{"id":65476,"date":"2021-03-12T17:43:42","date_gmt":"2021-03-12T16:43:42","guid":{"rendered":"https:\/\/fjala.info\/?p=65476"},"modified":"2021-03-12T23:27:04","modified_gmt":"2021-03-12T22:27:04","slug":"golgota-e-martireve-shqiptare-te-karadakut-1846-1848","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/golgota-e-martireve-shqiptare-te-karadakut-1846-1848\/","title":{"rendered":"GOLGOTA E MARTIR\u00cbVE SHQIPTAR\u00cb T\u00cb KARADAKUT (1846-1848)"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" class=\"alignright\" src=\"https:\/\/fjala.info\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/isak-ahmeti.jpeg\" alt=\"Isak Ahmeti\" width=\"300\" \/> <strong>Isak A H M E T I<\/strong><\/p>\n<p>Redaktor: <strong>Mr. Sar\u00eb Gjergji<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><em>SHB &#8220;LENAGRAFIK&#8221;<br \/>\n2021<\/em><\/p>\n<p><strong>Dy fjal\u00eb n\u00eb fillim<\/strong><\/p>\n<p><em>Ky lib\u00ebrth, lexues i dashur, botohet me rastin e 175 vjetorit t\u00eb Martir\u00ebve Shqiptar\u00eb t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Karadakut, p\u00ebrkat\u00ebsisht t\u00eb Stubll\u00ebs (vendi m\u00eb i p\u00ebrshtatsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb ardhur n\u00eb shprehje eg\u00ebrsia osmane), t\u00eb Bin\u00e7\u00ebs, Vernakoll\u00ebs dhe Terzijave.<\/em><\/p>\n<p>\u00c7&#8217;\u00ebsht\u00eb e v\u00ebrteta, teksti i k\u00ebtij lib\u00ebrthi \u00ebsht\u00eb ai i Fejtonit tim me titull: <em>GOLGOTA E MARTIR\u00cbVE SHQIPTAR\u00cb T\u00cb KARADAKUT (1846-1848)<\/em>, q\u00eb \u00ebsht\u00eb botuar (n\u00eb vazhdime), te &#8220;Z\u00ebri&#8221; (25-28 shtator 2008), me rastin e 160 vjetorit t\u00eb martirizimit dhe t\u00eb kthimit t\u00eb tyre n\u00eb Atdhe. Tash, me rastin e 175 vjetorit t\u00eb k\u00ebsaj ngjarjeje, q\u00eb \u00ebsht\u00eb frym\u00ebzim dhe model i nj\u00eb levizjeje t\u00eb madhe gjith\u00ebshqiptare, po e botojm\u00eb si lib\u00ebrth t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, me disa ilustrime t\u00eb ve\u00e7anta t\u00eb pikturave murale n\u00eb Kish\u00ebn e Bin\u00e7\u00ebs, t\u00eb cilat jan\u00eb punuar, me shum\u00eb mjeshtri dhe p\u00ebrkushtim, nga piktor\u00ebt e talentuar: Demir Behluli &amp; Zeqirja Zeqiri.<\/p>\n<p>Lexim t\u00eb k\u00ebndsh\u00ebm!<\/p>\n<hr \/>\n<h3 style=\"text-align: center;\"><strong>GOLGOTA E MARTIR\u00cbVE SHQIPTART T\u00cb KARADAKUT<br \/>\n(1846 -1848)<\/strong><\/h3>\n<p>(<em>N\u00eb Mal\u00ebsin\u00eb e Karadakut, trev\u00eb gjeografike mjaft e gjer\u00eb, nd\u00ebrmjet Bujanovcit, Preshev\u00ebs e Kumanov\u00ebs n\u00eb verilindje, Gilanit e Vitis\u00eb n\u00eb verip\u00ebrendim dhe Ka\u00e7anikut e Shkupit jugp\u00ebrendim, me popullsi kryesisht t\u00eb besimit mysliman dhe katolik, autokton\u00eb, gjat\u00eb shekujve, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb shek. XIX-XX, kan\u00eb ndodhur ngjarje sa dramatike, trondit\u00ebse aq edhe heroike, q\u00eb i kan\u00eb dh\u00ebn\u00eb kuptim e dometh\u00ebnie t\u00eb plot\u00eb historis\u00eb dhe jet\u00ebs son\u00eb komb\u00ebtare<\/em>).<\/p>\n<h3 style=\"text-align: center;\"><strong>I<\/strong><\/h3>\n<h3 style=\"text-align: center;\"><strong>NJ\u00cb FRYM\u00cbZIM E MODEL I NJ\u00cb LEVIZJEJE T\u00cb MADHE GJITH\u00cbSHQIPTARE<\/strong><\/h3>\n<p>(Viti 2008, n\u00eb Mal\u00ebsin\u00eb e Karadakut, p\u00ebrkat\u00ebsisht n\u00eb Famullin\u00eb e Sh\u00ebn Jozefit n\u00eb Stub\u00ebll, ishte i nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsie t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb historike, kulturore dhe fetare edhe p\u00ebr faktin se u p\u00ebrkujtua jo vet\u00ebm GOLGOTA E MARTIR\u00cbVE SHQIPTAR\u00cb T\u00cb KARADAKUT(1846-1848), por edhe kthimi i t\u00eb mbijetuar\u00ebve, para 160 viteve, n&#8217;Atdhe. Vdekja tragjike nga torturat e m\u00eb shum\u00eb se nj\u00ebqind martir\u00ebve dhe kthimi n&#8217;Atdhe, i 76 martir\u00ebve t\u00eb mbijetuar nga torturat e egra, vler\u00ebsohet si ngjarje dramatike, shum\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb historin\u00eb ton\u00eb q\u00eb, sipas shum\u00eb studiuesve, lidhet sa p\u00ebr shqiptar\u00ebt e fes\u00eb katolike t\u00eb k\u00ebtyre an\u00ebve aq edhe p\u00ebr Shkoll\u00ebn Shqipe t\u00eb Stubll\u00ebs, e me t\u00eb cil\u00ebn ngjarje, si\u00e7 dihet tashm\u00eb, ishin marr\u00eb seriozisht edhe ambasador\u00ebt e Fuqive t\u00eb M\u00ebdha t\u00eb Austro-Hungaris\u00eb, Anglis\u00eb dhe Franc\u00ebs.