{"id":51154,"date":"2020-02-17T08:41:00","date_gmt":"2020-02-17T07:41:00","guid":{"rendered":"https:\/\/fjala.info\/?p=51154"},"modified":"2020-02-17T08:41:12","modified_gmt":"2020-02-17T07:41:12","slug":"krijimet-letrare-te-arberesheve","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/krijimet-letrare-te-arberesheve\/","title":{"rendered":"KRIJIMET LETRARE T\u00cb ARB\u00cbRESH\u00cbVE"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><img decoding=\"async\" class=\"alignleft\" style=\"width: 300px;\" src=\"https:\/\/fjala.info\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/xhelal_zejneli.jpg\" alt=\"Xhelal Zejneli\"><strong>Xhelal Zejneli<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>EMIGRIMI I ARB\u00cbRESH\u00cbVE N\u00cb ITALI <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ngulimet masive t\u00eb shqiptar\u00ebve n\u00eb Itali filluan me\npushtimin e Ballkanit nga Turqia. Ky eksod u shtua pas vdekjes s\u00eb Sk\u00ebnderbeut\n(1468). N\u00eb vitet 1468-1478 val\u00eb refugjat\u00ebsh braktis\u00ebn Shqip\u00ebrin\u00eb jugore, kaluan\ndetin p\u00ebr t\u2019u ngulitur n\u00eb Basilikat\u00eb, Molize, Pulje, Kalabri. N\u00eb vitet\n1532-1533, pas shtrirjes s\u00eb Turqis\u00eb n\u00eb More, shqiptar\u00eb t\u00eb tjer\u00eb u arratis\u00ebn nga\nGreqia dhe u vendos\u00ebn n\u00eb Sicili. M\u00eb von\u00eb pati edhe emigrime t\u00eb tjera. Nj\u00eb grup\nnga Piqerasi i Himar\u00ebs u vendos n\u00eb Badhes\u00eb af\u00ebr Peskar\u00ebs n\u00eb vitet 1744-1746,\nkurse nj\u00eb grup tjet\u00ebr u vendos n\u00eb Brindizi di Montanja. Shqiptar\u00ebt themeluan\ndhe ripopulluan mbi nj\u00ebqind qytete e fshatra n\u00eb Italin\u00eb jugore. M\u00eb tep\u00ebr se\ngjysma, gjenden n\u00eb mal\u00ebsin\u00eb e Kalabris\u00eb. Sot jan\u00eb rreth 50 qytete anemban\u00eb\nMezzogiorno-s, ku ende flitet shqipja. Kjo bashk\u00ebsi shqipfol\u00ebse prej rreth\n90.000 vetash, gjendet n\u00eb shtat\u00eb krahina: Abruce, Molize, Kampania, Pulje,\nBazilikata, Kalabri dhe Sicili. Ato jan\u00eb krahinat Peskara, Kampobaso, Foxhia,\nTaranto, Potenca, Kozenca, Katanxaro, Palermo. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>LET\u00cbRSIA ARB\u00cbRESHE N\u00cb SHEK. XVIII&nbsp; <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Vepra e par\u00eb e let\u00ebrsis\u00eb arb\u00ebreshe <strong><em>\u201cE\nmb\u00ebsuame e krishter\u00eb\u201d<\/em><\/strong><em> (\u201cDoktrina\nkrishtere\u201d)<\/em> nga kryeprifti sicilian <strong>Lek\u00eb\nMatr\u00ebnga <\/strong>(1567-1619) daton nga fundi i shek. XVI. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Poet\u00eb t\u00eb par\u00eb arb\u00ebresh\u00eb t\u00eb shek. XVIII jan\u00eb: <strong>Nikoll\u00eb Brankati <\/strong>(1675-1741) nga Hora e\nArb\u00ebresh\u00ebve, doktor i filozofis\u00eb. Poezia e tij u botua nga <strong>Dhimit\u00ebr Kamarda<\/strong>, nga <strong>Xhuzepe\nSkiroi plaku<\/strong> si dhe nga <strong>Mikel\nMarkiano. <\/strong>Poezi ka shkruar edhe <strong>Nikoll\u00eb\nFilja <\/strong>(1682-1769). <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">M\u00eb 1730 u themelua kolegji (seminari) grek n\u00eb Palermo\nt\u00eb Sicilis\u00eb. Themelues ishte <strong>Gjergj\nGuxeta<\/strong> (1682-1756)nga Hora e\nArb\u00ebresh\u00ebve. N\u00eb t\u00eb u shkolluan shum\u00eb arb\u00ebresh\u00eb. Nd\u00ebr student\u00ebt e par\u00eb ishte <strong>Nikoll\u00eb Keta <\/strong>(1740-1803), i cili shkroi\nvargje fetare dhe laike n\u00eb shqip dhe greqisht. \u00cbsht\u00eb autor <strong><em>i<\/em><\/strong> <strong><em>ting\u00ebllim\u00ebs <\/em><\/strong><em>(sonetit) <\/em>s\u00eb par\u00eb shqiptare (1777).\nHartoi nj\u00eb fjalor italisht-shqip, t\u00eb cilin, m\u00eb 1779 e zgjeroi n\u00eb 640 faqe me\nrreth 10.000 fjal\u00eb. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Poet\u00eb t\u00eb tjer\u00eb jan\u00eb: <strong>Gjovani-Krisostomo Guxeta<\/strong> (1700-1770) nga Hora e Arb\u00ebresh\u00ebve, nip i\nGjergj Guxet\u00ebs; <strong>Nikoll\u00eb Suli<\/strong> (vdiq\nm\u00eb 1785), <strong>Xhuzepe Bar\u00e7a<\/strong>, <strong>Andrea Filja <\/strong>dhe<strong> Gjovani Thoma Barba\u00e7i<\/strong> (1742-1791). <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Poet i par\u00eb arb\u00ebresh i\ntalentuar \u00ebsht\u00eb <strong>Jul Variboba <\/strong>(1724-1788).\n\u00cbsht\u00eb i pari poet i v\u00ebrtet\u00eb n\u00eb mbar\u00eb let\u00ebrsin\u00eb shqiptare. U shkollua n\u00eb\nseminarin <em>Korsini<\/em> m\u00eb 1732 n\u00eb Sh\u00ebn Benedhiti,\nqend\u00ebr e shkollimit t\u00eb klerit grek. N\u00eb t\u00eb u shkolluan shum\u00eb arb\u00ebresh\u00eb. Variboba\nvajti n\u00eb Rom\u00eb ku botoi poem\u00ebn me 4717 vargje <em>\u201cJeta e Sh\u00ebn M\u00ebris\u00eb s\u00eb Virgj\u00ebr\u201d,<\/em> Rom\u00eb 1762. