Duke ju d\u00ebshiruar gjith\u00eb t\u00eb mirat t\u00eb gjith\u00ebve, juve dhe veprave tuaja, arritje t\u00eb tjera dhe g\u00ebzime, dua t\u2019ju falenderoj me zem\u00ebr q\u00eb m\u00eb b\u00eat\u00eb \u201cAn\u00ebtar Nderi\u201d t\u00eb shoqat\u00ebs tuaj, q\u00eb, si\u00e7 e thot\u00eb dhe vet\u00eb em\u00ebrtimi, ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb akt nderimi p\u00ebr mua dhe jo vet\u00ebm kaq, por dhe mikpritje, vler\u00ebsim, nj\u00eb si dh\u00ebnie dore tjet\u00ebr, asaj shpirt\u00ebrore, dashuri\u2026<\/p>\n
Q\u00eb n\u00eb SHBA \u00ebsht\u00eb Shoqata e Shkrimtar\u00ebve Shqiptaro-Amerikan\u00eb, ka r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb shum\u00ebfishte, kulturore, komb\u00ebtare dhe nd\u00ebrkomb\u00ebtare, do t\u00eb thosha, t\u00eb nj\u00eb p\u00ebrkushtimi intelektual, t\u00eb lart\u00ebsis\u00eb s\u00eb shekullit XXI, t\u00eb ngritjes s\u00eb nj\u00eb ure t\u00eb gjall\u00eb mes dheut am\u00eb, Shqip\u00ebris\u00eb dhe atdheut t\u00eb dyt\u00eb, SHBA-s\u00eb dhe, edhe pse t\u00eb shkruarit \u00ebsht\u00eb veprimtari vetanake, e ka t\u00eb nevojshme t\u00eb qenit bashk\u00eb, p\u00ebr t\u00eb njohur dhe shpalosur vlerat e p\u00ebrbashk\u00ebta, p\u00ebr t\u2019i p\u00ebruruar ato me bashk\u00ebsin\u00eb, me lexuesin pa kufi, me koh\u00ebn dhe p\u00ebr t\u2019ia p\u00ebrcjell\u00eb atdheut dhe ardhm\u00ebris\u00eb.<\/p>\n
Un\u00eb i di emrat tuaj, di dhe nga veprat q\u00eb keni nxjerr\u00eb, t\u00eb botuara n\u00eb t\u00eb \u201cdy atdhenjt\u00eb\u201d e shum\u00ebkund, jan\u00eb pasuri e letrave tona n\u00eb \u201cgjuh\u00ebn e per\u00ebndive\u201d, si\u00e7 e quanin rilindasit shqipen ton\u00eb, por dhe n\u00eb anglishten e madhe e t\u00eb pasur, t\u00eb fuqishme si vet\u00eb njer\u00ebzit e saj.
\nQ\u00eb m\u00eb b\u00ebt\u00eb an\u00ebtar nderi tuajin, e them me sinqeritet, ndjehem dhe i prekur, dua t\u00eb flas hapur si mes miqsh, si me got\u00ebn e ver\u00ebs nd\u00ebr duar, pra, me ngaz\u00ebllimin q\u00eb t\u00eb jep ajo dhe ca si gjat\u00eb\u2026<\/p>\n
Qysh n\u00eb fillim do desha t\u00eb thosha se un\u00eb nuk kam qen\u00eb ndonj\u00ebher\u00eb an\u00ebtar i Lidhjes s\u00eb Shkrimtar\u00ebve dhe Artist\u00ebve t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, p\u00ebrkundrazi, jam d\u00ebnuar prej tyre, kur ishte diktatur\u00eb dhe vendi yn\u00eb b\u00ebnte pjes\u00eb n\u00eb perandorin\u00eb komuniste, i ndar\u00eb dhe prej saj nd\u00ebrkoh\u00eb, i mbyllur si nj\u00eb bunker i madh, asfiksues. Kisha p\u00ebrfunduar studimet e larta, isha m\u00ebsues i ri maleve t\u00eb Veriut ton\u00eb, n\u00eb kufi me Kosov\u00ebn, n\u00eb nj\u00eb fshat skajshm\u00ebrisht t\u00eb varf\u00ebr, por me virtyte dhe m\u00eb arrestuan p\u00ebr poezit\u00eb e mia.<\/p>\n
Nuk jan\u00eb t\u00eb realizmit socialist, than\u00eb gjyqtar\u00ebt, jan\u00eb t\u00eb trishtuara, hermetike, armiq\u00ebsore. Poezia \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm poezi, sipas meje. N\u00eb gjyq shtuan dhe akuza t\u00eb tjera, q\u00eb pse kisha lexuar let\u00ebrsi t\u00eb ndaluar dhe d\u00ebgjoja \u201cZ\u00ebrin e Amerik\u00ebs\u201d, \u201cRadio Vatikanin\u201d, \u201cRadio Prishtin\u00ebn\u201d. M\u00eb d\u00ebnuan me 10 vjet burg. Dhe n\u00eb ferr shkruajta fshehurazi poezi, u besoja atyre si lutjeve Zotit, doja t\u00eb d\u00ebshmoja, t\u00eb shp\u00ebtoja \u00e7\u2019mundej nga vetja, t\u00eb krijoja emocionin e poezis\u00eb edhe atje ku nuk lejohej.<\/p>\n
