revolveri im nuk m\u00eb mbaron pun\u00eb, ti duhet t\u00eb m\u00eb vras\u00ebsh pa tjet\u00ebr. Betomu!<\/p>\n

Muhua u mendue pak dhe me kok\u00ebn e ulun tha solemnisht: ‘As un\u00eb, as ti nuk do t\u00eb dor\u00ebzohemi gjall\u00eb’. Dhe tue m\u00eb shtri dor\u00ebn, shtoi: ‘T\u00eb jap bes\u00ebn!’ E shtr\u00ebngova at\u00eb dor\u00eb q\u00eb pranonte me m\u00eb vra p\u00ebr t\u00eb m\u00eb shp\u00ebtue nga torturat q\u00eb mund t\u00eb p\u00ebsoja n\u00eb hetuesi e burg… Ky solidaritet i njer\u00ebzve t\u00eb shtypun m\u00eb bani t\u00eb ndjehesha i \u00e7liruem. Ky solidaritet m’u duk si vula e fisnik\u00ebris\u00eb s\u00eb kombit ton\u00eb…<\/p>\n

Momenti i dyt\u00eb ndodhi t\u00eb nes\u00ebrmen pasi e kaluem gardhin e kufinit. Muhua m\u00eb tha: ‘Shko tani e dor\u00ebzohu te posta jugosllave, kurse un\u00eb po kthehem, sepse m\u00eb duhet t\u00eb rregulloj prind\u00ebrit dhe disa pun\u00eb. Edhe un\u00eb do t\u00eb vij n\u00eb Amerik\u00eb, por mbas dy vjet\u00ebsh.
\nGjat\u00eb atyne dy vjetve, Muho Toshi ndihmoi dhe nand\u00eb shkodran\u00eb t\u00eb tjer\u00eb me kalue kufinin, por kur tentoi me kalue vet\u00eb m\u00eb 1961, rojet e diktuen dhe e vran\u00eb. K\u00ebt\u00eb hero t\u00eb heshtun q\u00eb rrezikoi jet\u00ebn e vet p\u00ebr mue dhe nand\u00eb shkodran\u00eb t\u00eb tjer\u00eb nuk mund ta harroj kurr\u00eb. Ai la gruen dhe dy jetim\u00eb…<\/p>\n

Me shamin\u00eb e bardh\u00eb i fshiu lot\u00ebt dhe pasi kreu nj\u00eb frym\u00ebmarrje t\u00eb thell\u00eb, disi i \u00e7liruar, filloi t\u00eb fliste p\u00ebr bashk\u00ebvuajt\u00ebsin Milto Lito.
\nTha se me Milton nuk ishte njohur gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb hetuesis\u00eb, sepse at\u00eb periudh\u00eb e kishin kaluar n\u00eb koh\u00eb t\u00eb ndryshme. Kishin qen\u00eb bashk\u00eb n\u00eb kampin e Maliqit, ku punonin p\u00ebr tharjen e k\u00ebnet\u00ebs. Theksoi se Miltua ishte nj\u00eb burr\u00eb i urt\u00eb. Shihte pun\u00ebn e vet dhe nuk afrohej me njer\u00ebzit, nuk hapte kurr\u00eb muhabet. As ndihm\u00eb nuk k\u00ebrkonte, gjithshka e zgjidhte vet\u00eb. P\u00ebr shkak t\u00eb karakterit t\u00eb tij t\u00eb t\u00ebrhequr, Samiu tha se nuk kishte pasur rast t\u00eb miq\u00ebsohej me t\u00eb.<\/p>\n

K\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb jete, Miltua e kishte zgjedhur p\u00ebr arsye se nuk donte t\u00eb binte viktim\u00eb e informator\u00ebve, t\u00eb cil\u00ebt ato q\u00eb d\u00ebgjonin i raportonin n\u00eb komand\u00eb, e komanda ua shtonte t\u00eb d\u00ebnuarve vitet e burgut. P\u00ebr ta maskuar shkakun e v\u00ebrtet\u00eb, Miltua thoshte se rrinte larg njer\u00ebzve sepse ishte miop i theksuar dhe u tregonte syzet me numur t\u00eb madh duke th\u00ebn\u00eb: ‘Po m’u thyen k\u00ebto, nuk punoj dot. Njer\u00ebzit b\u00ebjn\u00eb lodra t\u00eb ndryshme dhe syzet e mia jan\u00eb prej qelqi e mund t\u00eb thyhen.’<\/p>\n

Pastaj, Profesori, tregoi sesi mbas daljes nga burgu, u njoh me v\u00ebllain e Miltos, me doktor Spiro Liton, specialistin pneumatolog, t\u00eb cilin e k\u00ebrkoi p\u00ebr t\u00eb vizituar kunatin, burrin e motr\u00ebs s\u00eb madhe, q\u00eb vuante nga tuberkulozi, s\u00ebmundje shum\u00eb e p\u00ebrhapur n\u00eb at\u00eb koh\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb ushqimit t\u00eb pak\u00ebt.<\/p>\n

Pasi doktori m\u00eb la or\u00ebn e vizit\u00ebs, shtoi Samiu, i thash\u00eb n\u00eb vend t\u00eb lamtumir\u00ebs: ‘Miltua asht mir\u00eb’. Ai hapi syt\u00eb dhe m\u00eb pyeti: Ku e dini ju? E un\u00eb iu p\u00ebrgjigja: K\u00ebto dit\u00eb kam dal\u00eb prej asaj sht\u00ebpie. Mos keni merak se vllau juej asht shum\u00eb i kujdessh\u00ebm dhe nuk ka me p\u00ebsue ndonji rid\u00ebnim, ka me ardh\u00eb shpejt n\u00eb sht\u00ebpi.<\/p>\n

Pasi e vizitoi kunatin dhe na dha k\u00ebshilla si me e trajtue, m\u00eb tha se donte t\u00eb pinte kafe me mue dhe m\u00eb porositi se kur ta shifsha te ‘Kafe e Madhe’ t\u00eb shkojsha e t\u00eb ulesha te tavolina e tij, pa \u00e7a kok\u00ebn se kush do t’ ishte me te.<\/p>\n

Mir\u00ebpo pas nja dy dit\u00ebsh, kur po kaloja para Kafes s\u00eb Madhe pash\u00eb Dr. Liton me shefin e Deg\u00ebs s\u00eb Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme, gjeneral Hilmi Seitin, tue pi kafe. Ula kok\u00ebn dhe u largova. T\u00eb nes\u00ebrmen, Doktori ishte me do miq tjer\u00eb e un u futa mbenda. Sa m\u00eb pa ma bani me dor\u00eb e un shkova u ula te tavolina e tij.<\/p>\n

M\u00eb pyeti p\u00ebr kunatin a kishte ndonji p\u00ebrmir\u00ebsim dhe pastaj sqaroi se shefi i Deg\u00ebs s\u00eb Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme dhe sigurimsa t\u00eb tjer\u00eb e qirasshin me kafe sepse ia kishin nevoj\u00ebn p\u00ebr me ua kurue njer\u00ebzit e fisit t\u00eb tyne. Mesa dukej m\u00eb kishte pa dit\u00ebn e maparshme kur kalova para kafes e nuk hyna mbrenda…<\/p>\n

M\u00eb tej Johni e pyeti p\u00ebr familjen e f\u00ebmij\u00ebt dhe Profesori sqaroi se familja e tij ka dy f\u00ebmij\u00eb, djalin Daren Repishti mjek t\u00eb specializuar n\u00eb radiologji, sot shef pavioni n\u00eb spitalin Norton Louisville KY dhe vajz\u00ebn Ava Safir ish-avokate pran\u00eb administrat\u00ebs s\u00eb Major Giuliani-t, sot e kualifikuar si \u201cnutritionist’ punon p\u00ebr t\u00eb ndihmuar pacient\u00ebt n\u00eb dietat ushqimore. T\u00eb dy kan\u00eb f\u00ebmij\u00eb t\u00eb rritur, student\u00eb e disa n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie pune. Daren ka tre f\u00ebmij\u00eb: djalin Bryan, i cili ka mbauar Central College KY dhe punon si bankier, vajz\u00ebn Julia q\u00eb ka mbaruar Kentucky University p\u00ebr pedagoge e gjuh\u00ebs angleze, dhe vajz\u00ebn e dyt\u00eb Nicole studente e vitit t\u00eb tret\u00eb n\u00eb Ohio State University ku studion p\u00ebr histori e marr\u00ebdh\u00ebnie nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Kurse vajza Ava, ka dy f\u00ebmij: vajz\u00ebn Audrey, nx\u00ebn\u00ebse n\u00eb gjimnazin Laurenceville pran\u00eb Princeton University dhe djalin Alexander, student i vitit t\u00eb tret\u00eb n\u00eb Ridgefield Academy.
\nNdjehemi plot\u00ebsisht t\u00eb bekuem, tha n\u00eb fund profesori dhe shtoi, k\u00ebt apartament ku banojm\u00eb prej dhjet\u00eb vjet\u00ebsh pran\u00eb vajz\u00ebs, na e ka ba dhurat\u00eb djali.<\/p>\n

M\u00eb tej u foli shkurt p\u00ebr pasionin dhe veprimtarin\u00eb e tij lidhur me mbrojtjen e t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut, p\u00ebr krijimin dhe veprimtarin\u00eb e tij si an\u00ebtar i shoq\u00ebris\u00eb Rinia Shqiptare Kosovare n\u00eb Bot\u00ebn e Lir\u00eb (RShKBL); si bashk\u00ebthemelues dhe drejtor ekzekutiv (1986 \u2013 1992) i shoq\u00ebris\u00eb American Albanian Civic League (AACL \/ Liga Qytetare Shqiptaro-Amerikane) me drejtues politikanin Dio Guardi; si bashk\u00ebkrijues dhe kryetar i par\u00eb (1996 \u2013 1998) i shoq\u00ebris\u00eb lobiste Natcional Albanian American Council (NAAK), etj, veprimtari p\u00ebr t\u00eb cilat ai m\u00eb dha dhe disa materiale t\u00eb shkruar.<\/p>\n

Kur biseda po i afrohej fundit, zonja e sht\u00ebpis\u00eb, pa b\u00ebr\u00eb zhurm\u00eb e pa r\u00ebn\u00eb n\u00eb sy, kishte shtruar te diningroom-i tavolin\u00ebn me keke, fruta e pije freskuese e na ftoi t\u00eb kalonim atje. Un\u00eb shfryt\u00ebzova rastin p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb disa foto, si kujtim.
\nN\u00eb ora 4:00 PM u ndam\u00eb me d\u00ebshir\u00ebn p\u00ebr t’u takuar s\u00ebrisht gjat\u00eb pranver\u00ebs s\u00eb ardhshme…<\/p>\n

N\u00eb Kongresin Amerikan k\u00ebrkohet mbrojtja e shqiptar\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs<\/strong><\/p>\n

M\u00eb 1948, mbasi J. B. Titua, udh\u00ebheq\u00ebsi i Republik\u00ebs Federative Socialiste t\u00eb Jugosllavis\u00eb, u grind me J. V. Stalinin, udh\u00ebheq\u00ebsin e Bashkimit Sovjetik, ShBA-t\u00eb e mb\u00ebshtet\u00ebn Jugosllavin\u00eb si nj\u00eb aleat t\u00eb preferuar. P\u00ebrmes ndihmave amerikane e t\u00eb vendeve t\u00eb tjera per\u00ebndimore n\u00eb k\u00ebt\u00eb shtet multietnik u p\u00ebrmir\u00ebsua shum\u00eb gjendja ekonomike e vendit. Po ashtu u p\u00ebrmir\u00ebsuan dhe marr\u00ebdh\u00ebniet midis popujve sllav\u00eb q\u00eb jetonin aty. Mir\u00ebpo politika liberale e \u201cbashkim-vllaz\u00ebrimit\u201d q\u00eb zbatohej midis popujve sllav\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj federate, u zbatua n\u00eb nj\u00eb nivel shum\u00eb t\u00eb ul\u00ebt ndaj shqiptar\u00ebve q\u00eb u ishin dh\u00ebn\u00eb padrejt\u00ebsisht shtetit serb e atij malazes q\u00eb m\u00eb 1913-\u00ebn.<\/p>\n

Populli shqiptar tashm\u00eb, brenda k\u00ebsaj federate, jetonte i ndar\u00eb administrativisht si minoritet n\u00eb Republik\u00ebn e S\u00ebrbis\u00eb, n\u00eb at\u00eb t\u00eb Malit t\u00eb Zi dhe n\u00eb at\u00eb t\u00eb Maqedonis\u00eb. Ishte krijuar dhe nj\u00eb krahin\u00eb e quajtur Krahina Autonome e Kosov\u00ebs dhe e Metohis\u00eb, e cila p\u00ebrb\u00ebnte nj\u00eb nj\u00ebsi administrative t\u00eb varrur drejtp\u00ebrdrejt nga Republika e Serbis\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb krahin\u00eb shqiptar\u00ebt, duke p\u00ebrb\u00ebr\u00eb shumic\u00ebn d\u00ebrmuese, g\u00ebzonin disa t\u00eb drejta m\u00eb shum\u00eb se shqiptar\u00ebt q\u00eb jetonin si minoritet n\u00eb Serbi, Mal t\u00eb Zi e Maqedoni. Me pak fjal\u00eb populli shqiptar n\u00eb Jugosllavi shihej e trajtohej si popull i dor\u00ebs s\u00eb dyt\u00eb, me t\u00eb drejta m\u00eb t\u00eb pakta se popujt e tjer\u00eb t\u00eb federat\u00ebs edhe pse ai ishte banor autokton n\u00eb trojet e veta q\u00eb nga koha e Dardanis\u00eb antike. Ai quhej dhe trajtohej si popull i ardhur prej Shqip\u00ebris\u00eb, me prapamendimin djall\u00ebzor q\u00eb nj\u00eb dit\u00eb t\u00eb d\u00ebbohej e t\u00eb kthehej te vendi i origjin\u00ebs…<\/p>\n

Sami Repishti mbas ardhjes n\u00eb ShBA, prill 1962, filloi t\u00eb merrej me p\u00ebrvet\u00ebsimin e anglishtes dhe shkollimin e tij n\u00eb universitet. Ende pa u b\u00ebr\u00eb qytetar amerikan (American Citizen), ai filloi t\u00eb interesohej p\u00ebr gjendjen e komunitetit shqiptar, u b\u00eb an\u00ebtar i Federat\u00ebs Vatra dhe filloi t\u00eb mendoj\u00eb si t\u00eb ndihmoj\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsimin e gjendjes s\u00eb popullit shqiptar q\u00eb jetonte n\u00ebn zgjedh\u00ebn komuniste n\u00eb Shqip\u00ebri dhe pjes\u00ebs tjet\u00ebr t\u00eb tij q\u00eb trajtohej si popull i dor\u00ebs s\u00eb dyt\u00eb n\u00eb Jugosllavi.<\/p>\n

N\u00eb prill t\u00eb vitit 1965 Kongresi Amerikan organizoi nj\u00eb seanc\u00eb d\u00ebgjimore (Hearings) mbi gjendjen e popujve n\u00eb bot\u00ebn komuniste. Administrata e Kongresit Amerikan i d\u00ebrgoi nj\u00eb ftes\u00eb Komitetit Shqip\u00ebria e Lir\u00eb p\u00ebr t\u00eb d\u00ebrguar nj\u00eb person q\u00eb t\u00eb jepte d\u00ebshmi p\u00ebr gjendjen e popullit shqiptar. Prof. Nexhar Peshk\u00ebpia, personalitet politik i p\u00ebrgatitur dhe njeri serioz, propozoi q\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb problem t\u00eb d\u00ebrgohej Sami Repishti, edhe pse nuk ishte an\u00ebtar i Komitetit Shqip\u00ebria e Lir\u00eb, por e njihte m\u00eb mir\u00eb se t\u00eb tjer\u00ebt situat\u00ebn e popullit shqiptar ku ai kishte vuajtur burg para pak vitesh. Samiu pranoi dhe foli jo vet\u00ebm p\u00ebr gjendjen e r\u00ebnd\u00eb t\u00eb popullit shqiptar n\u00ebn zgjedh\u00ebn komuniste, por edhe p\u00ebr gjendjen e popullit shqiptar n\u00eb Jugosllavi, ku ai trajtohej si popull i dor\u00ebs s\u00eb dyt\u00eb dhe i mohoheshin shum\u00eb t\u00eb drejta. Ndaj fol\u00ebsit u krijua nj\u00eb atmosfer\u00eb armiq\u00ebsore, sepse ai guxoi t\u00eb kritikonte politik\u00ebn e brendshme t\u00eb Jugosllavis\u00eb, nj\u00eb shteti aleat.<\/p>\n