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Poeti i fundit i shek. XVIII \u00ebsht\u00eb <strong>Stefan Bafa<\/strong> (vdiq m\u00eb 1808). <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>LET\u00cbRSIA ARB\u00cbRESHE E SHEKULLIT XIX&nbsp; <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>JERONIM\nDE RADA <\/strong>(1814-1903) \u2013 \u00cbsht\u00eb figur\u00eb e sh\u00ebnuar e l\u00ebvizjes komb\u00ebtare\nshqiptare n\u00eb Italin\u00eb e shek XIX, m\u00eb i mir\u00ebnjohuri shkrimtar. Bir i nj\u00eb prifti\nortodoks n\u00eb Maq, n\u00eb malet e Kozenc\u00ebs. Ndoqi kolegjin e <strong><em>Sh\u00ebn Adrianit<\/em><\/strong> n\u00eb Sh\u00ebn\nMit\u00ebr. M\u00eb 1834 u regjistrua n\u00eb Fakultetin e Drejt\u00ebsis\u00eb n\u00eb Napoli, por t\u00eb riut i\ninteresonin <strong><em>folklor<\/em><\/strong> dhe <strong><em>let\u00ebrsia<\/em><\/strong>. De Rada \u00ebsht\u00eb katalizator\ni <strong>nd\u00ebrgjegjes komb\u00ebtare shqiptare. <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mbajti <strong>let\u00ebrk\u00ebmbim<\/strong>\nme <strong>Thimi Mitkon <\/strong>(1820-1890), me <strong>Zef Jubanin <\/strong>(1818-1880), me <strong>Sami Frash\u00ebrin <\/strong>(1850-1904), me <strong>Dora d\u2019Istrian <\/strong>(1828-1888) si dhe me\nstudiues e shkrimtar\u00eb t\u00eb huaj, t\u00eb interesuar p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb, si: me albanologun\nfrancez <strong>Ogyst Dozon <\/strong>(1822-1891), me\nbaronesh\u00ebn <strong>Jozefin fon Knorr <\/strong>(1827-01908)\ndhe me gjuh\u00ebtarin austriak <strong>Gustav Majer <\/strong>(1850-1900).\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De Rada u inkurajua edhe nga poeti francez <strong>Alfons de Lamartin <\/strong>(1790-1869). U\nvler\u00ebsua edhe nga poeti francez <strong>Frederik\nMistral <\/strong>(1830-1914). <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">M\u00eb 1856, vargje t\u00eb De Rad\u00ebs u p\u00ebrkthyen n\u00eb\ngjermanisht nga <strong>Hajnrih Kristof<\/strong>. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nga Napoli u kthye n\u00eb Sh\u00ebn Mit\u00ebr p\u00ebr t\u00eb dh\u00ebn\u00eb m\u00ebsim\nn\u00eb shkoll\u00eb. Shqipen e p\u00ebrfshiu n\u00eb programin m\u00ebsimor. M\u00eb 1850 u martua me\nMadalena Melikio-n me t\u00eb cil\u00ebn pati kat\u00ebr f\u00ebmij\u00eb \u2013 Xhuzepe, Mikelanxhelo,\nRodrigo dhe Etore. T\u00eb gjith\u00eb vdiq\u00ebn sa qe gjall\u00eb poeti. M\u00eb pas i vdiq\u00ebn edhe\ngruaja dhe v\u00ebllez\u00ebrit. M\u00eb 1868 u em\u00ebrua drejtor shkolle t\u00eb mesme n\u00eb Koriliano\nKalabro. N\u00eb k\u00ebt\u00eb detyr\u00eb q\u00ebndroi 10 vjet. M\u00eb 1892 u riem\u00ebrua profesor n\u00eb\nkolegjin e Sh\u00ebn Adrianit n\u00eb Sh\u00ebn Mit\u00ebr. M\u00eb 1895 organizoi t\u00eb parin kongres\ngjuh\u00ebsor arb\u00ebresh n\u00eb Koriliano Kalabro. M\u00eb 1897 mori pjes\u00eb n\u00eb Kongresin e dyt\u00eb\ngjuh\u00ebsor arb\u00ebresh n\u00eb Ung\u00ebr. Vdiq i vetmuar n\u00eb vendlindje, n\u00eb mal\u00ebsin\u00eb e\nKalabris\u00eb m\u00eb 1903. \u00cbndrra e tij ishte Shqip\u00ebria e pavarur.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Vepra <\/strong>\u2013 Me De\nRad\u00ebn fillon <strong><em>romantizmi<\/em><\/strong> n\u00eb let\u00ebrsin\u00eb shqiptare. Veprat poetike: <em>poema liriko-epike \u201c<strong>K\u00ebng\u00ebt e Milosaos\u201d<\/strong><\/em>, Napoli 1936; <em>poema epiko-lirike \u201c<strong>K\u00ebng\u00ebt e\nSerafina Topis\u00eb\u201d<\/strong><\/em>, Napoli 1839; <em>poema\nepike <strong>\u201cSk\u00ebnderbeu i pafat\u201d<\/strong><\/em>,\nKoriliano Kalabro 1872. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Daramat<\/strong>: <strong><em>\u201cNumid\u00ebt\u201d<\/em><\/strong>,\ntragjedi historike, n\u00eb italisht, Napoli 1846; <strong><em>\u201cSofonizba\u201d<\/em><\/strong>, dram\u00eb\nhistorike, Napoli 1892.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Veprat\nshkencore dhe botime t\u00eb tjera<\/strong>: <strong><em>\u201cParime t\u00eb estetik\u00ebs\u201d<\/em><\/strong>, Napoli 1861; <strong><em>\u201cLasht\u00ebsia\ne kombit shqiptar dhe afria e tij me grek\u00ebt e latin\u00ebt\u201d<\/em><\/strong>, Napoli 1864; <strong><em>\u201cRapsodi\nnga nj\u00eb poem\u00eb shqiptare t\u00eb mbledhura n\u00eb ngulimet e krahin\u00ebs s\u00eb Napolit\u201d<\/em><\/strong>,\nFirence 1866; <strong><em>\u201cSa liri e mir\u00ebqenie ka n\u00eb shtetin me p\u00ebrfaq\u00ebsues\u201d<\/em><\/strong>, Napoli\n1882; <strong><em>\u201cShkronjat dhe gramatika e gjuh\u00ebs shqipe\u201d, <\/em><\/strong>1894; <strong><em>\u201cAntologji\nshqipe e p\u00ebrkthyer n\u00eb gjuh\u00ebn italiane\u201d<\/em><\/strong>, Napoli 1896; <strong><em>\u201cAutobiologjia\u201d,\n<\/em><\/strong>Kozenc\u00eb 1898 dhe Napoli 1899; <strong><em>\u201cTestamenti politik\u201d, <\/em><\/strong>1902. