M\u00eb dat\u00eb 23 shtator 2020, n\u00eb Dib\u00ebr t\u00eb Madhe do t\u00eb inagurohet busti i Aqif Lleshit, nj\u00ebrit nd\u00ebr bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00ebt e kauz\u00ebs shoviniste serbo-madhe n\u00eb gjysm\u00ebn e par\u00eb t\u00eb shekullit t\u00eb kaluar, jo vet\u00ebm n\u00eb krahin\u00ebn e Dibr\u00ebs, por n\u00eb mbar\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn shqiptare. Q\u00eb ironia t\u00eb jet\u00eb edhe m\u00eb e madhe, pas t\u00ebr\u00eb k\u00ebsaj ceremonie t\u00eb sh\u00ebmtuar q\u00ebndron K\u00ebshilli komunal i Dibr\u00ebs. Nuk e kemi t\u00eb qart\u00eb se cil\u00ebt kan\u00eb qen\u00eb arsyet, dhe mbi cil\u00ebt fakte \u00ebsht\u00eb mb\u00ebshtetur, kur ka vendosur t\u00eb marr\u00eb nj\u00eb hap t\u00eb till\u00eb, kur dihet mir\u00ebfilli se t\u00eb gjitha burimet arkivore n\u00eb Tiran\u00eb, Prishtin\u00eb, Shkup dhe Beograd tregojn\u00eb se Aqif Lleshi s\u00eb bashku me vellan\u00eb e tij, Halit Leshin, ishin zbatues te vendosur t\u00eb politikave antishqiptare t\u00eb Nikolla Pashi\u00e7it, S.Vukmanovi\u00e7 Tempos, Rankovi\u00e7it etj. Por, kush ishin v\u00ebllez\u00ebrit Lleshi dhe \u00e7far\u00eb thon\u00eb burimet relevante t\u00eb koh\u00ebs.
\nV\u00ebllez\u00ebrit Halit e Aqif Lleshi n\u00eb historiografin\u00eb shqiptare e m\u00eb gjer\u00eb konsiderohen si dy figurat m\u00eb t\u00eb besuara t\u00eb politik\u00ebs serbomadhe.<\/p>\n
Miq\u00ebsia e tyre me Beogradin daton q\u00eb nga viti 1915, kur para Milisav Jeli\u00e7 (bashk\u00ebpun\u00ebtor i Nikolla Pashi\u00e7it) betohen se do t\u2019i zbatojn\u00eb n\u00eb p\u00ebrpikm\u00ebri detyrat e dh\u00ebna nga Qeveria e Mbret\u00ebris\u00eb Serbe. (Milisav Jeli\u00e7: Halit Lleshi ka qen\u00eb vazhdimisht p\u00ebr bashk\u00ebpunim m\u00eb t\u00eb ngusht\u00eb me Serbin\u00eb dhe i q\u00ebndronte gjithmon\u00eb rob ndaj fjal\u00ebs s\u00eb dh\u00ebn\u00eb.). Q\u00eb t\u00eb dy gjat\u00eb Luft\u00ebs I Bot\u00ebrore u rreshtuan n\u00eb rradh\u00ebt e ushtris\u00eb serbe dhe p\u00ebr dy vjet rresht 1916-1918 si ushtar\u00eb t\u00eb Esat Pash\u00eb Toptanit s\u00eb bashku me ushtrin\u00eb serbe q\u00ebndruan n\u00eb ishullin e Korfuzit. Pas mbarimit t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Par\u00eb Bot\u00ebrore, kur ushtria serbo-malaziaze pushtoi Dibr\u00ebn e Poshtme, Lum\u00ebn dhe Hasin, n\u00eb k\u00ebto krahina, krahas vendosjes s\u00eb administrat\u00ebs s\u00eb dhunshme civile, pushtuesit serb themeluan edhe nj\u00eb k\u00ebshill me emrin \u201cK\u00ebshilli i shqiptar\u00ebve t\u00eb organizuar\u201d, n\u00eb krye t\u00eb t\u00eb cilit q\u00ebndronin disa mercenar\u00eb esadist\u00eb, si Ymer Efendiu, Halit e Aqif Lleshi, Taf Kaziu, Alush aga i Lum\u00ebs etj.<\/p>\n