I nxora nga burgu krijimet e mia. Dola dhe un\u00eb, por m\u00eb ishte hequr e drejta e botimit. Vazhdoja t\u00eb shkruaja fshehurazi, deri sa erdhi dita, u shemb Muri i Berlinit, q\u00eb ndante bot\u00ebn m\u00eb dysh, por dhe njer\u00ebzimin, ra perandoria komuniste, jo vet\u00ebm prej vetvetes, por dhe nga p\u00ebrpjekjet e bot\u00ebs s\u00eb p\u00ebrparuar kapitaliste, nga humanizmi aktiv i SHBA-s\u00eb dhe Europ\u00ebs se Bashkuar. Dhe Shqip\u00ebria, vendi m\u00eb i vog\u00ebl me diktatur\u00ebn m\u00eb t\u00eb eg\u00ebr, ndryshoi, u hap, u b\u00eb e lir\u00eb, aq sa mundej, mori udh\u00ebn e drejt\u00eb, at\u00eb t\u00eb liris\u00eb dhe t\u00eb p\u00ebrparimit, t\u00eb aleanc\u00ebs Euro-Atlantike, si\u00e7 themi tani.<\/p>\n
Edhe un\u00eb u b\u00ebra pjes\u00eb e k\u00ebsaj l\u00ebvizjeje, e ndryshimit t\u00eb madh, aq shum\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb, t\u00eb domosdosh\u00ebm, me plot sakrifica. Isha si nj\u00eb dallg\u00eb n\u00eb dallg\u00ebt e pafund t\u00eb popullit tim. Nisa t\u00eb botoj poezit\u00eb e mia, shpika gjinin\u00eb e \u201cburgologjis\u00eb\u201d, botova artikuj, ese, tregime, romane, tregova p\u00ebrndjekjen q\u00eb na b\u00ebhej dhe q\u00ebndres\u00ebn e kund\u00ebrshtar\u00ebve, martirizimin e tyre, t\u00eb v\u00ebrtetat tona, q\u00eb i b\u00ebm\u00eb dhe t\u00eb v\u00ebrteta letrare, kjo kishte shum\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi, sipas meje, q\u00eb t\u00eb pasuronim jet\u00ebt tona me sa m\u00eb shum\u00eb jet\u00eb t\u00eb tjera, dhe me ato q\u00eb ishin shuar apo nd\u00ebrprer\u00eb, t\u00eb marrnim dhe t\u00eb japnim, kujtes\u00eb dhe ndjesira, gjak dhe frym\u00eb, koh\u00eb t\u00eb kaluar p\u00ebr koh\u00ebt e ardhme, metafora t\u00eb dhimbjes, pra libra\u2026<\/p>\n
Kishim mall p\u00ebr bot\u00eb dhe shum\u00eb shqiptar\u00eb nuk prit\u00ebn t\u00eb vinte Bota tek ne, por ik\u00ebn te ajo, n\u00ebp\u00ebr Europ\u00eb dhe Amerik\u00eb. SHBA mbetej \u00ebndrra. I iknin s\u00eb kaluar\u00ebs dhe takonin t\u00eb ardhmen. Ne jemi populli q\u00eb kemi diaspor\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe, jemi m\u00eb shum\u00eb jasht\u00eb se brenda ashtu si\u00e7 dhe jemi vendi i vet\u00ebm q\u00eb kufizohet gjithkund me trojet e veta. nd\u00ebrkaq tani jemi dhe dy shtete shqiptare n\u00eb Ballkan, q\u00eb gjithsesi na p\u00ebrfuqizon si komb. Diaspor\u00ebn e kemi t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, sh\u00ebmb\u00eblltyr\u00eb dhe unikale.<\/p>\n
T\u00eb kujtojm\u00eb at\u00eb shekulloren, e arb\u00ebresheve n\u00eb Itali, m\u00eb magjepsjen q\u00eb mund t\u00eb gjendet, q\u00eb na ka dh\u00ebn\u00eb poemat, themele t\u00eb let\u00ebrs\u00eb ton\u00eb; jan\u00eb dhe arbnesh\u00ebt ilirik\u00eb n\u00eb bregun Dalmat, arvanitasit aq shum\u00eb dramatike n\u00eb Greqi, arnaut\u00ebt n\u00eb Turqi, shqiptar\u00ebt n\u00eb Rumani, ku u shtyp\u00ebn librat naimjan\u00eb t\u00eb Rilindjes ton\u00eb dhe q\u00eb po rilind prap\u00eb, etj, deri dhe n\u00eb Rusi, por dhe p\u00ebr k\u00ebndej, n\u00eb Egjipt, etj. Jan\u00eb dhe diasporat m\u00eb t\u00eb reja n\u00eb Gjermani, Franc\u00eb, Belgjik\u00eb, Zvic\u00ebr, n\u00eb Vendet Nordike, n\u00eb Spanj\u00eb, n\u00ebp\u00ebr Mesdhe, lul\u00ebzojn\u00eb kudo, sidomos p\u00ebrtej oqeanit, n\u00eb kontinentin e ri, n\u00eb Amerik\u00eb.<\/p>\n