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Gazetat<\/strong>: M\u00eb\n1848 botoi gazet\u00ebn <strong><em>Shqiptari i Italis\u00eb <\/em><\/strong>(L\u2019Albanese d\u2019Italia), n\u00eb shqip e italisht,\ne para gazet\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe. M\u00eb 1883 botoi gazet\u00ebn <strong><em>Fiamuri i Arbrit <\/em><\/strong>(La\nbandiera dell\u2019 Albania). Doli n\u00eb Maq e Kozenc\u00eb deri n\u00eb vitin 1887.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>\u201cK\u00ebng\u00ebt e Milosaos\u201d <\/em><\/strong>\u2013 \u00cbsht\u00eb\nnj\u00eb balad\u00eb e gjat\u00eb <strong><em>romantike<\/em><\/strong> me 39 k\u00ebng\u00eb, poem\u00eb liriko-epike q\u00eb pasqyron dashurin\u00eb\ne Milosaos, djalosh fisnik nga Shkodra. Ngjarja zhvillohet n\u00eb Shkod\u00ebr n\u00eb\nshekullin XV. Milosao \u00ebsht\u00eb kthyer n\u00eb sht\u00ebpi nga Selaniku. Te kroi i fshatit\ntakon Rin\u00ebn, vajz\u00ebn e baresh\u00ebs Kollogre dhe bie n\u00eb dashuri me t\u00eb. Dy t\u00eb rinjt\u00eb\ne dashuruar u takojn\u00eb shtresave shoq\u00ebrore t\u00eb ndryshme, gj\u00eb q\u00eb e pengon\nbashkimin e tyre. E \u00ebma e Milosaos \u00ebsht\u00eb kund\u00ebr k\u00ebsaj martese ngase i biri i\np\u00ebrkiste shtres\u00ebs s\u00eb lart\u00eb. P\u00ebrpos k\u00ebsaj, ajo i k\u00ebrkon t\u00eb birit t\u00eb l\u00ebr\u00eb m\u00ebnjan\u00eb\ndashurin\u00eb dhe t\u2019i p\u00ebrkushtohet mbrojtjes s\u00eb atdheut nga pushtuesit turq. Poeti\ne zgjidh problemin me <strong><em>deus ex machina <\/em><\/strong>(zgjidhje prej\nZotit) \u2013 nj\u00eb t\u00ebrmet shkat\u00ebrron qytetin duke i shlyer k\u00ebsisoj edhe dallimet\nklasore. Milosao ndodhet midis dy zjarresh: zjarrit t\u00eb dashuris\u00eb, n\u00eb nj\u00eb an\u00eb\ndhe kushtrimit p\u00ebr t\u2019i dal\u00eb zot m\u00ebm\u00ebdheut, n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr. Dy t\u00eb rinjt\u00eb\nmartohen dhe jasht\u00eb vendit u lind nj\u00eb foshnj\u00eb. Lumturia martesore nuk zgjat\nshum\u00eb, ngase pas pak kohe, i biri dhe nusja e re, Rina &#8211; vdesin. Milosao\nnd\u00ebrkaq, i plagosur n\u00eb nj\u00eb betej\u00eb, jep shpirt n\u00eb bregun e nj\u00eb lumi n\u00eb Shkod\u00ebr.\nP\u00ebr ta nd\u00ebrtuar poem\u00ebn, poeti \u00ebsht\u00eb bazuar edhe n\u00eb <strong><em>let\u00ebrsin\u00eb popullore shqiptare<\/em><\/strong>.\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>FRAN\u00c7ESK\nANTON SANTORI <\/strong>(1819-1894) \u2013 Lindi n\u00eb Picilia (Santa Caterina\nAlbanese) n\u00eb krahin\u00ebn e Kozenc\u00ebs. N\u00eb mosh\u00ebn 16-vje\u00e7are i filloi m\u00ebsimet p\u00ebr\nprift. N\u00eb vitet 1842-1860 jetoi n\u00eb manastirin fran\u00e7eskan n\u00eb San Marko\nArxhentano. M\u00eb pas e la jet\u00ebn e murgut dhe u kthye n\u00eb Picilia. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Vepra \u2013 <\/strong>\u00cbsht\u00eb\nautor poezish, pjes\u00ebsh teatrale, tregimesh, romanesh, p\u00ebrshtatjesh t\u00eb 112\nfabulave t\u00eb <strong>Ezopit <\/strong>si dhe autor i\nnj\u00eb gramatike t\u00eb shqipes.Poezia epar\u00eb e tij \u00ebsht\u00eb <em>\u201cK\u00ebng\u00ebtorja arb\u00ebreshe\u201d<\/em>. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb poem\u00eb kushtuar dashuris\u00eb dhe\nbukurive t\u00eb natyr\u00ebs. E ribotoi m\u00eb 1975 studiuesi arb\u00ebresh <strong>Fran\u00e7esko Solano <\/strong>(i lidur m\u00eb 1914). <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">M\u00eb 1848 Santori kompozoi nj\u00eb himn n\u00eb shqip <strong><em>\u201cVallja\ne hares\u00eb s\u00eb madhe\u201d<\/em><\/strong> e cila u botua n\u00eb revist\u00ebn <strong><em>Shqiptari i Italis\u00eb<\/em><\/strong>\n(L\u2019Albanese d\u2019Italia)t\u00eb De Rad\u00ebs. Pason rr\u00ebfimi poetik\nn\u00eb italisht, me disa pjes\u00eb n\u00eb shqip <strong><em>\u201cI burgosuri politik\u201d<\/em><\/strong><em>, <\/em>Napoli 1848. Pasojn\u00eb dy vepra fetare\nn\u00eb shqip <strong><em>\u201cRuzaria e Sh\u00ebn M\u00ebris\u00eb s\u00eb Virgj\u00ebr\u201d<\/em><\/strong>, Kozenc\u00eb 1849 \u2013 poem\u00eb fetare\ndhe <strong><em>\u201cI\nkrishteri i shenjt\u00ebruar\u201d<\/em><\/strong>, Napoli 1855, 230 faqe vargje fetare. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Dramat \u2013\n<\/strong><em>\u201c<strong>Emira\u201d<\/strong><\/em>, e para dram\u00eb e\nshkruar dhe e botuar n\u00eb shqip. U botua n\u00eb n\u00ebntor 1887 n\u00eb revist\u00ebn <strong><em>Fiamuri\ni Arbrit<\/em><\/strong> t\u00eb De Rad\u00ebs. Disa pjes\u00eb t\u00eb dram\u00ebs u botuan n\u00eb <strong><em>\u201cAntologjin\u00eb\nshqiptare\u201d <\/em><\/strong>&nbsp;t\u00eb De Rad\u00ebs, n\u00eb vitin\n1896. M\u00eb 1984 drama u ribotua nga Fran\u00e7esko Solano.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Santori shkroi edhemelodrama\u2013 komedi dhe\ntragjedi. Tragjedia <strong><em>\u201cJeroboam\u201d<\/em><\/strong> dhe melodrama <strong><em>\u201cLek\u00eb Dukagjini\u201d<\/em><\/strong>, t\u00eb shkruara n\u00eb\nvitet 1855-1860, t\u00eb botuara m\u00eb von\u00eb nga Fran\u00e7esko Solano. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hartoi edhe 1845 vargje satirike q\u00eb dol\u00ebn n\u00eb drit\u00eb\nvet\u00ebm tani von\u00eb. Santori n\u00eb krijimtarin\u00eb e tij poetike tregon nj\u00eb lidhje t\u00eb\nngusht\u00eb me <strong><em>folklorin<\/em><\/strong> <strong><em>arb\u00ebresh<\/em><\/strong>. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00cbsht\u00eb autor i dy <strong><em>romaneve<\/em><\/strong> dhe i gjasht\u00eb <strong><em>tregimeve<\/em><\/strong>\nq\u00eb mbet\u00ebn t\u00eb pabotuara sa qe gjall\u00eb autori. Romanin <strong><em>\u201cSofia Kominiate\u201d<\/em><\/strong>, n\u00eb\nshqip, me 282 faqe, e shkroi edhe n\u00eb italisht. Romanin <strong><em>\u201cUshtari shqiptar\u201d<\/em><\/strong> e\nshkroi n\u00eb italisht. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00eb tregimet e tij trajton motive nga <em>jeta n\u00eb fshat.<\/em> Veprat e tij tani botohen\nme <strong><em>transliterim.<\/em><\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>\u201cEmira\u201d <\/em><\/strong>\u2013 N\u00eb k\u00ebt\u00eb dram\u00eb trajtohet nj\u00eb tem\u00eb nga jeta e arb\u00ebresh\u00ebve t\u00eb koh\u00ebs s\u00eb shkrimtarit: dhuna q\u00eb ushtrojn\u00eb cubat n\u00eb nj\u00eb fshat arb\u00ebresh dhe p\u00ebrpjekjet e autoriteteve t\u00eb pushtetit p\u00ebr ta mbrojtur popullat\u00ebn nga keqb\u00ebr\u00ebsit. N\u00eb dram\u00eb jepet edhe dashuria nd\u00ebrmjet dy t\u00eb rinjve \u2013 Emir\u00ebs dhe Mirianit. Personazhe jan\u00eb: Emira, Bardhi (babi i Emir\u00ebs), Miriani, Gjergji (i ati i Mirianit), Kalina, Kallonjeri, Albenci (v\u00ebllai i Mirianit), Lipisia, Ligj\u00ebresha etj. Familjes s\u00eb Mirianit cubat ia dogj\u00ebn pasurin\u00eb. Babai i tij \u2013 Gjergji u gjet n\u00eb nj\u00eb situat\u00eb m\u00eb inferiore se familja e Emir\u00ebs. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, Gjegji i propozon Bardhit ta prishin miq\u00ebsin\u00eb. Bardhi nd\u00ebrkaq k\u00ebrkon ta vazhdojn\u00eb miq\u00ebsin\u00eb. Dashuria nd\u00ebrmjet Emir\u00ebs dhe Mirianit pengohet, si nga veprimet keqb\u00ebr\u00ebse t\u00eb cubave, ashtu edhe nga intrigat dhe xhelozia e Kalin\u00ebs dhe e Kallonjerit. Kalina e dashuron Mirianin dhe \u00ebsht\u00eb xheloze ndaj Emir\u00ebs, t\u00eb cil\u00ebn e ka shoqe m\u00eb t\u00eb ngusht\u00eb. Ajo \u00ebsht\u00eb xheloze ngase Miriani e dashuron Emir\u00ebn dhe jo at\u00eb. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Me intrigat e veta dhe me hipokrizin\u00eb e Kallonjerit, ajo synon ta prish\u00eb idilin e dashuris\u00eb midis Emir\u00ebs dhe Mirianit. Kallonjeri, i shtyr\u00eb nga Kalina, sajon shpifje kund\u00ebr Mirianit. Ata ia djegin sht\u00ebpin\u00eb dhe ia rr\u00ebmbejn\u00eb bag\u00ebtin\u00eb. Kallonjeri synon ta bind\u00eb Emir\u00ebn q\u00eb ta pranoj\u00eb dashurin\u00eb e tij, ndryshe i kanoset se do ta rr\u00ebmbej\u00eb. Emir\u00ebn e shp\u00ebton Albenci, v\u00ebllai i Mirianit, i cili e plagos Kallonjerin. Kallonjeri shpif te autoritet e pushtetit, kinse Gjergji dhe Miriani jan\u00eb bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00eb t\u00eb cubave. Q\u00eb t\u00eb dy arrestohen dhe ndodhen para pushkatimit. Cubat e vrasin Kallonjerin, nd\u00ebrsa Gjergji dhe Miriani lirohen nga akuza. Emira martohet me Mirianin, nd\u00ebrsa Kalina martohet me Albencin \u2013 v\u00ebllan\u00eb e Mirianit. N\u00eb dram\u00eb shohim barinj, baresha, blegtor\u00eb. Autori i p\u00ebrfshin n\u00eb dram\u00eb traditat, zakonet, k\u00ebng\u00ebt, vallet, veshjen e arb\u00ebresh\u00ebve dhe ritet familjare. Drama \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar sipas parimeve <strong><em>t\u00eb romantizmit<\/em><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>GAVRIL\nDARA I RIU<\/strong><em> <\/em>(1826-1885)\n\u2013 Lindi n\u00eb Pallac t\u00eb Sicilis\u00eb. Studio n\u00eb seminarin grek t\u00eb Palermos. M\u00eb von\u00eb\nkreu studimet e drejt\u00ebsis\u00eb. Ushtroi detyr\u00ebn e avokatit n\u00eb Agrixhento. N\u00eb vitet\n1867-1869 u b\u00eb prefekt i Trapanit. N\u00eb vitet 1871-1874 u em\u00ebrua drejtor i\nperiodikut <em>La Riforma<\/em> n\u00eb Rom\u00eb. U mor\nme poezi, me <strong>folklorin arb\u00ebresh<\/strong>, me\nfilozofi, me arkeologji dhe me drejt\u00ebsi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Vepra \u2013 <\/strong>Ka\nshkruar poezi n\u00eb italisht dhe nj\u00eb poem\u00eb fetare n\u00eb shqip. Kryevep\u00ebr e tij \u00ebsht\u00eb\nbalada <strong><em>romantike<\/em><\/strong> \u2013 poema <strong><em>\u201cK\u00ebnga e sprasme e Bal\u00ebs\u201d<\/em><\/strong>, Katanxaro\n1906. Vepra t\u00eb tjera: <strong><em>\u201cDisa poezi\u201d<\/em><\/strong>, italisht, 1847; poema <strong><em>\u201cAna\nMaria Kominiate\u201d<\/em><\/strong>, italisht, me subjekt shqiptar, 1864; poezia <strong><em>\u201cT\u00eb zezat\ntona\u201d<\/em><\/strong><em>, <\/em>italisht, 