{"id":56165,"date":"2020-05-25T21:40:01","date_gmt":"2020-05-25T20:40:01","guid":{"rendered":"https:\/\/fjala.info\/?p=56165"},"modified":"2020-05-26T00:03:54","modified_gmt":"2020-05-25T23:03:54","slug":"lapot-vrasja-e-prindit-te-serbet","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/lapot-vrasja-e-prindit-te-serbet\/","title":{"rendered":"Lapot \u2013 vrasja e prindit te serb\u00ebt\u00a0"},"content":{"rendered":"

\"\"shkruan<\/em> Fahri Xharra<\/b> – Revista Drini<\/a><\/p>\n

Nj\u00eb zakon morbid i serb\u00ebve, kur prindi ( babai ) i mbushte 60 vjet, i biri i tij e merrte me veti\u00a0dhe d\u00ebrgonte n\u00eb vend t\u00eb caktuar, zakonisht af\u00ebr nj\u00eb prrockeje dhe vriste ose me sakic\u00eb ose me \u201ctokmak\u201d – k\u00ebshtu shkruan DRA\u017dEN GUDI\u0106, n\u00eb vitin 2017.<\/p>\n

Sa \u00e7udi nga ne, askush\u00a0 nuk na ka folur p\u00ebr k\u00ebt\u00eb mizori antinjerzore t\u00eb serb\u00ebve, bile as n\u00eb koh\u00ebn e turkut. Nga zakonet e tyre t\u00eb flliqura ishte edhe ky, q\u00eb naten e martes\u00ebs babai e v\u00ebrtetonte i pari, n\u00ebse nusja e dajlit ishte e pa prekur.<\/p>\n

Duke filluar m\u00eb her\u00ebt se nga Kongresi i Berlinit, kur populli jon\u00eb nuk kishte as shkrim e as lexim, arriti t\u00eb na zhb\u00ebn\u00eb nga tokat tona dhe t\u00eb rritet n\u00eb d\u00ebm t\u00eb territorit dardan dhe t\u00eb mb\u00ebrrin\u00eb aty ku \u00ebsht\u00eb edhe sot. K\u00ebta, t\u00eb quajtur njer\u00ebz nuk knaqen ende, dhe po e k\u00ebrkojn\u00eb edhe Kosov\u00ebn ta ndajn\u00eb p\u00ebrgjysm\u00eb.<\/p>\n

Q\u00eb nga Garashanini, Jovan Cvijiqi etj., k\u00ebta kan\u00eb shkruar me mij\u00ebra libra, broshura dhe pamflete, t\u00eb cilat t\u00eb shtypura n\u00eb gjuh\u00ebt e Europ\u00ebs dhe jan\u00eb shp\u00ebrndar\u00eb po ashtu n\u00eb Europ\u00eb. Europa, jo q\u00eb na njihte aq mir\u00eb dhe iu besonin \u201clibrave\u201d t\u00eb tyre, ligj\u00ebratave t\u00eb tyre n\u00ebp\u00ebr qendrat kryesore t\u00eb kontinentit, duke \u201cdokumentuar\u201d keq e m\u00eb keq p\u00ebr ne.<\/p>\n

Ishim \u201cpopull i eg\u00ebr q\u00eb jeton vet\u00ebm maleve, dhe se iu zaptuam tokat e \u201ctyre\u201c, \u201cishim\u201c si arushat e shpellava, ku nuk dijshim se ku i kemi varret e t\u00eb par\u00ebve tan\u00eb. I pari q\u00eb ka folur di\u00e7ka me pesh\u00eb ishte At Gjergj Fishta n\u00eb Konferenc\u00ebn e Paqes n\u00eb Paris (ku edhe ai nuk u lejua ta lexonte referatin e tij n\u00eb konferenc\u00eb \/A\u00c7). Turqia dhe Rusia kishin angazhuar njer\u00ebzit m\u00eb t\u00eb men\u00e7ur p\u00ebr t\u00eb folur sa m\u00eb keq p\u00ebr ne, t\u00eb bindin Per\u00ebndimin q\u00eb n\u00eb jemi nj\u00eb mbetje turke, t\u00eb sjelluar nga ata, popull pa tradit\u00eb, pa histori ma qytet\u00ebrim, q\u00eb nuk meritojm\u00eb t\u00eb kemi shtet – tjesht, popull q\u00eb vet\u00ebm bishtin e kemi mangut.<\/p>\n