Diaspora shqiptare n\u00eb SHBA \u00ebsht\u00eb dhe ajo e superfuqishme, me r\u00ebnd\u00ebsi dhe veprimtare, q\u00eb val\u00ebvit pa frik\u00eb dhe krenare dy flamujt, at\u00eb me shqiponj\u00ebn me dy krer\u00eb, nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb vjetrit n\u00eb bot\u00eb, t\u00eb dheut am\u00eb dhe at\u00eb me 50 yje, t\u00eb atdheut t\u00eb dyt\u00eb, superfuqis\u00eb bot\u00ebrore, kampion i liris\u00eb dhe demokracis\u00eb, potent dhe n\u00eb kultur\u00eb e arte, patjet\u00ebr dhe n\u00eb let\u00ebrsi\u2026<\/p>\n
Shqiptar\u00ebt e Amerik\u00ebs mbi nj\u00eb shekull kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb p\u00ebrkushtuar ndaj fatit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, t\u00eb pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb saj, t\u00eb moscop\u00ebtimit m\u00eb pas, pra t\u00eb ekzistenc\u00ebs dhe vazhdojn\u00eb dhe sot, bashkohen, manifestojn\u00eb p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen komb\u00ebtare duke qene qytetar\u00eb aktiv\u00eb amerikan\u00eb, lobojn\u00eb, arrijn\u00eb deri n\u00eb Kongres, n\u00eb Senat, te President\u00ebt dhe k\u00ebrkojn\u00eb, ndikojn\u00eb n\u00eb mb\u00ebshtetje dhe zgjidhje t\u00eb \u00e7\u00ebshtjeve kardinale komb\u00ebtare, q\u00eb nga denoncimi i dhun\u00ebs diktatoriale, shp\u00ebrdorimi i demokracis\u00eb, genocidi n\u00eb Kosov\u00eb, etj e te mbar\u00ebvajtja ekonomike, por dhe kuturore. Si ikona kemi imazhin e Shenjtes tone N\u00ebn\u00eb Tereza, \u201cQytetare Nderi\u201d n\u00eb SHBA dhe t\u00eb Heroit ton\u00eb Komb\u00ebtar, Gjergj Kastrioti \u2013 Sk\u00ebnderbeu, p\u00ebr t\u00eb cilin \u00ebsht\u00eb th\u00ebn\u00eb se pa at\u00eb, mbase edhe Amerika do t\u00eb ishte ndryshe.<\/p>\n
Po e kujt ishte k\u00ebmba e shqiptarit t\u00eb par\u00eb q\u00eb zbriti n\u00eb brigjet k\u00ebtej oqeanit? T\u00eb par\u00ebt zbarkuan arb\u00ebresh\u00ebt e Italis\u00eb, nj\u00eb m\u00ebrgim tjet\u00ebr nga m\u00ebrgimi. Ata soll\u00ebn me vete gjuh\u00ebn, veshjet e bukura, k\u00ebng\u00ebt, krenarin\u00eb. E d\u00ebshmon shkrimtari i shk\u00eblqyer argjentinas-arb\u00ebresh, Ernesto Sabato, t\u00eb cilit, kur erdhi t\u00eb vizitonte Shqip\u00ebrin\u00eb, un\u00eb i dhash\u00eb nj\u00eb grusht me dh\u00e9 nga Arb\u00ebria e \u00ebnd\u00ebrrt e tij. U mall\u00ebngjyem t\u00eb dy\u2026 Shqiptari i par\u00eb q\u00eb shkeli Amerik\u00ebn lidhet me poezin\u00eb, q\u00eb sikur donte ta parandillte mbrotht\u00ebsish dhe k\u00ebtej p\u00ebr bashkatdhetar\u00ebt q\u00eb do t\u00eb vinin. Ai ishte poet dhe i burgosur, abati nga Mirdita, Preng Do\u00e7i.<\/p>\n
Erdhi k\u00ebtu gati nj\u00eb shekull e gjysm\u00eb m\u00eb par\u00eb, shkoi dhe n\u00eb Kanada dhe u kthye s\u00ebrisht nga erdhi si\u00e7 ia donte sh\u00ebrbimi kishtar. Por ai q\u00eb mbeti \u00ebsht\u00eb Kol\u00eb Kristofori nga Kor\u00e7a, erdhi n\u00eb 1886. Duhej nj\u00eb monografi p\u00ebr t\u00eb, e shkroi dikush dikur, nj\u00eb i gjithsecilt\u00eb, e ndjeu p\u00ebr detyr\u00eb, kujtesa \u00ebsht\u00eb urdh\u00ebr, dhe fatmir\u00ebsisht ai botim u parapri nga parath\u00ebnia e nj\u00ebr\u00ebs prej penave m\u00eb t\u00eb shk\u00eblqyera e m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb letrave shqipe, Fan Noli, dhe u p\u00ebrkthye dhe n\u00eb anglisht si zanafill\u00eb e integrimit. Pra shqiptar\u00ebt e par\u00eb n\u00eb SHBA e kuptuan se do t\u2019u duhej libri, po aq, n\u00eb mos m\u00eb shum\u00eb se \u00e7\u2018ju desh\u00ebn anijet me t\u00eb cilat ravguan.<\/p>\n