1870; veprat\nshkencore: <strong><em>\u201cMbi tipografin\u00eb e Gjirgjendit\u201d<\/em><\/strong>, 1863; <strong><em>\u201cTopografia e Palac Adrianos\u201d<\/em><\/strong>,\nbotuar m\u00eb 1887 n\u00eb revist\u00ebn <strong><em>Fiamuri i Arbrit<\/em><\/strong> t\u00eb De Rad\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>\u201cK\u00ebnga e sprasme e bal\u00ebs\u201d <\/em><\/strong>\u2013 \u00cbsht\u00eb poem\u00eb romantike n\u00eb kat\u00ebr pjes\u00eb q\u00eb rr\u00ebfen p\u00ebr b\u00ebmat e Nik Pet\u00ebs dhe t\u00eb Pal Golemit, heronj shqiptar\u00eb t\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb <strong><em>motit t\u00eb madh<\/em> <\/strong>\u2013 epoka e Sk\u00ebnderbeut, shekulli XV. S\u00eb pari u botua n\u00eb periodikun <strong><em>Arbri i Ri<\/em><\/strong> nga studiuesi arb\u00ebresh <strong>Zef Skiroi. <\/strong>Doli e plot\u00eb n\u00eb italisht e shqip n\u00eb revist\u00ebn <strong><em>La Nazione Albanese (Kombi shqiptar)<\/em> <\/strong>m\u00eb 1900. Subjekti i poem\u00ebs p\u00ebrmban dy tema: <em>dashuria ndaj atdheut<\/em> dhe <em>dashuria ndaj gruas<\/em>.Ideja themelore e vepr\u00ebs \u00ebsht\u00eb: <em>Nuk mund t\u00eb ket\u00eblumturi individuale apo familjare kur kombi \u00ebsht\u00eb n\u00eb rrezik, kur atdheu \u00ebsht\u00eb n\u00ebn rob\u00ebri apo n\u00ebn sundim.<\/em> Krahas dashuris\u00eb midis dy t\u00eb rinjve, poeti flet edhe p\u00ebr luft\u00ebrat e shqiptar\u00ebve kund\u00ebr osman\u00ebve. Poema flet p\u00ebr rolin e prij\u00ebsit, p\u00ebr bashkimin e shqiptar\u00ebve rreth ides\u00eb komb\u00ebtare, p\u00ebr vitalitetin e shqiptar\u00ebve dhe p\u00ebr vet\u00ebmohimin e shqiptar\u00ebve p\u00ebr t\u00eb mbrojtur m\u00ebm\u00ebdheun. Bala \u00ebsht\u00eb d\u00ebshmitari i ngjarjeve historike t\u00eb koh\u00ebs s\u00eb Sk\u00ebnderbeut. Bala i ngjan nj\u00eb <strong>Homeri<\/strong> shqiptar. Poeti thot\u00eb se nuk \u00ebsht\u00eb autor i vepr\u00ebs, por vet\u00ebm nj\u00eb mbledh\u00ebs i l\u00ebnd\u00ebs folklorike. Ai thot\u00eb se k\u00ebng\u00ebt e poem\u00ebs jan\u00eb k\u00ebnduar n\u00eb popull, nj\u00ebsoj si k\u00ebng\u00ebt e <em>Iliad\u00ebs <\/em>s\u00eb <strong>Homerit<\/strong>. K\u00ebto k\u00ebng\u00eb n\u00eb poem\u00eb, nuk na i rr\u00ebfen poeti, por Bala. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Me vepr\u00ebn e vet, poeti synon t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb <strong><em>nd\u00ebrgjegjen komb\u00ebtare<\/em><\/strong> t\u00eb shqiptar\u00ebve. Poeti pasqyron n\u00eb poem\u00eb tragjizmin e popullit shqiptar n\u00eb luft\u00ebn e tij kund\u00ebr turqve, p\u00ebr t\u00eb mbrojtur atdheun. Pasqyron heroizmin e shqiptar\u00ebve. Mbi varret e heronjve q\u00eb u flijuan p\u00ebr atdheun, mbijn\u00eb lule. Jeta e tyre vazhdon edhe pas vdekjes. P\u00ebr trimat e r\u00ebn\u00eb n\u00eb beteja, rapsod\u00ebt thur\u00ebn k\u00ebng\u00eb, i b\u00ebn\u00eb t\u00eb p\u00ebrjetsh\u00ebm n\u00eb k\u00ebng\u00eb. Mu si heronjt\u00eb <strong><em>homerik\u00eb<\/em><\/strong> t\u00eb Troj\u00ebs. Personazhe kryesore jan\u00eb: <strong><em>Nik Peta <\/em><\/strong>dhe <strong><em>Pal Golemi.<\/em><\/strong> T\u00eb dy k\u00ebta trima dashurojn\u00eb <strong><em>Mar\u00ebn<\/em><\/strong>, por <em>detyr\u00ebn ndaj atdheut e v\u00ebn\u00eb n\u00eb rend t\u00eb par\u00eb.<\/em> <em>Heroikja<\/em> te t\u00eb dyt\u00eb \u00ebsht\u00eb mbi <em>emocionalen. <\/em>Mu si n\u00eb <strong><em>k\u00ebng\u00ebt popullore kreshnike<\/em><\/strong>. Trim\u00ebria e tyre vjen n\u00eb shprehje sidomos n\u00eb betej\u00ebn e Valkalit. N\u00eb poem\u00eb del edhe figura e <strong>Sk\u00ebnderbeut<\/strong>, por jo n\u00eb plan t\u00eb par\u00eb. Niku dhe Pali, dy shok\u00eb t\u00eb ngusht\u00eb, grinden ashp\u00ebr p\u00ebr Mar\u00ebn. Sk\u00ebnderbeu nd\u00ebrkaq, i ndan vet\u00ebm me nj\u00eb v\u00ebshtrim. <strong><em>Mara <\/em><\/strong>\u00ebsht\u00eb nj\u00eb e huaj, por i ka tiparet e nj\u00eb vashe shqiptare: e bukur, e men\u00e7ur, dashnore, trim\u00ebresh\u00eb. Ajo ngjitet mbi shk\u00ebmb me thik\u00ebn n\u00eb dor\u00eb, duke u kanosur se do t\u00eb vras\u00eb veten dhe se nuk do t\u2019i bjer\u00eb armikut n\u00eb dor\u00eb. I zgjedhuri i saj \u00ebsht\u00eb Pali t\u00eb cilin e shp\u00ebton nga kurthi i t\u00eb atit. Ajo p\u00ebrfundon tragjikisht duke ia lidhur plag\u00ebt Nikut i cili ra n\u00eb fush\u00ebbetej\u00eb, n\u00eb altarin e liris\u00eb. Sk\u00ebnderbeu dhe Ballabani jan\u00eb <strong><em>personazhe historike<\/em><\/strong>. Nik Peta dhe Pal Golemi jan\u00eb personazhe t\u00eb cil\u00ebt poeti i ka marr\u00eb nga <strong><em>let\u00ebrsia popullore<\/em><\/strong>. Grindjen e dy t\u00eb rinjve p\u00ebr nj\u00eb fem\u00ebr, rr\u00ebmbimin e vash\u00ebs nga duart e armikut, kthimin e unaz\u00ebs nga ana e burrit t\u00eb plagosur p\u00ebr vdekje, q\u00eb ajo t\u00eb mund t\u00eb martohet, amanetin e trimave kur bien n\u00eb fush\u00ebbetej\u00eb, mbirjen e pem\u00ebs mbi varrin e trimit t\u00eb r\u00ebn\u00eb, poeti i ka huazuar nga <strong><em>let\u00ebrsia popullore<\/em><\/strong>. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00eb poem\u00eb mbizot\u00ebrojn\u00eb <strong><em>figurat stilistike<\/em><\/strong> si: <strong><em>antitezat,\nkrahasimet, metaforat, epitetet<\/em><\/strong>. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Metrika<\/strong> apo\nnd\u00ebrtimi vargut t\u00eb poem\u00ebs \u2013 Poeti p\u00ebrdori vargun <strong><em>tet\u00ebrrok\u00ebsh<\/em><\/strong> q\u00eb p\u00ebrdoret\nedhe n\u00eb k\u00ebng\u00ebt popullore shqiptare.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>ZEF\nSEREMBE <\/strong>(1844-1901) \u2013 \u00cbsht\u00eb poet <strong><em>lirik<\/em><\/strong>. Poet i ndjenj\u00ebs, i\nvetmis\u00eb dhe i zhg\u00ebnjimit. Lindi n\u00eb Strigar, n\u00eb krahin\u00ebn e Kozenc\u00ebs t\u00eb\nKalabris\u00eb. Ndoqi studimet n\u00eb kolegjin e Sh\u00ebn Adrianit. Ra n\u00eb dashuri me nj\u00eb\nvash\u00eb t\u00eb fshatit t\u00eb lindjes, e cila bashk\u00eb me familjes emigroi n\u00eb Brazil. M\u00eb\n1874 Serembe u nis p\u00ebr n\u00eb Brazil. N\u00eb saje t\u00eb nj\u00eb letre q\u00eb ia dha <strong>Dora d\u2019Istria<\/strong>(1828-1888),u pritn\u00eb oborrin perandorak. Pas nj\u00eb kohe, u\nkthye n\u00eb Evrop\u00eb. Thuhet se gjat\u00eb kthimit nga Marseja p\u00ebr n\u00eb Itali ka humbur\nshum\u00eb dor\u00ebshkrime. Gjeti ndihm\u00ebn financiare t\u00eb filologut dhe folkloristit&nbsp; arb\u00ebresh <strong>Dhimit\u00ebr\nKamard\u00ebs <\/strong>(1821-1882)<strong>. <\/strong>Poeti\nvazhdimisht ndodhej n\u00ebn depresiondhe\nndjehej i shqet\u00ebsuar. M\u00eb 1886 vizitoi ngulimet arb\u00ebreshe n\u00eb Sicili<strong>. <\/strong>M\u00eb 1893 vajti n\u00eb ShBA ku jetoi rreth\ndy vjet. M\u00eb 1895 botoi n\u00eb Nju-Jork nj\u00eb v\u00ebllim me poezi n\u00eb italisht. U kthye n\u00eb\nKalabringa ku, m\u00eb 1897emigroi n\u00eb Buenos-Aires. Vdiq n\u00eb\nSao-Paolo t\u00eb Brazilit. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Vepra &#8211; <\/strong>&nbsp;Gjat\u00eb udh\u00ebtimeve t\u00eb shpeshta ka humbur shum\u00eb\ndor\u00ebshkrime. Ka shkruar poezi, drama dhe nj\u00eb p\u00ebrkthim t\u00eb Psalmeve t\u00eb Davidit.\nN\u00eb t\u00eb gjall\u00eb botoi veprat <strong><em>\u201cPoezi italiane dhe k\u00ebng\u00eb origjinale t\u00eb\np\u00ebrkthyera nga shqipja\u201d<\/em><\/strong>, Kozenc\u00eb 1883, n\u00eb italisht e shqip; <strong><em>\u201cKthimi\ni ushtarit, balad\u00eb lirike\u201d<\/em><\/strong>, Nju-Jork 1895, n\u00eb italisht; <strong><em>\u201cTing\u00ebllima\nt\u00eb ndryshme\u201d, <\/em><\/strong>Napoli 1897 \u2013 p\u00ebrmbledhje me 42 ting\u00ebllima (sonete) n\u00eb\nitalisht. Nj\u00eb poezi iu botua n\u00eb gazet\u00ebn <strong><em>Arbri i Ri <\/em><\/strong>t\u00eb <strong>Xhuzepe Skiroit <\/strong>m\u00eb 1887. Nga poezit\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe, 39 iu botuan\n<strong><em>post\nmortem <\/em><\/strong>n\u00eb p\u00ebrmbledhjen <strong><em>\u201cPoezi\u201d<\/em><\/strong>, Milano 1926, nga i nipi <strong>Kozmo Serembe. <\/strong>N\u00ebp\u00ebr arkiva t\u00eb ndryshmeiu gjet\u00ebn edhe dor\u00ebshkrime t\u00eb tjera. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Vargu i i Serembes, p\u00ebr nga karakteri \u00ebsht\u00eb i\npik\u00eblluar dhe i trishtuar, nd\u00ebrsa p\u00ebr nga frym\u00ebzimi, \u00ebsht\u00eb patriotik dhe\nidealist. Nga shum\u00eb studiues, poezia e tij konsiderohet si m\u00eb e mira poezi\nlirike n\u00eb shqip. Poeti shkruan <strong><em>lirika p\u00ebr dashurin\u00eb<\/em><\/strong> dhe <strong><em>himne\np\u00ebr vendlindjen<\/em><\/strong>. Italia ishte toka e lindjes s\u00eb tij, nd\u00ebrsa <strong><em>Shqip\u00ebria\n\u2013 toka e \u00ebndrrave t\u00eb tij<\/em><\/strong>. Shkroi poezi p\u00ebr bukurit\u00eb e natyr\u00ebs dhe\nvargje me frym\u00ebzim fetar. Lirikat q\u00eb i kushtohen atdheut t\u00eb humbur, jan\u00eb <strong><em>poezi\nromantike me frym\u00eb komb\u00ebtare<\/em><\/strong> dhe me ndjenj\u00eb t\u00eb ndezur malli. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">I dedikoi poezi <strong>Ali\npash\u00eb Tepelen\u00ebs, Dora d\u2019Istrias <\/strong>dhe<strong>\nDomeniko Mauros. <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00eb vargun e tijndihen ndikime nga poet\u00ebt italian\u00eb <strong>Fran\u00e7esko Petrarka, Dante Aligieri <\/strong>dhe<strong> Xhakomo Leopardi. <\/strong>Disalirika t\u00eb dashuris\u00eb ia kushtoi vash\u00ebs q\u00eb kishte dashuruar, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb poezia <em>\u201cK\u00ebng\u00eb malli\u201d.