<\/p>\n<p>Kjo ngjarje q\u00eb \u00ebsht\u00eb vler\u00ebsuar dhe karakterizuar si dram\u00eb reale, si dram\u00eb reale historike e zhvilluar n\u00eb &#8220;teatrin&#8221; e Evrop\u00ebs dhe t\u00eb Azis\u00eb, p\u00ebrmban plot elemente t\u00eb tragjizmit dhe heroizmit &#8211; nj\u00eb heroiz\u00ebm gjithsesi popullor, frym\u00ebzim e model i nj\u00eb levizjeje t\u00eb madhe gjith\u00ebshqiptare e gjith\u00ebballkanike kund\u00ebr mizoris\u00eb aziatike, fillet e t\u00eb cil\u00ebs levizje do t&#8217;i gjejm\u00eb q\u00eb n\u00eb shek.XV-XVI-XVII n\u00eb krye me Gjergj Kastriotin-Skenderbeun, Pjet\u00ebr Budin, Pjet\u00ebr Bogdanin, Tom\u00eb Raspasanin, etj.).<\/p>\n<p><strong>1. Ngjarje e sh\u00ebnuar denj\u00ebsisht n\u00eb histori, n\u00eb let\u00ebrsi dhe arte<\/strong><\/p>\n<p>Martirizimi i banor\u00ebve t\u00eb kat\u00ebr katundeve t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Karadakut (Stubll\u00ebs, Bin\u00e7\u00ebs, V\u00ebrnakoll\u00ebs dhe Terzijajve p\u00ebr &#8220;Atme e Fe&#8221;, si do thoshte Homeri Shqiptar, At Gjergj Fishta, \u00ebsht\u00eb ngjarje e madhe q\u00eb \u00ebsht\u00eb sh\u00ebnuar denj\u00ebsisht n\u00eb histori: H. Hecequard, Hahn, Jastrebov, G. Rosen, V. Haxhiq, U. Bogdanoviq, Zef Mirdita, G. Gjini, Gj. Gjergji-Gashi, Sadulla Brestovci, etj., n\u00eb kronika: D. Buccarrreli, Nikoll\u00eb Mazreku, etj., n\u00eb let\u00ebrsi: Fishta, Zef del Gaudio, Ibrahim Kadriu, Anton Nik\u00eb Berisha, E. Sedaj, Hida Halimi, Mirko Gashi, etj.<\/p>\n<p>Vlen t\u00eb theksohet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb se kjo ngjarje \u00ebsh\u00eb sh\u00ebnuar n\u00eb qindra dokumente e kronika (n\u00eb Evrop\u00eb dhe Azi), q\u00eb jan\u00eb hulumtuar, zbuluar (por edhe studiuar me shum\u00eb pasion e dituri nga Dr. Dom Gjergj Gjergji-Gashi) n\u00eb arkivat nd\u00ebrkomb\u00ebtare n\u00eb: Vjen\u00eb, Paris, Merseburg, Vatikan, Rom\u00eb, Stamboll, Selanik, Raguz\u00eb etj., sikund\u00ebr edhe n\u00eb arkivat e Kish\u00ebs Katolike (shqiptare) n\u00eb Prizren, Stub\u00ebll, Letnic\u00eb, etj. P\u00ebr k\u00ebto dhe t\u00eb tjera n\u00eb vijim t\u00eb k\u00ebtij shktimi (Fejtoni), q\u00eb tash po botohet si lib\u00ebrth.<\/p>\n<p><strong>2. Martirizimi-ngjarje e ve\u00e7ant\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb Mal\u00ebsin\u00eb e Karadakut, trev\u00eb gjeografike mjaft e gjer\u00eb nd\u00ebrmjet Bujanovcit, Presh\u00ebv\u00ebs e Kumanov\u00ebs n\u00eb verilindje, Gjilanit e Vitis\u00eb n\u00eb verip\u00ebrendim, dhe Ka\u00e7anikut e Shkupit jug-p\u00ebrendim, me popullsi kryesisht shqiptar\u00eb t\u00eb besimit mysliman dhe katolik, autokton\u00eb, gjat\u00eb shekujve, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb shrk.XIX-XX, kan\u00eb ndodhur ngjarje, sa tragjike aq edhe heroke, q\u00eb i kan\u00eb dh\u00ebn\u00eb kuptim e dom\u00ebth\u00ebnie t\u00eb plot\u00eb jet\u00ebs son\u00eb komb\u00ebtare, kulturore dhe fetare dhe kan\u00eb ndikuar fuqish\u00ebm edhe n\u00eb ruajtjen e identitetit ton\u00eb komb\u00ebtar e fetar.<\/p>\n<p>N\u00eb vargun e k\u00ebtyre ngjarjeve q\u00eb kan\u00eb l\u00ebn\u00eb gjurm\u00eb t\u00eb thella e t\u00eb pashlyeshme jo vet\u00ebm n\u00eb historin\u00eb ton\u00eb, por edhe n\u00eb kujtes\u00ebn e brezave, jan\u00eb padyshim tri:<br \/>\n1. Shkolla Shqipe e Stubll\u00ebs,<br \/>\n2. Martirizimi i banor\u00ebve shqiptar\u00eb &#8211; katolik\u00eb t\u00eb k\u00ebtyre an\u00ebve dhe<br \/>\n3. Lufta e Ka\u00e7anikut (1910), n\u00eb krye me Kalor\u00ebsin e Karadakut, Idriz Seferin, q\u00eb q\u00ebndron n\u00eb majat p\u00ebrfaq\u00ebsuese, si vigan i liris\u00eb, si nj\u00ebri nga emrat m\u00eb autoritar\u00eb t\u00eb L\u00ebvizjes Komb\u00ebtare Shqiptare dhe si d\u00ebshmi e fuqishme vizioni p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb dhe hap\u00ebsir\u00eb t\u00eb caktuar.<\/p>\n<p><strong>3. Stublla &#8211; vendi m\u00eb i p\u00ebrshtatsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb ardhur n\u00eb shprehje eg\u00ebrsia osmane<\/strong><\/p>\n<p>Ndon\u00ebse, me Hati Sherifin e Gjylhan\u00ebs t\u00eb dt. 3 n\u00ebntor 1839, t\u00eb cilin e shpalli Sulltan Mexhidi, njihej shprehja e lir\u00eb e besimit n\u00eb t\u00ebr\u00eb Perandorin\u00eb Odmane, n\u00eb Vilajetin e Kosov\u00ebs, zbatimi i k\u00ebtij Dekreti fillon me 1843. Mir\u00ebpo p\u00ebr shqiptar\u00ebt katolik\u00eb, n\u00eb Vilajetin e Kosov\u00ebs, nuk ndryshoi gjendja. P\u00ebrkundrazi, mbi ta vet\u00ebm sa vinte e shtohej dhuna dhe eg\u00ebrsia e pushtetar\u00ebve vendor\u00eb, sidomos n\u00eb rrethin e Gjilanit, meq\u00eb Kosova n\u00eb ato vite, si\u00e7 dihet, ishte b\u00ebr\u00eb vat\u00ebr e q\u00ebndres\u00ebs kund\u00ebr reformave, q\u00eb pretendonte t&#8217;i realizonte Porta e Lart\u00eb. Shp\u00ebrthejn\u00eb madje edhe nj\u00eb varg levizjesh dhe rezistencash t\u00eb armatosura. K\u00ebshtu, p\u00ebr shembull, n\u00eb pranver\u00eb t\u00eb vitit 1845 qytetar\u00ebt e Gjakov\u00ebs i ngjeshin arm\u00ebt kund\u00ebr urdhrave t\u00eb Sulltanit. N\u00eb po ato vite publikisht do t\u00eb shpallen si shqiptar\u00eb katolik\u00eb banor\u00ebt e Sallagrazhd\u00ebs.