E kam trajtuar edhe dy her\u00eb t\u00eb tjera k\u00ebt\u00eb tem\u00eb, po e quajta t\u00eb domosdoshme ta rikujtoj, duke marr\u00eb shkas nga nj\u00eb bised\u00ebp n\u00eb studio n\u00eb nj\u00eb nga tv publik\u00eb, ku nj\u00eb ministre e qeveris\u00eb dhe nj\u00eb shtetare tjet\u00ebr p\u00ebrdor\u00ebn fjal\u00ebn italisht ” gia ” n\u00eb vend t\u00eb fjal\u00ebs s\u00eb bukur shqipe ” tashm\u00eb, tani, tash, njitash” Jo se ishte hera e par\u00eb q\u00eb e d\u00ebgjoja me neveri k\u00ebt\u00eb, po m’u err\u00ebn syt\u00eb, sepse tashm\u00eb kupa qe mbushur me k\u00ebt\u00eb antikap.
\nGjuha ( e folur dhe e shkruar) \u00ebsht\u00eb thelbi i jet\u00ebs s\u00eb nj\u00eb kombi dhe s\u00eb bashku me simotr\u00ebn e saj, kultur\u00ebn ato jan\u00eb ” b\u00ebrthama” e jet\u00ebs dhe e historis\u00eb s\u00eb \u00e7do kombi. T\u00eb dyzuara me flamurin ato p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb dy simbolet e \u00e7do kombi.<\/p>\n
Nj\u00eb komb si ne, gjuh\u00ebtar\u00ebt dhe historian\u00ebt e t\u00eb cilit pranojn\u00eb me m\u00ebndjeleht\u00ebsi dhe pap\u00ebrgjegjshm\u00ebri e nuk e kemi patur gjuh\u00ebn t\u00eb shkruar para vitit 1555 ( Meshari i Gjon Buzukut) si mund t\u00eb ket\u00eb trash\u00ebguar gjuh\u00ebn e tij, relativisht t\u00eb ruajtur past\u00ebr? Si mund t\u00eb ndodh\u00eb q\u00eb nj\u00eb gjuh\u00eb mij\u00ebravje\u00e7are e pashkruar t\u00eb p\u00ebrdoret sot si \u00e7el\u00ebs p\u00ebr t\u00eb zb\u00ebrthyer gjuh\u00ebt m\u00eb t\u00eb vjetra t\u00eb bot\u00ebs, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb ka gjuh\u00eb t\u00eb shkruara q\u00eb tashm\u00eb jan\u00eb zhdukur ose asimiluar nga gjuh\u00ebt e pushtuesve? Roma na pushtoi deri n\u00eb mesin e mij\u00ebvje\u00e7arit t\u00eb dyt\u00eb t\u00eb er\u00ebs s\u00eb re, ashtu si pushtoi edhe popuj t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb Europ\u00ebs, Azis\u00eb dhe Afrik\u00ebs. Disa popuj, edhe pse gjuh\u00ebn e tyre e kishin t\u00eb shkruar, sot flasin latinishten e kultivuar ( SpanjA, Portugalia, Galia, Rumania etj), nj\u00eb pjes\u00eb tjet\u00ebr kan\u00eb ndikime n\u00eb leksik( fjalor) apo n\u00eb gramatik\u00eb e sintaks\u00eb ( Belgjik\u00eb, Holand\u00eb, Austri, Angli, Skoci, Irland\u00eb, Island\u00eb etj) Po ne, shqiptar\u00ebt q\u00eb, sipas pap\u00ebrgjegjshm\u00ebris\u00eb s\u00eb gjuh\u00ebtar\u00ebve tane nuk e kemi shkruar gjuh\u00ebn ton\u00eb para 1555 ???!<\/p>\n
Logjika nuk e pranon dhe faktet e zbulesave flasin p\u00ebr t\u00eb kund\u00ebrt\u00ebn. Sot \u00ebsht\u00eb e pranuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00ebr\u00ebsore se gjuha shqipe vjen nga gjuha pelasgane( pelasge) , madje \u00ebsht\u00eb dakort\u00ebsuar se gjuha Pelasgane ka patur alfabet 10000 vite m\u00eb par\u00eb…Pra paska qen\u00eb e shkruar. Po k\u00ebshtu edhe ilirishtja e m\u00eb pas shqipja. Gjuha shqipe ka qen\u00eb e shkruar dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb nuk do jet\u00eb e larg\u00ebt dita q\u00eb t\u00eb faktohet e ruajtur nga n\u00ebntoka q\u00eb \u00ebsht\u00eb magazina mij\u00ebra vje\u00e7are e qytet\u00ebrimeve t\u00eb rr\u00ebnuara nga t\u00ebrmetet, p\u00ebrmbytjet, vullkanet etj…<\/p>\n
U zgjata pak p\u00ebt t\u00eb theksuar domosdoshm\u00ebrin\u00eb e respektimit t\u00eb k\u00ebsaj gjuhe kaq t\u00eb lasht\u00eb.