Kryetari i Komisionit, kongresisti Lee Hamilton, si ka sqaruar vet\u00eb Samiu n\u00eb nj\u00eb arkull, iu drejtua: Zoti Repishti, Shqip\u00ebria na sulmon 7 dit\u00eb n\u00eb jav\u00eb me radio dhe shtyp. Asht\u00eb nji fat p\u00ebr t\u00eb, q\u00eb ne nuk dijm\u00eb shqip me lexue e kuptue k\u00ebto shamje t\u00eb p\u00ebrditshme. Presidenti Tito asht mik i yni. Ju vini k\u00ebtu e k\u00ebrkoni q\u00eb ne t\u00eb marrim q\u00ebndrim kund\u00ebr Titos, nji mik, e t\u00eb p\u00ebrkrahim k\u00ebrkesat e Shqip\u00ebris\u00eb. Nuk mund ta bajm\u00eb k\u00ebt\u00eb. (Gazeta Dielli, N.Y, December 2018, f. 32<\/em>)<\/p>\n

I prekur n\u00eb sed\u00ebr, Samiu iu p\u00ebrgjigj se ai nuk donte t\u00eb b\u00ebnte politik\u00eb, por si aktivist i t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut, k\u00ebrkoi ndihm\u00ebn e Kongresit Amerikan q\u00eb shtypja e popullit shqiptar n\u00eb Shqip\u00ebri dhe Kosov\u00eb t\u00eb pushonte. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb, tha ai me guxim, un\u00eb ngul kamb\u00eb.
\nKy fjalim i Sami Repishtit ishte artikulimi i par\u00eb n\u00eb Kongresin Amerikan p\u00ebr t\u00eb mbrojtur t\u00eb drejtat e popullit shqiptar t\u00eb Kosov\u00ebs, por atmosfera e miq\u00ebsis\u00eb midis ShBA-ve dhe Federat\u00ebs Jugosllave nuk lejonte t\u00eb merrej seriozisht problemi i gjendjes s\u00eb popullit shqiptar n\u00eb Jugosllavi. Kjo situat\u00eb filloi t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsohej nga fillimi i viteve 1970-t\u00eb, kur u forcua puna propagandistike e shoq\u00ebris\u00eb Rinia Shqiptare Kosovare n\u00eb Bot\u00ebn e Lir\u00eb (RShKBL), dhe sidomos pasi u firmos Akti Final i Helsinki-t m\u00eb 1975 p\u00ebr mbrojtjen e t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut, dhe pasi u krijua American-Albanian Civic League (AACL \/ Lidhja Qytetare Amerikano-Shqiptare) m\u00eb 1986 prej politikanit me origjin\u00eb arb\u00ebreshe, ish-kongresistit Jozeph Dio Guardi. Kjo organizat\u00eb e ngriti disa her\u00eb k\u00ebt\u00eb problem n\u00eb Kongresin Amerikan me an\u00eb t\u00eb kongresist\u00ebve Tom Lantosh, Eliot Engel dhe senatorit Robert (Bob) Dole \u2013 kandidat p\u00ebr Presidentdhe senatorit . Sami Repishti sh\u00ebrbeu si drejtor ekzekutiv i k\u00ebsaj organizate politike. N\u00eb vitin 1996, ky veprimtar themeloi shoq\u00ebrin\u00eb National Albanian American Council (NAAC \/ K\u00ebshilli Komb\u00ebtar Shqiptaro Amerikan (KKShA) si shoq\u00ebri lobiste n\u00eb Washington DC, kryesisht p\u00ebr t\u00eb mbrojtur t\u00eb drejtat e popullit shqiptar t\u00eb Kosov\u00ebs nga shtypja e Slobodan Miloshevi\u00e7it.<\/p>\n

Truri i shoq\u00ebris\u00eb Rinia Shqiptare Kosovare n\u00eb Bot\u00ebn e Lir\u00eb<\/strong><\/p>\n

Nacionalisti shqiptar, Tahir Curran Kernaja, i cili para se t\u00eb vinte n\u00eb ShBA-t\u00eb (1962) kishte p\u00ebrjetuar burg dhe internim n\u00eb Shqip\u00ebri dhe tortura \u00e7njer\u00ebzore n\u00eb Jugosllavi, n\u00eb vitet 1963-1964 filloi t\u00eb fliste posht\u00eb e lart midis emigrant\u00ebve shqiptar\u00eb t\u00eb New Yorku-t p\u00ebr shtypjen e popullit shqiptar n\u00eb Jugosllavi e sidomos n\u00eb Kosov\u00eb. Pas demostratave q\u00eb shp\u00ebrthyen n\u00ebp\u00ebr komuna t\u00eb ndryshme t\u00eb Kosov\u00ebs gjat\u00eb muajit n\u00ebntor 1968, t\u00eb cilat arrit\u00ebn kulmin me demonstrat\u00ebn e 27 n\u00ebntorit t\u00eb student\u00ebve n\u00eb Prishtin\u00eb, Besian\u00eb, Ferizaj dhe Gjilan, Tahir Kerrnaja u takua me ish-bashk\u00ebvuajt\u00ebsin e tij t\u00eb burgut t\u00eb Shkodr\u00ebs Sami Repishtin, v\u00ebllez\u00ebrit Sergio e John Bitici dhe Prof. Rexhep Krasniqin p\u00ebr t\u00eb krijuar nj\u00eb b\u00ebrtham\u00eb atdhetar\u00ebsh me t\u00eb cil\u00ebt t\u00eb fillohej lufta e organizuar propagandistke n\u00eb New York p\u00ebr t\u00eb popullarizuar shtypjen e r\u00ebnd\u00eb q\u00eb i b\u00ebhej popullit shqiptar n\u00eb Kosov\u00eb dhe p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar mbrojtjen e t\u00eb drejtave t\u00eb tyre. Q\u00eb n\u00eb fillim, me propozim t\u00eb Rexhep Krasniqit, grupit iu dha emri Rinia Shqiptare Kosovare n\u00eb Bot\u00ebn e Lir\u00eb (RShKBL). Shpejt u zgjerua edhe me pjes\u00ebmarrjen e Prof. Peter Priftit dhe Dr. Safete Juka, e m\u00eb von\u00eb u bashkua dhe Maliq Arifaj, i cili u zgjodh sekretar ekzekutiv.<\/p>\n

Pun\u00ebn organizative, at\u00eb t\u00eb botimit dhe t\u00eb shp\u00ebrndarjes s\u00eb materialeve (artikuj, pamflete, memorandume, lajme, etj) e kryenin Tahir Curran Kernaja, Maliq Arifaj, Kujtim Zherka, Merxhan Hyseni, v\u00ebllez\u00ebrit Sergio e John Bitici, etj. Adresa e banimit t\u00eb Tahirit p\u00ebrdorej si adres\u00eb e shoq\u00ebris\u00eb. Kurse Maliq Arifaj firmoste shumic\u00ebn e shkrimeve, nd\u00ebrsa autor\u00ebt e v\u00ebrtet\u00eb nuk e sh\u00ebnonin emrin e tyre n\u00eb fund t\u00eb shkrimeve. V\u00ebllez\u00ebrit Sergio dhe John Bitici krahas pun\u00ebs organizative mbulonin dhe shpenzimet e botimit t\u00eb shkrimeve trakte, si dhe shpenzimet e shp\u00ebrndarjes me post\u00eb t\u00eb tyre n\u00ebp\u00ebr zyra, ambasada t\u00eb ndryshme dhe miq n\u00ebp\u00ebr bot\u00eb. Tahir Kernaja me dy nipat e tij, bashk\u00eb me vajz\u00ebn e madhe t\u00eb Sergios i shp\u00ebrndanin traktet te dera e godin\u00ebs s\u00eb OKB-s\u00eb duke ua dh\u00ebn\u00eb n\u00eb dor\u00eb atyre q\u00eb hynin e delnin aty, politikan\u00eb e zyrtar\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm, si dhe n\u00ebp\u00ebr vende ku kishte grumbullim njer\u00ebzish.<\/p>\n

Profesor Sami Repishti midis grupit intelektual t\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00eb prej tij, Prof. Peter Priftit, Dr. Safete Juk\u00ebs dhe Prof. Rexhep Krasniqit, ishte personi q\u00eb hartoi gati 90 % t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb shkrimeve, qofshin artikuj, memorandume, komente, etj. Pik\u00ebrisht p\u00ebr faktin se ai ishte prodhimtari m\u00eb i madh dhe m\u00eb cil\u00ebsor i shkrimeve, guxojm\u00eb ta quajm\u00eb Truri i shoq\u00ebris\u00eb RShKBL. Duke i dh\u00ebn\u00eb k\u00ebtij veprimtari k\u00ebt\u00eb epitet, nuk n\u00ebnvler\u00ebsojm\u00eb pun\u00ebn e bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj shoq\u00ebrie, sespse truri n\u00eb nj\u00eb organiz\u00ebm, v\u00ebrtet \u00ebsht\u00eb organi m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm, por ai nuk mund t\u00eb funksionoj\u00eb pa ndihm\u00ebn q\u00eb merr prej organeve t\u00eb tjera si zemra, veshkat, mushk\u00ebrit\u00eb, stomaku, etj. Edhe shprehja jon\u00eb popullore Trimi i mir\u00eb me shok\u00eb shum\u00eb, tregon se veprimtari \/ luft\u00ebtari i arrin rezultatet jo I vet\u00ebm, por duke bashk\u00ebpunuar e luftuar me shum\u00eb shok\u00eb.<\/p>\n

Duke par\u00eb ecurin\u00eb e rritjes s\u00eb p\u00ebrpjekjeve kund\u00ebr shtypjes s\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb popullit shqiptar t\u00eb Kosov\u00ebs n\u00eb politik\u00ebn amerikane q\u00eb nga puna e gjat\u00eb dhe e pand\u00ebrprer\u00eb e hartimit, botimit e shp\u00ebrndarjes s\u00eb trakteve t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb RShKBL, te krijimi dhe veprimtaria e organizatave lobiste Lidhja Qytetare Shqiptaro Amerikane (1986) dhe K\u00ebshilli Komb\u00ebtar Shqiptaro Amerikan (1996), nuk ka pse t\u00eb mos shohim se ka nj\u00eb lidhje n\u00eb k\u00ebt\u00eb proces, ku ndikimi i pun\u00ebs s\u00eb k\u00ebsaj shoq\u00ebrie si nism\u00ebtare nuk mund t\u00eb anashkalohet. Pra shoq\u00ebris\u00eb RShKBL, edhe pse nuk u regjistrua si organizat\u00eb zyrtare, sepse ashtu mbrohej nga zbulimi jugosllav, e ai shqiptar q\u00eb ishin prezent n\u00eb New York, i duhet njohur merita e nism\u00ebtares s\u00eb k\u00ebsaj lufte dhe i duhet dh\u00ebn\u00eb vler\u00ebsimi i merituar. Efektivitetin e aktivitetit t\u00eb k\u00ebsaj shoq\u00ebrie ndaj politik\u00ebs jugosllave e ka njohur dhe e ka v\u00ebn\u00eb n\u00eb dukje Sinan Hasani gjat\u00eb viteve 1984 \u2013 1989 kur ishte zgjedhur kryetar i Presidenc\u00ebs Jugosllavise me rrotacion. Ai pati th\u00ebn\u00eb disa her\u00eb: Organizata ‘Rinia Shqiptare Kosovare n\u00eb Bot\u00ebn e Lir\u00eb’ \u00ebsht\u00eb m\u00eb e rrezikshmja p\u00ebr ne, sepse shp\u00ebrndan materialet e veta armiq\u00ebsore para OKB-s\u00eb dhe informon gjith\u00eb bot\u00ebn mbi gjendjen n\u00eb Kosov\u00eb’.<\/p>\n

Ndon\u00ebse pa i p\u00ebrmendur me em\u00ebr shoq\u00ebrit\u00eb RShKBL, AACL, NAAC, etj edhe njoh\u00ebsi i mir\u00eb i politik\u00ebs s\u00eb jashtme t\u00eb ShBA-ve, ish-ambasadori amerikan n\u00eb Tiran\u00eb, z. William E. Ryerson n\u00eb letr\u00ebn q\u00eb i d\u00ebrgoi Profesor Repishtit m\u00eb 6 shtator 2001, e ka shprehur r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e veprimtaris\u00eb s\u00eb an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb k\u00ebtyre shoq\u00ebrive:<\/p>\n

I nderuemi Sami
\n\u201c\u2026 Pa dyshim merita p\u00ebr lirimin e Kosov\u00ebs i takon Sekretares [s\u00eb shtetit] M. Albright, q\u00eb pati urt\u00ebsin\u00eb me p\u00ebrkrah\u00eb at\u00eb q\u00eb ishte e drejt\u00eb si dhe aft\u00ebsis\u00eb s\u00eb saj me bind\u00eb \u201cboss-in\u201d [Presidentin Clinton] dhe koleg\u00ebt e tij me veprue e jo me u kufizue n\u00eb deklarata pa efekt. Megjithat\u00eb, kjo nuk do t\u00eb dilte me sukses sikur ju, dhe t\u00eb tjer\u00eb si ju, t\u00eb mos kishin shpenzue vite t\u00eb gjata sidomos me edukimin e publikut amerikan dhe akoma ma me rand\u00ebsi me edukimin e udh\u00ebheq\u00ebsve tan\u00eb [amerikan\u00eb] mbi problemin serioz q\u00eb paraqiste shtypja serbe n\u00eb kurriz t\u00eb shqiptar\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs… (Dielli, NY December 2018, f. 33. Tekstin e kemi cituar sipas p\u00ebrkthimit shqip t\u00eb b\u00ebr\u00eb prej z. Sami Repishti.) Rreshtat me shkronja t\u00eb nxira i theksuam ne me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb vem\u00eb n\u00eb dukje faktin se politikani amerikan W. Ryerson ia njihte vlerat pun\u00ebs s\u00eb gjat\u00eb q\u00eb kishte kryer veprimtari Sami Repishti, jo si individ, por me gjith\u00eb koleg\u00ebt e tij, pra me veprimtar\u00ebt kryesor\u00eb t\u00eb shoq\u00ebrive RShKBL, AACL , NAAC, etj.<\/p>\n

Rezultatet q\u00eb arriti shoq\u00ebria RShKBL jan\u00eb pasoj\u00eb e bashk\u00ebveprimit t\u00eb an\u00ebtar\u00ebve kryesor\u00eb q\u00eb p\u00ebrmend\u00ebm, prandaj sugjerojm\u00eb q\u00eb qeveria e Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs, si dhe ajo e Republik\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, t’i akordojn\u00eb k\u00ebsaj shoq\u00ebrie, pra an\u00ebtar\u00ebve kryesor\u00eb t\u00eb saj (Tahir Curran Kernaja, Sami Repishti, Maliq Arifaj, Sergio e John Bitici, Peter Prifti, Rexhep Krasniqi dhe Safete Juka) nga nj\u00eb medalje ari p\u00ebr veprimtari atdhetare p\u00ebr lirin\u00eb e popullit shqiptar t\u00eb Kosov\u00ebs. E k\u00ebrkojm\u00eb k\u00ebt\u00eb vler\u00ebsim sepse arritja e suksesit, arritja e e liris\u00eb, nuk ka qen\u00eb pasoj\u00eb vet\u00ebm e l\u00ebvizjes ilegale dhe legale brenda Jugosllavis\u00eb e heronjve si Adem Dema\u00e7i, e student\u00ebve e pedagog\u00ebve demonstrues, dhe as vet\u00ebm e heroizmit t\u00eb Adem Jasharit me fisin e tij dhe t\u00eb U\u00c7K-s\u00eb. Ky sukses duhet par\u00eb si pasoj\u00eb e nj\u00eb veprimtarie t\u00eb vijueshme brenda dhe jasht\u00eb Jugosllavis\u00eb. Dhe kur themi jasht\u00eb Jugosllavis\u00eb kuptojm\u00eb pun\u00ebn e shoq\u00ebrive RShKBL, AACL dhe NAAC, t\u00eb cilat me pun\u00ebn e tyre nd\u00ebrgjegj\u00ebsuan politikan\u00ebt dhe politik\u00ebn amerikane ndaj k\u00ebtij problemi derisa u morr\u00ebn masat shtr\u00ebnguese ndaj politik\u00ebs s\u00eb Miloshevi\u00e7it dhe s\u00eb fundi nd\u00ebrhyrja e forcave t\u00eb armatosura t\u00eb NATO-s.<\/p>\n

Nj\u00eb nga themeluesit e Let\u00ebrsis\u00eb Shqiptare t\u00eb Burgut<\/strong><\/p>\n