N\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb k\u00ebtij k\u00ebshilli, u formuan nj\u00ebsi t\u00eb xhandarm\u00ebris\u00eb\u201d, t\u00eb cilat qen\u00eb n\u00ebn patronazhin e Ministris\u00eb s\u00eb Pun\u00ebve t\u00eb Jashtme t\u00eb Mbret\u00ebris\u00eb SKS, p\u00ebrkat\u00ebsisht, t\u00eb konsullit t\u00eb saj n\u00eb Dib\u00ebr, Nikolla Jovanovi\u00e7. T\u00eb tilla batalione u formuan dy n\u00eb Dib\u00ebr n\u00ebn komand\u00ebn e Halit Lleshit dhe t\u00eb Taf\u00eb Kaziut si dhe nj\u00eb n\u00eb Lum\u00eb, q\u00eb drejtohej nga Alush Aga i Bicajve. Nd\u00ebr k\u00ebta batalione, besueshm\u00ebri m\u00eb t\u00eb madhe tek autoritetet politike e ushtarake serbe, pati batalioni q\u00eb udh\u00ebhiqej nga Halit Lleshi. K\u00ebt\u00eb e pohonte komandanti i Armat\u00ebs III, i cili p\u00ebrmes nj\u00eb letre, k\u00ebrkonte nga Ministria p\u00ebr Pun\u00eb t\u00eb Jashtme, q\u00eb batalioni i Halit Lleshit, t\u00eb shp\u00ebrblehej p\u00ebr besueshm\u00ebrin\u00eb e dh\u00ebn\u00eb ndaj politik\u00ebs serbe:
\n\u201c…Te batalioni i Halit Lleshit nuk mbisundon \u00e7rregullimi dhe disciplina. Batalioni i Halitit jo vet\u00ebm se nuk duhet \u00e7armatosur e t\u00eb konsiderohet si i rreziksh\u00ebm p\u00ebr rendin dhe sigurin\u00eb n\u00eb front, porse duhet shp\u00ebrblyer dhe t\u00eb pranohet haptazi besueshm\u00ebria, lojaliteti dhe gatishm\u00ebria q\u00eb me urdh\u00ebrin ton\u00eb t\u00eb futet menj\u00ebher\u00eb n\u00eb aksion dhe t\u00eb nj\u00ebjtin ta kryej\u00eb me d\u00ebshir\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe. N\u00eb k\u00ebt\u00eb pik\u00ebpamje batalioni i Halitit \u00ebsht\u00eb m\u00eb i mir\u00eb dhe m\u00eb i sigurt se t\u00eb tjer\u00ebt, sepse nuk ka tradh\u00ebtuar, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb rasti me batalionin e krahut t\u00eb djatht\u00eb…\u201d.<\/p>\n
N\u00eb gusht t\u00eb vitit 1920 kur paria e Dibr\u00ebs dhe e Lum\u00ebs n\u00eb krye me Elez Isufin organizoi kryengritje t\u00eb p\u00ebrgjithshme p\u00ebr \u00e7lirimin e k\u00ebtyre krahinave shqiptare, thuajse t\u00ebr\u00eb paria e Dibr\u00ebs u rreshtua p\u00ebrkrah kryengrit\u00ebsve n\u00eb p\u00ebrjashtim t\u00eb dy v\u00ebllez\u00ebrve Lleshi, Haliti dhe Aqifi, t\u00eb cil\u00ebt si agjent\u00eb t\u00eb politik\u00ebs serbe, me batalionin e tyre qen\u00eb rreshtuar p\u00ebrkrah ushtris\u00eb armike, p\u00ebrkat\u00ebsisht asaj SKS. Si\u00e7 \u00ebsht\u00eb e njohur bot\u00ebrisht pas shuarjes s\u00eb kryengritjes, ushtria serbe s\u00eb bashku me mercenar\u00ebt shqiptar\u00eb, p\u00ebrfshi k\u00ebtu edhe dy v\u00ebllez\u00ebrit Lleshi, d\u00ebbuan mbi 40\u2019000 banor\u00eb shqiptar\u00eb nga k\u00ebto dy krahina, t\u00eb cil\u00ebt u vendos\u00ebn n\u00eb Tiran\u00eb, Elbasan e Shkod\u00ebr, dogj\u00ebn e shkat\u00ebrruan mbi 140 fshatra, 738 persona (gra, f\u00ebmij\u00eb, pleq, burra) u vran\u00eb apo u dogj\u00ebn t\u00eb gjall\u00eb; u shkat\u00ebrruan t\u00ebr\u00ebsisht 6248 sht\u00ebpi, 101 magazina dhe dy dyqane, 113 mullinj, 50 teqe, 18 xhami; u pla\u00e7kit apo u shkat\u00ebrrua 11’057\u2019750 kg drith\u00eb, u rr\u00ebmbyen 6\u2019228 bag\u00ebti t\u00eb im\u00ebt e t\u00eb trash\u00eb dhe 1535 kuaj.<\/p>\n
