Nga Arben Llalla<\/b><\/p>\n
Projekti Europian i vitit 1987 me studiues nga shumica e vendeve an\u00ebtare p\u00ebr t\u00eb faktuar p\u00ebrmes gjuh\u00ebs, pranin\u00eb e shqiptar\u00ebve n\u00eb shtetin helen.<\/p>\n
Jan\u00eb 696 fshatra n\u00eb Greqi, t\u00eb cilat kan\u00eb qen\u00eb dhe jan\u00eb t\u00eb banuara nga popullsi me rr\u00ebnj\u00eb shqiptare. P\u00ebrfundimet nga k\u00ebrkimet e studiuesve arban\u00eb si Antonio Bellushi, Aristidh Kola, Jorgo Miha, Jorgo Maruga, Athanasio Cigo, Kazaqis, Panajotopulos e t\u00eb tjer\u00eb, evidentojn\u00eb se shqiptar\u00ebt e Greqis\u00eb ndahen n\u00eb dy grupe, ata q\u00eb jan\u00eb arvanitas vendas, t\u00eb cil\u00ebt njihen qysh n\u00eb koh\u00ebn antike dhe q\u00eb nga shekulli 4-13, t\u00eb cil\u00ebt jan\u00eb mbi 550 fshatra.<\/p>\n
Jan\u00eb dhe rreth 150 fshatra q\u00eb banohen nga shqiptar\u00ebt q\u00eb grek\u00ebt i quajn\u00eb allvanofonos (shqipfol\u00ebs) q\u00eb kan\u00eb ardhur n\u00eb Greqi rreth viteve 1600. Kryesisht, fshatrat q\u00eb jan\u00eb banuar dhe banohen nga popullsia q\u00eb flet n\u00eb vat\u00ebr gjuh\u00ebn shqipe ndodhen n\u00eb zon\u00ebn e Epirit, disa jan\u00eb n\u00eb zon\u00ebn e Thrak\u00ebs, Peloponezit, Thesalis\u00eb, Livadhias\u00eb. N\u00eb ishujt t\u00eb Korfuzit, Specas, Hidr\u00ebs, Psaron, Andros, Salamin\u00ebs, Jo, Thirra (Santorini) e gjetk\u00eb.<\/p>\n
Studimi i Komunitetit Europian<\/b><\/p>\n
N\u00eb vitin 1987, nj\u00eb grup i Komunitetit Europian vizitoi Greqin\u00eb nga data 4-10 tetor 1987, p\u00ebr t\u00eb kryer nj\u00eb studim rreth pranis\u00eb s\u00eb elementit shqiptar dhe ruajtjes s\u00eb prejardhjes etnike t\u00eb gjuh\u00ebs. Udh\u00ebtimi u organizua nga Byroja Europiane p\u00ebr Studimet e Gjuh\u00ebve pak t\u00eb p\u00ebrdorura n\u00ebn mbikqyrjen e Komisionit t\u00eb Komunitetit Europian. Grupi p\u00ebrb\u00ebhej nga studiuesit e njohur arb\u00ebresh Urat Antonio Bellushi (Itali), Rikardo Alvares, Kolon Anget, Havier Boski, Joseph San Sokasao (t\u00eb gjith\u00eb spanjoll\u00eb), Onon Falkoma (holandez), Volfgang Jeniges (belg), Robert Martin, Stefan Moal (francez), Kol O\u2019Cinseala (irlandez).<\/p>\n
Q\u00ebllimi ishte q\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuesit europian\u00eb gjat\u00eb vizit\u00ebs t\u00eb binin n\u00eb kontakt me fshatrat q\u00eb banohen nga njer\u00ebz q\u00eb flasin gjuh\u00ebn arvanite.<\/p>\n
Gjat\u00eb vizit\u00ebs p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e Komunitetit Europian u ndesh\u00ebn me shum\u00eb probleme deri dhe n\u00eb l\u00ebndime. Megjithat\u00eb, grupi i studiuesve nuk u ndal deri n\u00eb fund t\u00eb misionit p\u00ebr t\u00eb sjell\u00eb t\u00eb dh\u00ebna mjaft t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme shkencore p\u00ebr pranin\u00eb e shqiptar\u00ebve n\u00eb Greqi.<\/p>\n