Nd\u00ebrrimi i regjimit n\u00eb Shqip\u00ebri, si kudo n\u00eb Europ\u00ebn Lindore nxori n\u00eb drit\u00eb faktin e madh se pjesa d\u00ebrmuese e veprave let\u00ebrare dhe artistike, q\u00eb ishin krijuar sipas rregullave t\u00eb metod\u00ebs s\u00eb realizmit socialist, ishin vepra pa vlera ideore, sepse kishin propaganduar ideologjin\u00eb komuniste, e cila kapitulloi me turp si nj\u00eb ideologji kund\u00ebr natyr\u00ebs njer\u00ebzore. Shumica e shkrimtar\u00ebve dhe artist\u00ebve t\u00eb indoktrinuar prej k\u00ebsaj ideologjie e pat\u00ebn t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb, ose t\u00eb pamundur q\u00eb t\u00eb evoluonin e t\u00eb futeshin n\u00eb hullin\u00eb e krijimtaris\u00eb realiste. Shumica e tyre nuk e kuptonin, ose nuk donin ta kuptonin, se me krijimtarin\u00eb e tyre letrare e artistike i kishin b\u00ebr\u00eb d\u00ebm popullit t\u00eb tyre, madje disa prej tyre vijuan t’i mburrnin veprat e tyre si vepra q\u00eb i kishin sh\u00ebrbyer dhe i sh\u00ebrbenin edukimit t\u00eb popullit.<\/p>\n

N\u00eb vitet 1992 \u2013 1993, me largimin nga skena politike t\u00eb Partis\u00eb s\u00eb Pun\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, sponsorizueses s\u00eb vetme t\u00eb arteve dhe let\u00ebrsis\u00eb, u krijua ideja sikur let\u00ebrsia, artet dhe kinematografia n\u00eb Shqip\u00ebri filluan t\u00eb p\u00ebrjetonin nj\u00eb kriz\u00eb prej s\u00eb cil\u00ebs nuk do ta merrnin dot veten. Mir\u00ebpo krahas r\u00ebnies n\u00eb fash\u00eb t\u00eb krijimtaris\u00eb s\u00eb indokrtinuar filloi t\u00eb p\u00ebrjetonte nj\u00eb gjall\u00ebrim, nj\u00eb bum, krijimtaria letrare dhe artistike realiste. Vepra realiste letrare e artistike (tregime, romane, poezi, piktura, skulptura, krijime muzikore e m\u00eb pak vepra kinematografike), si dhe studime t\u00eb \u00e7liruar prej politizimit, s\u00eb pari filluan t\u00eb krijonin ish-t\u00eb d\u00ebnuarit e nd\u00ebrgjegjes, t\u00eb dal\u00eb prej burgjeve dhe kampeve t\u00eb internimit, si dhe ata q\u00eb ishin l\u00ebn\u00eb m\u00ebnjan\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb \u201cbiografis\u00eb s\u00eb keqe\u201d. Pas tyre nis\u00ebn t\u00eb krijojn\u00eb vepra realiste dhe disa shkrimtar\u00eb e artist\u00eb t\u00eb cil\u00ebt para vitit 1992 kishin krijuar vepra t\u00eb realizmit socialist pa ndonj\u00eb d\u00ebshir\u00eb t\u00eb madhe, si Frederik Rreshpja, P\u00ebllumb Kulla, Naum Prifti, Zija \u00c7ela, Fatos Kongoli, etj, krijimtaria e t\u00eb cil\u00ebve tani arriti kulme t\u00eb sh\u00ebnueshme. Mbas 1992-it filluan suksessh\u00ebm rrug\u00ebn e tyre krijuese si shkrimtar\u00eb realist\u00eb dhe prozator\u00ebt Faruk Myrtaj, Robert Martiko, Hasan Kostreci, Dashnor Kokonozi, etj.<\/p>\n

Gjat\u00eb sundimit t\u00eb diktatur\u00ebs s\u00eb proletariatit, p\u00ebrndjekja e eg\u00ebr ndaj krijimtaris\u00eb letrare e artistike q\u00eb nuk i p\u00ebrmbahej normave t\u00eb realizmit socialist, kishte sjell\u00eb si pasoj\u00eb q\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri t\u00eb mos kishim asnj\u00eb krijues, shkrimtar ose artist, i cili t\u00eb kishte hartuar e botuar ndonj\u00eb vep\u00ebr t\u00eb plot\u00eb disidente n\u00eb kuptimin e mir\u00ebfillt\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj fjale. Mjaft krijues me prirje disidente nuk u lan\u00eb t\u00eb arrinin tek botimi i librit t\u00eb tyre t\u00eb par\u00eb, por mbas hartimit t\u00eb disa shkrimeve n\u00eb poezi ose proz\u00eb, u arrestuan e vuajt\u00ebn burgime t\u00eb gjata si Kasem Trebeshina, Pjeter Arbnori, Jorgo Bllaci, Visar Zhiti, Makinsen Bungo, Maks Velo, Zydi Morava, Bashkim Shehu (ky u d\u00ebnua jo thjesht pse ishte bir i kryeministrit q\u00eb u shpall \u201carmik e poliagjent\u201d, por edhe p\u00ebr skenarin e filmit \u201cSk\u00ebterr\u00eb 43\u201d (1980), vep\u00ebr me aludim kritik ndaj diktatur\u00ebs), etj. Pati midis tyre dhe heronj tragjik\u00eb q\u00eb u pushkatuan si Trifon Xhagjika, Genc Leka e Vilson Blloshmi, dhe m\u00eb keq akoma, q\u00eb u varr\u00ebn si poti kuksian Havzi Nelaj.<\/p>\n

E par\u00eb n\u00eb t\u00ebr\u00ebsin\u00eb e saj, let\u00ebsia jon\u00eb q\u00eb botohej brenda vendit gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb diktatur\u00ebs, si tham\u00eb m\u00eb lart, nuk arriti t\u00eb kishte asnj\u00eb shkrimtar disident n\u00eb kuptimin e mir\u00ebfillt\u00eb t\u00eb fjal\u00ebs. Shkrimtar\u00eb t\u00eb shquar kund\u00ebrkomunist\u00eb, q\u00eb vijuan krijimtarin\u00eb e tyre pasi u arratis\u00ebn prej Shqip\u00ebris\u00eb, si Ernest Koliqi, Vasil Alarupi e Isuf Luzaj nuk mund t\u00eb quhen shkrimtar\u00eb disident\u00eb p\u00ebr faktin se kund\u00ebrkomunizmi i tyre u zhvillua n\u00eb bot\u00ebn e lir\u00eb larg sundimit t\u00eb sistemit komunist. Po ashtu edhe ata shkrimtar\u00eb q\u00eb lul\u00ebzuan si krijues kund\u00ebrkomunist\u00eb pasi u arratis\u00ebn prej Shqip\u00ebris\u00eb si Martin Camaj, Arshi Pipa, Sami Repishti, Bilal Xhaferi, etj jan\u00eb shkrimtar\u00eb kund\u00ebrkomunist\u00eb, por jo disident\u00eb. Krijues disident quhet ai krijues q\u00eb jeton n\u00ebn nj\u00eb regjim shtyp\u00ebs dhe i kund\u00ebrvihet hapur k\u00ebtij me vepra letrare, publicistike, pragrame partish, etj.<\/p>\n

Sami Repishti ka shkruar disa qindra artikuj, mbi nj\u00ebzet libra (disa me bashkautor\u00ebsi) dhe dy vepra letrare PIKA LOTI (shkruar m\u00eb 1959 \u2013 1963 dhe botuar m\u00eb 1997 dhe 2009) dhe N\u00cbN HIJEN E ROZAF\u00cbS (2004). K\u00ebto dy vepra b\u00ebjn\u00eb pjes\u00eb n\u00eb let\u00ebrsin\u00eb realiste shqiptare, dhe m\u00eb konkretisht ato p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb themelet e let\u00ebrsis\u00eb son\u00eb t\u00eb quajtur let\u00ebrsia e burgut, e cila lexohet sot me \u00ebndje dhe p\u00ebrfitim t\u00eb madh. Aty zbulohet jeta plot vuajtje, q\u00ebndresa dhe b\u00ebmat e njer\u00ebzve t\u00eb d\u00ebnuar prej diktatur\u00ebs komuniste shqiptare, nj\u00eb aspekt i jet\u00ebs son\u00eb, t\u00eb cilin diktatura e kishte shtremb\u00ebruar dhe mbajtur n\u00eb fsheht\u00ebsi.<\/p>\n

Mbas vitit 1944 let\u00ebrsin\u00eb realiste nuk e braktis\u00ebn t\u00eb gjith\u00eb krijuesit shqiptar\u00eb. At\u00eb vijuan ta l\u00ebvronin disa shkrimtar\u00eb shqiptar\u00eb q\u00eb ran\u00eb n\u00ebp\u00ebr burgje e kampe pune dhe disa prej t\u00eb arratisurve n\u00eb bot\u00ebn e lir\u00eb. P\u00ebr nder t\u00eb letrave shqipe pati dhe shkrimtar\u00eb t\u00eb guximsh\u00ebm si Petro Marko, Mitrush Kuteli, etj, t\u00eb cil\u00ebt me gjith\u00eb pasojat politike p\u00ebr jet\u00ebn e tyre dhe t\u00eb familjar\u00ebve t\u00eb vet, nuk e p\u00ebrfill\u00ebn metod\u00ebn e realizmit socialist. Kurse Lasgush Poradeci, Ali Asllani etj e thyen pen\u00ebn mbas vitit 1944. Nuk duhet t\u00eb lem\u00eb pa p\u00ebrmendur k\u00ebtu dhe ndihmes\u00ebn e vlefshme q\u00eb dhan\u00eb shkrimtar\u00ebt e rinj shqiptar\u00eb t\u00eb Kosov\u00ebs, q\u00eb u formuan e krijuan n\u00eb hullin\u00eb e realizmit n\u00eb Ish-Jugosllavi.<\/p>\n

Let\u00ebrsia jon\u00eb e viteve 1944-1991, p\u00ebrve\u00e7 shkrimtar\u00ebve si Shefqet Musaraj, Aleks \u00c7a\u00e7i, Fatmir Gjata, Llazar Siliqi, etj, t\u00eb cil\u00ebt shkruan vet\u00ebm vepra t\u00eb realizmit socialist, pati dhe disa shkrimtar\u00eb si Sterio Spasse, Sabri Godo, Teodor La\u00e7o, etj, t\u00eb cil\u00ebt hartuan vepra q\u00eb i p\u00ebrkisnin realizmit socialist kur trajtuan ngjarje nga koha e socializmit dhe vepra thjesht realiste kur trajtuan jet\u00ebn shqiptare t\u00eb nj\u00eb kohe t\u00eb kaluar. Ky grup shkrimtar\u00ebsh i solli let\u00ebrsis\u00eb son\u00eb edhe d\u00ebme edhe vlera, sipas rastit. Kurse vepra letrare e Ismail Kadares\u00eb dhe ajo e Drit\u00ebro Agollit p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb nj\u00eb dukuri letrare t\u00eb komplikuar, q\u00eb k\u00ebrkon studime t\u00eb thelluar p\u00ebr t\u00eb zbuluar vlerat dhe d\u00ebmet e tyre.<\/p>\n

Let\u00ebrsia e pak\u00ebt realiste q\u00eb u zhvillua n\u00eb Shqip\u00ebri n\u00eb vitet e diktatur\u00ebs komuniste dallohet prej let\u00ebrsis\u00eb s\u00eb realizmit socialist p\u00ebr nga metoda krijuese dhe p\u00ebr nga p\u00ebrmbajtja ideore. Ajo zbatoi rregullat e metod\u00ebs bot\u00ebrore t\u00eb realizmit dhe jo rregullat e ngurta t\u00eb metod\u00ebs s\u00eb realizmit socialist, q\u00eb u zbatuan vet\u00ebm n\u00eb vendet e kampit socialist sipas urdh\u00ebzimeve t\u00eb V. I. Leninit dhe teoricienit Andrei Zhdanov. Kurse p\u00ebr nga p\u00ebrmbajtja, let\u00ebrsia realiste nuk ishte v\u00ebn\u00eb dhe nuk u vu n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb s\u00eb keqes, nuk ngriti n\u00eb art politik\u00ebn e partis\u00eb shtet, por humanizmin, moralin e sh\u00ebndosh\u00eb, dashurin\u00eb njer\u00ebzore, gjith\u00eb\u00e7ka q\u00eb i sh\u00ebrbente p\u00ebrparimit shoq\u00ebror. Ajo eci n\u00eb at\u00eb rrug\u00eb q\u00eb kishte ecur let\u00ebrsia shqiptare dhe ajo bot\u00ebrore realiste, pavar\u00ebsisht nga rrymat e drejtimet letrare ku mund t\u00eb b\u00ebj\u00eb pjes\u00eb.<\/p>\n

Krijimet poetike t\u00eb Arshi Pip\u00ebs Libri i Burgut (1959), p\u00ebrmbledhja me potrete e Sami Repishtit Pika Loti (1959 \u2013 1963), dhe vepra memuaristike autobiografike N\u00ebn hijen e Rozaf\u00ebs (2004), poezit\u00eb e Visar Zhitit e t\u00eb Lek Pervizit (ky si rapsod popullor), Uran Kostrecit, Laz\u00ebr Radit, etj, krijuar n\u00ebp\u00ebr burgje e kampe internimi, p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb themelet, nismat e let\u00ebrsis\u00eb s\u00eb burgut. Natyrisht n\u00eb k\u00ebto themele b\u00ebjn\u00eb pjes\u00eb edhe vepra t\u00eb tjera q\u00eb un\u00eb si emigrant nuk kam mundur t\u2019i shtie n\u00eb dor\u00eb, mbasi autor\u00ebt ose familjar\u00ebt e tyre i botojn\u00eb me sakrifica n\u00eb pak kopje.<\/p>\n

* * *<\/p>\n

V\u00ebllimi Pika Loti \u00ebsht\u00eb nj\u00eb p\u00ebrmbledhje tregimesh t\u00eb jetuar, t\u00eb nd\u00ebrtuar si portrete letrare, t\u00eb cilat autori i shkroi mbas arratisjes nga atdheu n\u00eb vitet 1960-1963, t\u00eb cilat nuk i botoi n\u00eb ato vite, por vet\u00ebm mbas nd\u00ebrrimit t\u00eb regjimit, sepse ndruhej mos u shkaktonte pasoja familjar\u00ebve t\u00eb vet dhe familjar\u00ebve t\u00eb personave q\u00eb kishte p\u00ebrshkruar n\u00eb to. Heronjt\u00eb e k\u00ebsaj vepre jan\u00eb bashk\u00ebvuajt\u00ebs t\u00eb autorit n\u00ebp\u00ebr qelit\u00eb e hetusis\u00eb, ose n\u00eb burgun e Shkodr\u00ebs dhe n\u00eb kampet e ndryshme t\u00eb pun\u00ebss\u00eb detyruar. V\u00ebllimi hapet me shkrimin kushtuar n\u00ebn\u00ebs dhe mbyllet me shkrimin Elegji p\u00ebr v\u00ebllan\u00eb, i cili dallon prej shkrimeve t\u00eb tjer\u00eb sepse nuk \u00ebsht\u00eb tregim a portret letrar, por skic\u00eb lirike, nj\u00eb elegji n\u00eb proz\u00eb. K\u00ebt\u00eb vep\u00ebr autori e shkroi m\u00eb 1970, mbasi Sigurimi shqiptar p\u00ebrhapi lajmin e rrem\u00eb sikur v\u00ebllai i autorit, Vehbiu, kishte vdekur. Mbasi u hartua skica, autori m\u00ebsoi t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn se v\u00ebllai i tij ishte gjall\u00eb. Tronditja dhe d\u00ebshp\u00ebrimi i thell\u00eb q\u00eb i shkaktoi autorit lajmi keqdash\u00ebs i Sigurimit, nxiti krijimin e k\u00ebsaj vepre lirike plot dhimbje.<\/p>\n

Midis shum\u00eb bashk\u00ebvuajt\u00ebsve q\u00eb autori njohu gjat\u00eb viteve t\u00eb kalvarit t\u00eb vet n\u00eb vitet 1945 – 1959, ai ka zgjedhur disa prototipa, t\u00eb cil\u00ebt i sh\u00ebrbyen p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuar fatin e shtresave t\u00eb ndryshme t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb shqiptare n\u00ebn diktatur\u00ebn komuniste.<\/p>\n