<\/p>\n<p>Poadhtu n\u00eb vitin 1845 do t\u00eb dalin publikisht si shqiptar\u00eb katolik\u00eb edhe 150 familje nga Gjakova, Peja, etj. Jehona e k\u00ebtyre ngjarjeve do t\u00eb reflektohej n\u00eb m\u00ebny\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb n\u00eb rrethin e Gjilanit, p\u00ebrkat\u00ebsisht n\u00eb Mal\u00ebsin\u00eb e Karadakut-n\u00eb Stub\u00ebll-vat\u00ebr e njohur e arsimit shqip dhe e katolicizmit &#8211; dy shtylla kryesore t\u00eb mbijet\u00ebs\u00ebs son\u00eb.<\/p>\n<p>Pas shpalljes publike si shqiptar\u00eb katolik\u00eb n\u00eb Sallagrazhd\u00eb, Gjakov\u00eb dhe Pej\u00eb, edhe n\u00eb Mal\u00ebsin\u00eb e Karadakut (m\u00eb 1845) ndodhi shpallja publike, si shqiptar\u00eb katolik\u00eb, e banor\u00ebve (e kryefamiljar\u00ebve), duke d\u00ebshmuar p\u00ebrkat\u00ebsin\u00eb komb\u00ebtare dhe fetare katolike t\u00eb tyre para Maliq Beut t\u00eb Gjilanit duke ia b\u00ebr\u00eb me dije se ata ishin, jan\u00eb dhe do jen\u00eb shqiptar\u00eb katolik\u00eb dhe k\u00ebrkuan prej tij q\u00eb zyrtarisht t\u00eb konsideroheshin si t\u00eb till\u00eb. (Khs. Gjergj Gjergji-Gashi: Martir\u00ebt Shqiptar\u00eb, Drita, 1994, fq.63). Pas k\u00ebtij akti burr\u00ebror t\u00eb kryefamiljar\u00ebve, fillon GOLGOTA E MARTIR\u00cbVE SHQIPTAR\u00cb, pik\u00ebrisht me 5 dhjetor 1845, Nat\u00ebn e Sh\u00ebn Kollit, nj\u00eb nga festat m\u00eb popullore t\u00eb k\u00ebtyre an\u00ebve. K\u00ebshtu thuhet n\u00eb shum\u00eb faqe t\u00eb historis\u00eb, t\u00eb kronikave dhe n\u00eb rr\u00ebfime e goj\u00ebdh\u00ebna p\u00ebr k\u00ebt\u00eb ngjarje, por edhe n\u00eb nj\u00eb dokument q\u00eb \u00ebsht\u00eb zbuluar s\u00eb voni n\u00eb Arkivin e Kongregat\u00ebs de Propaganda Fide-Acta, v\u00ebll. 213, fq. 336 r.<\/p>\n<p><strong>4. Rruga e Golgot\u00ebs Shqiptare &#8211; e gjat\u00eb deri n\u00eb vdekje e p\u00ebrjet\u00ebsi (shenjt\u00ebri)<\/strong><\/p>\n<p>Shkaku i Shkoll\u00ebs Shqipe n\u00eb Stub\u00ebll(1845-1846), zanafilla e s\u00eb cil\u00ebs, n\u00eb nj\u00eb form\u00eb kolegji, \u00ebsht\u00eb q\u00eb nga viti 1584(Krhs.Dhimit\u00ebr S.Shuteriqi: Marin Be\u00e7ikemi dhe shkrimtar\u00eb t\u00eb tjer\u00eb, N.Frash\u00ebri, Tiran\u00eb 1987, fq.92 )dhe shpallja publike e banor\u00ebve si shqiptar\u00eb (t\u00eb krishter\u00eb) katolik\u00eb, pushtetar\u00ebt osman\u00eb (vendor\u00eb) t\u00eb Gjilanit kishin nd\u00ebrmarr\u00eb nj\u00eb ekspedit\u00eb nd\u00ebshkuese t\u00eb papar\u00eb ndonj\u00ebher\u00eb n\u00eb k\u00ebto an\u00eb. K\u00ebshtu, prandaj, edhe sipas mendimit t\u00eb shkenc\u00ebtarit t\u00eb njohur, n\u00eb p\u00ebrmasa nd\u00ebrkomb\u00ebtare, Zef Mirdita, internimi masiv i shqiptar\u00ebve katolik\u00eb t\u00eb Karadakut (1846-1848) sikund\u00ebr edhe i At\u00eb Anton Maroeviqit, kroat, famullitar asokohe n\u00eb Letnic\u00eb, lidhet drejtp\u00ebrdrejt sa p\u00ebr Shkoll\u00ebn Shqipe n\u00eb Stub\u00ebl aq edhe p\u00ebr fen\u00eb, si dy shtylla themelore p\u00ebr ruajtjen e identitetit komb\u00ebtar(Khs.Zef Mirdita, Krishterimi nd\u00ebr shqiptar\u00eb, MKSH n\u00eb Zagreb, Prizren-Zagreb, 1998, fq. 200,202, 228-329).<\/p>\n<p>Zat\u00ebn nj\u00eb mendim t\u00eb till\u00eb e ka shprehur edhe poeti dhe studiuesi i njohur,Mr.Sar\u00eb Gjergji (Khs. Sar\u00eb Gjergji, Shkolla e Stubll\u00ebs, te URTIA, V\/1994, fq.70, duke konstatuar se Reformat e Tanzimatit, lirin\u00eb e shkollimit n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe (sc.amtare), e proklamonin vet\u00ebm formalisht, nd\u00ebrsa n\u00eb realitet at\u00eb e luftonin si nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje shum\u00eb t\u00eb rrezikshme. Sido q\u00eb t\u00eb jet\u00eb, Rruga e Golgot\u00ebs t\u00eb martir\u00ebve shqiptar\u00eb t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Karadakut(1846-1848), ishte e gjat\u00eb, madje shum\u00eb e gjat\u00eb: Stub\u00ebll-Gjilan-Prishtin\u00eb-Shkup-Selanik &#8211; Muhaliq (Anadolli). Ishte rrug\u00eb e gjat\u00eb deri n\u00eb vdekje, deri n\u00eb p\u00ebrjet\u00ebsi dhe shenjt\u00ebri, q\u00eb p\u00ebrmallon dhe shenjt\u00ebron Kosov\u00ebn dhe Shqip\u00ebrin\u00eb.