\u201cBiblioteka q\u00eb ec\u00ebn\u201d, si\u00e7 e quajti poeti francez Apolineri, do t\u00eb shk\u00eblqente n\u00eb krye k\u00ebtu Faik Konica, shkrimtari dhe esteti mahnit\u00ebs, kritiku i Doktrin\u00ebs s\u00eb Rilindjes Komb\u00ebtare e bashk\u00eb me t\u00eb Imzot Fan Noli, shekspirologu m\u00eb i madh i koh\u00ebs s\u00eb tij, q\u00eb do t\u00eb themelonte \u201cVatr\u00ebn\u201d e shqiptar\u00ebve ashtu si kish\u00ebn autoqefale. Dihet, jan\u00eb n\u00eb kronik\u00ebn e lavdishme t\u00eb diaspor\u00ebs ton\u00eb n\u00eb SHBA. Gjithmon\u00eb kam \u00ebnd\u00ebrruar nj\u00eb shtatore t\u00eb Faik Konic\u00ebs me Fan Nolin krah p\u00ebr krah. Ku? Atje ku ata bashk\u00ebpunuan mes kund\u00ebrshtive a ku ka shqiptar\u00eb m\u00eb shum\u00eb a mbase para ambasad\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb Washington si ambasador\u00ebt me t\u00eb m\u00ebdhenj t\u00eb historis\u00eb dhe t\u00eb kultur\u00ebs shqiptare, intelektual\u00eb t\u00eb nivelit bot\u00ebror.<\/p>\n
Shqiptar\u00ebt, por sidomos ata t\u00eb letrave, me SHBA-n\u00eb i ka lidhur po aq shum\u00eb liria e men\u00e7ur, gjenin k\u00ebtej at\u00eb q\u00eb u kishte munguar, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn do t\u00eb luftonin. Erdh\u00ebn ata q\u00eb vendi yn\u00eb, kur u \u00e7lirua nga bisha nazifashiste, por u pushtua nga fitimtar\u00ebt komunist\u00eb, i kishte d\u00ebnuar me vdekje, kundershtar\u00eb, lidera, burra shteti, por dhe njer\u00ebz t\u00eb letrave nd\u00ebrkoh\u00eb. Me t\u2019u vendosur diktatura komuniste, i ik\u00ebn p\u00ebrndjekjes biri i Frash\u00ebrllinjve t\u00eb m\u00ebdhenj, kryetari i nacionalist\u00ebve, shkrimtari Mit\u2019hat Frash\u00ebri, albanalogu universitar Stavro Sk\u00ebndi, shkrimtari dhe filozofi, laureati i Sorbon\u00ebs, Isuf Luzaj. Po k\u00ebshtu dhe personalitetete t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb historis\u00eb si Kol\u00eb Bib\u00eb Mirakaj e Kadri Cakrani q\u00eb shp\u00ebtuan mij\u00ebra herbrenj nga p\u00ebrndjekja, por nuk shp\u00ebtuan dot nga v\u00ebllez\u00ebrit e tyre, familja kryeministrore e Dinajve t\u00eb Dibr\u00ebs, e ministrit, historian dhe antropolog Ago Agaj, etj.<\/p>\n
Kujtova nga ata q\u00eb u kam par\u00eb libra, memoaristik\u00eb. Por s\u2019mund t\u00eb rrija pa kujtuar dhe shkrimtarin tjet\u00ebr prij\u00ebtar, Ernest Koliqi, q\u00eb vizitoi SHBA-n\u00eb dhe romani i tij \u201cShija e Buk\u00ebs s\u00eb Mbrume\u201d, q\u00eb u botua jasht\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, kur atje po k\u00ebrkohej t\u00eb dilte romani i par\u00eb i realizmit socialist, tregonte jet\u00ebn n\u00eb m\u00ebrgim n\u00eb Itali dhe SHBA. N\u00eb Shtetet e Bekuara, si\u00e7 e quanin Amerik\u00ebn m\u00ebrgimtar\u00ebt e hersh\u00ebm, dol\u00ebn artist\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj shqiptar\u00eb si v\u00ebllez\u00ebrit Belushi apo fotografi i imazhit artistik, miku i Pikasos, Gjon Mili. Dhe nga k\u00ebtej u kthyen n\u00eb atdhe motrat Qiriazi, q\u00eb t\u00eb hapnin shkolla p\u00ebr shqiptar\u00ebt, por fitimtar\u00ebt i trajtuan si mos m\u00eb keq, p\u00ebrfunduan burgjeve dhe \u00e7mendinave, t\u00eb braktisur\u2026<\/p>\n
Nj\u00eb bashk\u00ebvuajt\u00ebs yni, mik dhe poet, Pano Ta\u00e7i, u burgos, edhe pse kishte qen\u00eb partizan, se donte t\u00eb vinte n\u00eb Amerik\u00eb, ku kishte gjyshin e tij t\u00eb m\u00ebrguar.<\/p>\n