Rr\u00ebfimi me besnik\u00ebri e v\u00ebrtet\u00ebsi i jet\u00ebs dhe vuajtjeve t\u00eb k\u00ebtyre heronjve p\u00ebrmes riprodhimit t\u00eb ngjarjeve e bisedave t\u00eb ndodhura konkretisht para syve t\u00eb autorit, si dhe t\u00eb shum\u00eb holl\u00ebsirave t\u00eb ndryshme, krijon nj\u00eb emocionalitet dhe besueshm\u00ebri shum\u00eb t\u00eb lart\u00eb. Ky emocionalitet dhe kjo besueshm\u00ebri nuk mund t\u00eb krijoheshin n\u00eb nj\u00eb nivel t\u00eb till\u00eb, n\u00eb rast se k\u00ebto portrete do t\u00eb ishin trajtuar si tregime letrare t\u00eb mir\u00ebfillta. E themi k\u00ebt\u00eb sepse n\u00eb tregimet e mir\u00ebfillta letrare autor\u00ebt p\u00ebr t\u00eb tipizuar heronjt\u00eb e tyre p\u00ebrdorin material (ngjarje, biseda, mendime e holl\u00ebsira p\u00ebrshkrimore) t\u00eb krijuara prej imagjinat\u00ebs s\u00eb tyre dhe jo material t\u00eb marr\u00eb nga jeta tamam ashtu si ka ndodhur. Tipizimi si dukuri letrare e forcon aspektin artistik t\u00eb vepr\u00ebs, por dob\u00ebson besueshm\u00ebrin\u00eb e ngjarjeve dhe t\u00eb heronjve. Duke qen\u00eb se besueshm\u00ebria p\u00ebr problemet dhe ngjarjet q\u00eb trajtohen n\u00eb k\u00ebt\u00eb vep\u00ebr ka r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, mbasi aty b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr ngjarje dhe t\u00eb p\u00ebrvuajtur konkret\u00eb, themi se krijimi i k\u00ebtyre lloj tregimeve g\u00ebrshetuar me tipret e portretit letrar, ka qen\u00eb rruga m\u00eb e mir\u00eb q\u00eb ka ndjekur autori p\u00ebr t\u00eb arritur te suksesi.<\/p>\n

Pasqyrimin e jet\u00ebs shqiptare t\u00eb viteve 1945 -1959 t\u00eb p\u00ebrjetuar prej tij, autori e ka realizuar duke p\u00ebrzgjedhur ngjarje, biseda, mendime e holl\u00ebsi t\u00eb ndryshme thelb\u00ebsore p\u00ebr t\u00eb treguar deformimin e dhunsh\u00ebm t\u00eb moralit e t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs, p\u00ebr shkat\u00ebrrimet dhe pla\u00e7kitjet q\u00eb po i b\u00ebheshin pasuris\u00eb private n\u00eb dhjet\u00ebvje\u00e7ar\u00ebt e par\u00eb mbas Luft\u00ebs Antifashiste. Kjo ishte nj\u00eb rrug\u00eb e re q\u00eb ndoqi prozatori Repishti gjat\u00eb hartimit t\u00eb portreteve t\u00eb tij n\u00eb vitet 1960 – 1963. Riprodhimi i jet\u00ebs s\u00eb t\u00eb p\u00ebrndjekurve n\u00ebp\u00ebr burgje ose jasht\u00eb tyre ashtu si ishte n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, pa u p\u00ebrpjekur p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsime e tipizim tipash e karakteresh, e ka shkakun e vet te fakti se jeta e k\u00ebtyre viktimave t\u00eb diktatur\u00ebs komuniste ishte aq e r\u00ebnd\u00eb dhe \u00e7njer\u00ebzore sa q\u00eb nuk kishte nevoj\u00eb q\u00eb ajo t\u00eb sillej n\u00eb art duke p\u00ebrdorur fantazin\u00eb krijuese p\u00ebr t\u00eb sajuar holl\u00ebsi t\u00eb ndryshme. Mjaftonte rr\u00ebfimi me realiz\u00ebm i asaj q\u00eb kishte ndodhur, sjellja n\u00eb let\u00ebrsi e personave real\u00eb historik\u00eb ashtu si kishin jetuar e vuajtur.
\nK\u00ebt\u00eb rrug\u00eb, ose rrug\u00eb t\u00eb ngjashme me t\u00eb, ndoq\u00ebn mbas vitit 1992 edhe shum\u00eb t\u00eb d\u00ebnuar t\u00eb tjer\u00eb, midis t\u00eb cil\u00ebve u shquan fran\u00e7eskani At\u00eb Zef P\u00ebllumbi me v\u00ebllimin Rrno vet\u00ebm p\u00ebr me tregue dhe Visar Zhiti me nj\u00eb mori v\u00ebllimesh poetike e romanore, Hasan Kostreci me romanin Jet\u00eb n\u00eb diktatur\u00eb, etj.<\/p>\n

Ideja themelore e vepr\u00ebs Pika Loti \u00ebsht\u00eb zbulimi i faktit se komunizmi si ideologji dhe praktik\u00eb vret elit\u00ebn, keqtrajton mesatar\u00ebt dhe ngre n\u00eb qiell inferior\u00ebt. K\u00ebt\u00eb ide, q\u00eb autori e ka mish\u00ebruar artistikisht n\u00eb k\u00ebt\u00eb vep\u00ebr letrare, e formuloi dhe si sentenc\u00eb n\u00eb nj\u00eb fjalim politik mbajtur m\u00eb 1965 gjat\u00eb tubimit \u201cAll-American Conference\u201d n\u00eb Washington D.C., sentenc\u00eb, t\u00eb cil\u00ebn e citon n\u00eb sh\u00ebnimin hyr\u00ebs t\u00eb vepr\u00ebs (f. 8).<\/p>\n

Vrasja e elit\u00ebs, pra vrasja e inteligjenc\u00ebs klerikale e laike dhe bijve t\u00eb shquar t\u00eb borgjezis\u00eb q\u00eb p\u00ebrb\u00ebnin ajk\u00ebn e klas\u00ebs politike dhe ekonomike shqiptare, t\u00eb krijuar gjat\u00eb brezave e dhjet\u00ebvje\u00e7ar\u00ebve me mund e sakrifica, shpaloset p\u00ebrmes disa portretesh:
\nQemali \u00ebsht\u00eb portreti q\u00eb ka n\u00eb qend\u00ebr intelektualin e shquar shkodran Qemal Dra\u00e7ini, liceisti m\u00eb i dalluar i Shkodr\u00ebs dhe m\u00eb pas i gjith\u00eb student\u00ebve shqiptar\u00eb t\u00eb Universitetit t\u00eb Firences ku ai studjoi dy vjet p\u00ebr drejt\u00ebsi. K\u00ebt\u00eb intelektual autori e adhuronte p\u00ebr prirjet e tij p\u00ebr hapje horizontesh t\u00eb reja. Ky djalosh bjond e shum\u00eb simpatik, n\u00eb rinin\u00eb e tij t\u00eb par\u00eb u lidh me l\u00ebvizjen komuniste, por kur pa se ideali p\u00ebr krijimin e nj\u00eb bote t\u00eb re ishte i mbrujtur me urrejtje dhe d\u00ebnime deri n\u00eb an\u00ebtar\u00ebt e familjes dhe t\u00eb vet\u00eb prind\u00ebrve, u largua me neveri. Ai nuk mund ta urrente e ta b\u00ebnte fajtore n\u00ebn\u00ebn e vet si bij\u00eb e shoq\u00ebris\u00eb borgjeze.<\/p>\n

Edhe m\u00eb i gjall\u00eb b\u00ebhet p\u00ebrshkrimi i atmosfer\u00ebs s\u00eb vitit 1945, kur Qemali vuri n\u00eb sken\u00eb n\u00eb teatrin e Shkodr\u00ebs dram\u00ebn P\u00ebrtej horizontit, vep\u00ebr e dramaturgut amerikan Eugjen O\u2019 Neil. Kjo shfaqje me ting\u00ebllimin aktual p\u00ebr gjendjen mbyt\u00ebse t\u00eb rinis\u00eb intelektuale shqiptare t\u00eb k\u00ebrc\u00ebnuar prej that\u00ebsir\u00ebs s\u00eb dogmatizmit marksist, e tronditi rinin\u00eb shkodrane, po ashtu dhe vet\u00eb organet e pushtetit t\u00eb ri dhe t\u00eb Sigurimit. Qemalit i shkaktoi burgimin dhe tortura \u00e7njer\u00ebzore t\u00eb padurueshme, prej t\u00eb cilave ai mundi t\u00eb shp\u00ebtonte me an\u00eb t\u00eb vet\u00ebvrasjes plot dhimbje duke g\u00eblltitur sasi t\u00eb madhe pluhuri DDT q\u00eb roja e burgut hodhi n\u00eb qelin\u00eb e tij p\u00ebr ngordhjen e miljona morrave.<\/p>\n

Nji shok e nji m\u00ebsues: dy d\u00ebshmor\u00eb, i kushtohet dy luft\u00ebtar\u00ebve antifashist\u00eb vlonjat\u00eb Hamdi Gjoni dhe m\u00ebsuesit Bego Gjonzeneli, t\u00eb cil\u00ebt u burgos\u00ebn, u torturuan n\u00eb hetuesi dhe u hodh\u00ebn t\u00eb kampet e pun\u00ebs p\u00ebr t\u00eb vetmin \u201cm\u00ebkat\u201d se nuk u bashkuan me forcat partizane q\u00eb u krijuan m\u00eb von\u00eb, por luftuan si nacionalist\u00eb kund\u00ebr pushtuesve fashist\u00eb e nazist\u00eb.<\/p>\n

Inteligjenca e thell\u00eb e pedagogut t\u00eb shkoll\u00ebs s\u00eb mesme treg\u00ebtare t\u00eb Vlor\u00ebs, Bego Gjonzeneli, shpaloset p\u00ebrmes riprodhimit t\u00eb bisedave t\u00eb tij me t\u00eb d\u00ebnuarit. D\u00ebnimi i disa krer\u00ebve komunist\u00eb prej vet\u00eb PKSH-s\u00eb, mbas prishjes s\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve me Jugosllavin\u00eb e J. B. Titos m\u00eb 1948, ngjalli tek t\u00eb burgosurit disa shpresa p\u00ebr zbutje t\u00eb diktatur\u00ebs e p\u00ebrmir\u00ebsim t\u00eb gjendjes\u2026 Mir\u00ebpo profesori ua preu hovin hamendjeve naive me arsyetimet e veta: Grindjet jan\u00eb t\u00eb nj\u00eb natyre inherente t\u00eb sistemit komunist. Do t\u00eb kemi dhe t\u00eb tjera, t\u00eb ngjashme me k\u00ebt\u00eb. Komunist\u00ebt vrasin nj\u00ebri tjetrin, me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb p\u00ebrballojn\u00eb pa kund\u00ebrshtime gjendjet e reja. P\u00ebr diktaturat absolute, eliminimi i shok\u00ebve t\u00eb luft\u00ebs \u00ebsht\u00eb nj\u00eb parim themelor. Por kjo nuk duhet kuptuar si nj\u00eb sinjal i fundit t\u00eb tyre\u2026 Kemi hyr\u00eb n\u00eb nj\u00eb suaz\u00eb nga e cila \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb dalim. Ata q\u00eb thon\u00eb se e drejtojn\u00eb fatin e vendit ton\u00eb, nuk e kan\u00eb m\u00eb k\u00ebt\u00eb fat n\u00eb duart e tyre. Nj\u00eb tjet\u00ebr dhespot sundon sot mbi vendin ton\u00eb. Esht\u00eb ariu sovjetik.<\/p>\n

I ngjash\u00ebm me fatin e profesorit vlonjat Gjonzeneli \u00ebsht\u00eb dhe fati i profesorit shkodran t\u00eb filozofis\u00eb, Preng Ka\u00e7inari, q\u00eb p\u00ebrshkruhet n\u00eb shkrimin Nji vorr i harruem. Ky pedagog i filozofis\u00eb n\u00eb gjimnazin At Gjergj Fishta t\u00eb Shkodr\u00ebs, inteligjent i rall\u00eb, diplomuar n\u00eb Universitetin e qytetit Montpelier t\u00eb Franc\u00ebs. Ky profesor, me sjelljen, zgjuar\u00ebsin\u00eb dhe njohurit\u00eb e thella kishte fituar respektin e dashurin\u00eb e nx\u00ebn\u00ebsve dhe t\u00eb qytetar\u00ebve shkodran\u00eb. Pas pushtimit fashist u b\u00ebri thirrje student\u00ebve t\u00eb vet dhe doli malit bashk\u00eb me ta, me t\u00eb cil\u00ebt luftoi dhe vet\u00eb autori kund\u00ebr pushtuesit fashist. Mir\u00ebpo ai u p\u00ebr\u00e7mua, u la pa pun\u00eb dhe u detyrua t\u00eb vdiste nga uria, p\u00ebr t\u00eb vetmin \u201cfaj\u201d se nuk u bashkua me forcat komuniste dhe sepse kishte njohur nga af\u00ebr n\u00eb koh\u00ebn e studimeve diktatorin e ardhsh\u00ebm t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, xhelozia dhe paranoja e t\u00eb cilit nuk lejonte t\u00eb mbijetonin m\u00eb t\u00eb aft\u00ebt se ai.
\nGjat\u00eb takimit t\u00eb fundit t\u00eb heroit me autorin, ai i formuloi me pak rreshta thelbin e moralit, thelbin e asaj q\u00eb k\u00ebrkonte partia shtet prej m\u00ebsuesve dhe edukator\u00ebve: Falja nd\u00ebrgjegjen djallit, asgj\u00ebso personalitetin tand, humbe dinjitetin si njeri, hidhi posht\u00eb t\u00eb gjitha parimet morale baz\u00eb, at\u00ebhere je i p\u00ebrshtatsh\u00ebm p\u00ebr indoktrinimin q\u00eb k\u00ebrkohet n\u2019 arsim.
\nN\u00eb nj\u00eb situat\u00eb t\u00eb till\u00eb mbyt\u00ebse, ky intelektual i past\u00ebr, besnik i parimit sipas t\u00eb cilit p\u00ebr kombet, ashtu si p\u00ebr njer\u00ebzit, nderi qindron ma lart se jeta, mbetur i papun\u00eb, pa mund\u00ebsi jetese, i dha fund jet\u00ebs me vet\u00ebvrasje n\u00eb vorrezat e Tiran\u00ebs m\u00eb 1956.<\/p>\n

Edhe m\u00eb tragjik \u00ebsht\u00eb fati i avokatit shkodran Qazim Dani, q\u00eb p\u00ebrshkruhet te Plaku i num\u00ebrit 10, njeriu q\u00eb ishte burgosur pa m\u00eb t\u00eb voglin shkak. Ky burgim e revoltoi t\u00eb birin 16-vje\u00e7ar, Bardhoshin, i cili duke mos e duruar padrejt\u00ebsin\u00eb, vendosi t\u00eb arratisej bashk\u00eb me dy shok\u00ebt e tij, Ibrahim Derguti dhe Mark Cacaj, t\u00eb tre djem t\u00eb vet\u00ebm. K\u00ebta djem t\u00eb pap\u00ebrvoj\u00eb i vran\u00eb rojet kufitare. Mbasi i lan\u00eb t\u00eb qelbeshin n\u00eb sheshin e qytetit disa dit\u00eb me radh\u00eb p\u00ebr t\u00eb tmerruar rinin\u00eb shkodrane, policia lejoi familjar\u00ebt e miqt\u00eb e tyre t\u2019i varrosnin. N\u00ebna e Bardhoshit u \u00e7mend nga tronditja e ngjarjes makabre. Kur u lirua bashk\u00ebshorti, i plakur para kohe, ajo e priti ashp\u00ebr duke thirrur: Ti ma ke vra djalin! Ti ma ke vra djalin!, n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur ky bab\u00eb nuk e dinte fundin tragjik t\u00eb t\u00eb birit. T\u00eb dy, n\u00ebn\u00eb e bab\u00eb, t\u00eb mbetur mos m\u00eb keq, pa triskat e buk\u00ebs, me tre vajza q\u00eb mezi nxirrshin buk\u00ebn e goj\u00ebs me pun\u00eb krahu nga m\u00eb t\u00eb r\u00ebndat, t\u00eb damkosur me epitetin ndjellakeq \u201carmik i popullit\u201d, e ndjen\u00eb veten t\u00eb tep\u00ebrt dhe u shkrin\u00eb nj\u00ebri pas tjetrit duke u gdhir\u00eb t\u00eb mb\u00ebrdhir\u00eb nga t\u00eb ftohtit n\u00eb ballkonin e sht\u00ebpis\u00eb\u2026<\/p>\n