Si rrjedhoj\u00eb t\u00eb asaj dhe t\u00eb veprimeve te tjera antishqiptare, Halit Leshi u vra si tradhtar i kombit n\u00eb vitin 1923 nga ana e disa atdhetar\u00ebve shqiptar\u00eb t\u00eb Dibr\u00ebs s\u00eb Poshtme. I v\u00ebllai i tij, Aqifi vrasjen e Halitit e konsideroi si nj\u00eb vrasje e \u201cporositur\u201d drejtp\u00ebrdrejt nga Ahmet Zogu. Menj\u00ebher\u00eb pas k\u00ebsaj, Aqifi s\u00eb bashku me familjen e tij e t\u00eb v\u00ebllaut u arratis n\u00eb Beograd, ku vazhdoi t\u2019i sh\u00ebrbente politik\u00ebs serbo-madhe, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn ai qe betuar. Kjo d\u00ebshmohet edhe n\u00eb Elaboratin e hartuar n\u00eb vitin 1929 nga atasheu ushtarak jugosllav n\u00eb Tiran\u00eb, n\u00eb t\u00eb cilin nd\u00ebr t\u00eb tjerave thuhet: \u201cAqif Lleshi \u2013 i njohur si kund\u00ebrshtar i A. Beut dhe miku i yn\u00eb…\u201d.<\/p>\n
Fal\u00eb k\u00ebsaj miq\u00ebsie, qeveria e at\u00ebhershme Mbret\u00ebrore Jugosllave me fondet e veta shkolloi t\u00eb birin e Aqifit, Mustaf\u00ebn, dhe t\u00eb birin e Halitit, Haxhi Lleshin. Pas pushtimit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb nga ushtria fashiste italiane, me urdh\u00ebr t\u00eb qeveris\u00eb jugosllave, Aqifi s\u00eb bashku m\u00eb t\u00eb birin dhe nipin e tij vendoset n\u00eb Dib\u00ebr t\u00eb Madhe, nga ku p\u00ebrpiqen t\u00eb krijojn\u00eb klim\u00eb p\u00ebr nj\u00eb kryengritje t\u00eb financuar dhe menaxhuar nga jugosllav\u00ebt. M\u00eb von\u00eb, p\u00ebrkat\u00ebsisht pas kapitullimit t\u00eb Italis\u00eb dhe formimit t\u00eb organizat\u00ebs nacionaliste shqiptare \u201cLidhja Dibrane\u201d, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn u ky\u00e7 thuajse e t\u00ebr\u00eb paria e at\u00ebhershme dibrane, n\u00eb p\u00ebrjashtim t\u00eb Aqifit e t\u00eb Haxhiut, t\u00eb cil\u00ebt vazhdonin t\u2019i sh\u00ebrbenin tek OZNA (UDB), vet\u00ebm se tash e kishin nd\u00ebrruar g\u00ebzofin, duke u shnd\u00ebrruar n\u00eb komunist\u00eb. Ata me urdh\u00ebr t\u00eb Svetozar Vukmanovi\u00e7 \u2013 Tempo (i deleguari special i KQ LKJ dhe i Titos p\u00ebr Shqip\u00ebri, Kosov\u00eb, Maqedoni dhe Greqi), n\u00eb Tetor t\u00eb vitit 1943 arrit\u00ebn ta d\u00ebbojn\u00eb udh\u00ebheqjen politike e ushtarake shqiptare nga Dibra e Madhe p\u00ebr ta vendosur at\u00eb jugosllave.<\/p>\n
Menj\u00ebher\u00eb pas k\u00ebsaj n\u00eb Dib\u00ebr erdhi Tempo, i cili n\u00eb fjalimin e tij t\u00eb gjat\u00eb, Dibr\u00ebn e Madhe e shpalli si nj\u00eb \u201cZon\u00eb t\u00eb lir\u00eb jugosllave\u201d. Rrjedhimisht u vendos administra jugosllave n\u00eb vend t\u00eb asaj shqiptare si dhe n\u00eb vend t\u00eb shkollave shqipe u hap\u00ebn shkollat jugosllave. Nj\u00eb dukuri e till\u00eb zgjati deri n\u00eb n\u00ebntor t\u00eb vitit 1943, kur paria dibrane n\u00eb krye me Ali Maliqin, Uk Camin, Hysni Dem\u00ebn, Fiqiri Dinen, Shemsi Hatipin etj., pas nj\u00eb kryengritje t\u00eb shpejt\u00eb arrit\u00ebn t\u2019i d\u00ebbojn\u00eb komunist\u00ebt jugosllav\u00eb dhe ata shqiptar\u00eb me n\u00eb krye Haxhi e Aqif Lleshin, me \u00e7ka Dibra e Madhe s\u00ebrish u shpall qendra politike, kulturore dhe arsimore e prefektur\u00ebs.<\/p>\n