Me t\u00eb dal\u00eb nga burgu i diktatur\u00ebs nj\u00eb tjet\u00ebr poet, studiuesi i shquar Arshi Pipa, u arratis p\u00ebr n\u00eb SHBA me poezit\u00eb e burgut me vete, t\u00eb shkruara n\u00eb letra t\u00eb holla cigaresh. Nj\u00eb d\u00ebshmi e rrall\u00eb e let\u00ebrsis\u00eb n\u00eb bot\u00eb. Ja, q\u00eb dhe shqiptar\u00ebt din\u00eb ta shp\u00ebtojn\u00eb librin. Pas burgut u arratis dhe Dr. Sami Repishti, q\u00eb tashm\u00eb \u00ebsht\u00eb \u201cAn\u00ebtar Nderi\u201d i Shoqat\u00ebs s\u00eb Shkrimtar\u00ebve Shqiptar\u00eb t\u00eb Amerik\u00ebs s\u00eb bashku me poeten e njohur amerikane, Carrie Hooper, q\u00eb e ka nx\u00ebn\u00eb aq mir\u00eb gjuh\u00ebn ton\u00eb. M\u00eb von\u00eb dhe shkrimtari \u00e7am, Bilal Xhaferri, me baban\u00eb t\u00eb pushkatuar si kund\u00ebrshtar, kur u arratis p\u00ebr k\u00ebtej, mori me vete dor\u00ebshkrimin e romanit t\u00eb tij p\u00ebr Sk\u00ebnderbeun.<\/p>\n
Po sa e sa t\u00eb rinj m\u00eb pas, ah, u vran\u00eb pran\u00eb telava me gj\u00ebmba t\u00eb kufirit, i zvarrit\u00ebn duke p\u00ebrgjakur bor\u00ebn n\u00eb shpate malesh, i sh\u00ebtit\u00ebn kufomat e tyre mbi karroceri makinash n\u00ebp\u00ebr fshatra e qytete p\u00ebr t\u00eb tmerruar popullin. Megjithat\u00eb dhe i riu Gjek\u00eb Marinaj ia doli t\u00eb arratisej pa r\u00ebn\u00eb diktatura. Shkak u b\u00eb poezia e tij e njohur tashm\u00eb, \u201cKuajt\u201d. Si\u00e7 dukej, mes tuf\u00ebs s\u00eb tyre ishte dhe Pegasi i tij, q\u00eb me flatrat mitike e mori dhe e solli n\u00eb SHBA. Me nism\u00ebn e tij u themelua shoqata e shkrimtar\u00ebve shqiptaro-amerikan\u00eb, e mrekullueshme, do t\u00eb thosha, si fakt dhe b\u00ebm\u00eb.<\/p>\n
Dhe ju, President i saj i tanish\u00ebm, z. Adnan Mehmeti, keni botuar nj\u00eb lib\u00ebr, ku shpalosni veprimtari t\u00eb Shoqat\u00ebs q\u00eb drejtoni dhe vepra. \u00cbsht\u00eb ditari i saj letrar. T\u00eb shumt\u00eb jan\u00eb librat tuaj. Mes shkrimtar\u00ebve shqiptar\u00eb n\u00eb Amerik\u00eb jan\u00eb mjaft emra t\u00eb njohur, let\u00ebrsi avangardiste e letrave shqipe sot. N\u00eb Shtetet e Bashkuara t\u00eb Amerik\u00ebs ka shkolla shqip p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt, por dhe institute e katedra t\u00eb shqipes, shoqata, teat\u00ebr, etj, \u00ebsht\u00eb gazeta mbi nj\u00eb shekullore \u201cDielli\u201d, me e vjetra e t\u00eb gjitha gazetave t\u00eb t\u00eb gjitha diasporave n\u00eb SHBA, por \u00ebsht\u00eb dhe \u201cIllyria\u201d, ka media lokale, revista e tv, tempuj t\u00eb besimit, kisha katolike, ortodokse, noliane s\u00eb pari, mesha shqip, xhami e teqe, etj, ka studio shqiptare si\u00e7 ka dhe restorante, konsullata dhe ambasad\u00eb, stress t\u00eb tyre, uragane dhe suksese, tubimet dhe mall, etj. Biblioteka e Kongresit Amerikan, un\u00eb e kam vizituar, ka libra nga let\u00ebrsia shqipe m\u00eb shum\u00eb se sa t\u00eb vendeve t\u00eb tjera t\u00eb rajonit dhe \u00ebsht\u00eb m\u00eb e pasura nga t\u00eb gjitha bibliotekat kudo n\u00eb bot\u00eb, pas atyre Komb\u00ebtare n\u00eb Tiran\u00eb e n\u00eb Prishtin\u00eb. Mbi t\u00eb gjitha \u00ebsht\u00eb instutucioni i gjall\u00eb i bisedave shqip.K\u00ebtu ka shpirt Shqip\u00ebrie.<\/p>\n