\nDeri aty nga vitet 1985 punohej n\u00eb vijim\u00ebsi p\u00ebr ruajtjen e past\u00ebrtis\u00eb s\u00eb gjuh\u00ebs dhe kultivimin e m\u00ebtejsh\u00ebm t\u00eb saj. Pa p\u00ebrmendur k\u00ebtu pun\u00ebn e madhe q\u00eb u b\u00eb nga disa makademik\u00eb dhe joakademik\u00eb( madje m\u00eb duhet t\u00eb theksoj q\u00eb n\u00eb vitin 1975 doli dhe nj\u00eb urdh\u00ebr qeverie q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb m\u00ebsuesit, e t\u00eb gjitha cikleve dhe shkencave t\u00eb jepnin me detyrim provim Drejt\u00ebshkrimin e Gjuh\u00ebs Shqipe… Ky urdh\u00ebr nuk p\u00ebrjashtonte ask\u00ebnd). Kontrolli arrinte deri te em\u00ebrtimet e t\u00eb gjitha dyqaneve, nd\u00ebrmarjeve, institucioneve. M\u00eb duhet t\u00eb p\u00ebrmend k\u00ebtu edhe detyrimin e n\u00ebpun\u00ebsve n\u00eb periudh\u00ebn e Zogut p\u00ebr t\u00eb patur shkrim t\u00eb bukur, sipas drejtshkrimit t\u00eb shkronjave dhe p\u00ebr t\u00eb zbatuar me rrept\u00ebsi drejtshkrimi n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi.<\/p>\n
Pas viteve ” 90″, ashtu si ndodhi edhe n\u00eb fushat e tjera t\u00eb jet\u00ebs n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, edhe gjuh\u00ebs s\u00eb shkruar e t\u00eb folur iu dha nj\u00eb” status i ve\u00e7ant\u00eb”, sipas t\u00eb cilit ajo( gjuha) fitonte lirin\u00eb e pakusht\u00ebzuar t\u00eb merrte( vet\u00ebm t\u00eb merrte) cilat fjal\u00eb t\u00eb donte, sa fjal\u00eb t\u00eb donte n\u00eb em\u00ebr t\u00eb ” liris\u00eb s\u00eb shprehjes” deri n\u00eb institucionet m\u00eb t\u00eb larta ligjv\u00ebn\u00ebse, ligjzbatuese, deri te Presidenti i Republik\u00ebs, n\u00eb media( n\u00eb at\u00eb t\u00eb shkruar dhe t\u00eb par\u00eb) e kudo.<\/p>\n
Kjo lloj ” krushqie” u p\u00ebrhap qa shum\u00eb, sa tani, pas af\u00ebr 30 vitesh ka z\u00ebvendosuar dashurin\u00eb dhe llojet e tjera t\u00eb martesave.
\nN\u00eb em\u00ebr t\u00eb kujt kjo?