Mir\u00ebpo gjat\u00eb luft\u00ebs se Dyte Bot\u00ebrore, Aqif Lleshi, i d\u00ebrguar nga jugosllav\u00ebt, veproi aktivisht n\u00eb prefektuat\u00ebn e Dibr\u00ebs, p\u00ebr t\u00eb nisur dhe shperthyer atje luft\u00ebn civile mes shqiptar\u00ebve dhe p\u00ebr ngritjen atje t\u00eb pushtetit komunist jugosllav. N\u00eb arkivat e shqip\u00ebris\u00eb ka fakte t\u00eb shumta per ket\u00eb veprimtari. Po p\u00ebrmendim vetem dy ngjarje n\u00eb Peshkopi dhe n\u00eb Dib\u00ebr t\u00eb Madhe, n\u00eb vitin 1943. N\u00eb betejen e Peshkopis\u00eb, 19 tetor 1943, mes forcave nacionaliste, ku merrte pjes\u00eb gjith\u00eb paria e Dibres nga njera an\u00eb, dhe nga ana tjet\u00ebr forcat nacional\u00e7lirimtare, ku merrte pjes\u00eb batalioni i rekrutuar nga Aqif Lleshi prej 100 mercenar\u00ebsh, bashk\u00ebngjitur edhe batalioni serbo-maqedonas prej 60 vet\u00ebsh i komanduar nga ultra-shovinisti Peter Brajevi\u00e7 ( i cili m\u00eb von\u00eb mori pjes\u00eb n\u00eb betej\u00ebn e Drenic\u00ebs kund\u00ebr Shaban Polluzh\u00ebs, ku bumbi edhe njer\u00ebn k\u00ebmb\u00eb, si edhe m\u00eb pas kryegjyqtar n\u00eb qyqin kund\u00ebr Gani Kryeziut n\u00eb Beograd p\u00ebr ta d\u00ebnuar at\u00eb me vdekje, por nuk e lejuan britanik\u00ebt).<\/p>\n
Paria e Dibr\u00ebs k\u00ebrkoi vetem q\u00eb t\u00eb largohej batalioni i huaj nga Peshkopia dhe te mos kishte luft\u00eb mes shqiptar\u00ebve. Por shtabi komunist refuzoi. Nd\u00ebrhyri edhe oficeri britanik Hends por nuk u d\u00ebgjua. N\u00eb raportin e Njazi Islamit, komisar i batalionit partizan t\u00eb Dibr\u00ebs, drejtuar Shtabit t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm t\u00eb UN\u00c7, m\u00eb 24.10.1943, lexojm\u00eb \u201cParija, tue pa se ne mbanim gjithnj\u00eb pozitat tona e tue marr\u00eb si pretekst q\u00eb ne s\u2019e kishim mbajtur fjal\u00ebn q\u00eb kishim dhan\u00eb se do t\u00eb largojshim partizan\u00ebt e huaj, rrethojn\u00eb P\u00ebshkopin\u00eb. Tue e pa k\u00ebt\u00eb gja, z\u00ebm\u00eb prita luftimi. Puna u ashp\u00ebrsue keq. At\u00ebhere del p\u00ebrs\u00ebri kapiteni anglez i cili k\u00ebrkon me kamb\u00ebngulje q\u00eb t\u00eb mbajm\u00eb fjal\u00ebn e dhan\u00eb dhe t\u2019i heqim partizan\u00ebt e huaj\u201d.<\/p>\n
N\u00eb at\u00eb luft\u00eb u vran\u00eb dhe u plagos\u00ebn 60 nacionalist\u00eb, dhe disa partizan\u00eb, mes tyre u vra edhe edhe malazezi Vllado Rakocevi\u00e7, i batalionit serbo-bullgar, q\u00eb m\u00eb n\u00eb fund u largua p\u00ebr n\u00eb qytetin e Dibr\u00ebs. Sipas Lutfi Rusit, agjent i Beogradit, i ngarkuar per te mbik\u00ebqyrur Strug\u00ebn \u201c\u00e7eta partizane e Sharrit, n\u00ebn komand\u00ebn e Petar Brajovi\u00e7- Gjuro, nd\u00ebrhyri menj\u00ebher\u00eb n\u00eb luftimet e Peshkopis\u00eb dhe partizan\u00ebt e k\u00ebsaj \u00e7ete treguan trim\u00ebri t\u00eb rall\u00eb, duke kontribuar q\u00eb t\u00eb thehet rrethimi i qytetit dhe t\u00eb zmbrapsen forcat mercenare t\u00eb bajraktar\u00ebve\u201d!( Botimi \u201cLufta civile ne Shqip\u00ebri 1943-1945\u201d).<\/p>\n
Beteja tjet\u00ebr e p\u00ebrgjakshme u b\u00eb m\u00eb 27-31 tetor 1943 n\u00eb qytetin e Dibr\u00ebs. Edhe k\u00ebtu merrnin pjes\u00eb batalioni i Aqif Lleshit si edhe batalioni serbo-bullgar i Peter Brajevi\u00e7it. Gjat\u00eb luftimeve n\u00eb Dib\u00ebr, forcat nacionaliste humb\u00ebn 70 luft\u00ebtar\u00eb, nd\u00ebrsa forcat partizane 5 t\u00eb vrar\u00eb dhe 12 t\u00eb plagosur. Nj\u00eb luft\u00eb civile e nxitur dhe e realizuar nga sllavo-komunist\u00ebt dhe veglat e tyre shqiptare, si Aqif Lleshi, etj.