Shqiptar\u00ebt, si t\u00eb diaspor\u00ebs s\u00eb hershme, dhe asaj t\u00eb re, erdh\u00ebn dhe p\u00ebr nj\u00eb jet\u00eb m\u00eb mir\u00eb, p\u00ebr standartin e lart\u00eb ekonomik, mir\u00ebqenien dhe jo vet\u00ebm. Dhe i gjen kudo, n\u00eb t\u00eb gjitha pun\u00ebt, n\u00eb nd\u00ebrtime e biznese, n\u00eb gastronomi, n\u00eb biblioteka, aeroporte, banka, n\u00eb p\u00ebrkthime, edhe nga anglishtja n\u00eb shqip dhe nga shqipja n\u00eb anglisht, madje dhe t\u00eb poezive, i gjen n\u00eb art, piktur\u00eb, sporte, patjet\u00ebr n\u00eb \u201cZ\u00ebrin e Amerik\u00ebs\u201d, q\u00eb flet dhe shqip, n\u00eb ushtri dhe mbrojtje, n\u00eb burg e \u00e7mendina, n\u00eb drejt\u00ebsi dhe mjeks\u00ebsi, etj, n\u00eb kinematografi deri dhe n\u00eb Hollivud, n\u00eb administrat\u00ebn e lart\u00eb shtet\u00ebrore, deri dhe n\u00eb Sht\u00ebpin\u00eb e Bardh\u00eb, n\u00eb shkenc\u00eb, deri dhe te \u00e7mimi Nob\u00ebl. Shqiptar\u00ebt i gjen dhe skulptura\u2026Dhe fat q\u00eb ka dhe shkrimtar\u00eb e shkrimtare, poete e poet\u00eb. Q\u00eb shkruajn\u00eb shqip. Por dhe anglisht. Q\u00eb kan\u00eb shoqat\u00ebn e tyre, konstitucion i brendsh\u00ebm shpirt\u00ebror. Q\u00eb mund t\u00eb k\u00ebrkosh librarive amerikane dhe t\u00eb gjesh dhe libra t\u00eb shqiptar\u00ebve.<\/p>\n
Gjuha shqipe \u00ebsht\u00eb pasuri bot\u00ebrore. Ajo \u00ebsht\u00eb e vjet\u00ebr dhe b\u00ebn pjes\u00eb n\u00eb 10-11 gjuh\u00ebt m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme, do t\u2019u thosha t\u00eb rinjve k\u00ebtu, \u00ebsht\u00eb rr\u00ebnj\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebt indo-europiane. Dhe ajo duhet ruajtur dhe t\u00eb par\u00ebt q\u00eb duhet t\u00eb p\u00ebrkujdesen p\u00ebr t\u00eb me dashuri dhe zell, jemi ne, shqiptar\u00ebt. Prind\u00ebrit dhe m\u00ebsuesit, q\u00eb t\u2019ua p\u00ebrcjellin dhe t\u2019ua m\u00ebsojn\u00eb brezave dhe shkrimtar\u00ebt q\u00eb ta kultivojn\u00eb duke vazhduar t\u00eb ngren\u00eb Katedralen e Gjuh\u00ebs Shqipe, hijerend\u00eb dhe k\u00ebtu. Let\u00ebrsia shqipe nd\u00ebrkaq \u00ebsht\u00eb let\u00ebrsi martire, ndoshta nd\u00ebr m\u00eb heroiket e let\u00ebrsive, ajo u l\u00ebvrua dhe at\u00ebhere, kur gjuha shqipe ishte e vetmja e ndaluar n\u00eb perandorin\u00eb otomane. Dha vepra t\u00eb m\u00ebdha dha dhe n\u00ebn perandorin\u00eb komuniste dhe pas r\u00ebnies s\u00eb saj, doli nj\u00eb let\u00ebrsi tjet\u00ebr, e shkruar fshehurazi burgjeve dhe internimeve, q\u00eb solli ato realitete, q\u00eb mungonin, por dhe t\u00eb v\u00ebrtetat e moralin, n\u00eb fund t\u00eb fundit solli vetveten dhe \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e vyer e letrave t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta shqipe.<\/p>\n
Nd\u00ebrkoh\u00eb ndodhi dhe e kund\u00ebrta e bukur, nj\u00eb si kund\u00ebremigrim, aq shum\u00eb i duhur, u kthye n\u00eb dheun am\u00eb let\u00ebrsia e diaspor\u00ebs, q\u00eb vazhdon dhe jemi b\u00ebr\u00eb bashk\u00eb, let\u00ebrsia n\u00eb Shqip\u00ebri, n\u00eb Kosov\u00eb, n\u00eb Ballkan, kudo n\u00eb bot\u00eb, m\u00eb mir\u00eb se kurr\u00eb.<\/p>\n
M\u00eb i voni, q\u00eb vjen k\u00ebtej oqeanit, jam dhe un\u00eb, natyrisht jo i fundit. i p\u00ebrkas atyre q\u00eb dol\u00ebn nga burgjet, nxora dhe un\u00eb poezit\u00eb mia, si\u00e7 thash\u00eb, i ruaj ende ashtu si\u00e7 i kam shkruar n\u00eb ferr, n\u00eb fletore me njolla dheu e gjaku. Ndoshta ia dhuroj ndonj\u00eb arkivi a muzeu.<\/p>\n