<\/p>\n<p><strong>5. Kthimi n\u00eb Atdhe<\/strong><\/p>\n<p>Pas nd\u00ebrhyrjeve t\u00eb fuqishme dhe protestave t\u00eb ambasador\u00ebve t\u00eb Fuqive t\u00eb M\u00ebdha si dhe pas sa e sa &#8220;pazarll\u00ebqeve&#8221;n\u00eb lidhje me kthimin e t\u00eb mbijetuar\u00ebve n\u00eb Atdhe, n\u00eb Kosov\u00eb q\u00eb at\u00ebher\u00eb quhej Shqip\u00ebri, ambasadorit t\u00eb Franc\u00ebs i kishte r\u00ebn\u00eb n\u00eb dor\u00eb, nga Sulltani, nj\u00eb ferman ku thuhej: &#8220;Mergimtar\u00ebt shqiptar\u00eb me liri t\u00eb plot\u00eb fetare dhe komb\u00ebtare mund t\u00eb kthehen n\u00eb vendlindjen e tyre, nd\u00ebrsa t\u00eb gjitha d\u00ebmet do t&#8217;u shp\u00ebrblehen &#8220;(Arkivi i Kongregat\u00ebs, De Propaganda Fide, SC Albania, v\u00ebll.33,fq.317 r-318 r. Pjesa II, Dok. nr. 94,10). Sipas shum\u00eb raporteve, fermani i Sulltanit realizohet dhe t\u00eb mbijetuarit kthehen n\u00eb Atdhe n\u00eb vjesht\u00ebn e vitit 1848.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb theksohet se, sipas studiuesit dhe hulumtuesit t\u00eb pasionuar rreth \u00e7\u00ebshtjes s\u00eb Martir\u00ebve t\u00eb Karadakut, Dr. Dom Ghergj Gjergjit-Gashi (q\u00eb n\u00eb vitin 2008 sh\u00ebnonte 60 -vjetorin e lindjes), kan\u00eb qen\u00eb 96 martir\u00eb q\u00eb kan\u00eb d\u00ebshmuar me jet\u00ebn dhe gjakun e tyre p\u00ebrkat\u00ebsin\u00eb e tyre fetare dhe komb\u00ebtare.Nd\u00ebrsa nga numri i p\u00ebrgjithsh\u00ebm, i t\u00eb internuar\u00ebve, n\u00eb Atdhe do t\u00eb kthehen gjithsejt 76 martir\u00eb (t\u00eb mbijetuar).<\/p>\n<p>P\u00ebr t\u00eb kthyerit dhe t\u00eb tjer\u00ebt n\u00eb Atdhe ,sipas Gasp\u00ebr Gjinit , do vijn\u00eb koh\u00eb m\u00eb t\u00eb mira , por vet\u00ebm mbasi t\u00eb jen\u00eb larguar nga pushteti Maliq Beu(Gjinolli) dhe Tahir Efendiu nga G\u00ebrmova q\u00eb ishin shkaktar\u00ebt kryesor\u00eb t\u00eb k\u00ebtij torturimi dhe internimi masiv q\u00eb edhe sot e k\u00ebsaj dite p\u00ebrkujtohet dhe ruhet me shenjt\u00ebri n\u00eb kujtes\u00ebn e popullat\u00ebs s\u00eb k\u00ebtyre an\u00ebve.<\/p>\n<p>Nj\u00eb gj\u00eb t\u00eb till\u00eb e kishte konfirmuar edhe Dario Buccarrelli n\u00eb kronik\u00ebn e tij: Disa sh\u00ebnime mbi m\u00ebrgimin(p\u00ebrndjekjen)&#8230;(dsh), q\u00eb ruhet n\u00eb: Biblioteka Male Brace, n\u00eb Dubrovnik, ku, autori i k\u00ebtij libri, i ka kryer studimet klasike n\u00eb Kolegjin prestigjioz t\u00eb Jezuit\u00ebve dhe ku ka hulumtuar mjaft shpesh n\u00eb Bibliotek\u00ebn n\u00eb fjal\u00eb ku punonte i madhi At Vin\u00e7enc Malaj. P\u00ebrndryshe dsh i Buccarrellit \u00ebsht\u00eb i vitit 1865.<\/p>\n<p>Ata q\u00eb i shp\u00ebtuan vdekjes tragjike (t\u00eb mbijetuarit-t\u00eb kthyerit n\u00eb Atdhe), mbet\u00ebn po shqiptar\u00eb (&#8230;) n\u00eb k\u00ebt\u00eb konklidim t\u00eb \u00e7on edhe l\u00eb\u00e7itja e librit t\u00eb Dr. Dom Gjergj Gjergji-Gashit.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: center;\"><strong>II<\/strong><\/h3>\n<h3 style=\"text-align: center;\"><strong>MODELI I NJ\u00cb HEROZMI POPULLOR<\/strong><\/h3>\n<p>(<em>Burgosja, persekutimi dhe deportimi i martir\u00ebve shqiptar\u00eb t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Karadakut drejt Anadollit, pati p\u00ebr q\u00ebllim shkat\u00ebrrimin e plot\u00eb t\u00eb elementit shqiptar-katolik t\u00eb k\u00ebtyre trojeve dhe t\u00eb k\u00ebtyre trevave&#8230;<\/em>).<\/p>\n<p><strong>6. Gjergj Gjergji-Gashi: Martir\u00ebt shqiptar\u00eb (1846-1848)<\/strong><\/p>\n<p>Dr. Dom Gjergj Gjergji &#8211; Gashi, autor i studimit monografik: Martir\u00ebt Shqiptar\u00eb gjat\u00eb viteve 1846-1848, q\u00eb \u00ebsht\u00eb punim i doktorantur\u00ebs, deri m\u00eb sot ka dh\u00ebn\u00eb kontributin m\u00eb t\u00eb \u00e7muesh\u00ebm, m\u00eb komplet dhe m\u00eb serioz n\u00eb ndri\u00e7imin e ngjarjes s\u00eb madhe t\u00eb martirizimit t\u00eb shqiptar\u00ebve katolik\u00eb t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Karadakut, p\u00ebrkat\u00ebsisht t\u00eb katundit Stublla, Bin\u00e7a, Terzijaj dhe V\u00ebrnakolla. Vdekja nga torturat e m\u00eb se 96 martir\u00ebve dhe kthimi n\u00eb Atdhe i 76 t\u00eb t\u00eb mbijetuar\u00ebve t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Karadakut sh\u00ebnon nj\u00eb epok\u00eb t\u00eb re e t\u00eb lavdishme n\u00eb historin\u00eb e popullit shqiptar dhe n\u00eb l\u00ebvizjen gjith\u00ebballkanike kund\u00ebr Perandoris\u00eb Osmane, kund\u00ebr nj\u00eb armiku t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, i cili kishte d\u00ebmtuar kultur\u00ebn dhe qytet\u00ebrimin evropian (Khs Dr. Engj\u00ebll Sedaj: Shkolla Shqipe, te Buletini &#8220;Takimet e Dom Mikelit&#8221; Zyra Famullitare n\u00eb Stub\u00ebll (1990-1999), 1994, fq. 18).<\/p>\n<p>K\u00ebshtu, prandaj, Stublla me rrethin\u00eb, p\u00ebrkat\u00ebsisht Mal\u00ebsia e Karadakut, sipas nj\u00eb vler\u00ebsimi t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm, do b\u00ebhet model i nj\u00eb heroizmi popullor, i nj\u00eb levizjeje t\u00eb madhe, q\u00eb \u00ebsht\u00eb shprehje e luft\u00ebs p\u00ebr Fe e Atdhe (t\u00eb t\u00eb par\u00ebve), p\u00ebr Gjuh\u00eb Shqipe,etj. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, martirizimi i shqiptar\u00ebve t\u00eb besimi katolik t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Karadakut, i b\u00ebr\u00eb p\u00ebr shkaqe fetare dhe komb\u00ebtare, p\u00ebr Fe e Atdhe (Krhs. Dom Ndue Gjergji, Buletini i Takimeve t\u00eb Dom Mikelit, 1994, fq. 13, tregon dhe d\u00ebshmon m\u00eb se miri se ata ishin aleat\u00eb t\u00eb nj\u00eb lufte t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt p\u00ebr \u00e7lirim nga rob\u00ebria pes\u00eb shekullore, p\u00ebr drit\u00eb dhe p\u00ebrparim n\u00eb frym\u00ebn evropiane.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb theksohet fakti se ngjarja e madhe historike e martirizimit t\u00eb shqiptar\u00ebve katolik\u00eb t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Karadakut(1846-1848) \u00ebsht\u00eb sh\u00ebnuar dhe regjstruar, sipas Dr.Dom Gjergj Gjergji &#8211; Gashit, n\u00eb qindra dokumente relevante n\u00ebp\u00ebr arkivat nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb (Khs. Dom Gjergj Gjergji-Gashi, vep. e cit.). Ndon\u00ebse n\u00eb Historin\u00eb e Popullit Shqiptar ajo nuk p\u00ebrmendet, sigurisht p\u00ebr shkaqe ideologjike. Por, pavar\u00ebsisht nga kjo, ngjarja n\u00eb fjal\u00eb sh\u00ebnon n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb m\u00eb t\u00eb theksuar fillimin e nj\u00eb epoke t\u00eb re e t\u00eb lavdishme n\u00eb historin\u00eb e popullit shqiptar kund\u00ebr mizoris\u00eb aziatike. Vlen t\u00eb theksohet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb se burgosja, persekutimi dhe deportimi i Martir\u00ebve Shqiptar\u00eb t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Karadakut drejt Anadollit, pati p\u00ebr q\u00ebllim shkat\u00ebrrimin e plot\u00eb t\u00eb elementit shqiptar katolik n\u00eb k\u00ebto treva.<\/p>\n<p>K\u00ebt\u00eb e v\u00ebrtetojn\u00eb, sipas nj\u00eb vler\u00ebsimi t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm, edhe disa rrethana tashm\u00eb t\u00eb njohura dhe t\u00eb pamohueshme: n\u00eb at\u00eb koh\u00eb n\u00eb Letnic\u00eb t\u00eb gjith\u00eb ishin katolik\u00eb (kroat\u00eb), n\u00eb G\u00ebr\u00e7ar dhe V\u00ebrbovc (Komuna e Vitis\u00eb), t\u00eb gjith\u00eb ishin serb\u00eb ortodoks, por ata nuk u prek\u00ebn fare nga pushtetar\u00ebt e eg\u00ebr osman\u00eb vendor\u00eb t\u00eb Gjilanit. Nga kjo del shum\u00eb e qart\u00eb se q\u00ebllimi ishte shkat\u00ebrrimi (eleminimi, zhdukja) e elementit shqiptar katolik t\u00eb k\u00ebtyre trevave. Kjo d\u00ebshmohet fare qart\u00eb edhe n\u00eb studimin monogragik t\u00eb autorit Dr. Dom Gjergj Gjergji-Gashi (Khs. edhe Dr. Dom Lush Gjergji: Martir\u00ebt e Karadakut &#8211; Frym\u00ebzim fetaro-komb\u00ebtar (1846-1848) te: Takimet e Dom Mikelit (Buletin), nr. IV, 1997-2003, Zyra e Famullis\u00eb, n\u00eb Stub\u00ebll, 2004, fq.16).<\/p>\n<p><strong>7. Trajtimi i martir\u00ebve shqiptar\u00eb n\u00eb let\u00ebrsi<\/strong><\/p>\n<p>Golgota e Martir\u00ebve Shqiptar\u00eb t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Karadakut \u00ebsht\u00eb trajtuar dhe shtjelluar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb shum\u00eb t\u00eb denj\u00eb edhe n\u00eb let\u00ebrsi nga autor\u00ebt si\u00e7 jan\u00eb: Gjergj Fishta, Zef Del Gaudio, Ibrahim Kadriu, Anton Nik\u00eb Berisha, Engj\u00ebll Sedaj, Hida Halimi, Mirko Gashi, etj.Me p\u00ebrjashtim t\u00eb Gjergj Fisht\u00ebs, autor\u00ebt e tjer\u00eb kan\u00eb pasur si tekst, si am\u00ebz tematike gjithnj\u00eb monografin\u00eb shkencore: Martir\u00ebt e Karadakut t\u00eb Dr. Dom Gjergj Gjergjit-Gashi, q\u00eb ishte nxit\u00ebse, frym\u00ebzuese dhe motivuese p\u00ebr autor\u00ebt tan\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Le t\u00eb shkojm\u00eb me radh\u00eb<\/strong>:<\/p>\n<ol>\n<li>Sipas fjal\u00ebve t\u00eb At\u00eb Daniel Gje\u00e7ajt (Shih: Drita, nr.3-4\/1983, fq. 22), Gjergj Fishta kishte shkruar nj\u00eb dram\u00eb p\u00ebr Martir\u00ebt e Stubll\u00ebs. Kjo dram\u00eb, si\u00e7 thuhet, kishte mbetur n\u00eb dor\u00ebshkrim n\u00eb Bibliotek\u00ebn Fran\u00e7eskane n\u00eb Shkod\u00ebr. Kjo arsyetohet edhe me faktin se Gj.Fishta qysh n\u00eb vitin 1911, duke lexuar nj\u00eb tekst n\u00eb gjuh\u00ebn frenge mbi Martir\u00ebt Shqiptar\u00eb t\u00eb Karadakut(1846-1848), kishte qar\u00eb me lot p\u00ebr faqe dhe kishte shqiptuar fjal\u00ebt: martir\u00ebt e shkret\u00eb (poveri martiri), sepse kishin p\u00ebrjetuar mizorit\u00eb e pad\u00ebgjuara t\u00eb b\u00ebra nga ana e persekutor\u00ebve barbar\u00eb aziatik\u00eb. Nga kjo histori-shkruente Fishta &#8211; mund t\u00eb b\u00ebhet nj\u00eb vep\u00ebr me karakter t\u00eb rendit t\u00eb par\u00eb letrar (Shih: At\u00eb Gjergj Fishta, OFM, 1871-1940. Botim &#8220;disputatur&#8221;, Tiran\u00eb 1943, fq. 91-93).