Fshatrat ku flitet shqip<\/b><\/p>\n
Emrat e fshatrave t\u00eb m\u00ebposht\u00ebm jan\u00eb sjell\u00eb ashtu si shqiptohen n\u00eb gjuh\u00ebn greke, pa u b\u00ebr\u00eb p\u00ebrkthimi n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe. Lexuesi mund t\u00eb v\u00ebrej\u00eb pa v\u00ebshtir\u00ebsi se shum\u00eb nga k\u00ebto emra t\u00eb fshatrave kan\u00eb rr\u00ebnj\u00ebn dhe kuptimin e past\u00ebr t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe dhe k\u00ebta emra u kan\u00eb rezistuar deri m\u00eb sot edhe ndryshimeve q\u00eb kan\u00eb sjell\u00eb vitet.<\/p>\n
N\u00eb fjal\u00ebt e shkruara me shkronja t\u00eb m\u00ebdha rr\u00ebnja dhe kuptimi tregojn\u00eb qart\u00eb prejardhjen ose kuptim\u00ebsin\u00eb nga gjuha shqipe. Shum\u00eb emra t\u00eb fshatrave p\u00ebrb\u00ebhen nga bashkime t\u00eb fjal\u00ebs greke me at\u00eb shqipe.<\/p>\n
Nd\u00ebrsa emrat e fshatrave n\u00eb kllapa, jan\u00eb fshatra, ku gjuha arvanitase flitet pak dhe po shkon drejt zhdukjes. 1-Qarku i Atik\u00ebska rreth 84 fshatra, nd\u00ebr to p\u00ebrmendim: Qeratea, Kuvaradhes, Kalivia, Koropi, Kapandhriti, Mazi, SHPATA, LOP\u00cbSI, MARATHONA, BUJA, Menidhi, Shpatanxiq, Gramatiko, Kalamos, Markopulo, Markopulu i Orapis\u00eb, Moilesi, Malakasa, Kakoshal\u00ebsi, HALKU\u00c7I, Sikamino, (KUKUVAJN\u00cb), Anoljosia, (Katoliosia), Kamatero, HASI, Aspropirgo, (Brahami). 2-Zona e Megarindhos p\u00ebrmendim: Ambelaqia, Elensis, Madra, Magula, Vila, Mazi, KRYEKUQI, Salamina.<\/p>\n
Kryeqyteti i ishullit t\u00eb Salamin\u00ebs, Kuluri banohet me arvanit\u00eb si dhe qytetet e ishullit Muqi dhe Ambelaqi banohen nga popullsia arvanite. Tasos Karadi shkrimtar arvanit nga Salamina n\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb p\u00ebr nj\u00eb kanal televiziv shqiptar ka th\u00ebn\u00eb se sot n\u00eb ishullin e Salamin\u00ebs ka mbi 40.000 mij\u00eb arvanit\u00eb.<\/p>\n
3-Zona e Egjios ka ishullin Angjistri. 4-Zona e Thiv\u00ebs p\u00ebrmendim fshatrat: Hastia, DOMVRANA, KOKOSHI, Ksironomi, Karadas, Frimokastro, Paleopanagjia, VAJA, Kasnesi, Kaskaveli sot Leondaris, Parapungaj, Kapareli, BALCA, KOKLA, Klebo\u00e7ari Pirgo, Lutufi, Ambeloshal\u00ebsi, (Tahi), (Agjio Theodori), Neohori, Darimari, Mustafadhes, Dervenoshal\u00ebsi, Rapendosa, Kakoniskiri, Kavashala, Stefani, Klideti, SHKURTA, VATHI, (KRIBA\u00c7I), MURIQI, SHKIMETAR, Spaidhes, Latani, KARDHICA, Braci, Koqino, Sir\u00e7, Lukisia. 5-Zona e Livadhjas p\u00ebrmendim: Stiri, Kiruaki, Zeriqi, Kukura, Zagara, Mazi, Vrastamites, Kutumula, Luci, Pavlo, Steveniko.<\/p>\n