Bir i dej\u00eb i Shen Fran\u00e7eskut, i kushtohet portretizimit t\u00eb bashk\u00ebvuajtsit n\u00eb qelin\u00eb e hetuesis\u00eb, klerikut At \u00c7iprian Nikaj. Ky klerik i p\u00ebrkushtuar, bashk\u00eb me koleg\u00ebt At\u00eb Pal Dodaj, At\u00eb Mati Prendushi dhe At\u00eb Bernardin Palaj ishin arrestuar n\u00eb mes t\u00eb n\u00ebntorit 1946 me rastin e gjetjes n\u00eb Kuvendin e Franceskan\u00ebve t\u00eb disa pushk\u00ebve t\u00eb ndryshkura q\u00eb kishte l\u00ebn\u00eb nj\u00eb reshter gjerman gjat\u00eb t\u00ebrheqjes. Ato pushk\u00eb as ishin p\u00ebrdorur e as mund t\u00eb p\u00ebrdoreshin, por kishin mbetur n\u00eb Kuvend nga pakujdesia, duke e l\u00ebn\u00eb dor\u00ebzimin e tyre n\u00eb polici me sot p\u00ebr nes\u00ebr. Spiunimin e kishte b\u00ebr\u00eb nj\u00eb seminarist i ri, i rekrutuar prej Sigurimit. Torturimi i k\u00ebtyre klerik\u00ebve, q\u00eb mbaheshin n\u00ebp\u00ebr qeli t\u00eb ndryshme, b\u00ebhej me q\u00ebllim q\u00eb ata t\u00eb pranonin se arm\u00ebt ishin fshehur p\u00ebr t\u00eb organizuar kryengritjen popullore kund\u00ebr pushtetit, ashtu si u tha nga propaganda komuniste shqiptare e ajo jugosllave. P\u00ebr t\u00eb mos u shtremb\u00ebruar e v\u00ebrteta, At\u00eb \u00c7ipriani ia rr\u00ebfeu autorit t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn e pranis\u00eb s\u00eb atyre arm\u00ebve n\u00eb Kuvend dhe ia la si porosi ta d\u00ebshmoj\u00eb k\u00ebt\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb mbas daljes nga burgu. Mbajtja e zbatimi i amanetit t\u00eb bashk\u00ebvuajt\u00ebsit t\u00eb qelis\u00eb, p\u00ebrb\u00ebn dhe shkakun kryesor t\u00eb hartimit t\u00eb k\u00ebtij portreti.<\/p>\n

Thjesht\u00ebsia dhe p\u00ebrshpirtshm\u00ebria e klerikut t\u00eb p\u00ebrkushtuar At\u00eb \u00c7ipriani jepet p\u00ebrmes lutjes q\u00eb ai p\u00ebrs\u00ebriste disa her\u00eb n\u00eb dit\u00eb duke iu drejtuar Zotit: Ati Yn\u00eb n\u00eb Qiell! M\u00eb ndihmo t\u00eb jem i dej\u00eb p\u00ebr hirin e dashunin\u00eb tande!<\/p>\n

Kjo qenie modeste, q\u00eb dukej tep\u00ebr e tkurur gjat\u00eb lutjeve t\u00eb veta, ishte shum\u00eb e fuqishme n\u00eb fjal\u00eb e mendime. Me k\u00ebshillat dhe ngush\u00ebllimet q\u00eb i jepte autorit ky bashk\u00ebvuajt\u00ebs para e mbas torturave, ma leht\u00ebsonte vuejtjen me frym\u00ebn e shpres\u00ebs e ma mbushte zemr\u00ebn me shpirtin e qindres\u00ebs, pohon autori duke p\u00ebrshkruar gjendjen e r\u00ebnd\u00eb psikologjike n\u00eb terrin e qelis\u00eb ku njeriu humbiste nocionin e koh\u00ebs dhe shpesh her\u00eb edhe d\u00ebshir\u00ebn p\u00ebr t\u00eb jetuar\u2026
\nKeqtrajtimi i njer\u00ebzve mesatar\u00eb jepet me ngjyra t\u00eb gjalla n\u00eb shkrimet Dukagjinasi i pafat, Djali i Lum\u00ebs dhe Bajraktari. Heronjt\u00eb e k\u00ebtyre veprave jan\u00eb bij t\u00eb mal\u00ebsive t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Veriut, njer\u00ebz t\u00eb ndersh\u00ebm, atdhetar\u00eb antifashist\u00eb. T\u00eb till\u00eb jan\u00eb v\u00ebllez\u00ebrit dukagjinas Mark e Kol\u00eb Prela, mal\u00ebsori i sinqert\u00eb Mehmet Dokuzi dhe bajraktari i nj\u00eb fshati t\u00eb thell\u00eb, Syl\u00eb Bajraktari. T\u00eb gjith\u00eb k\u00ebta heronj pa qen\u00eb aspak kund\u00ebrshtar\u00eb t\u00eb pushtetin d\u00ebnohen prej tij. Mark e Kol\u00eb Prela e donin pushtetin e ri, por ata, si njer\u00ebz t\u00eb ndersh\u00ebm, edhe pse kishin luftuar si antifashist\u00eb p\u00ebrkrah forcave partizane, nuk kishin pranuar t\u00eb zbatonin urdh\u00ebrat vrastare t\u00eb Brigad\u00ebs s\u00eb Mbrojtjes s\u00eb Popullit (forcat e Sigurimit), q\u00eb shkuan n\u00ebp\u00ebr Mal\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb masakruar banor\u00ebt e atjesh\u00ebm, me q\u00ebllimin e vet\u00ebm q\u00eb t\u00eb ngjallnin tmerr, frik\u00eb e n\u00ebnshtrim absolut ndaj pushtetit t\u00eb ri \u201cpopullor\u201d.<\/p>\n

Djaloshi i thjesht\u00eb e i sinqert\u00eb, i ndershmi Mehmet Dokuzi nga Luma, nuk mund ta kuptonte se si mund t\u00eb binte burri aq posht\u00eb sa t\u00eb shpifte kund\u00ebr bashk\u00ebfshatarit t\u00eb vet. Informatori i Sigurimit, nj\u00eb bashk\u00ebfshatar kishte shpifur, sikur Mehmeti nuk e donte pushtetin, sikur ishte \u201carmik i popullit\u201d, gj\u00eb q\u00eb i shkaktoi burgimin dhe d\u00ebnimin me pun\u00eb t\u00eb detyruar n\u00eb baltrat e k\u00ebnet\u00ebs s\u00eb Maliqit. Pyetja e tij retorike: Si mund t\u00eb bjerr\u00eb burri kaq posht\u00eb!, p\u00ebrdorur si refren gjat\u00eb shkrimit, zbulon padrejt\u00ebsin\u00eb e shum\u00eb d\u00ebnimeve dhe r\u00ebnien posht\u00eb jo t\u00eb disa informator\u00ebve (spiun\u00ebve), por t\u00eb vet\u00eb pushtetit komunist. Ky pushtet q\u00eb erdhi n\u00eb fuqi me buj\u00eb si \u201ckrijues i bot\u00ebs s\u00eb re\u201d dhe i \u201cnjeriut t\u00eb ri\u201d, shum\u00eb shpejt e zbuloi fytyr\u00ebn e v\u00ebrtet\u00eb diktatoriale antinjer\u00ebzore.<\/p>\n

P\u00ebr t\u00eb justifikuar p\u00ebrdhunimet dhe p\u00ebr t\u00eb krijuar iden\u00eb se bota e vjet\u00ebr q\u00eb ai p\u00ebrmbysi, ishte nj\u00eb bot\u00eb reaksionare, ky pushtet p\u00ebrmes d\u00ebnimeve t\u00eb ndryshme i shpalli armiq\u00ebsor\u00eb, reaksionar\u00eb dhe antipopullor\u00eb edhe shum\u00eb fjal\u00eb, si dhe mbart\u00ebsit e tyre. Me dhun\u00eb, fjal\u00ebt ballist, bajraktar, xhandar, avokat-mbrojt\u00ebs, prift, etj u ngarkuan me nj\u00eb p\u00ebrmbajtje negative emocionale. U shpall\u00ebn e u luftuan si armiq e tradh\u00ebtar\u00eb t\u00eb gjith\u00eb ballist\u00ebt, bajraktar\u00ebt, xhandar\u00ebt, avokat-mbrojt\u00ebsit, prift\u00ebrinjt\u00eb, etj. Midis k\u00ebtyre t\u00eb p\u00ebrndjekurve b\u00ebjn\u00eb pjes\u00eb mjaft prej t\u00eb d\u00ebnuarve q\u00eb p\u00ebrmend\u00ebm m\u00eb lart, si dhe Syl\u00eb Bajraktari, njeriu q\u00eb nuk e kuptonte dot pse e quanin \u201carmik t\u00eb popullit, gjakpir\u00ebs t\u00eb popullit\u201d, kur ai dhe t\u00eb par\u00ebt e tij si bajraktar\u00eb ishte p\u00ebrpjekur t\u00eb zbatonte Kanunin dhe ligjet e Maleve p\u00ebr t\u00eb mbajtur rregull n\u00eb fshatin e vet.<\/p>\n

Jeta personale plot mundime dhe njohja nga af\u00ebr e vuajtjeve dhe e fundit tragjik t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb k\u00ebtyre p\u00ebrfaq\u00ebsuesve t\u00eb elit\u00ebs intelktuale shqiptare e shtyt\u00ebn autorin t\u00eb arrinte q\u00eb n\u00eb vitet 1960-1962 n\u00eb nj\u00eb karakterizim shum\u00eb t\u00eb pjekur t\u00eb epok\u00ebs s\u00eb diktatur\u00ebs qysh at\u00ebhere, karakterizim n\u00eb t\u00eb cilin shum\u00eb shkrimtar\u00eb dhe studjues t\u00eb dit\u00ebve tona nuk kan\u00eb arritur ende.<\/p>\n

P\u00ebr autorin ajo epok\u00eb ishte epoka q\u00eb vrau arsimtarin e ndersh\u00ebm, q\u00eb zhduku klerikun e devotsh\u00ebm, q\u00eb kalbi n\u00eb burgje intelektual\u00ebt e formuar n\u00eb Europ\u00eb, q\u00eb shtrydhi n\u00eb tortura tregtar\u00ebt, q\u00eb mundoi me uri pun\u00ebtor\u00ebt e q\u00eb varf\u00ebroi katundar\u00ebt deriku nuk shkonte m\u00eb. Epok\u00eb e cila p\u00ebrdhosi nxan\u00ebsin, helmoi rinin\u00eb, lart\u00ebsoi idiotin, frym\u00ebzoi naiv\u00ebt. Ajo b\u00ebri kult urrejtjen, kurse karrier\u00ebn ideal.<\/p>\n

Bashk\u00ebvuajtja dhe njohja nga af\u00ebr e jet\u00ebs dhe e vdekjes s\u00eb heronjve t\u00eb till\u00eb i dha shtys\u00ebn autorit q\u00eb t\u00eb gjente rrug\u00ebn e shp\u00ebtimit jo n\u00eb durimin e vuajtjeve, e cila do ta shpinte s\u00eb shpejti n\u00eb nj\u00eb vdekje t\u00eb parakoh\u00ebshme gjat\u00eb nj\u00eb riburgimi, riinternimi, apo kampi pune, por n\u00eb arratisjen nga atdheu.<\/p>\n

Ngritja n\u00eb pozita t\u00eb larta e njer\u00ebzve inferior\u00eb, e k\u00ebtyre njer\u00ebzve q\u00eb i sh\u00ebrbenin me besnik\u00ebri t\u00eb verb\u00ebr pushtetit pa vrarje nd\u00ebrgjegjeje, jepet duke treguar sesi njer\u00ebz injorant\u00eb, gati analfabet\u00eb, t\u00eb marr\u00eb prej fshatrave u armatos\u00ebn dhe u vun\u00eb n\u00eb detyra komanduese n\u00ebp\u00ebr burgje e kampe pune, ku keqtrajtonin mizorisht bashk\u00ebkombasit e vet t\u00eb d\u00ebnuar pa faj. Faktikisht njer\u00ebzve t\u00eb till\u00eb t\u00eb pashpirt auroti nuk u kushton asnj\u00eb portret ose shkrim t\u00eb plot\u00eb, por vet\u00ebm i p\u00ebrshkruan shkarazi dhe n\u00eb kontrast me bashk\u00ebvuajt\u00ebsit e vet, njer\u00ebzve t\u00eb d\u00ebnuar jo se kish\u00ebn kryer ndonj\u00eb faj, por sepse duhej ngjallur terror n\u00eb popull.<\/p>\n

P\u00ebrjashtim b\u00ebn autori p\u00ebr rastin e Xhevahirit, si e quanin t\u00eb burgosurit tetar Jonuzin nga Berati, t\u00eb cilin e portretizon brenda portretit Bajraktari. Ky person dallonte prej polic\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb. Ai ishte zgjuar nga droga partiake dhe e urrente politik\u00ebn shtazarake t\u00eb partis\u00eb shtet dhe p\u00ebrpiqej t\u00eb leht\u00ebsonte me sa i mundej vuajtjet e t\u00eb d\u00ebnuarve. Her\u00eb u tregonte se cil\u00ebt ishin t\u00eb rekrutuarit midis t\u00eb d\u00ebnuarve, e her\u00eb u tregonte lajme nga jeta jasht\u00eb burgut p\u00ebr t’i mbushur me durim e guxim\u2026<\/p>\n

N\u00eb t\u00eb gjitha shkrimet e p\u00ebrmbledhura n\u00eb librin Pika loti ka nj\u00eb karakteristik\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt artistike. N\u00eb to bie n\u00eb sy p\u00ebrdorimi i nj\u00eb lirizmi shum\u00eb t\u00eb ndjesh\u00ebm, p\u00ebrshkrimi me shum\u00eb besnik\u00ebri dhe me holl\u00ebsira t\u00eb zgjedhura mir\u00eb p\u00ebr t\u00eb karakterizuar heronjt\u00eb q\u00eb portretizohen. Nd\u00ebrhyrjet lirike t\u00eb autorit, shfrimet e emocioneve, meditimet dhe formulimet e sakta p\u00ebr karakterizimin e epok\u00ebs, ua rrisin shkrimeve emocionalitetin, besueshm\u00ebrin\u00eb e v\u00ebrtet\u00ebsin\u00eb dhe sidomos nivelin artistik.<\/p>\n

Jeta e autorit deri n\u00eb arratisjen e tij trajtohet me holl\u00ebsi n\u00eb v\u00ebllimin autobiografik N\u00ebn Hijen e Rozaf\u00ebs (ONUFRI, 2004, 344 f.), ku jan\u00eb vendosur n\u00eb qend\u00ebr jo b\u00ebmat dhe bisedat e bashk\u00ebvuajt\u00ebsve, por jeta, vuajtjet, mendimet, meditimet e p\u00ebrgjith\u00ebsimet e autorit dhe t\u00eb familjar\u00ebve t\u00eb tij. P\u00ebrshkrimet e jet\u00ebs personale e familjare t\u00eb dh\u00ebna thjesht me figura letrare p\u00ebrmes nj\u00eb rr\u00ebfimi t\u00eb ngroht\u00eb, i krijojn\u00eb lexuesit iden\u00eb sikur edhe ai \u00ebsht\u00eb duke jetuar vuajtjet bashk\u00eb me autorin…<\/p>\n

Nga ana gjuh\u00ebsore k\u00ebto dy vepra letrare, si dhe veprat e llojeve t\u00eb tjera t\u00eb tij, shquhen p\u00ebr pasuri leksikore dhe fjali e fraza t\u00eb p\u00ebrpunuara, p\u00ebr dialektin shkodran letrar t\u00eb afruar me gjuh\u00ebn letrare t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt shqipe. Kjo dukuri \u00ebsht\u00eb e rall\u00eb midis atyre q\u00eb shkruajn\u00eb n\u00eb dialektin shkodran, mbasi shumica e tyre duke dashur t\u00eb tregojn\u00eb pasurin\u00eb e k\u00ebtij dialekti, theksojn\u00eb diferencat nga gjuha letrare dhe p\u00ebrdorin sa m\u00eb shum\u00eb n\u00ebndialektalizma t\u00eb tij.
\nSi p\u00ebrfundim themi se veprat Pika loti dhe N\u00ebn Hijen e Rozaf\u00ebs b\u00ebjn\u00eb pjes\u00eb denj\u00ebsisht n\u00eb themelet e let\u00ebrsis\u00eb shqiptare t\u00eb burgut, se ato paraprijn\u00eb veprat madhore t\u00eb let\u00ebsis\u00eb son\u00eb Rrno vet\u00ebm p\u00ebr me tregue t\u00eb At\u00eb Zef P\u00ebllumbit dhe romanet e Visar Zhitit Rrug\u00ebt e Ferrit dhe Ferri i \u00e7ar\u00eb (OMSCA-1 2012) e disa simotra t\u00eb tyre.<\/p>\n

Pa urrejtje, por me ligj<\/strong><\/p>\n

Kur e pyeta Profesor Samiun se cila ka qen\u00eb arritja e tij m\u00eb e madhe, ai nuk m\u00eb p\u00ebrmendi ndonj\u00eb titull vepre e as ndonj\u00eb nga b\u00ebmat konkrete t\u00eb tij, por m\u00eb tha: Suksesi im ma i madh ka qen\u00eb, dhe mbetet, fitorja ime kund\u00ebr urrejtjes. Asnjiher\u00eb nuk i kam lejue vetes me urrye, me gjith\u00eb kund\u00ebrshtimin e fort\u00eb q\u00eb kam tregue kur nuk kam qen\u00eb dakord. K\u00ebshtu, dit\u00ebn e par\u00eb kur mbrrita n\u00eb Shqipni m\u00eb 9 gusht 1992, deklarova para gazetar\u00ebve n\u00eb Rinas: ‘Kthehem n\u00eb atdhe me dashuni p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb dhe me urrejtje p\u00ebr asnjeri’, thanie jo origjinale, por gur themeli p\u00ebr mendimet e mia, e huazueme nga fjalimi i Presidentit Abraham Lincoln mbajtun n\u00eb mbarim t\u00eb Luft\u00ebs Civile n\u00eb Getisburg PA gjat\u00eb s\u00eb cil\u00ebs ishin vra ma shum\u00eb se 600.000 amerikan\u00eb.<\/p>\n