<\/li>\n<\/ol>\n<p>2. Zef Del Gaudio: Martir\u00ebt Shqiptar\u00eb (1846-1848), Trilogji, Shpresa, Prishtin\u00eb 2006.<\/p>\n<p>Shembulli i heroizmit popullor t\u00eb Martir\u00ebve Shqiptar\u00eb t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Karadakut \u00ebsht\u00eb p\u00ebrjet\u00ebsuar artistikisht n\u00eb vepr\u00ebn dramatike t\u00eb shkrimtarit dhe dramaturgut arb\u00ebresh, Zef Del Gaudio (1921-2005). Vepra n\u00eb fjal\u00eb \u00ebsht\u00eb botuar n\u00eb dy gjuh\u00eb(shqip-italusht) ashtu si\u00e7 ia kishte besuar autori dsh priftit kosovar, Dr. Dom Gjergj Gjergji-Gashit. Drama: Martir\u00ebt Shqiptar\u00eb (trilogji), e mb\u00ebshtetur dhe frym\u00ebzuar n\u00eb ngjarjet konkrete historike, p\u00ebrkat\u00ebsisht n\u00eb studimin monogragik t\u00eb Dr.Dom Gjergjit, e pasuron tradit\u00ebn e let\u00ebrsis\u00eb arb\u00ebreshe me vlera t\u00eb reja.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb vep\u00ebr, si\u00e7 shihet edhe nga p\u00ebrmbajtja: FJALA, pjesa e par\u00eb, UDHA E KRYQIT (pjesa e dyt\u00eb), dhe: LAVDI (pjesa e tret\u00eb), autori, me nj\u00eb eleganc\u00eb gjuhe dhe stili, ka paraqitur rrug\u00ebn e martirizimit t\u00eb shqiptar\u00ebve katolik\u00eb t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Karadakut, ku spikasin shum\u00eb personazhe, e mbi t\u00eb gjitha shquhet personazhi Ana e Prenkut. Ky personazh q\u00eb \u00ebsht\u00eb sa historik aq edhe letrar, paralajm\u00ebron KOH\u00cbN E RILINDJEN e luftrave t\u00eb reja, por edhe lindjen e nj\u00eb vajze n\u00eb k\u00ebto troje, N\u00ebn\u00ebn Tereze, q\u00eb do jet\u00eb nj\u00eb Diell i ri p\u00ebr t\u00eb varf\u00ebrit dhe t\u00eb s\u00ebmur\u00ebt, p\u00ebr njer\u00ebzimin. Ai Diell (N\u00ebna Tereze), me shenjt\u00ebrin\u00eb e saj do ndri\u00e7oj\u00eb n\u00eb err\u00ebsir\u00ebn e shekullit t\u00eb eg\u00ebrsuar&#8230;<\/p>\n<p><strong>8. &#8220;Kalor\u00ebsi i Karadakut&#8221;, roman 2007<\/strong><\/p>\n<p>Edhe te romani :&#8221;Kalor\u00ebsi i Karadakut&#8221; i Ibrahm Kadriut kemi pasazhe t\u00eb bukura dhe trondit\u00ebse p\u00ebr Stubll\u00ebn, p\u00ebrkat\u00ebsisht p\u00ebr Shkoll\u00ebn Shqipe dhe p\u00ebr Martir\u00ebt Shqiptar\u00eb.N\u00eb faqet e k\u00ebtij tomani, q\u00eb mund t\u00eb jet\u00eb vep\u00ebr jet\u00ebsore e autorit, kemi p\u00ebrshkrime sa t\u00eb bukura aq edhe t\u00eb fuqishme p\u00ebr shum\u00eb ngjarje, p\u00ebr shum\u00eb ide, kemi plot tabllo sa trahjike aq edhe madh\u00ebshtore, q\u00eb rrezatojn\u00eb ide dhe impulse nga m\u00eb kryesoret, duke prekur e nxitur kategorit\u00eb madhore si\u00e7 jan\u00eb: jeta, lufta, liria, atdheu, rr\u00ebnj\u00ebt tona t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta, mbrojtja e p\u00ebrbashk\u00ebt e vlerave burimore, arsimi, shkolla, etj. K\u00ebshtu, lexuesi, p\u00ebrve\u00e7 k\u00ebnaq\u00ebsis\u00eb estetike, n\u00eb faqet e k\u00ebtij romani do gjej\u00eb edhe tabllo sa tragjike aq edhe madh\u00ebshtore, p\u00ebr Stubll\u00ebn dhe p\u00ebr fshatrat p\u00ebr rreth, p\u00ebrkat\u00ebsisht p\u00ebr ngjarjet q\u00eb zhvillohen n\u00eb ato koh\u00eb dhe rrthana t\u00eb v\u00ebshtira.<\/p>\n<p>Artistikisht, n\u00ebp\u00ebrmjet dialog\u00ebve t\u00eb personazheve, p\u00ebr shembull, t\u00eb Ndue Gashit (nj\u00eb 0stubllan q\u00eb kishte arritur t\u00eb shp\u00ebtonte nga grupi i t\u00eb persekutuar\u00ebve nga ana e pushtetit t\u00eb eg\u00ebr osman) dhe t\u00eb Isuf Selman Seferit (q\u00eb mbante kontakte t\u00eb shpeshta jo vet\u00ebm me Ndue Gashin, por edhe me priftin (famullitarin e Letnic\u00ebs, p\u00ebrkat\u00ebsisht t\u00eb Stubll\u00ebs), \u00ebsht\u00eb shpalosur jo vet\u00ebm bota e pasur mendore dhe shpirt\u00ebrore e tyre n\u00eb lidhje me Shkoll\u00ebn Shqipe t\u00eb Stubll\u00ebs dhe me martirizimin, por edhe k\u00ebrkesa k\u00ebmb\u00ebngul\u00ebse p\u00ebr nj\u00eb afri edhe m\u00eb t\u00eb madhe e m\u00eb t\u00eb fort\u00eb, pavar\u00ebsisht nga gjunj\u00ebzimi para Bibl\u00ebs apo para Kur&#8217;anit.<\/p>\n<p>K\u00ebtyre \u00e7\u00ebshtjeve autori u ka kushtuar disa nga faqet dhe pasazhet sa t\u00eb bukura, aq edhe madh\u00ebshtore, q\u00eb rrezatojn\u00eb ide t\u00eb fuqishme e sublime, filozofi e mesazhe t\u00eb qarta p\u00ebr brezat q\u00eb duhet t&#8217;i ken\u00eb parasysh e t&#8217;i ruajn\u00eb me xhelozi. Ja, k\u00ebtu, po japim nj\u00eb pasazh ku rrezatojn\u00eb ide t\u00eb qarta e sublime, citojm\u00eb: &#8220;Ore Ndue-iu drejtue Isuf Selman Seferi-a po dihet ore se ku ishte shkaku i v\u00ebrtet\u00eb i marrjes s\u00eb tyre ?