Kam gjetur k\u00ebtu bashk\u00ebvuajt\u00ebs t\u00eb mi, shok\u00eb t\u00eb burgjeve, q\u00eb kan\u00eb botuar dhe libra, por dhe nga ata t\u00eb burokracis\u00eb s\u00eb persekutimit, q\u00eb dhe ata kan\u00eb botuar libra. T\u00eb dy kahet mbartin p\u00ebrvoj\u00ebn e tyre, kujtimet, urrejtjet dhe nostalgjit\u00eb, por Amerika \u00ebsht\u00eb e pa mas\u00eb, e t\u00eb gjitha lirive, e sh\u00ebndetshme dhe na b\u00ebn bashk\u00eb n\u00eb mir\u00ebkuptim dhe paqe dhe shqiptar\u00ebt k\u00ebtu si t\u00eb gjith\u00eb qytetar\u00ebt amerikan\u00eb n\u00eb e jet\u00ebn sociale kan\u00eb dhe kund\u00ebrshti mes tyre, festa t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta, paragjykime dhe p\u00ebrbashkime, shije dhe t\u00eb drejt\u00ebn e vot\u00ebs, si n\u00eb atdheun q\u00eb lan\u00eb dhe n\u00eb at\u00eb q\u00eb zgjodh\u00ebn, nd\u00ebrsa SHBA e do dhe mb\u00ebshtet nj\u00eblloj Shqip\u00ebrin\u00eb, ndihma e saj mbetet jetike, e mbron si p\u00ebrher\u00eb dhe e shikon si aleatin e vet. Shpesh e vogla merr v\u00ebmendjen m\u00eb t\u00eb madhe. Dhe e madhja na b\u00ebn m\u00eb realist\u00eb, m\u00eb t\u00eb natyrsh\u00ebm.<\/p>\n
Kam ardhur bashk\u00eb me time shoqe k\u00ebtu, ajo ka prind\u00ebrit n\u00ebnshtetas amerikan\u00eb, motr\u00ebn dhe v\u00ebllan\u00eb dhe familjet e tyre dhe i p\u00eblqen shum\u00eb puna k\u00ebtej, q\u00eb vler\u00ebsohet dhe t\u00eb jep. P\u00ebrkujdesi i saj ndaj meje \u00ebsht\u00eb i bukur dhe prek\u00ebs dhe un\u00eb dua t\u2019ia kthej po ashtu. Na ka kapur prej duarsh engj\u00eblli yn\u00eb, djali yn\u00eb, Atjoni, dhe shkojm\u00eb ku na prin ai, mundohemi t\u00eb jemi ashtu si\u00e7 do t\u00eb donte ai t\u00eb ishim. Jemi me at\u00eb. M\u00eb shum\u00eb se sa n\u00eb tok\u00eb, n\u00eb Qiell. Qielli \u00ebsht\u00eb m\u00eb nj\u00eblloj se sa trojet. Sa t\u00eb madh\u00ebrish\u00ebm jan\u00eb qiejt e Amerik\u00ebs! Erdh\u00ebm k\u00ebtej pasi un\u00eb i kreva t\u00eb gjitha detyrat e mia ndaj vendit, p\u00ebrkushtimet dhe misionin.<\/p>\n
U p\u00ebrpoqa t\u00eb punoj me nd\u00ebrshm\u00ebri, edhe me pasion, duke i dh\u00ebn\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi jo asaj \u00e7far\u00eb m\u00eb ndante me ata q\u00eb fitonin qeverisjen, por \u00e7far\u00eb na bashkonte, dashuria p\u00ebr atdheun dhe rim\u00ebk\u00ebmbja e tij. Un\u00eb q\u00eb isha d\u00ebnuar p\u00ebr poezi me burg, po botoja gati nj\u00eb lib\u00ebr n\u00eb \u00e7do vit, madje dhe libra t\u00eb t\u00eb tjer\u00ebve. Kam g\u00ebzuar dashurin\u00eb e lexuesve, edhe t\u00eb atyre me t\u00eb cil\u00ebt kam punuar, t\u00eb fqinj\u00ebve deri dhe t\u00eb atyre q\u00eb kan\u00eb drejtuar Shqip\u00ebrin\u00eb. M\u00eb besuan deputetin, diplomatin, ministrin e kultur\u00ebs. Gjithmon\u00eb jam ndjer\u00eb si njeri i letrave. Isha i d\u00ebnuar me to. Nd\u00ebrkaq, e them me d\u00ebshp\u00ebrim, e kuptova se ne, ish t\u00eb burgosurit n\u00eb postdiktatur\u00eb, m\u00eb shum\u00eb u duheshim se sa na donin. U duheshin vuajtjet tona, idealet, aleat\u00ebt, at\u00eb q\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsonim, por jo ne. U jepja t\u00eb drejt\u00eb atyre q\u00eb iknin.<\/p>\n