N\u00eb literatur\u00ebn e sotme, t\u00eb cil\u00ebt serb\u00ebt nuk e fshehin\u00a0ekziston edhe fjala e tyre popullore\u00a0‘zreo za sekir\u010de’ ( i pjekur p\u00ebr sopat\u00eb ), fjal\u00eb e cila ka mbetur si rikujtues\u00eb p\u00ebr koh\u00ebrat, kur\u00a0serb\u00ebt e zvoglonin familjen e tyre\u00a0n\u00eb m\u00ebnyren m\u00eb jonjerzore e shtazarake, t\u00eb quajtur \u2013 lapot. Sipas k\u00ebtij senicidi \u201cmitik\u201d ( senicid \u2013 vrasja e plakut ), kur burri i mbushte 60 vjet, b\u00ebhej i tep\u00ebrt dhe barr\u00eb p\u00ebr familjen, i mbetej t\u00eb birit ose ndonj\u00eb familjari ( n\u00ebse ai nuk kishte djem ), q\u00eb ta d\u00ebrgon n\u00eb pyll\u00eb dhe me ritual ta mbyste, duke i r\u00ebn\u00eb n\u00eb kok\u00eb me di\u00e7ka t\u00eb fort\u00eb, ose me sopat\u00eb, p\u00ebr ta mbytur. \u201cRituali\u201d vras\u00ebs donte q\u00eb \u201cplaku\u201d t\u00eb mbante nj\u00eb buk\u00eb poga\u00e7e mbi kok\u00eb.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Poga\u00e7ja mbi kok\u00eb simbolizonte q\u00eb ai nuk meriton m\u00eb t\u00eb haj\u00eb buk\u00eb, se \u00ebsht\u00eb i padobish\u00ebm, dhe me k\u00ebt\u00eb ai nuk e meriton as t\u00eb jetoj\u00eb, sepse ishte barr\u00eb e madhe. Ky zakon i f\u00eblliqur \u00ebsht\u00eb praktikuar deri n\u00eb fund t\u00eb shekullit 19, i cili m\u00eb von\u00eb \u00ebsht\u00eb ndaluar me ligj.<\/p>\n

Antropologu Bojan Jovanovi\u0107, autori i librit \u201cTajna lapota”\u00a0( E fshehta e lapotit ) tregon\u00a0 se ky ishte nj\u00eb zakon me konotaciaone psikologjike dhe n\u00eb funkion social ( Prema rije\u010dima nekih antropologa, lapot nije ni obi\u010daj ni ritual koji se upra\u017enjavao, ve\u0107 mit \u010dije je preno\u0161enje zapravo imalo za cilj zabranu ocoubojstva u ime spre\u010davanja kaosa, a zarad civiliziranog rje\u0161avanja generacijskog sukoba i opstanka kulture.\u00a0) Pra, mundohen t\u00eb lajn\u00eb m\u2026 me sh\u2026 p\u00ebr nj\u00eb veti, q\u00eb as shtaz\u00ebt nuk e kishin.<\/p>\n

N\u00eb studimin e tij t\u00eb vitit 1999, mundohet t\u00eb tregoj\u00eb se si n\u00eb nj\u00eb rast, nipi e paske fshehur gjyshin, dhe pastaj ky zakon i \u201cprapametur\u201c qenka ndaluar me ligj n\u00eb fund t\u00eb shek.19.<\/p>\n

Shum\u00eb m\u00eb her\u00ebt se viti 1918, Tihomir \u0110or\u0111evi\u0107 n\u00eb librin e tij \u201cJeta e jon\u00eb popullore e ka p\u00ebrshkruar sakt\u00ebsisht arsyen dhe metoden e vrasjes s\u00eb \u201cplakut\u201c 60 vje\u00e7ar.”<\/p>\n

Edhe n\u00eb librin \u201cNarodna predanja o ubijanju starih ljudi’ iz 1929<\/em>” – libri i shkenc\u00ebtarit t\u00eb madh serb\u00a0Vojislav Radovanovi\u0107,\u00a0lapoti p\u00ebrshkruhet si si akt e nj\u00eb rituali publik.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Tregimi q\u00eb t\u00eb ngrin\u00eb gjakun \u00ebsht\u00eb me titullin: \u201cJa si e kam mbytur babain tim duke respektuar zakonin serb<\/em>,\u201c e shkruar para disa vitesh nga Mihalo Medenica. ( P\u00ebrshkrimi i tij \u00ebsht\u00eb tmerrues, prandaj nuk e p\u00ebrktheva fxh). (Evo kako sam ubio svog oca zbog starog srpskog obi\u010daja! Autor: Mihailo Medenica \/ Nedeljnik<\/em>)<\/p>\n

( Lapot je drevni srpski ritual javnog ubijanja starih i iznemoglih – prete\u010da sle\u0161er filmova, samo sa pravim \u017ertvama. Da su imali kameru i snimali, zvalo bi se snaf. Tako napuni baba 80 godina, nema vi\u0161e vajde od nje, samo sedi i jede sira, ni\u0161ta ne mo\u017ee da radi, izlapela, nervira uku\u0107ane. Onda uku\u0107ani postignu dogovor da je izmasakriraju i jednog dana joj ka\u017eu: ”Baba, idemo u varo\u0161!” A u varo\u0161i se sjatili br\u0111ani sa kopa\u010dima, sekirama, satarama, kocima i toljagama. Ponesu i uku\u0107ani svako po no\u017e, sekiricu, \u0161ilo, iglu za pletenje, ko ima martinke ponese martinke, ko nema – mo\u017ee i truperke, sukaljku i sve \u010dime mo\u017ee\u0161 dobro da opau\u010di\u0161 (da je postojala kompanija ACME, verovatno bi kupili specijalnu palicu za prebijanje baba). Kad stignu u varo\u0161, posade babu na stolicu, izljube se s njom srpski triput, a onda udri, \u0161utiraj, mazgaj, bodi, seci sekirom ruke noge, vr\u0161i liposukciju, deri ko\u017eu, krv plju\u0161ti na sve strane, i sve tako dok ne naprave od babe ka\u0161u.\u00a0Onda svi odu ku\u0107i sre\u0107ni i zadovoljni, a naro\u010dito babini uku\u0107ani.<\/em>\u00a0)<\/p>\n

Ndiqni filmin Lapot me poga\u00e7e (n\u00eb serbisht):<\/em>
\n