&#8221;. Shkolla, hapja e shkoll\u00ebs n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe ishte shkak. Prifti yn\u00eb u angazhua t\u00eb na i m\u00ebsonte f\u00ebmij\u00ebt t\u00eb shkruanin shqip, por&#8230;&#8221; (fq. 34-35). Edhe te: Kreu i Dyt\u00eb (fq. 32-33-34-35 dhe 36 si dhe te Kreu i Tret\u00eb (fq. 42) i romanit n\u00eb fjal\u00eb, autori, me nj\u00eb eleganc\u00eb gjuhe dhe stili, ka prekur dhe ka shtjelluar, jo vet\u00ebm tem\u00ebn e Shkoll\u00ebs Shqipe, por edhe tem\u00ebn e martir\u00ebve duke dh\u00ebn\u00eb ide sublime dhe mesazhe t\u00eb qarta, edhe p\u00ebr brezat q\u00eb vijn\u00eb.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: center;\"><strong>III<\/strong><\/h3>\n<h3 style=\"text-align: center;\"><strong>NGJARJE HEROIKE Q\u00cb ND\u00cbRLIDHEN ME JET\u00cbN DHE VEPR\u00cbN E MARTIR\u00cbVE SHQIPTAR\u00cb<\/strong><\/h3>\n<p>(Vargjet e krijuara t\u00eb popullit, jo vet\u00ebm q\u00eb japin profilin e luft\u00ebtarit shqiptar t\u00eb pakompromis, q\u00eb nuk di t\u00eb frik\u00ebsohet as t\u00eb p\u00ebrulet para ep\u00ebrsis\u00eb ushtarake t\u00eb atmikut, por sh\u00ebnojn\u00eb edhe konfrontimin e par\u00eb, edhe sipas vler\u00ebsimit t\u00eb E. Sedajt, t\u00eb mal\u00ebsor\u00ebve t\u00eb Karadakut me pushtetar\u00ebt osman\u00eb(vendor\u00eb), sh\u00ebnojn\u00eb n\u00eb fakt nj\u00eb l\u00ebvizje t\u00eb madhe, nj\u00eb lloj kryengritjeje q\u00eb nd\u00ebrlidhet me rrug\u00ebn historike e me platform\u00ebn e L\u00ebvizjes Komb\u00ebtare Shqiptare).<\/p>\n<p><strong>9. Anton Nik\u00eb Berisha: Rr\u00ebfimi i xha Prenit p\u00ebr Krishtin e Stubll\u00ebs<\/strong><\/p>\n<p>P\u00ebrve\u00e7 shtresimeve teologjike, filozofike, jet\u00ebsore dhe letrare-artistike, q\u00eb nd\u00ebrlidhen fuqimisht e n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb (artistike) me figur\u00ebn q\u00ebndrore t\u00eb N\u00ebn\u00eb Terezes, me jet\u00ebn dhe vepr\u00ebn e saj, me p\u00ebrshpirtshm\u00ebrin\u00eb dhe mir\u00ebsin\u00eb e saj, me Tok\u00ebn dhe Qiellin, me Mbret\u00ebrin\u00eb Hyjnore, n\u00eb romanin: N\u00ebna e drit\u00ebs, Shpresa, Prishtin\u00eb 2004, t\u00eb Anton Nik\u00eb Berish\u00ebs, kemi edhe plot figura e persobazhe t\u00eb tjera(historike dhe letrare) t\u00eb skalitura p\u00ebr mrekulli, q\u00eb reflektojn\u00eb poashtu ide dhe vlera t\u00eb larta e sublime, vlera shpirt\u00ebrore; kemi aty p\u00ebrshkrime t\u00eb bukura e t\u00eb fuqishme, jo vet\u00ebm t\u00eb p\u00ebrshpirtm\u00ebris\u00eb dhe filozofis\u00eb t\u00eb protagonistit kryesor, t\u00eb N\u00ebn\u00eb Terezes, por edhe t\u00eb figurave t\u00eb tjera, qofshin ato historike apo letrare, kemi aty p\u00ebrshkrime t\u00eb bukura, t\u00eb fuqishme e t\u00eb gjalla edhe t\u00eb ngjarjeve, rrethanave dhe t\u00eb ambienteve tona, edhe t\u00eb ngjarjeve historike, q\u00eb nd\u00ebrlidhen me jet\u00ebn dhe vepr\u00ebn e martir\u00ebve shqiptar\u00eb t\u00eb Karadakut, p\u00ebrkat\u00ebsisht t\u00eb Stubll\u00ebs.Nd\u00ebr paraqitjet sa t\u00eb bukura aq edhe trondit\u00ebse, n\u00eb romanin n\u00eb fjal\u00eb t\u00eb Anton Nik\u00eb Berish\u00ebs, \u00ebsht\u00eb edhe :<\/p>\n<p><em>Rr\u00ebfimi i Xha Prenit p\u00ebr Krishtin e Stubll\u00ebs ( fq. 46-56).<\/em><\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb rr\u00ebfim t\u00eb p\u00ebrkryer artistikisht, q\u00eb \u00ebsht\u00eb sa i bukur aq edhe trondit\u00ebs, por edhe dom\u00ebth\u00ebn\u00ebs, t\u00eb Xha Prenit, nd\u00ebr t\u00eb tjera, thuhet: &#8220;<em>gjindja e k\u00ebsaj treve e ka d\u00ebshmuar si rrall\u00eb ndokush tjet\u00ebr, dashurin\u00eb e paskajshme p\u00ebr Hyjin e p\u00ebr fen\u00eb ton\u00eb, e kan\u00eb d\u00ebshmuar me gjak: jan\u00eb flijuar duke u kryq\u00ebzuar t\u00eb gjall\u00eb n\u00eb Kryqin e Krishtit. E Hyji si shp\u00ebrblim ua ka d\u00ebrguar Zoj\u00ebn q\u00eb t&#8217;i ket\u00eb n\u00eb kujdes dhe t&#8217;i ruaj\u00eb. Ke d\u00ebgjuar p\u00ebr martir\u00ebt e Stubll\u00ebs ?<\/em>&#8220;(fq. 51).<\/p>\n<p>Tejet trondit\u00ebs, por edhe shum\u00eb dom\u00ebth\u00ebn\u00ebs dhe reflektues \u00ebsht\u00eb rr\u00ebfimi i Xha Prenit edhe p\u00ebr Shtjefnin e Gjonit t\u00eb Stubll\u00ebs, burrit m\u00eb t\u00eb njohur t\u00eb k\u00ebtyre an\u00ebve (sc. Karadakut-I.Ahmeti), t\u00eb cilit ushtar\u00ebt turq, pasi kishin hyr\u00eb n\u00eb Stub\u00ebll e n\u00eb Letnic\u00eb (vendi i shenjt\u00eb i k\u00ebtyre an\u00ebve ku \u00ebsht\u00eb frym\u00ebzuar p\u00ebr vokacionin e saj edhe N\u00ebn\u00eb Tereza -I.A.), e kishin vrar\u00eb dhe masakruar, ia kishin nxjerr\u00eb syrin dhe trupi i tij ishte mbytur n\u00eb vrushkuj gjaku. Nd\u00ebrsa ushtar\u00ebt turq, si bisha, si bisha t\u00eb egra, e &#8220;<em>shajn\u00eb dhe p\u00ebrshajn\u00eb dhe e godasin p\u00ebr VDEKJE: gjaku i tij shp\u00ebrndahet n\u00ebp\u00ebr dyshemen\u00eb e dhom\u00ebs n\u00eb form\u00eb t\u00eb kryqit. Edhe trupi i pajet\u00eb shtrihet n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn form\u00eb<\/em>&#8221; (fq.55).