\nMbase n\u00eb em\u00ebr t\u00eb ” l\u00ebvizjes s\u00eb lir\u00eb t\u00eb mallrave”
\nE b\u00ebn\u00eb gjuh\u00ebn shqipe mall p\u00ebr ta shk\u00ebmbyer, jo mall me mall, sepse nga ne t\u00eb huajt nuk mor\u00ebn asnj\u00eb fjal\u00eb. Po cili ishte shp\u00ebrblimi i shk\u00ebmbimit ( i barabarti i shk\u00ebmbimit)?<\/p>\n
P\u00ebrul\u00ebsia (inferioriteti, servilizmi, shitja)
\nNj\u00eb klas\u00eb politikan\u00ebsh, shtetar\u00ebsh, inteligjent\u00ebsh( t\u00eb gjith\u00eb fallco, pseudo) q\u00eb ia shit\u00ebn shpirtin e kombit djallit.<\/p>\n
Mua nuk m\u00eb ha meraku p\u00ebr ata q\u00eb vepruan e veprojn\u00eb k\u00ebshtu, por m\u00eb vret ajo q\u00eb pritet t\u00eb ndodh\u00eb pas 30 viteve t\u00eb tjer\u00eb, n\u00ebse k\u00ebsaj pune nuk do t’i kund\u00ebrvihet ligji( q\u00eb edhe k\u00ebt\u00eb duhet ta presim ta b\u00ebjn\u00eb ata q\u00eb e zhb\u00ebn\u00eb dhe q\u00eb m\u00eb duket pak e pamundur).
\nDhe ajo q\u00eb m\u00eb shqet\u00ebson si shqiptar i mir\u00eb q\u00eb e dashuron gjuh\u00ebn si “paraqitjen e kombit” \u00ebsht\u00eb se kjo po ndodh me shkrimtar\u00ebt dhe poet\u00ebt, gazetar\u00ebt, etj.<\/p>\n
Mos pas 30 vitesh ( jo ne, po ata q\u00eb do jetojn\u00eb) duhet t\u00eb flasin e t\u00eb shkruajn\u00eb n\u00eb nj\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb re?
\nZoti na ruajt! Mos ndodht\u00eb kjo se pas disa koh\u00ebve do t\u00eb thon\u00eb q\u00eb kjo gjuh\u00eb q\u00eb ne flasim sot (nj\u00eb pjes\u00eb e vog\u00ebl kemi mbetur q\u00eb e njohim) ka qen\u00eb gjuh\u00eb e nj\u00eb populli q\u00eb \u00ebsht\u00eb zhdukur nga ndonj\u00eb fatkeq\u00ebsi madhore ( p\u00ebrmbytje, t\u00ebrmet etj.)
\nZot, Zot, Zot! Ndalo k\u00ebto mendje ” moderne” Shp\u00ebtona nga k\u00ebta ” djaj me fytyra \u00ebngj\u00ebjsh” q\u00eb po p\u00ebrhapen si fara e hidh\u00ebsit. Shp\u00ebtona tani sa nuk \u00ebsht\u00eb von\u00eb!<\/p>\n
Lexoj poet\u00eb, prozator\u00eb, t\u00eb rinj e t\u00eb vjet\u00ebr( sepse kjo qenka nj\u00eb epidemi q\u00eb i kap edhe t\u00eb vjetrit) q\u00eb i kan\u00eb th\u00ebn\u00eb ” ik p….u ” fjal\u00ebs s\u00eb bukur shqipe, Ku po i \u00e7on mushka?<\/p>\n
K\u00ebshtu si shkruajn\u00eb ata, duke iu larguar shprehjeve t\u00eb bukura frazeologjike t\u00eb gjuh\u00ebs som\u00eb, fjal\u00ebve t\u00eb urta, p\u00ebrdorimit t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb bukur krahinore atje ku duhet( krahinorizmat), duke i braktisur shpesh edhe disa fjal\u00eb apo forma t\u00eb bukura foljore t\u00eb geg\u00ebrishtes etj, n\u00eb em\u00ebr t\u00eb ” modernes”, jo vet\u00ebm lexuesit do largohen dhe do t’i drejtohet p\u00ebrfundimisht e t\u00ebr\u00ebsisht internetii, n\u00eb t\u00eb cilin