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Xhelal Zejneli EMIGRIMI I ARB\u00cbRESH\u00cbVE N\u00cb ITALI Ngulimet masive t\u00eb shqiptar\u00ebve n\u00eb Itali filluan me pushtimin e Ballkanit nga Turqia. Ky eksod u shtua pas vdekjes s\u00eb Sk\u00ebnderbeut (1468). N\u00eb vitet 1468-1478 val\u00eb refugjat\u00ebsh braktis\u00ebn Shqip\u00ebrin\u00eb jugore, kaluan detin p\u00ebr t\u2019u ngulitur n\u00eb Basilikat\u00eb, Molize, Pulje, Kalabri. N\u00eb vitet 1532-1533, pas shtrirjes s\u00eb Turqis\u00eb n\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":50800,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,35,8],"tags":[],"class_list":["post-51154","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-artikuj","category-kulture","category-letersi"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.6 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>KRIJIMET LETRARE T\u00cb ARB\u00cbRESH\u00cbVE - FJALA e LIR\u00cb<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/krijimet-letrare-te-arberesheve\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"KRIJIMET LETRARE T\u00cb ARB\u00cbRESH\u00cbVE - FJALA e LIR\u00cb\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Xhelal Zejneli EMIGRIMI I ARB\u00cbRESH\u00cbVE N\u00cb ITALI Ngulimet masive t\u00eb shqiptar\u00ebve n\u00eb Itali filluan me pushtimin e Ballkanit nga Turqia. Ky eksod u shtua pas vdekjes s\u00eb Sk\u00ebnderbeut (1468). N\u00eb vitet 1468-1478 val\u00eb refugjat\u00ebsh braktis\u00ebn Shqip\u00ebrin\u00eb jugore, kaluan detin p\u00ebr t\u2019u ngulitur n\u00eb Basilikat\u00eb, Molize, Pulje, Kalabri. N\u00eb vitet 1532-1533, pas shtrirjes s\u00eb Turqis\u00eb n\u00eb [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/krijimet-letrare-te-arberesheve\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"FJALA e LIR\u00cb\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/facebook.com\/fjala.info\/\" \/>\n<meta property=\"article:author\" content=\"https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-02-17T07:41:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-02-17T07:41:12+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/arbereshe.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"780\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"439\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@https:\/\/twitter.com\/acokaj\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@acokaj\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"16 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/krijimet-letrare-te-arberesheve\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/krijimet-letrare-te-arberesheve\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\"},\"headline\":\"KRIJIMET LETRARE T\u00cb ARB\u00cbRESH\u00cbVE\",\"datePublished\":\"2020-02-17T07:41:00+00:00\",\"dateModified\":\"2020-02-17T07:41:12+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/krijimet-letrare-te-arberesheve\\\/\"},\"wordCount\":3109,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/krijimet-letrare-te-arberesheve\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/02\\\/arbereshe.jpg\",\"articleSection\":[\"Artikuj\",\"Kultur\u00eb\",\"Let\u00ebrsi\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/krijimet-letrare-te-arberesheve\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/krijimet-letrare-te-arberesheve\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/krijimet-letrare-te-arberesheve\\\/\",\"name\":\"KRIJIMET LETRARE T\u00cb ARB\u00cbRESH\u00cbVE - FJALA e LIR\u00cb\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/krijimet-letrare-te-arberesheve\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/krijimet-letrare-te-arberesheve\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/02\\\/arbereshe.jpg\",\"datePublished\":\"2020-02-17T07:41:00+00:00\",\"dateModified\":\"2020-02-17T07:41:12+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/krijimet-letrare-te-arberesheve\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/krijimet-letrare-te-arberesheve\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/krijimet-letrare-te-arberesheve\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/02\\\/arbereshe.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/02\\\/arbereshe.jpg\",\"width\":780,\"height\":439,\"caption\":\"Arb\u00ebreshe\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/krijimet-letrare-te-arberesheve\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"KRIJIMET LETRARE T\u00cb ARB\u00cbRESH\u00cbVE\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/\",\"name\":\"FJALA e LIR\u00cb\",\"description\":\"&quot;E para ishte fjala...