\nHaxhi Lleshi i shkruante Shtabit t\u00eb P\u00ebrgjithsh\u00ebm t\u00eb UN\u00c7SH m\u00eb 21 tetor 1943, pra dy dit\u00eb pas betej\u00ebs s\u00eb Peshkopis\u00eb: \u201cNj\u00eb fjalim q\u00eb mbajti Tempo n\u00eb K\u00ebr\u00e7ov\u00eb drejt vij\u00ebs s\u00eb luft\u00ebs son\u00eb, tha se s\u00eb shpejti edhe n\u00eb Dib\u00ebr do t\u00eb ngrehim flamurin maqedonas dhe n\u00eb rast se do t\u00eb kund\u00ebrshtojn\u00eb reaksionar\u00ebt, do ta ngrehin Ushtria Nacional\u00e7lirimtare shqiptare. Kjo, shum\u00eb me vend\u201d- shkruante me dor\u00ebn e tij Haxhi Lleshi.<\/p>\n
Pas mbarimit t\u00eb LDB, Haxhi Lleshi u em\u00ebrua minist\u00ebr i Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme t\u00eb Qeveris\u00eb s\u00eb RP t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb (1944-1946). Si minist\u00ebr i Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme ai bashk\u00ebpunoi ngusht\u00eb me qeverin\u00eb Jugosllave dhe n\u00eb marr\u00ebveshje me ministrin e Brendsh\u00ebm t\u00eb Jugosllavis\u00eb Rankovic realizuan vrasjen e 1000 shqiptar\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs dhe t\u00eb Maqedonis\u00eb, q\u00eb kaloninin n\u00ebp\u00ebr Shqip\u00ebri dhe brenda teritorit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb (Kuk\u00ebs, Puk\u00eb, Shkod\u00ebr, Ulqin) gjat\u00eb muajve Mars-Prill 1945 , kur kolonat me shqiptar\u00eb t\u00eb rekrutuar edhe nga trevat shqiptare te Tetoves, Shkupit, Dibres, (eshaloni i dyt\u00eb) shkonin per t\u2019u asgjesuar n\u00eb Tivar p\u00ebr spastrim etnik t\u00eb Kosov\u00ebs dhe trevave shqiptare n\u00eb Maqedoni. (Masakra e Tivarit ku u vran\u00eb pabesisht 3447 shqiptar\u00eb t\u00eb pafajsh\u00ebm dhe u zhduk\u00ebn shum\u00eb t\u00eb tjer\u00eb).<\/p>\n
E pohoj\u00eb k\u00ebt\u00eb dokumentet jugosllave (Arkivi i LN\u00c7J nr.9\/4 K1411; Arkivi I Kosov\u00ebs, F OKKM-k10\/29, 335 dhe dokumentet shqiptare(AQSH, F206, v 1945) N\u00eb nj\u00eb dokument t\u00eb Ministris\u00eb s\u00eb Jashtme t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb lexojm\u00eb: \u201cMe mij\u00ebra kosovar\u00eb t\u00eb pafajsh\u00ebm jan\u00eb pushkatuar n\u00eb mas\u00eb, ilegalisht dhe pa gjyq, nga organet e UDB-\u00eb . N\u00eb k\u00ebto masakra t\u00eb pash\u00ebmbullta ndaj popullsis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs, ka marr\u00eb pjes\u00eb Koci Xoxe, n\u00eb fillim t\u00eb vitit 1945, kur n\u00eb cil\u00ebsin\u00eb si minist\u00ebr i Brendsh\u00ebm i Shqip\u00ebris\u00eb, ai autorizoi oficer\u00ebt e UDB q\u00eb t\u00eb pushkatonin ilegalisht dhe pa gjyq , n\u00eb tok\u00ebn shqiptare, m\u00eb tep\u00ebr se 1000 kosovar\u00eb t\u00eb pafajsh\u00ebm\u201d(Arkivi I MJ t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb dosja 191, v.1949).<\/p>\n