padyshim do gjesh nj\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb that\u00eb, t\u00eb zbrazur nga t\u00eb gjith\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebsit q\u00eb i japin bukurin\u00eb sikur edhe nj\u00eb fjalie apo fraze t\u00eb vetme, do t\u00eb gjesh nj\u00eb deg\u00eb apo trung peme pa gjethe. N\u00eb fund t\u00eb fundit do t\u00eb gjesh nj\u00eb lakuriq\u00ebsi t\u00eb neverit\u00ebshme dhe dihet q\u00eb lakuriq\u00ebsia \u00ebsht\u00eb e bukur vet\u00ebm p\u00ebr disa minuta n\u00eb krevat. Pastaj b\u00ebhet e neverit\u00ebshme.<\/p>\n
P\u00ebrfundimisht, nj\u00eb vep\u00ebr letrare pa gjuh\u00ebn e duhur, e veshur me at\u00eb gjuh\u00eb bastarde q\u00eb po p\u00ebrdorin sot prozator\u00ebt, do t’i ngjaj\u00eb nj\u00eb t\u00eb \u00e7menduri q\u00eb bredh rrug\u00ebve lakuriq. Sot po thon\u00eb t\u00eb gjith\u00eb vet shkarravit\u00ebsit e vargjeve dhe ata t\u00eb proz\u00ebs si nj\u00eb tabllo vjeshte me t\u00eb gjitha gjethet t\u00eb rr\u00ebzuara e t\u00eb nxira nga shirat, er\u00ebrat dhe t\u00eb ftohtit, “ne jemi poet\u00eb”, apo “Ne jemi shkrimtar\u00eb” dhe po e quajn\u00eb me hipokrizi njeri tjetrin n\u00eb “liket” q\u00eb b\u00ebjn\u00eb, “bukur poet”, “shum\u00eb bukur shkrimtar” apo edhe i v\u00ebn\u00eb t\u00eb shkret\u00ebt n\u00eb siklet t\u00eb madh, sepse i mbushin mendjen vetes se jan\u00eb njer\u00ebz t\u00eb m\u00ebdhenj, t\u00eb paarritsh\u00ebm, duke u th\u00ebn\u00eb” vargu yt t\u00eb \u00e7on no parajs\u00eb” ” vargu yt t\u00eb b\u00ebn t\u00eb \u00ebd\u00ebrosh me sy hapur” apo ” tregimi yt m\u00eb b\u00ebri t\u00eb rijetoj” Eh, \u00e7’t\u00eb thuash : Marri p\u00ebr marr\u00ebzira.<\/p>\n
Jo, miqt\u00eb e mi pa tru q\u00eb keni vjedhur veladonin e shenjt\u00eb t\u00eb poetit apo prozatorit, jo! Do b\u00ebnit mir\u00eb ta hiqnit at\u00eb veladon, nuk iu takon juve. T\u00eb mbash emrin e madh t\u00eb nj\u00eb poeti apo shkrimtari, \u00ebsht\u00eb nder p\u00ebr kombin dhe duhet ta meritosh. Ju jeni njer\u00ebz fallco t\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebrie fallco. Mir\u00eb do ishte t\u00eb fshiheshit nga kjo “parajs\u00eb” i e p\u00ebrfytyruar.<\/p>\n
Ju i ngjani asaj p\u00ebrrall\u00ebs “Mbret lakuriq”, t\u00eb cilit rrobaqep\u00ebsi i men\u00e7ur i mbushi mendjen se i kish qepur rroba t\u00eb paduk\u00ebshme dhe ai doli n\u00eb popull lakuriq, sepse edhe sh\u00ebrb\u00ebtor\u00ebt, nga frika i thoshin “Sa rroba t\u00eb bukura, dukesh si djal\u00eb i ri” PO KUR DOLI PARA POPULLIT, POPULLI Q\u00cb NUK ISHTE SERVIL, PA DHE THA T\u00cb V\u00cbRTET\u00cbN : “UA, PASKA LAJTHITUR mBRETI, PASKA DAL\u00cb LAKURIQ!”<\/p>\n
Si duhet t\u00eb shp\u00ebtojm\u00eb nga kje epidemi?