&quot; - n\u00eb Shkoder.net\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"description\":\"Arben \u00c7okaj - M\u00ebsues Fizike &amp; Informatike :: Gazetar &amp; Analist i pavarur :: Autor librash :: Ueb- &amp; Grafik dizajner\",\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/\",\"https:\\\/\\\/facebook.com\\\/shkoder.net\\\/\",\"https:\\\/\\\/linkedin.com\\\/in\\\/acokaj\\\/\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/https:\\\/\\\/twitter.com\\\/acokaj\",\"https:\\\/\\\/youtube.com\\\/channel\\\/UCWHTIr21i1vLKsLzVv1TM-w\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"KRIJIMET LETRARE T\u00cb ARB\u00cbRESH\u00cbVE - FJALA e LIR\u00cb","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/krijimet-letrare-te-arberesheve\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"KRIJIMET LETRARE T\u00cb ARB\u00cbRESH\u00cbVE - FJALA e LIR\u00cb","og_description":"Xhelal Zejneli EMIGRIMI I ARB\u00cbRESH\u00cbVE N\u00cb ITALI Ngulimet masive t\u00eb shqiptar\u00ebve n\u00eb Itali filluan me pushtimin e Ballkanit nga Turqia. Ky eksod u shtua pas vdekjes s\u00eb Sk\u00ebnderbeut (1468). N\u00eb vitet 1468-1478 val\u00eb refugjat\u00ebsh braktis\u00ebn Shqip\u00ebrin\u00eb jugore, kaluan detin p\u00ebr t\u2019u ngulitur n\u00eb Basilikat\u00eb, Molize, Pulje, Kalabri. N\u00eb vitet 1532-1533, pas shtrirjes s\u00eb Turqis\u00eb n\u00eb [&hellip;]","og_url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/krijimet-letrare-te-arberesheve\/","og_site_name":"FJALA e LIR\u00cb","article_publisher":"https:\/\/facebook.com\/fjala.info\/","article_author":"https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/","article_published_time":"2020-02-17T07:41:00+00:00","article_modified_time":"2020-02-17T07:41:12+00:00","og_image":[{"width":780,"height":439,"url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/arbereshe.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@https:\/\/twitter.com\/acokaj","twitter_site":"@acokaj","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"16 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/krijimet-letrare-te-arberesheve\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/krijimet-letrare-te-arberesheve\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb"},"headline":"KRIJIMET LETRARE T\u00cb ARB\u00cbRESH\u00cbVE","datePublished":"2020-02-17T07:41:00+00:00","dateModified":"2020-02-17T07:41:12+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/krijimet-letrare-te-arberesheve\/"},"wordCount":3109,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/krijimet-letrare-te-arberesheve\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/arbereshe.jpg","articleSection":["Artikuj","Kultur\u00eb","Let\u00ebrsi"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/krijimet-letrare-te-arberesheve\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/krijimet-letrare-te-arberesheve\/","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/krijimet-letrare-te-arberesheve\/","name":"KRIJIMET LETRARE T\u00cb ARB\u00cbRESH\u00cbVE - FJALA e LIR\u00cb","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/krijimet-letrare-te-arberesheve\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/krijimet-letrare-te-arberesheve\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/arbereshe.jpg","datePublished":"2020-02-17T07:41:00+00:00","dateModified":"2020-02-17T07:41:12+00:00","author":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/krijimet-letrare-te-arberesheve\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/krijimet-letrare-te-arberesheve\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/krijimet-letrare-te-arberesheve\/#primaryimage","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/arbereshe.jpg","contentUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/arbereshe.jpg","width":780,"height":439,"caption":"Arb\u00ebreshe"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/krijimet-letrare-te-arberesheve\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"KRIJIMET LETRARE T\u00cb ARB\u00cbRESH\u00cbVE"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#website","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/","name":"FJALA e LIR\u00cb","description":"&quot;E para ishte fjala...&quot; - n\u00eb Shkoder.net","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","caption":"admin"},"description":"Arben \u00c7okaj - M\u00ebsues Fizike &amp; Informatike :: Gazetar &amp; Analist i pavarur :: Autor librash :: Ueb- &amp; Grafik dizajner","sameAs":["https:\/\/fjala.info\/","https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/","https:\/\/linkedin.com\/in\/acokaj\/","https:\/\/x.com\/https:\/\/twitter.com\/acokaj","https:\/\/youtube.com\/channel\/UCWHTIr21i1vLKsLzVv1TM-w"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51154","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=51154"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51154\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":51155,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51154\/revisions\/51155"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/media\/50800"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=51154"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=51154"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=51154"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}