N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb minist\u00ebr I brendsh\u00ebm n\u00eb virtin 1945, kur u realizua masakra e Tivarit ka qene Haxhi Lleshi, jo Koci Xoxe, por qeveria shqiptare e fshehu emrin e Haxhi Lleshit. Ndersa Aqif Lleshi ka qen\u00eb rekrutuesi i shqiptar\u00ebve n\u00eb krahin\u00ebn e Dibr\u00ebs p\u00ebr t\u2019i \u00e7uar ata si mish p\u00ebr top n\u00eb Tivar. P\u00ebr k\u00ebto sh\u00ebrbime dhe shum\u00eb t\u00eb tjera, Aqif Lleshi u shp\u00ebrblye nga padron\u00ebt e tij jugosllav\u00eb fillimisht me postin e kryetarit t\u00eb rrethit t\u00eb Dibr\u00ebs, e m\u00eb pas edhe t\u00eb deputetit republikan e federativ. I biri i tij, Mustafa Lleshi u em\u00ebrua kryeshef (na\u00e7allnik) i OZN, m\u00eb von\u00eb i UDB dhe p\u00ebrgjegj\u00ebs kryesor i brezit kufitar Oh\u00ebr-Tetov\u00eb. Roli i tij antishqiptar erdhi n\u00eb shprehje ve\u00e7mas pas Informbyros\u00eb (Korrik 1948), ku n\u00eb em\u00ebr t\u00eb \u201czbulimit\u201d t\u00eb informbyroist\u00ebve shqiptar\u00eb, kreu arrestime e vrasje t\u00eb shumta n\u00eb Dib\u00ebr, Strug\u00eb e m\u00eb gjer\u00eb. Burimet arkivore hedhin drit\u00eb se autoritet e at\u00ebhershme komuniste jugosllave kishin hapur disa qendra t\u00eb spiunazhit n\u00eb brezin kufitar me shtetin shqiptar, p\u00ebrfshi edhe n\u00eb Dib\u00ebr t\u00eb Madhe, me t\u00eb cil\u00ebn qend\u00ebr udh\u00ebhiqte pik\u00ebrisht i biri i Aqifit, Mustafa Lleshi.<\/p>\n
M\u00eb 4 shtator t\u00eb vitit 1950, Aqifi s\u00eb bashku me t\u00eb birin e tij Mustaf\u00ebn dhe me an\u00ebtar\u00ebt tjer\u00eb t\u00eb familjes, u arratis\u00ebn n\u00eb Shqip\u00ebri. Burimet e provinienc\u00ebs policore hedhin drit\u00eb se arratisja e tyre qe organizuar nga anae vet UDB, me t\u00eb cil\u00ebn udh\u00ebhiqte Mustafa Lleshi. Ky sh\u00ebrbim sekret jugosllav-bullgar, menj\u00ebher\u00eb pas \u201carratisjes\u201d s\u00eb Lleshajve, nd\u00ebrmorri nj\u00eb aksion t\u00eb dhunsh\u00ebm n\u00eb Dib\u00ebr t\u00eb Madhe dhe fshatrat shqiptare p\u00ebrreth, me \u00e7\u2019rast arrestoi 38 persona, gjoja si bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00eb t\u00eb ngusht\u00eb t\u00eb Aqif Lleshit, t\u00eb cil\u00ebt u d\u00ebrguan n\u00eb burgun fam\u00ebkeq jugosllav Goli Otok. Nd\u00ebrkoh\u00eb familjar\u00ebt e tyre n\u00eb num\u00ebr 262 u internuan n\u00eb Gradsko t\u00eb Velesit.<\/p>\n
Lidhur me figur\u00ebn e Aqif Lleshit, gazeta e at\u00ebhershme n\u00eb gjuh\u00ebn Shqipe \u201cFlaka e V\u00ebllaz\u00ebrimit\u201d, gjat\u00eb vitit 1950 ka shkruar n\u00eb dy raste. P\u00ebrderisa n\u00eb korrik t\u00eb atij viti, Aqifi konsiderohej si \u201cbur\u00ebshtetas i v\u00ebrtet\u00eb jugosllav\u201d, menj\u00ebher\u00eb pas largimit do t\u00eb etiketohet si \u201ckulak, bajraktar dhe spiun i hegjemonis\u00eb serbe\u201d. Ja se si kjo gazet\u00eb e p\u00ebrshkruante at\u00eb n\u00eb dy pamje te ndryshme:<\/p>\n