6-Zona e Korinthos p\u00ebrb\u00ebhet nga fshatrat: Agjio Theodori, (Lutraqi), BISHA, KLIMENDI, BALCA e madhe, BALCA e Vog\u00ebl, LOP\u00cbSI, Dusha, Kastanja, BI\u00c7A, (KU\u00c7I), Almiri, Katakali, Bashi, BI\u00c7A, (LALOTI), SULI, (Ibrahim Bej), MA\u00c7ANI, Galataqi, Rito, Katakali, Sofikon, Karfos, Angjelokastro, Voivoda, ZEMENO, Panariti, Mukli, Vasiliko, Vladusa, Velina, Bozika, Atikia, Kriavrisi, Pala Korinthi, (Asos), Ksiloqer\u00ebza, Limohori. 7-Zona e Lokridh\u00ebs p\u00ebrmendim: Livanadhes, Martino, MAL\u00cbSINA, Proskina, Pirgos, Mazi, Larina, Surpi, Teologos. 8-Rrethi i Argos p\u00ebrmendim: Berbati, Limnes, (Ku\u00e7opodhi), (Varduva), (PRIFTJANI), (Pasha), (Honika), (Bundja), 9-Ishulli i Nafplios p\u00ebrmendim: Maneshi, Ledra, Pulakidha, Merbaka, Plataniti, Heli, Anifi, Dimena, (GJERB\u00cbSI), (Kofini), Kamari. 10-Zona e Trisinias; p\u00ebrmendim: (Poros), Valario, METHANA, Vromolimi, Kosona, Agjio Teodori, Megalo Horio, Megalo Potami, Kameni Hora, Ano Fanari, Karaxha, Lesia, Bafi, Ortoliti.<\/p>\n
11-Zona e Ermonidos p\u00ebrb\u00ebhet pothuajse nga ishujt q\u00eb historikisht njihen si q\u00ebndra t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb banuara nga arvanit\u00ebt dhe ku dol\u00ebn heronjt\u00eb, kryetar\u00ebt e par\u00eb t\u00eb shtetit grek.14 Hidra, (SPECA), FURRNI, Kranidhi, Porto Heli, Ermioni, Sabariza, Iliokastro, Didimi. 12-Mantinias ka Dara. 13-N\u00eb Kalavrita \u00ebsht\u00eb (Lukuria). 14-P\u00ebr rrethin e Patr\u00ebs thuhet se p\u00ebrpara dy shekuj banor\u00ebt flisnin kryesisht gjuh\u00ebn arvanitase dhe kishte gra q\u00eb nuk dinin fare greqisht.<\/p>\n
Kranidhi, Porto Heli, Ermioni, Sabariza, Iliokastro, Didimi. 12-Mantinias ka Dara. 13-N\u00eb Kalavrita \u00ebsht\u00eb (Lukuria). 14-P\u00ebr rrethin e Patr\u00ebs thuhet se p\u00ebrpara dy shekuj banor\u00ebt flisnin kryesisht gjuh\u00ebn arvanitase dhe kishte gra q\u00eb nuk dinin fare greqisht.<\/p>\n
Sot, gjuha arvanitase \u00ebsht\u00eb ndihm\u00ebse dhe p\u00ebrdoret kryesisht n\u00eb kuvendet e pleqve ose kur fol\u00ebsit nuk d\u00ebshirojn\u00eb t\u00eb m\u00ebsojn\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt at\u00eb q\u00eb kuvendojn\u00eb midis tyre. (SULI), (MIRA), (Lalikosta), (MIRTIZA), (Franga), (BUKURA), (Verdoni), (HAJKALI), (Krali), (Harbilejka), (Lefkopetra,) (Lalikosta), (Nikoreika), (Kareika), (Franguleika) .<\/p>\n
15-N\u00eb krahin\u00ebn e Ilias, gjuha arvanitase ka humbur pothuajse dhe p\u00ebrmendim. (Kumani), (B\u00cbNDETI), (Kapelitu), (MALIQI), (Dorisa), (Nemuta), (Miles), (KALOLESHI), (Agjio Ana), (Psari), Kombothekra. 16-Krahina Trifilias permendim: SULIMA, LAPI, RIP\u00cbSI, Pi\u00e7a, Hiristohori, Psari, Kuvela, Ano Kopanaqi, Agrilia, Varibopi, Vidhisova, Klesura, DREDH\u00cb, SULI, Shirk.<\/p>\n