\nSot shqiptar\u00ebt kan\u00eb fituar lirin\u00eb e fjal\u00ebs e t\u00eb mendimit. Po kjo liri, vall\u00eb duhet kuptuar e pakufizuar, e padrejtuar?
\nPopulli thot\u00eb : ” Gjella me krip\u00eb po kripa me karar”. E th\u00ebn\u00eb ndryshe, liria duhet, po ka nj\u00eb cak dhe po kaloi ai cak . Liria b\u00ebhet tjet\u00ebr gj\u00eb.<\/p>\n
Nga natyra njeriu nuk ka t\u00eb ngopur me tri gj\u00ebra n\u00eb jet\u00eb :
\n1. Me liri
\n2. Me para
\n3. Me jet\u00eb<\/p>\n
N\u00ebse k\u00ebto t\u00eb trija atj do t’ia japim pa mas\u00eb, ashtu si ai i k\u00ebrkon, at\u00ebhere :
\nLiria do t\u00eb b\u00ebhet e verb\u00ebr
\nParaja do t\u00eb t\u00ebrbohet
\nJeta do t\u00eb harrohet.<\/p>\n
Fjal\u00ebn e kishim p\u00ebr Lirin\u00eb
\nPra, Liria e pakufizuar (e pakontrolluar) b\u00ebhet e verb\u00ebr dhe nuk sheh m\u00eb se \u00e7’b\u00ebn, kthehet n\u00eb marri (marr\u00ebzi) dhe \u00e7’mund t\u00eb pres\u00ebsh nga i marri?
\nMarrina (\u00e7menduri)<\/p>\n
Do ta lem\u00eb k\u00ebt\u00eb \u00e7menduri kolektive t\u00eb na shkat\u00ebrroj\u00eb?
\nJo, natyrisht.
\nNe, shqiptar\u00ebt, sot nuk na shqet\u00ebson fort kjo, sepse qeverit\u00eb na kan\u00eb hapur t\u00eb tjera telashe, q\u00eb kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me sigurin\u00eb e pun\u00ebs, sigurin\u00eb e jet\u00ebs, t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve, t\u00eb familjeve… N\u00eb fund t\u00eb fundit buk\u00ebn e goj\u00ebs dhe kur vjen puna te buka e goj\u00ebs, njeriu nuk shikon m\u00eb p\u00ebr k\u00ebto probleme, duke mos patur forc\u00ebn e arsyes q\u00eb t\u00eb mendoj\u00eb:<\/p>\n
P\u00ebr ardhm\u00ebrin\u00eb e tij e k\u00ebsisoj t\u00eb kombit,
\nP\u00ebr shpirtin e kombit.