Shum\u00eb njer\u00ebz n\u00eb Shqip\u00ebri e keqkuptuan, duke menduar se Profesor Repishti qenkej kthyer n\u00eb atdhe p\u00ebr t\u00eb predikuar nj\u00eb pacifiz\u00ebm dhe se ai nuk mendonte p\u00ebr d\u00ebnimin e krimeve t\u00eb komunizmit. Ky i p\u00ebrndjekur, q\u00eb pati p\u00ebrjetuar prej diktatur\u00ebs komuniste aq shum\u00eb vuajtje mbi kurrizin e vet e t\u00eb pjes\u00ebtar\u00ebve t\u00eb familjes s\u00eb tij prind\u00ebrore, nuk ka qen\u00eb dhe nuk \u00ebsht\u00eb shprehur kurr\u00eb kund\u00ebr d\u00ebnimit t\u00eb krimeve t\u00eb komunizmit. Ajo q\u00eb e dallon at\u00eb \u00ebsht\u00eb fakti se ai mendonte dhe mendon q\u00eb ky proces duhej e duhet t\u00eb kryhet me ligj, pra s\u00eb pari duheshin e duhen formuluar me ligj cilat kan\u00eb qen\u00eb krimet e diktatur\u00ebs komuniste dhe pastaj t\u00eb kryehej e kryhet d\u00ebnimi i tyre sipas ligjit.<\/p>\n

Disa p\u00ebrgjith\u00ebsime t\u00eb tij p\u00ebr gjendjen e Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb tranzicion, jan\u00eb proverbiale. T\u00eb tilla jan\u00eb th\u00ebniet:
\n\u201cKrimi nuk asht d\u00ebnue, e krimineli asht kthye n\u00eb pushtet i veshun me rroben e ‘socialistit europian’.<\/em>
\nNj\u00eb pushtet i lindun nga g\u00ebnjeshtra, i mbajtur me gryk\u00ebn e pushk\u00ebs.<\/em>
\nNj\u00eb shoq\u00ebri e shk\u00ebrmoqun nga pesha e rand\u00eb e krimit t\u00eb kryem nga xhelat\u00ebt e indoktrinuem.<\/em>
\nGjendja politike vazhdon t\u00eb jet\u00eb kaotike dhe ajo ekonomike e d\u00ebshp\u00ebrueme.<\/em>\u201d<\/p>\n

Jeta n\u00eb ShBA, shkollat e larta q\u00eb kishte kryer n\u00eb Itali, Franc\u00eb e ShBA dhe titujt shkencor\u00eb q\u00eb kishte mbrojtur, e kishin maturuar mendjen e k\u00ebtij shkodrani kund\u00ebrkomunist. Mir\u00ebpo pushtetar\u00ebt demokrat\u00eb nuk mund ta kuptonin pjekurin\u00eb e tij. Sami Repishti ishte kund\u00ebr gjuh\u00ebs s\u00eb ashp\u00ebr q\u00eb p\u00ebrdorte media socialiste kund\u00ebr qeveritar\u00ebve demokrat\u00eb dhe demokrat\u00ebve n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi. Lajthitjen e socialist\u00ebve ai e shpjegonte duke e lidhur me origjin\u00ebn e tyre komunite, por ai nuk mund t’ia lejonte medias s\u00eb Partis\u00eb Demokratike p\u00ebrdorimin e s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs gjuh\u00eb plot sharje e fyerje ndaj kund\u00ebrshtar\u00ebve, opozit\u00ebs socialiste. Gjuha e ashp\u00ebr plot sharje, fyerje e shpifje i kujtonte atij gjuh\u00ebn e dikurshme t\u00eb Partis\u00eb Komuniste t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb kund\u00ebr kund\u00ebrshtar\u00ebve t\u00eb saj ballist\u00eb e nacionalist\u00ebve. Kjo gjuh\u00eb plot sharje e shpifje ishte e ngjashme me gjuh\u00ebn e dikurshme t\u00eb luft\u00ebs s\u00eb klasave. Me nj\u00eb fjal\u00eb ai kuptoi se t\u00eb dy partit\u00eb e m\u00ebdha, PS-ja dhe PD-ja, ishin pjella t\u00eb mentalitetit t\u00eb s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs kllo\u00e7k\u00eb, t\u00eb Partis\u00eb s\u00eb Pun\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb dhe se ato luftonin jo p\u00ebr parime, por thjesht p\u00ebr pushtet.<\/p>\n

Keqkuptimet midis tij dhe drejtuesve t\u00eb PD-s\u00eb shpun\u00eb shpejt n\u00eb ftohjen e marr\u00ebdh\u00ebnieve dhe largimin e Profesor Repishtit nga Shqip\u00ebria dhe rikthimin e tij n\u00eb ShBA. Sami Repishti nuk u d\u00ebgjua sepse ai ishte pjes\u00eb e atyre forcave politike e shoq\u00ebrore q\u00eb p\u00ebrb\u00ebnin opozit\u00ebn e v\u00ebrtet\u00eb kund\u00ebr komunizmit. T\u00eb tilla forca ishin paracaktuar prej Ramiz Alis\u00eb t\u00eb mos p\u00ebrfshiheshin n\u00eb proceset e tranzicionit, e jo m\u00eb t’i konsultonin, ose t\u2019i drejtonin ato. Shqip\u00ebrin\u00eb pluraliste me ekonomi tregu duhej ta nd\u00ebrtonin dhe trash\u00ebgonin bijt\u00eb dhe sh\u00ebrb\u00ebtor\u00ebt besnik\u00eb t\u00eb ish-kupol\u00ebs komuniste, shumica e t\u00eb cil\u00ebve po vijojn\u00eb ta sundojn\u00eb edhe sot.<\/p>\n

Guximi p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar nj\u00eb t\u00eb drejt\u00eb, ose p\u00ebr t\u00eb kritikuar nj\u00eb dukuri t\u00eb gabuar, kan\u00eb qen\u00eb tipare dalluese t\u00eb Sami Repishtit.
\nN\u00eb prill 1965, si treguam m\u00eb lart, ai k\u00ebrkoi i pari n\u00eb Kongresin Amerikan, mbrojtjen e t\u00eb drejtave t\u00eb popullit shqiptar t\u00eb Kosov\u00ebs edhe pse atmosfera ishte armiq\u00ebsore. K\u00ebt\u00eb k\u00ebrkes\u00eb ai e p\u00ebrs\u00ebriti m\u00eb von\u00eb dhe n\u00eb artikuj e memorandume t\u00eb ndryshme, si dhe n\u00eb fjalime q\u00eb mbajti disa her\u00eb po n\u00eb Kongresin Amerikan dhe n\u00eb disa takime t\u00eb tij n\u00eb Sht\u00ebpin\u00eb e Bardh\u00eb.
\nM\u00eb 1986 n\u00eb takimim me N\u00ebnpresidentin George Bush (Plakun), ai p\u00ebrgatiti dhe dor\u00ebzoi Peticionin p\u00ebr hapjen e nj\u00eb zyre informative amerikane n\u00eb Kosov\u00eb. Hapja e k\u00ebsaj zyre, ndon\u00ebse me disa vjet vones\u00eb m\u00eb 1996, krijoi kushte t\u00eb favorshme p\u00ebr informimin e qeveris\u00eb amerikane mbi represionin serb ndaj popullit shqiptar t\u00eb Kosov\u00ebs. Ajo zyr\u00eb luajti rolin e nj\u00eb ambasade amerikane n\u00eb kryeqytetin e Kosov\u00ebs s\u00eb shtypur.<\/p>\n

Profesor Repishti kur shkoi n\u00eb Shqip\u00ebri p\u00ebr t\u00eb ndihmuar proceset demokratike n\u00eb ver\u00eb t\u00eb vitit 1992 i k\u00ebrkoi shpjegime ish\u2013kryeministrit Aleksand\u00ebr Meksi p\u00ebr \u201cprocesin\u201d e dh\u00ebnies s\u00eb statusit t\u00eb veteranit edhe \u201cxhelat\u00ebve\u201d t\u00eb komunizmit, k\u00ebrkes\u00eb p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn nuk mori p\u00ebrgjigje prej tij.<\/p>\n

Nga fundi i vitit 1992, mbas 30 vjet an\u00ebtar\u00ebsimi n\u00eb Federat\u00ebn Pan-Shqiptare Vatra, ai u largua prej saj pa buj\u00eb, por i vendosur sepse ai pa se kjo organizat\u00eb atdhetare u b\u00eb nj\u00eb instrument i politik\u00ebs s\u00eb qeveris\u00eb shqiptare n\u00eb kund\u00ebrshtim me artikullin 5 t\u00eb rregullores s\u00eb saj ku thuhet: Vatra nuk merret me politik\u00eb. Ai u largua mbasi nuk mori p\u00ebrgjigje p\u00ebr pyetjet q\u00eb i drejtoi kryesis\u00eb s\u00eb Federat\u00ebs: Pse jemi ba instrument i qeveris\u00eb s\u00eb Tiran\u00ebs? Pse nuk mbahet kongresi i Federat\u00ebs? Pse nuk hapen deg\u00eb t\u00eb reja?<\/p>\n

Nga viti 2017 e deri sot, Sami Repishti nuk ka rreshtur s\u00eb v\u00ebni n\u00eb dukje se z. Donald Trump nuk \u00ebsht\u00eb i p\u00ebrshtatsh\u00ebm p\u00ebr President i ShBA-ve dhe me guximin e tij qytetar ka treguar shpesh her\u00eb dob\u00ebsit\u00eb e k\u00ebtij Presidenti si politikan e burr\u00eb shteti.<\/p>\n

Gjyqi i krimeve t\u00eb komunizmit po vonohet, por do t\u00eb kryhet<\/strong><\/p>\n

Sami Repishti dhe shum\u00eb analist\u00eb t\u00eb shquar t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb s\u00eb sotme shqiptare kan\u00eb shprehur bindjen se gjyqi ndaj krimeve t\u00eb komunizmit shqiptar, sado t\u00eb vonohet, ai do t\u00eb kryhet patjet\u00ebr. Edhe sot pas mbi 25 vjet nga kapitullimi i diktatur\u00ebs komuniste, nuk po k\u00ebrkojn\u00eb t\u00eb falur p\u00ebr b\u00ebmat e tyre shumica e ish-zyrtar\u00ebve (t\u00eb komiteteve t\u00eb partis\u00eb, t\u00eb komiteteve ekzekutive, t\u00eb hetuesive, t\u00eb bugjeve, kampeve t\u00eb internimit, etj), si dhe shumica e artist\u00ebve dhe shkrimtar\u00ebve q\u00eb krijuan vepra t\u00eb realizmit socialist, bashk\u00eb me shumic\u00ebn e ish-studiuesve t\u00eb shkencave shoq\u00ebrore. Gjith\u00eb ky tabor, bashk\u00eb me f\u00ebmij\u00ebt e tyre, vijojn\u00eb t\u00eb justifikohen me shprehjet \u201cashtu ishte koha, ashtu ishin ligjet\u201d, edhe pse tashm\u00eb jan\u00eb b\u00ebr\u00eb t\u00eb qart\u00eb d\u00ebmet q\u00eb i shkaktoi popullit ton\u00eb sundimi komunist p\u00ebrmes luft\u00ebs s\u00eb klasave, izolimit, varf\u00ebrimit, etj n\u00eb shum\u00eb fusha si morali, trash\u00ebgimia letrare-kulturore, ekonomia, politika nd\u00ebrkomb\u00ebtare, etj. T\u00eb mos pranosh faktin se ke ecur n\u00eb rrug\u00eb t\u00eb gabuar, se i ke b\u00ebr\u00eb d\u00ebm popullit t\u00ebnd duke i sh\u00ebrbyer sistemit diktatorial komunist, do t\u00eb thot\u00eb se je duke mbrojtur krimet e vjet\u00ebr dhe po b\u00ebn krime t\u00eb rinj. Mir\u00ebpo, si ka v\u00ebn\u00eb n\u00eb dukje analisti Astrit Lulushi: nj\u00eb dit\u00eb sado e larg\u00ebt, me kthimin [e shoq\u00ebris\u00eb son\u00eb] n\u00eb realitet, do t\u00eb k\u00ebrkohet edhe gjykimi i s\u00eb kaluar\u00ebs. (Zhg\u00ebnjime sporadike, TIRANA TIMES 2012, f. 480).<\/p>\n

Profesor Repishti \u00ebsht\u00eb i bindur se koha e gjyqit p\u00ebr d\u00ebnimin e krimeve t\u00eb komunizmit do t\u00eb vij\u00eb, sado q\u00eb ta vonojn\u00eb qeveritar\u00ebt e Shqip\u00ebris\u00eb. Pik\u00ebrisht p\u00ebr k\u00ebt\u00eb ai ka shkruar disa artikuj n\u00eb gazeta t\u00eb ndryshme. Artikullin Nga Gjermania \u2013 Nji qytetnim q\u00eb nderon! Ai e botoi n\u00eb disa gazeta, kurse Instituti i Studimit t\u00eb Krimeve dhe Pasojave t\u00eb Komunizmit e ribotoi bashk\u00eb me artikuj t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb k\u00ebtij autori n\u00eb librin Nga andrrat rinore n\u00eb bot\u00ebn e mashtrimit, Tiran\u00eb 2016, f. 193 \u2013 198). Autori e mori shkasin nga vajtja e qytetarit gjerman Marcus Burger, biri i nj\u00eb nazisti, n\u00eb Borov\u00eb t\u00eb Kolonj\u00ebs p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb ceremonin\u00eb e 70-vjetorit t\u00eb p\u00ebrkujtimit t\u00eb masakr\u00ebs q\u00eb kishte b\u00ebr\u00eb ushtria gjermane m\u00eb 6 korrik 1943 kur dogji sht\u00ebpit\u00eb dhe vrau banor\u00ebt e fshatit, meqen\u00ebse forcat partizane kishin sulmuar autokolon\u00ebn gjermane q\u00eb kalonte nga Kor\u00e7a n\u00eb P\u00ebrmet. Zoti Burger u k\u00ebrkoi t\u00eb falur pjes\u00ebtar\u00ebve t\u00eb ceremonis\u00eb, p\u00ebr pjes\u00ebmarrjen e babait t\u00eb tij n\u00eb at\u00eb masak\u00ebr.<\/p>\n

M\u00eb tej pasi theksoi se nuk duhet ta harrojm\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn, k\u00ebrkoi: sot s\u00eb bashku, si qytetar\u00eb europian\u00eb, t\u00eb nd\u00ebrtojm\u00eb urat e miq\u00ebsis\u00eb q\u00eb jan\u00eb t\u00eb domosdoshme p\u00ebr t\u00eb ardhmen ton\u00eb dhe t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve. Nisur nga kjo deklarat\u00eb, artikullshkruesi Repishti e p\u00ebrsh\u00ebndeti aktin e k\u00ebtij qytetari gjerman dhe theksoi se ai e gjeti dhe e d\u00ebnoi p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb e babait, dhe shkoi n\u00eb Shqip\u00ebri p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar falje. P\u00ebr t’u zgjuar n\u00eb nd\u00ebrgjegje sesa larg jan\u00eb shqiptar\u00ebt ish-pjes\u00ebtar\u00eb t\u00eb krimeve t\u00eb diktatur\u00ebs komuniste, q\u00eb nuk u k\u00ebrkojn\u00eb dot t\u00eb falur viktimave t\u00eb tyre, ai konkludon: Na mungon civilizimi n\u00eb k\u00ebto toka! (f. 194) P\u00ebr ta shp\u00ebn\u00eb m\u00eb tej kritik\u00ebn ndaj ish-persekutor\u00ebve komunist\u00eb, autori vijon me nj\u00eb kujtim nga jeta e tij n\u00eb Univeriotetin e Sorbon\u00ebs n\u00eb vitet 1970 \u2013 1971. Shoqja e tij, nj\u00eb bashk\u00ebstudente gjermane i tregoi se ajo e kishte braktisur babain e saj, ish-n\u00ebpun\u00ebs i lart\u00eb civil gjat\u00eb regjimit nazist.<\/p>\n