\u201c…Nj\u00eb nd\u00ebr kandidat\u00ebt q\u00eb gjendet n\u00eb list\u00ebn e Frontit Populluer t\u00eb Maqedonis\u00eb p\u00ebr deputet\u00eb n\u00eb parlamentin e RFPJ, asht edhe Aqif Lleshi, t\u00eb cilin rrall\u00eb ka njer\u00ebz n\u00eb vendin ton\u00eb q\u00eb t\u00eb mos e njofin ose t\u00eb mos ken\u00eb ndigjue p\u00ebr te. Qysh n\u00eb vitin 1941, Aqifi megjithse plak, s\u00eb bashku me familjen e tij, rroku arm\u00ebn dhe filloi luft\u00ebn kund\u00ebr okupatorit… N\u00eb vjetin 1943 Aqifi u lidh dhe u bashkua me L\u00ebvizjen Nacjonal \u00c7lirimtare dhe prej at\u00ebher\u00eb punonte dhe luftonte simbas udh\u00ebzimeve t\u00eb saj… Ai sikurse edhe n\u00eb koh\u00ebn e luft\u00ebs edhe tashti mbas \u00e7lirimit, n\u00eb koh\u00ebn e drejtimit t\u00eb vendit ton\u00eb dhe t\u00eb nj\u00eb jete ma t\u00eb lumtun p\u00ebr njer\u00ebzit ton\u00eb punues pun\u00ebn e vet\u00eb nuk ka nd\u00ebrpremun, por gjithnji pa kursye kurgja e vazhdon prej \u00e7lirimit p\u00ebr \u00e7do aksjon gjindesh p\u00ebr ball\u00eb popullit dibran.. P\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb k\u00ebto merita q\u00eb ka Aqifi, populli i Dibr\u00ebs q\u00eb n\u00eb dit\u00ebt e para mbas \u00e7lirimit i besoi detyr\u00ebn me r\u00ebnd\u00ebsi dhe e zgjodhi si kryetar t\u00eb k\u00ebshillit t\u00eb rrethit t\u00eb Pushtetit Populluer t\u00eb Dibr\u00ebs…\u201d, – thuhej n\u00eb shkrimin e par\u00eb t\u00eb gazet\u00ebs.<\/p>\n
Nd\u00ebrsa, n\u00eb shkrimin tjet\u00ebr tre muaj m\u00eb von\u00eb: \u201cPolit emigrantat n\u00eb vende inform-byroiste dhe zotnit e tyne t\u00eb udh\u00ebheqjevet t\u00eb partivet inform-byroiste fituen edhe nj\u00eb forc\u00eb t\u00eb sh\u00ebndosht\u00eb – kullakun bajraktar, njeriun e pallatit dhe spiunin n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb klik\u00ebs hegjemoniste serbomadhe t\u00eb paraluft\u00ebs dhe t\u00eb organeve fashiste italjane gjat\u00eb okupacjonit t\u00eb vendit ton\u00eb, Aqif Lleshin, q\u00eb para do kohe hiku n\u00eb Shqipnin Enveriste…\u201d.<\/p>\n
Mund t\u00eb paraqisnim edhe argumente t\u00eb tjer\u00eb, por mendojm\u00eb se jan\u00eb t\u00eb mjaftuesh\u00ebm dhe shpresojm\u00eb p\u00ebr nj\u00eb reflektim te K\u00ebshillit Komunal Dib\u00ebr si edhe t\u00eb qytetar\u00ebve t\u00eb saj, p\u00ebr t\u00eb mos e lejuar inagurimin e nj\u00eb busti p\u00ebr antikomb\u00ebtarin Aqif Lleshi.<\/p>\n
Disa dokumente arkivore sa p\u00ebr ilustrim:<\/p>\n
Ministria e Ushtris\u00eb dhe e Marin\u00ebs
\nNj\u00ebsia e p\u00ebrgjithshme ushtarake
\nProc. Xh. Nr. 48.425
\n28 janar 1920, Shkup<\/p>\n
KOMANDANTIT T\u00cb ARMAT\u00cbS S\u00cb QARKUT T\u00cb III<\/strong> KOMANDANTIT T\u00cb ARMAT\u00cbS S\u00cb QARKUT T\u00cb III<\/strong> Uran Butka, studiues, Tiran\u00eb M\u00eb dat\u00eb 23 shtator 2020, n\u00eb Dib\u00ebr t\u00eb Madhe do t\u00eb inagurohet busti i Aqif Lleshit, nj\u00ebrit nd\u00ebr bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00ebt e kauz\u00ebs shoviniste serbo-madhe n\u00eb gjysm\u00ebn e par\u00eb t\u00eb shekullit t\u00eb kaluar, jo vet\u00ebm n\u00eb krahin\u00ebn e Dibr\u00ebs, por n\u00eb mbar\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn shqiptare. Q\u00eb ironia t\u00eb jet\u00eb edhe m\u00eb e madhe, pas t\u00ebr\u00eb k\u00ebsaj ceremonie t\u00eb […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":59731,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,4],"tags":[],"class_list":["post-59730","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-artikuj","category-histori"],"yoast_head":"\n