\nAi q\u00eb ka frik\u00eb p\u00ebr t\u00eb nes\u00ebrmen e tij e t\u00eb f\u00ebmij\u00ebs, ai q\u00eb nuk ka buk\u00ebn e goj\u00ebs, i ka syt\u00eb t\u00eb veshur dhe mendjen t\u00eb mpir\u00eb, e ka shpirtitn t\u00eb mjegulluar.<\/p>\n
\u00cbsht\u00eb detyr\u00eb urgjente e intelektual\u00ebve( n\u00ebse kan\u00eb mbetur akoma t\u00eb till\u00eb) q\u00eb t’i deyrojn\u00eb qeveris\u00eb marrjen e masave rr\u00ebnj\u00ebsore, t\u00ebr\u00ebsore, t\u00eb menj\u00ebher\u00ebshme p\u00ebr t\u00eb mos lejuar shkat\u00ebrrimin e gjuh\u00ebs son\u00eb t\u00eb vyer, q\u00eb \u00ebsht\u00eb dhe Krenaria jon\u00eb e njohur edhe nga t\u00eb tjer\u00ebt( kuptohet, jo me d\u00ebshir\u00eb t\u00eb madhe).<\/p>\n
Para s\u00eb gjithash,ashtu si e theksova m\u00eb sip\u00ebr, kjo \u00ebsht\u00eb m\u00eb e domosdoshme ( jo vet\u00ebm e r\u00ebnd\u00ebsishme) t’u detyrohet ligj\u00ebrisht nga organizmat ligjzbatuese( Ministri etj) si dhe nga Akademia e Shkencave sht\u00ebpive botuese q\u00eb t\u00eb plot\u00ebsojn\u00eb organikat e aktiviteteve t\u00eb tyre sipas funksionimit, t\u00eb b\u00ebjn\u00eb t\u00eb detyruesh\u00ebm kontrollin cil\u00ebsor t\u00eb librave q\u00eb dalin nga sht\u00ebpit\u00eb e tyre botuese.<\/p>\n
Sht\u00ebpit\u00eb tona Botuese jan\u00eb kthyer n\u00eb Shtypshkronja. Nuk kan\u00eb as redaktor\u00eb, as korrektor\u00eb, as recezent\u00eb t\u00eb jasht\u00ebm sipas natyr\u00ebs s\u00eb vepr\u00ebs. Ato jan\u00eb kthyer thjesht n\u00eb Ent tregtar pa asnj\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi.
\nK\u00ebtu do t\u00eb theksoj kntrollin ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb p\u00ebrdorur.<\/p>\n
Kjo do ta p\u00ebrgjysmoj\u00eb t\u00eb keqen. Do detyroj\u00eb krijuesit t\u00eb shkruajn\u00eb shqipen e duhur. Vetvetiu, sipas parimit t\u00eb tullave, edhe n\u00eb ambientet e tjera kjo do t\u00eb shkoj\u00eb… Edhe te lexuesi.<\/p>\n
K\u00ebtu duhet t\u00eb kemi parasysh pastaj edhe probleme t\u00eb tjera si : futjen e sistemit t\u00eb kontratave mes botuesit dhe krijuesit, nd\u00ebshkimet ligjore p\u00ebr moszbatimin, shp\u00ebrndarjen e librit nga vet sht\u00ebpia botuese, bashk\u00ebrendimi i pun\u00ebs me Ministris\u00eb, sht\u00ebpive botuese, shkollave t\u00eb mesme e universiteteve etj.<\/p>\n
Duke detyruar krijuesit dhe botuesit t\u00eb rivendosin vlerat letrare dhe gjuh\u00ebsore, kuptohet q\u00eb lexuesit do marrin n\u00eb dor\u00eb gjuh\u00ebn e past\u00ebr shqipe dhe do e flasin e do e shkruajn\u00eb at\u00eb ashtu si duhet.<\/p>\n
Kjo duhet t\u00eb ndodh\u00eb n\u00ebse duam q\u00eb ky komb t\u00eb eci atje ku duhet, sepse po t\u00eb pastrojm\u00eb e pasurojm\u00eb shpirtin e kombit, t\u00eb tjerat vijn\u00eb me mbar\u00ebsi.<\/p>\n
Pajtim Xhelo<\/strong>, 14 tetor 2019, Vlor\u00eb<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" E kam trajtuar edhe dy her\u00eb t\u00eb tjera k\u00ebt\u00eb tem\u00eb, po e quajta t\u00eb domosdoshme ta rikujtoj, duke marr\u00eb shkas nga nj\u00eb bised\u00ebp n\u00eb studio n\u00eb nj\u00eb nga tv publik\u00eb, ku nj\u00eb ministre e qeveris\u00eb dhe nj\u00eb shtetare tjet\u00ebr p\u00ebrdor\u00ebn fjal\u00ebn italisht ” gia ” n\u00eb vend t\u00eb fjal\u00ebs s\u00eb bukur shqipe ” tashm\u00eb, tani, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":46814,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-52727","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-artikuj"],"yoast_head":"\n