Ajo e kishte sqaruar se babai i saj nuk kishte qen\u00eb an\u00ebtar i Partis\u00eb Nacional \u2013 Socialiste, dhe as n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb Policis\u00eb s\u00eb Fsheht\u00eb Naziste, por ai shfaj\u00ebsohej p\u00ebr ato q\u00eb kishin ndodhur para syve t\u00eb tij. E pik\u00ebrisht ky shfaj\u00ebsim i tij e kishte revoltuar vajz\u00ebn dhe e kishte shtyr\u00eb t\u00eb merrte valixh\u00ebn dhe t\u00eb largohej nga sht\u00ebpia, sepse nuk mund t\u00eb jetonte n\u00ebn nj\u00eb cati me nj\u00eb person q\u00eb nuk I d\u00ebnonte krimet e nazizmit, edhe pse ky ishte babai i saj. At\u00eb dit\u00eb, p\u00ebrfundon autori, kuptova si duhet shkall\u00ebn e nalt\u00eb t\u00eb de-nazifikimit n\u00eb Gjermani… N\u00eb Shqip\u00ebri… as krimi, as krimineli nuk jan\u00eb vue p\u00ebrball\u00eb ligjit. Asnji mas\u00eb edukative nuk asht\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb me nxjerr\u00eb n\u00eb drit\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn trondit\u00ebse, dhe me ri-edukue rinin\u00eb shqiptare me frym\u00ebn e p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb ndaj shoq\u00ebnis\u00eb dhe domosdoshm\u00ebnin\u00eb e shtetit ligjor (f. 196).<\/p>\n

Shoq\u00ebria dhe shteti shqiptar, vijon autori, duhet t\u00eb marr\u00eb shembull nga procesi i de-nazifikimit n\u00eb Gjermani dhe t’i vler\u00ebsonj\u00eb viktimat e diktatur\u00ebs komuniste nj\u00ebsoj si d\u00ebshmor\u00ebt q\u00eb ran\u00eb n\u00eb luft\u00eb kund\u00ebr fashizmit e nazizmit, t’i shikoj\u00eb e vler\u00ebsoj\u00eb si kapitali moral i shoq\u00ebris\u00eb demokratike shqiptare (f. 197).<\/p>\n

N\u00eb nj\u00eb artikull tjet\u00ebr ai shkroi p\u00ebr gjyqin q\u00eb iu b\u00eb nazistit 93-vje\u00e7ar Oskar Gruening, i cili kishte punuar si llogaritar n\u00eb kampin e Aushvicit (Auschwitz) m\u00eb 1944. Ky nazist plak u d\u00ebnua si pjes\u00ebmarr\u00ebs n\u00eb vrasje, sepse gjat\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tij nga viti 1944 deri n\u00eb dit\u00ebn e gjyqit, kur e tregoi faktin e shfarrosjes s\u00eb 300.000 hebrenjve n\u00eb kampin ku punonte si llogaritar, nuk shprehu pendes\u00eb dhe d\u00ebnim t\u00eb krimit, por e justifikoi me fjal\u00ebt ashtu ishte jeta n\u00eb kampet e Nazizmit. Pra u d\u00ebnua p\u00ebr mosd\u00ebshmimin e terrorit q\u00eb pa me syt\u00eb e tij edhe pse nuk kishte marr\u00eb pjes\u00eb vet\u00eb n\u00eb shfarrosjen e viktimave. K\u00ebt\u00eb ai e b\u00ebri nga turpi, nga pesha e fajit, nga frika e d\u00ebnimit, sqaron Repishti, duke n\u00ebnkuptuar pjes\u00ebmarr\u00ebsit shqiptar\u00eb n\u00eb krimet e komunizmit, t\u00eb cil\u00ebt vijojn\u00eb t\u00eb justifikohen dhe nuk mbajn\u00eb q\u00ebndrim kritik ndaj b\u00ebmave t\u00eb tyre t\u00eb asaj kohe. (Illyria, NY 10 prill 2015). Dhe ne marrim me mend se si do t\u00eb gjykohen prej gjykat\u00ebsve dhe prej vet\u00eb nip\u00ebrve t\u00eb tyre t\u00eb nd\u00ebrgjegj\u00ebsuar, t\u00eb gjith\u00eb ata q\u00eb shkaktuan masakrimin e popullit ton\u00eb n\u00ebn diktatur\u00ebn komuniste, jo vet\u00ebm n\u00ebp\u00ebr hetuesi, gjyqe, burgje e kampe internimi, por dhe n\u00eb veprat letrare, artistike e shkencore ku shtremb\u00ebruan realitetin dhe moralin tradicional.<\/p>\n

Jeta komode n\u00eb Amerik\u00eb, nuk ia ka topitur Repishtit pasionin p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb aktive n\u00eb proceset e ballafaqimit t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb shqiptare me t\u00eb kaluar\u00ebn komuniste. K\u00ebshtu, m\u00eb 17 n\u00ebntor 2017, kur n\u00eb Tiran\u00eb u organizua edicioni i dyt\u00eb Dit\u00ebt e Kujtes\u00ebs prej Institutit p\u00ebr Demokraci, Media dhe Kultur\u00eb (IDMC) dhe Fondacionit gjerman Konrad Adenauer, Profesor Repishti mori pjes\u00eb duke d\u00ebrguar letr\u00ebn e tij, t\u00eb cil\u00ebn e lexoi n\u00eb ceremoni mbesa e tij Ardita Repishti – Shehu.<\/p>\n

Aty u theksua nga ekspertja gjermane Hildigund Neubert, ish-komisionere e hapjes s\u00eb dosjeve t\u00eb STAS-it n\u00eb Gjermanin\u00eb Lindore, nj\u00eb nd\u00ebr t\u00eb k\u00ebqiat e sistemit komunist ka qen\u00eb dhe vijon t\u00eb jet\u00eb falsifikimi i historis\u00eb, prandaj kujtesa \u00ebsht\u00eb i ashtuquajturi antihelmi p\u00ebr sh\u00ebrimin e traum\u00ebs q\u00eb sh\u00ebrbimet sekrete diktatoriale i kishin shkaktuar nd\u00ebrgjegjes shoq\u00ebrore.<\/p>\n

Profesor Repishti n\u00eb letr\u00ebn e tij theksoi se problemi q\u00eb e ka l\u00ebn\u00eb popullin ton\u00eb akoma t\u00eb plagosur r\u00ebnd\u00eb nga vuajtje t\u00eb pap\u00ebrshkrueshme t\u00eb p\u00ebsuara gjat\u00eb viteve t\u00eb terrorit komunist \u00ebsht\u00eb mosp\u00ebrfillja. M\u00eb tej ai solli mesazhin e t\u00eb ndjerit Arkipeshkv Imzot Rrok Mirdita: \u201c\u2026edhe p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb dhe shqiptar\u00ebt nuk do t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb themel t\u00eb sh\u00ebndosh p\u00ebrparimi komb\u00ebtar p\u00ebr sa koh\u00eb q\u00eb nuk do t\u00eb ket\u00eb nji proces purifikimi t\u00eb guximsh\u00ebm t\u00eb vet\u00ebdijes historike; nj\u00eb nd\u00ebrgjegjsim individual e kolektiv i shqiptar\u00ebve, i identitetit t\u00eb tyre si popull dhe si nj\u00ebsi e organizuar n\u00eb shtet t\u00eb pavarur\u2026\u201d<\/p>\n

M\u00eb tej n\u00eb letr\u00ebn e tij ai theksonte: Si mund t\u00eb pranojm\u00eb q\u00eb akoma sot kriminel\u00ebt rikujtojn\u00eb me nostalgji rregjimin e krimit, dhe vijojn\u00eb d\u00ebnimin e atyne q\u00eb i vet\u00ebshpall\u00ebn viktima, mbrojn\u00eb aktin kriminal t\u00eb tyne ose t\u00eb prind\u00ebve t\u00eb tyne, e q\u00eb sot p\u00ebrkrahin l\u00ebvizje politike q\u00eb duen kthimin e rregjimit t\u00eb \u201churit e t\u00eb litarit\u201d dhe e justifikojn\u00eb me shprehje se \u201ckoha\u201d… shlyen kujtes\u00ebn ton\u00eb sot pjes\u00ebrisht, dhe p\u00ebr brez\u00ebnit\u00eb e ardhme, totalisht?…<\/p>\n

Megjithat\u00eb, nji gja asht\u00eb e sigurt\u00eb: asnjeni prej \u201catyne\u201d q\u00eb ndihmuen vullnetarisht – ose u detyruen me u bind\u00eb – nuk do t\u00eb jet\u00eb n\u00eb gjendje me \u201cshkund\u00eb\u201d p\u00ebrgjegjsin\u00eb p\u00ebr qendrimin e tyne gjat\u00eb periudh\u00ebs 45 vje\u00e7are t\u00eb terrorit t\u00eb organizuem me mjete shkencore. Edhe n\u00eb qoft\u00eb se nuk asht\u00eb \u201cfajtor\u201d, ai \/ ajo duhet t\u00eb ndiej veten t\u00eb turpnuem\u2026Viktimat e persekutimeve komuniste duhet t\u00eb qendrojn\u00eb larg nga k\u00ebto element\u00eb mjeran\u00eb q\u00eb kan\u00eb humb\u00eb humanitetin e tyne, solidaritetin natyral me qeniet njer\u00ebzore n\u00eb dit\u00ebt e v\u00ebshtira. K\u00ebshtu ka qen\u00eb me fashist\u00ebt, me nazist\u00ebt dhe k\u00ebshtu asht\u00eb edhe p\u00ebr komunist\u00ebt. Nuk duhet t\u00eb harrojm\u00eb!…<\/p>\n

Asnji nuk ka t\u00eb drejt\u00eb me fal\u00eb n\u00eb em\u00ebn t\u00eb viktim\u00ebs, kur ai\/ajo nuk ka p\u00ebsue mbi kurriz tmerret e tortur\u00ebs q\u00eb nuk durohen e q\u00eb nuk mund t\u00eb \u201charrohen\u201d…
\nSot, na duhet t\u00eb luftojm\u00eb \u201charres\u00ebn\u201d sepse jemi t\u00eb bindun se heshtja p\u00ebrfaqson rrezikun ma t\u00eb madh t\u00eb p\u00ebrs\u00ebritjes s\u00eb tmerrit t\u00eb kaluem….
\nViktimat e terrorit t\u00eb kuq gjet\u00ebn guxim t\u00eb mjaftuesh\u00ebm me p\u00ebrbuz\u00eb urrejtjen dhe pjell\u00ebn e saj, hakmarrjen. Me k\u00ebte qendrim, ata kan\u00eb fisnik\u00ebrue qeniet e tyne dhe kan\u00eb dhan\u00eb nji shembull t\u00eb shkelqyesh\u00ebm p\u00ebr historin\u00eb e popullit ton\u00eb. Ky gjest sublim mbeti pa p\u00ebrgjigje! Fatkeqsi!…<\/p>\n

Rand\u00ebsia e gjykimit dhe d\u00ebnimit t\u00eb fajeve t\u00eb k\u00ebtilla asht\u00eb e padiskutueshme. K\u00ebte nuk duhet ta harrojm\u00eb, sepse \u201charresa\u201d ban t\u00eb mundun p\u00ebrs\u00ebritjen e s\u00eb kaluemes nga mendje t\u00eb deformueme e kund\u00ebrshtar\u00eb t\u00eb demokracis\u00eb n\u00eb vendin ton\u00eb. Duhet fol\u00eb, duhet tregue e p\u00ebrshkrue ferri komunist me t\u00eb gjitha mjetet, por pa dhun\u00eb. Dhuna nuk asht\u00eb arma e jon\u00eb; drejt\u00ebsia, po!<\/p>\n

Sot, ballafaqohemi me faz\u00ebn e dyt\u00eb t\u00eb rind\u00ebrtimit moral t\u00eb jet\u00ebs son\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri. N\u00eb faz\u00ebn e par\u00eb kemi p\u00ebrbuz\u00eb urrejtjen e hakmarrjen. Sot, kemi shpres\u00eb se do t\u00eb jet\u00eb e mundun me ba hapin e dyt\u00eb: pajtimin n\u00eb mes nesh. Sepse edhe na, viktimat, kemi nevoj\u00eb p\u00ebr paq\u00ebn ton\u00eb t\u00eb humbun. Si mund t\u00eb arrijm\u00eb k\u00ebt\u00eb pik\u00eb kaq t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb? Ndoshta\u2026 n\u00ebse jemi t\u00eb bindun q\u00eb \u201cpajtimi\u201d do ta kthej\u00eb elementin (thelbin) njer\u00ebzor tek ne, tek t\u00eb gjith\u00eb ne, si dhe vlerat tona etike.<\/p>\n

Un\u00eb … jetoj i shqet\u00ebsuem, nuk harroj, dhe do t\u00eb vazhdoj \u201cme kujtue\u201d deri n\u00eb fund krimin komunist.<\/p>\n

N\u00eb vitin 2014 ish-torturuesi n\u00eb hetuesi i At\u00eb Zef P\u00ebllumbit dhe i Sami Repishtit, Shyqyri \u00c7oku, u vler\u00ebsua me Medaljen Veteran i Luft\u00ebs N\u00c7. Shum\u00eb t\u00eb p\u00ebrndjekur u ankuan dhe Kryeministri Edi Rama mbas nj\u00eb viti k\u00ebrkoi falje duke th\u00ebn\u00eb se Ministria e Mbrojtjes kishte b\u00ebr\u00eb thjesht nj\u00eb veprim mekanik. At\u00ebhere Profesor Repishti nd\u00ebrhyri: N\u00ebse krimi nuk denoncohet, ndjesa nuk \u00ebsht\u00eb e sinqert\u00eb. Mosk\u00ebrkimi i t\u00eb falurit dhe mungesa e denoncimit t\u00eb krimit nga fajtor\u00ebt, asht\u00eb nj\u00eb tragjedi e dyt\u00eb shqiptare.- theksoi Profesori i nderuar nga Amerika, shkroi gazeta Panorama, shkrim q\u00eb e riprodhoi dhe Illyria NY., 12. 16. 2015.
\nJo thjesht p\u00ebr t\u00eb mos e mbyllur k\u00ebt\u00eb portret pa ndonj\u00eb v\u00ebrejtje, por mendoj se realisht kam t\u00eb drejt\u00eb, t\u00eb v\u00eb n\u00eb dukje faktin se Institucionit Repishti ka shk\u00eblqyer dhe shk\u00eblqen n\u00eb luft\u00ebn p\u00ebr t\u00eb drejtat e njeriut, n\u00eb luft\u00ebn p\u00ebr lirin\u00eb e Kosov\u00ebs dhe n\u00eb luft\u00ebn kund\u00ebr krimeve t\u00eb komunizmit, por e ka l\u00ebn\u00eb m\u00ebnjan\u00eb luft\u00ebn kund\u00ebr synimeve otomaniste t\u00eb Erdoganit dhe p\u00ebrpjekjet shoviniste t\u00eb disa qarqeve dhe qeveritar\u00ebve grek\u00eb ndaj popullit shqiptar e Shqip\u00ebris\u00eb, aspekte jo pak t\u00eb d\u00ebmshme p\u00ebr ne.<\/p>\n

Gjat\u00eb korrespondenc\u00ebs s\u00eb k\u00ebtyre dit\u00ebve kur po shkruaj k\u00ebt\u00eb portret biografi i shkrova profesorit: I dashur Profesor Repishti, n\u00eb intervist\u00ebn q\u00eb i dhat z. Dalip Greca te ‘Dielli’ vitin e kaluar, keni th\u00ebn\u00eb se jeta juaj plot vuajtje ju shtyu t’i kushtoheni luft\u00ebs p\u00ebr t\u00eb drejtat e njeriut dhe se kjo luft\u00eb ju ka ndihmuar t\u00eb arrini ‘n\u00eb p\u00ebrfundimin se me prue buz\u00ebqeshjen n\u00eb fytyr\u00ebn e nji njeriu q\u00eb vuen asht\u00eb suksesi i madh n\u00eb jet\u00eb; dhe, me thye zemr\u00ebn e nji qenie t\u00eb pafajshme asht\u00eb d\u00ebshtimi i plot\u00eb n\u00eb jet\u00eb!’<\/p>\n

Nj\u00eb konkluzion i till\u00eb ju afron me njer\u00ebzit e shenjt\u00eb si N\u00ebn\u00eb Tereza. A mund t’ju pyes n\u00ebse ju gjat\u00eb jet\u00ebs suaj keni gabuar apo jo si gabojm\u00eb ne njer\u00ebzit e zakoshem?
\nProfesor Repishti m’u p\u00ebrgjigj: Edhe un\u00eb si gjith\u00eb njer\u00ebzit nuk jam i pagabuesh\u00ebm, por lidhur me parimet politike e ato morale, mendoj se nuk kam gabuar. N\u00ebse dikush mendon ndryshe le t\u00eb ma ver\u00eb n\u00eb dukje, e mir\u00ebpres.<\/p>\n

Disa konkluzione<\/strong><\/p>\n

Profesor Sami Repishti \u00ebsht\u00eb personalitet i kompletuar i pedagogut, studjuesit, shkrimtarit dhe politikanit shqiptaro-amerikan. Ai \u00ebsht\u00eb nj\u00eb figur\u00eb shum\u00ebdimensionale e kultur\u00ebs, let\u00ebrsis\u00eb, shkenc\u00ebs dhe veprimtaris\u00eb atdhetare politike shqiptare dhe asaj amerikane. Kur t\u00eb studjohet jeta dhe vepra e plot\u00eb e tij do t\u00eb shihet se shkrimet dhe veprimet e tij shquhen p\u00ebr p\u00ebmbajtjen kund\u00ebrkomuniste t\u00eb shprehur me urt\u00ebsi, p\u00ebr q\u00ebndrimin kritik ndaj shkeljeve t\u00eb ligjeve dhe rregullave t\u00eb aprovuara nga instancat qeveritare, ose ato organizative.<\/p>\n