\nKomandanti i krahut t\u00eb majt\u00eb t\u00eb Frontit Shqiptar p\u00ebrmes Procedimit Nr. 92 nga data 17 t\u00eb k\u00ebtij muaji ma d\u00ebrgoi raportin me sa m\u00eb posht\u00eb vijon: \u201cVice Konsulli z. Nikolla Jovanovi\u00e7 m\u00eb njoftoi se, ka hyr\u00eb n\u00eb negociata me Shaqir Dem\u00ebn parin\u00eb e Hemeshit, i cili m\u00eb her\u00ebt \u00ebsht\u00eb arratisur te italian\u00ebt, nd\u00ebrsa tash d\u00ebshiron kthimin e s\u00ebrish\u00ebm n\u00eb an\u00ebn ton\u00eb dhe ta ndihmoj \u00e7\u00ebshtjen ton\u00eb. Kushtet e Shaqir Dem\u00ebs jan\u00eb: T\u00eb largohet Halit Lleshi nga Bulqiza dhe t\u2019i jepen 300 napolona p\u00ebr shpenzimet q\u00eb i ka pasur deri m\u00eb tash. Z. Jovanovi\u00e7 ia ka dh\u00ebn\u00eb bes\u00ebn t\u00eb q\u00ebndrroj n\u00eb Homesh p\u00ebrderisa nuk merr p\u00ebrgjigje nga Ministria p\u00ebr Pun\u00eb t\u00eb Jashtme. Z. Jovanovi\u00e7 mori p\u00ebrgjigje se mund t\u00eb pranohet dhe t\u2019i jepen para sa \u00ebsht\u00eb e mundur\u2026.\u201d<\/p>\n
\nHalit Lleshi e ka marr\u00eb \u00c7af\u00eb Bulqiz\u00ebn, dogji 3 sht\u00ebpi, ende po zhvillon luftime.
\nKolonel, Mihajllovi\u00e7
\n(\u0414\u0410\u0420\u041c. \u0424. \u0412\u0418\u0418, \u041c. 342, \u041f\u043e\u0432. \u0411\u0440. 210)
\n\u2026.N\u00eb Mirdit\u00eb shp\u00ebrtheu kryengritja e p\u00ebrgjithshme kund\u00ebr Qeveris\u00eb s\u00eb Tiran\u00ebs dhe n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi kund\u00ebr unitetit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Bajraktari i Mirdit\u00ebs, Marka Gjoni, m\u00eb 17 korrik 1921 shpall Republik\u00ebn e Mirdit\u00ebs, me qend\u00ebr n\u00eb Shkod\u00ebr dhe themelon qeverin\u00eb e republik\u00ebs s\u00eb re, e cila n\u00eb Paris d\u00ebrgoi delegacionin e saj. Kryengritjes i bashk\u00ebngjiten ish p\u00ebrkrah\u00ebsit e Esat Pash\u00ebs, Osman Bali dhe Halit Lleshi ….Q\u00eb nga viti 1915 Halit dhe Aqif Lleshi ishin t\u00eb lidhur me Serbin\u00eb dhe kjo miq\u00ebsi e Llesheve ishte e njohur. Pas vrasjes s\u00eb tij, Aqifi kaloi kufirin dhe u vendos n\u00eb Beograd, nd\u00ebrsa te Llesh\u00ebt arrinin lajmet se ka pasur pritje miq\u00ebsore si mik i vjet\u00ebr dhe i besuesh\u00ebm. N\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e at\u00ebhershme, kjo pati r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb madhe p\u00ebr \u00e7ka gjat\u00eb koh\u00eb kjo \u00ebsht\u00eb p\u00ebrfolur….\u201d.
\n(\u0414\u0410\u0420\u041c.\u0424. \u0412\u0418\u0418.\u041c.349, Beograd, 11 maja 1952 godine)<\/p>\n
\nQerim Lita, studiues, Shkup
\nSaimir Lolja, studiues, ShBA
\nShoqata \u201cBashk\u00ebsia Dibra\u201d: Tofik Jegeni, kryetari K\u00ebshillit, Saimir Shatku, sekretar i Pergjithshem, Prof. Bujar Kapexhiu, kryetar.
\n13 Shtator 2020<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"