Nuk e kam patur t\u00eb leht\u00eb, edhe m\u00eb kan\u00eb sulmuar kur hov\u00ebzoheshin revanshet e s\u00eb kaluar\u00ebs, t\u00eb atyre q\u00eb lejuan oligark\u00ebt e rreziksh\u00ebm si shtet brenda shtetit, pra vetvetet. Goditjet mund t\u00eb ishin dhe me zhurm\u00eb, p.sh. nga ndonj\u00eb televizon edhe modern, klan i ngritur mbi korrupsionet, megjithat\u00eb komb\u00ebtar, edhe nga sip\u00ebr, nga ndonj\u00eb president i Republik\u00ebs, q\u00eb s\u2019meriton t\u2019ia them emrin, vinte nga ushtria e komunizmit dhe ashtu si kallashnikovi i tij dikur, nxirrte me bresh\u00ebrim\u00eb shpifje dhe p\u00ebr\u00e7arje. I durova dhe i tejkalova duke i m\u00ebrm\u00ebritur vetes: po pse nuk po u ik\u00ebn k\u00ebtyre? Dua t\u00eb them se n\u00eb vendin ton\u00eb po p\u00ebrjetohet nj\u00eb demokraci e v\u00ebshtir\u00eb, e ashp\u00ebr, n\u00ebn diktatur\u00ebn e varf\u00ebris\u00eb dhe tani n\u00ebn rrethimin e pandemis\u00eb s\u00eb Corona virusit, q\u00eb ka pllakosur bot\u00ebn, kur ne ende s\u2019jemi sh\u00ebruar nga pandemia ideologjike e totalitarizmit si n\u00eb romanin Orwellian.<\/p>\n
Pik\u00ebrisht se fundmi, ja, institucionet p\u00ebrkat\u00ebse t\u00eb kultur\u00ebs n\u00eb Shqip\u00ebri nuk na dhan\u00eb mb\u00ebshtetje p\u00ebr realizmin e nj\u00eb filmi artistik p\u00ebr revoltat e t\u00eb burgosurve, t\u00eb vetmet kryengritje politike n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb burgjet e perandoris\u00eb komuniste, ku regjisori i atij filmi dhe skenaristi i tij do t\u00eb ishin dy ish t\u00eb burgosur politik\u00eb, ndoshta dhe nj\u00eb pjes\u00eb e aktor\u00ebve, q\u00eb ishin pjes\u00ebmarr\u00ebs n\u00eb at\u00eb revolt\u00eb. Ne ende sulmohemi me filmat e dikursh\u00ebm, me librat e tyre, me q\u00ebndrimet dhe postet e tyre shtet\u00ebrore. Natyrisht besoj q\u00eb do t\u00eb kaloj\u00eb dhe kjo epidemi si luftrat dhe diktaturat, p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrballur me sfida t\u00eb reja, q\u00eb qofshin t\u00eb gjitha n\u00ebn emrin e s\u00eb mir\u00ebs! Vendi yn\u00eb ka njer\u00ebz t\u00eb mrekulluesh\u00ebm, nj\u00eb popull q\u00eb di t\u00eb qendroj\u00eb me dinjitet. Dhe me art.<\/p>\n
Kurse un\u00eb doja t\u2019i ikja nj\u00eb makthi dhe erdha n\u00eb SHBA si ai q\u00eb k\u00ebrkon t\u2019i dor\u00ebzohet nj\u00eb \u00ebndrre. Kemi me vete historin\u00eb ton\u00eb dhe tragjedin\u00eb tone. M\u00eb shum\u00eb se sa larg\u00ebsia, se sa qet\u00ebsia dhe paqja k\u00ebtu, m\u00eb duhet nj\u00eb realitet tjet\u00ebr, q\u00eb nuk t\u00eb plagos, as t\u00eb mashtron. I past\u00ebr me t\u00eb gjitha kuptimet. Biseda t\u00eb tjera me miq po aq t\u00eb mir\u00eb, si ata t\u00eb gjithmontit. Erdhi dita q\u00eb t\u00eb m\u00eb duhej m\u00eb shum\u00eb vetvetja e mbetur, p\u00ebr ta mbrojtur dhe p\u00ebr t\u00eb patur koh\u00ebn dhe mund\u00ebsin\u00eb sa m\u00eb t\u00eb plot\u00eb p\u00ebr t\u00eb th\u00ebn\u00eb at\u00eb q\u00eb do t\u00eb doja m\u00eb n\u00eb fund, jo se m\u00eb kishte munguar liria, q\u00eb e kisha siguruar vet\u00eb.<\/p>\n
I pasur jam dhe me humbjet e mia. Dhembjen time k\u00ebtu m\u00eb duket se e mbaj m\u00eb mir\u00eb dhe ajo po ashtu. Ku nuk m\u00eb njohin. Realiteti im i ri bashkon t\u00eb tanishmen me m\u00eb t\u00eb bukur\u00ebn, q\u00eb na u nd\u00ebrpre fatalisht, por, q\u00eb me forc\u00ebn e Krijuesit, mund ta p\u00ebrjetojm\u00eb dhe ta vazhdojm\u00eb ndryshe, pa vendet e dhimbjes pran\u00eb, n\u00ebn drit\u00ebn q\u00eb na d\u00ebrgon Biri yn\u00eb nga Qielli, q\u00eb un\u00eb, n\u00ebse do t\u00eb mund ta shkruaj, do t\u00eb m\u00eb duhej nj\u00eb sht\u00ebpi ndryshe, tjet\u00ebr, edhe pse me qira si vet\u00eb jeta\u2026 Pra s\u2019kam ikur. Atdheu \u00ebsht\u00eb po ai. Thjesht\u00eb jam futur te \u00ebndrra. M\u00eb lejohet\u2026<\/p>\n