Po ashtu do t\u00eb shihet se pjekuria dhe humanizmi i tij jan\u00eb t\u00eb nj\u00eb niveli t\u00eb rrall\u00eb, q\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb nj\u00eb pasuri t\u00eb madhe n\u00eb disa fusha t\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb son\u00eb politike, kulturore, letrare, sociologjike, etj. Shkrimet e tij p\u00ebr d\u00ebnimin e krimeve t\u00eb komunizmit na m\u00ebsojn\u00eb se kujtesa dhe d\u00ebnimi i k\u00ebtyre krimeve nuk duhet t\u00eb kryhet rrall\u00eb e p\u00ebr mall, por sa m\u00eb shpesh derisa nd\u00ebrgjegja e popullit shqiptar t\u00eb b\u00ebhet e ndjeshme ndaj k\u00ebsaj plage dhe ta vler\u00ebsoj\u00eb e d\u00ebnoj\u00eb si duhet, ashtu si populli gjerman e ka d\u00ebnuar dhe e d\u00ebnon krimin nazist. D\u00ebnimi i krimeve t\u00eb komunizmit, n\u00eb nj\u00eb far\u00eb m\u00ebnyre duhet kuptuar si nj\u00eb talon mat\u00ebs p\u00ebr t\u00eb kuptuar a jemi gati t\u00eb hyjm\u00eb n\u00eb bashk\u00ebsin\u00eb e popujve europian\u00eb.<\/p>\n

Me t\u00eb drejt\u00eb gazetari i mpreht\u00eb, Ruben Avxhiu, duke vler\u00ebsuar Profesor Repishtin ka theksuar: Shqiptar\u00ebt duhet t\u00eb m\u00ebsojn\u00eb t\u00eb mb\u00ebshtesin nj\u00eb politikan pa e adhuruar dhe t\u00eb kund\u00ebrshtojn\u00eb e rr\u00ebzojn\u00eb nj\u00eb politikan tjet\u00ebr pa e urryer dhe dehumanizuar<\/em>.<\/p>\n

Merita m\u00eb e madhe e Profesor Sami Repishtit n\u00eb kontributet e tij n\u00eb jet\u00ebn publike shqiptare n\u00eb k\u00ebto vite ka qen\u00eb pik\u00ebrisht toni i tij es\u00ebll n\u00eb lidhje me udh\u00ebheq\u00ebsit politik\u00eb shqiptar\u00eb. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb ai ka paguar jo rrall\u00eb \u00e7mimin q\u00eb vjen me p\u00ebrpjekjen p\u00ebr t\u00eb qet\u00ebsuar militantin entuziast q\u00eb refuzon t\u00eb shoh\u00eb ngjyr\u00eb tjet\u00ebr ve\u00e7 asaj t\u00eb partis\u00eb s\u00eb tij.<\/p>\n

N\u00eb kaq pak vite demokraci, profesori i nderuar ka par\u00eb edhe vet\u00eb se sa leht\u00eb bien maskat e mir\u00ebsjelljes kur preket tabuja e politik\u00ebs. Ai ka kaluar nga akuzat p\u00ebr sh\u00ebrb\u00ebtor t\u00eb armiqve t\u00eb regjimit komunist, n\u00eb akuzat p\u00ebr sh\u00ebrb\u00ebtor t\u00eb regjimit q\u00eb e persekutoi. Ish-komunist\u00ebt q\u00eb akuzojn\u00eb ish-t\u00eb p\u00ebrndjekurit si \u201ckomunist\u00eb\u201d \u00ebsht\u00eb n\u00eb fakt simptoma m\u00eb interesante e skizofrenis\u00eb politike e historike shqiptare.<\/p>\n

Profesor Sami Repishti ka b\u00ebr\u00eb \u00e7mos q\u00eb t\u00eb l\u00ebr\u00eb mendimet dhe gjykimet e tij t\u00eb shkruara p\u00ebr lexuesin e djesh\u00ebm, t\u00eb sot\u00ebm e t\u00eb nes\u00ebrm. Por, njer\u00ebzit si ai g\u00ebzojn\u00eb me merit\u00eb respektin e brezave, pik\u00ebrisht p\u00ebr qet\u00ebsin\u00eb, maturin\u00eb dhe moderimin q\u00eb karakterizojn\u00eb kontributin e tyre n\u00eb shoq\u00ebri.<\/p>\n

Dija dhe kapaciteti nuk sjellin domosdoshm\u00ebrisht urt\u00ebsin\u00eb. Shum\u00eb militant\u00eb ekstrem\u00eb jan\u00eb, n\u00eb fund t\u00eb fundit, shum\u00eb t\u00eb shkolluar apo inteligjent\u00eb. Urt\u00ebsia dhe men\u00e7uria nuk m\u00ebsohen n\u00eb libra, ato edukohen nga fjal\u00ebt dhe qendrimet e njer\u00ebzve si Sami Repishti. P\u00ebrjetimi i tij n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrmbajtur i ndryshimeve t\u00eb m\u00ebdha, zgjedhja e tij p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrqendruar te m\u00ebsimet e historis\u00eb dhe jo te triumfi personal, kujdesi i tij q\u00eb e keqja t\u00eb mos p\u00ebrs\u00ebritet, kritika e tij es\u00ebll p\u00ebr heronjt\u00eb e koh\u00ebs s\u00eb re, jan\u00eb dhurata t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr brezat e sot\u00ebm dhe t\u00eb ardhsh\u00ebm. N\u00eb cilket e ardhshme t\u00eb historis\u00eb, k\u00ebto k\u00ebndv\u00ebshtrime do t\u00eb na duhen shum\u00eb e p\u00ebr ato e falenderojm\u00eb sot ve\u00e7an\u00ebrisht, k\u00ebt\u00eb d\u00ebshmitar t\u00eb madh t\u00eb koh\u00ebve q\u00eb ndryshojn\u00eb. (Ruben Avxhiu, Sami Repishti p\u00ebr t\u00eb gjitha koh\u00ebt, Illyria, NY, 7. 20. 2015<\/em>)<\/p>\n

Vler\u00ebsimet e derisotme p\u00ebr k\u00ebt\u00eb personalitet t\u00eb bot\u00ebs son\u00eb prej qeverive demokratike shqiptare me disa dekorata dhe vler\u00ebsimi prej Presidentit t\u00eb Kosov\u00ebs Ibrahim Rugova me Medaljen e Art\u00eb t\u00eb Lidhjes s\u00eb Prizrenit, mendoj se jan\u00eb t\u00eb pamjaftueshme. Jan\u00eb t\u00eb pamjaftueshme, sepse p\u00ebr k\u00ebt\u00eb mendje brilante duhet t\u00eb p\u00ebrgatitet prej specialist\u00ebsh me nxitjen e Ministrive t\u00eb Kultur\u00ebs dhe t\u00eb Arsimit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb dhe Kosov\u00ebs, botimi i vepr\u00ebs s\u00eb zgjedhur t\u00eb tij. Dhe s\u00eb fundi sugjeroj, ashtu si sugjeroi poeti dhe studiuesi Anton \u00c7efa kat\u00ebr vjet m\u00eb par\u00eb, Prefesor Sami Repishtit i duhet dh\u00ebn\u00eb Urdh\u00ebri NDER I KOMBIT<\/strong>, sepse ky gjest nuk nderon thjesht k\u00ebt\u00eb veprimtar t\u00eb shquar, por mbar\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb shqiptare…<\/p>\n

D\u00ebrgoi p\u00ebr publikim, Frank Shkreli<\/strong>, gazetar<\/em><\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Thanas L. Gjika (Portret-biografi kushtuar veprimtarit t\u00eb shquar Profesor Sami Repishtit) Sami Repishti \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga ata t\u00eb p\u00ebrvojtur t\u00eb cil\u00ebt pasi duruan torturat ne hetuesi, vuajtjet e burgut, rrezikun e arratisjes dhe pun\u00ebn k\u00ebmb\u00ebngul\u00ebse p\u00ebr t’u kualifikuar e sh\u00ebrbyer ardheut si kund\u00ebrkomunist\u00eb, meritojn\u00eb t\u00eb quhen q\u00eb m\u00eb t\u00eb gjall\u00eb heronj t\u00eb bot\u00ebs shqiptare. Ai […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":60848,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,4],"tags":[],"class_list":["post-37970","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-artikuj","category-histori"],"yoast_head":"\nSAMI REPISHTI \u2013 NJ\u00cb INSTITUCION I M\u00cbVET\u00cbSISH\u00cbM - FJALA e LIR\u00cb<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/sami-repishti-nje-institucion-i-mevetesishem\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"SAMI REPISHTI \u2013 NJ\u00cb INSTITUCION I M\u00cbVET\u00cbSISH\u00cbM - FJALA e LIR\u00cb\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Thanas L. Gjika (Portret-biografi kushtuar veprimtarit t\u00eb shquar Profesor Sami Repishtit) Sami Repishti \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga ata t\u00eb p\u00ebrvojtur t\u00eb cil\u00ebt pasi duruan torturat ne hetuesi, vuajtjet e burgut, rrezikun e arratisjes dhe pun\u00ebn k\u00ebmb\u00ebngul\u00ebse p\u00ebr t’u kualifikuar e sh\u00ebrbyer ardheut si kund\u00ebrkomunist\u00eb, meritojn\u00eb t\u00eb quhen q\u00eb m\u00eb t\u00eb gjall\u00eb heronj t\u00eb bot\u00ebs shqiptare. Ai […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/sami-repishti-nje-institucion-i-mevetesishem\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"FJALA e LIR\u00cb\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/facebook.com\/fjala.info\/\" \/>\n<meta property=\"article:author\" content=\"https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2019-02-05T10:32:21+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-02-20T03:41:43+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/sami-repishti.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"464\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"619\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@https:\/\/twitter.com\/acokaj\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@acokaj\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"78 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/sami-repishti-nje-institucion-i-mevetesishem\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/sami-repishti-nje-institucion-i-mevetesishem\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\"},\"headline\":\"SAMI REPISHTI \u2013 NJ\u00cb INSTITUCION I M\u00cbVET\u00cbSISH\u00cbM\",\"datePublished\":\"2019-02-05T10:32:21+00:00\",\"dateModified\":\"2021-02-20T03:41:43+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/sami-repishti-nje-institucion-i-mevetesishem\\\/\"},\"wordCount\":15687,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/sami-repishti-nje-institucion-i-mevetesishem\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/10\\\/sami-repishti.jpg\",\"articleSection\":[\"Artikuj\",\"Histori\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/sami-repishti-nje-institucion-i-mevetesishem\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/sami-repishti-nje-institucion-i-mevetesishem\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/sami-repishti-nje-institucion-i-mevetesishem\\\/\",\"name\":\"SAMI REPISHTI \u2013 NJ\u00cb INSTITUCION I M\u00cbVET\u00cbSISH\u00cbM - FJALA e LIR\u00cb\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/sami-repishti-nje-institucion-i-mevetesishem\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/sami-repishti-nje-institucion-i-mevetesishem\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/10\\\/sami-repishti.jpg\",\"datePublished\":\"2019-02-05T10:32:21+00:00\",\"dateModified\":\"2021-02-20T03:41:43+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/sami-repishti-nje-institucion-i-mevetesishem\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/sami-repishti-nje-institucion-i-mevetesishem\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/sami-repishti-nje-institucion-i-mevetesishem\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/10\\\/sami-repishti.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/10\\\/sami-repishti.jpg\",\"width\":464,\"height\":619,\"caption\":\"Sami Repishti\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/sami-repishti-nje-institucion-i-mevetesishem\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"SAMI REPISHTI \u2013 NJ\u00cb INSTITUCION I M\u00cbVET\u00cbSISH\u00cbM\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/\",\"name\":\"FJALA e LIR\u00cb\",\"description\":\""E para ishte fjala..." - n\u00eb Shkoder.net\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"description\":\"Arben \u00c7okaj - M\u00ebsues Fizike & Informatike :: Gazetar & Analist i pavarur :: Autor librash :: Ueb- & Grafik dizajner\",\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/\",\"https:\\\/\\\/facebook.com\\\/shkoder.net\\\/\",\"https:\\\/\\\/linkedin.com\\\/in\\\/acokaj\\\/\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/https:\\\/\\\/twitter.com\\\/acokaj\",\"https:\\\/\\\/youtube.com\\\/channel\\\/UCWHTIr21i1vLKsLzVv1TM-w\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"SAMI REPISHTI \u2013 NJ\u00cb INSTITUCION I M\u00cbVET\u00cbSISH\u00cbM - FJALA e LIR\u00cb","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/sami-repishti-nje-institucion-i-mevetesishem\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"SAMI REPISHTI \u2013 NJ\u00cb INSTITUCION I M\u00cbVET\u00cbSISH\u00cbM - FJALA e LIR\u00cb","og_description":"Thanas L. Gjika (Portret-biografi kushtuar veprimtarit t\u00eb shquar Profesor Sami Repishtit) Sami Repishti \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga ata t\u00eb p\u00ebrvojtur t\u00eb cil\u00ebt pasi duruan torturat ne hetuesi, vuajtjet e burgut, rrezikun e arratisjes dhe pun\u00ebn k\u00ebmb\u00ebngul\u00ebse p\u00ebr t’u kualifikuar e sh\u00ebrbyer ardheut si kund\u00ebrkomunist\u00eb, meritojn\u00eb t\u00eb quhen q\u00eb m\u00eb t\u00eb gjall\u00eb heronj t\u00eb bot\u00ebs shqiptare. Ai […]","og_url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/sami-repishti-nje-institucion-i-mevetesishem\/","og_site_name":"FJALA e LIR\u00cb","article_publisher":"https:\/\/facebook.com\/fjala.info\/","article_author":"https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/","article_published_time":"2019-02-05T10:32:21+00:00","article_modified_time":"2021-02-20T03:41:43+00:00","og_image":[{"width":464,"height":619,"url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/sami-repishti.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@https:\/\/twitter.com\/acokaj","twitter_site":"@acokaj","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"78 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/sami-repishti-nje-institucion-i-mevetesishem\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/sami-repishti-nje-institucion-i-mevetesishem\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb"},"headline":"SAMI REPISHTI \u2013 NJ\u00cb INSTITUCION I M\u00cbVET\u00cbSISH\u00cbM","datePublished":"2019-02-05T10:32:21+00:00","dateModified":"2021-02-20T03:41:43+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/sami-repishti-nje-institucion-i-mevetesishem\/"},"wordCount":15687,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/sami-repishti-nje-institucion-i-mevetesishem\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/sami-repishti.jpg","articleSection":["Artikuj","Histori"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/sami-repishti-nje-institucion-i-mevetesishem\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/sami-repishti-nje-institucion-i-mevetesishem\/","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/sami-repishti-nje-institucion-i-mevetesishem\/","name":"SAMI REPISHTI \u2013 NJ\u00cb INSTITUCION I M\u00cbVET\u00cbSISH\u00cbM - FJALA e LIR\u00cb","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/sami-repishti-nje-institucion-i-mevetesishem\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/sami-repishti-nje-institucion-i-mevetesishem\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/sami-repishti.jpg","datePublished":"2019-02-05T10:32:21+00:00","dateModified":"2021-02-20T03:41:43+00:00","author":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/sami-repishti-nje-institucion-i-mevetesishem\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/sami-repishti-nje-institucion-i-mevetesishem\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/sami-repishti-nje-institucion-i-mevetesishem\/#primaryimage","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/sami-repishti.jpg","contentUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/sami-repishti.jpg","width":464,"height":619,"caption":"Sami Repishti"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/sami-repishti-nje-institucion-i-mevetesishem\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"SAMI REPISHTI \u2013 NJ\u00cb INSTITUCION I M\u00cbVET\u00cbSISH\u00cbM"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#website","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/","name":"FJALA e LIR\u00cb","description":""E para ishte fjala..." - n\u00eb Shkoder.net","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","caption":"admin"},"description":"Arben \u00c7okaj - M\u00ebsues Fizike & Informatike :: Gazetar & Analist i pavarur :: Autor librash :: Ueb- & Grafik dizajner","sameAs":["https:\/\/fjala.info\/","https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/","https:\/\/linkedin.com\/in\/acokaj\/","https:\/\/x.com\/https:\/\/twitter.com\/acokaj","https:\/\/youtube.com\/channel\/UCWHTIr21i1vLKsLzVv1TM-w"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37970","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=37970"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37970\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":64869,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37970\/revisions\/64869"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/media\/60848"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=37970"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=37970"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=37970"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}