<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb kjo simbolika e fuqishme e k\u00ebtij romani p\u00ebr fuqin\u00eb morale, komb\u00ebtare dhe shpirt\u00ebrore t\u00eb njer\u00ebzve t\u00eb k\u00ebsaj treve p\u00ebr t\u00eb d\u00ebshmuar se kush ishin, kush jan\u00eb dhe kush do jen\u00eb. \u00c7&#8217;\u00ebsht\u00eb e v\u00ebrteta, edhe shkrimtari i mir\u00ebnjohur, Anton Nik\u00eb Berisha, p\u00ebrmes shtjellimit t\u00eb p\u00ebrkryer artistik t\u00eb tem\u00ebs s\u00eb martir\u00ebve, me theks t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb t\u00eb Stubll\u00ebs (t\u00eb Karadakut), jep ide dhe mesazhe t\u00eb qarta, t\u00eb fuqishme, sublime, p\u00ebr jet\u00ebn n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi dhe p\u00ebr Kombin n\u00eb ve\u00e7anti. N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, autori n\u00eb fjal\u00eb, rijet\u00ebson konceptet e Horacit p\u00ebr t\u00eb dobishmen dhe t\u00eb k\u00ebndshmen n\u00eb art, n\u00eb let\u00ebrsi.<\/p>\n<p><strong>10. Engj\u00ebll Sedaj: &#8220;Zotnia i Karadakut&#8221; &#8211; dram\u00eb n\u00eb tri pjes\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb mesin e autor\u00ebve tan\u00eb q\u00eb kan\u00eb shtjelluar me p\u00ebrkushtim tem\u00ebn e martir\u00ebve t\u00eb Stubll\u00ebs (t\u00eb Karadakut) b\u00ebn pjes\u00eb edhe Engj\u00ebll Sedaj. N\u00eb dram\u00ebn &#8220;Zotnia i Karadakut&#8221;, (botuar te Buletini &#8220;Takimet e Dom Mikelit II (1990-1994), Prishtin\u00eb, 1995, fq.144-159), autori fillimisht, te pjesa e par\u00eb, na e paraqet ambientin (atmosfer\u00ebn) e bashk\u00ebpunimt dhe t\u00eb marr\u00ebveshjes s\u00eb plot\u00eb nd\u00ebrmjet besimtar\u00ebve t\u00eb Stubll\u00ebs dhe famullitarit t\u00eb tyre. Shfaqet brengosja e madhe e t\u00eb dy pal\u00ebve, sikund\u00ebr edhe e besimtar\u00ebve t\u00eb katundeve t\u00eb tjera, p\u00ebr martir\u00ebt e Karadakut q\u00eb jan\u00eb kthyer n\u00eb vendlindje me l\u00ebngime dhe t\u00eb s\u00ebmur\u00eb r\u00ebnd\u00eb.<\/p>\n<p>Ndon\u00ebse fytyr\u00eb q\u00ebndrore n\u00eb k\u00ebt\u00eb dram\u00eb \u00ebsht\u00eb &#8220;Zotnia i Karadakut&#8221; (Dom Mikeli), megjithat\u00eb, t\u00eb gjitha veprimet e tij jan\u00eb t\u00eb motivuara p\u00ebr t\u00eb avancuar iden\u00eb e martir\u00ebve, p\u00ebr t&#8217;i popullarizuar ata, p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb flijimin e tyre legjitim para zyrtar\u00ebve t\u00eb Kish\u00ebs, p\u00ebr t&#8217;i regjistruar n\u00eb historiografi. Krejt kjo shpaloset p\u00ebrmes personazheve t\u00eb dram\u00ebs, si\u00e7 jan\u00eb: Zotnia (Dom Mikeli), Maliqi, sherb\u00ebtori i Zotnis\u00eb dhe Seba i Andres\u00eb. Por n\u00eb sken\u00eb dalin edhe personazhe t\u00eb tjera q\u00eb p\u00ebr\u00e7ojn\u00eb ide dhe porosi p\u00ebr lexuesin (shikuesin).<\/p>\n<p>Te pjesa e dyt\u00eb e dram\u00ebs, shtjellohet, n\u00eb nj\u00eb form\u00eb m\u00eb t\u00eb theksuar, ideja e realizimit t\u00eb liris\u00eb, e shkoll\u00ebs, lidhja, pas shp\u00ebrthimit t\u00eb l\u00ebvizjes s\u00eb madhe t\u00eb martir\u00ebve, me bot\u00ebn shqiptare. N\u00eb aspektin artistik t\u00eb dramaturgjis\u00eb, si\u00e7 thuhet edhe n\u00eb vet\u00eb shpjegimin e autorit t\u00eb dram\u00ebs, b\u00ebhen efektuoze veprimet dhe jeta, fati dhe disfata e njer\u00ebzve, q\u00eb nuk jan\u00eb kualitete t\u00eb jet\u00ebs dhe t\u00eb koh\u00ebs pa perspektiv\u00eb, por veprime q\u00eb tregojn\u00eb karakterin e dukuris\u00eb historike. Megjithat\u00eb, dramaciteti \u00ebsht\u00eb i paevituesh\u00ebm, edhe pse tani m\u00eb per\u00ebndon nj\u00eb periudh\u00eb e gjat\u00eb 5-shekullore e salvimeve q\u00eb s&#8217;kishin t\u00eb ndalur.<\/p>\n<p>Te pjesa e tret\u00eb e dram\u00ebs, nd\u00ebrkaq, kemi nj\u00eb paraqitje t\u00eb situat\u00ebs s\u00eb re. Shijohen rezultatet e pun\u00ebs s\u00eb mundimshme e t\u00eb gjat\u00eb t\u00eb stubllan\u00ebve p\u00ebr nj\u00eb organizim m\u00eb t\u00eb mir\u00eb e m\u00eb t\u00eb fuqish\u00ebm atsimor e kishtar. Kemi nj\u00eb katarsis n\u00eb kuptimin e plot\u00eb aristotelian. Kjo do t&#8217;i forcoj\u00eb njer\u00ebzit e Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Karadakut p\u00ebr t&#8217;iu kthyer atyre vlerave shpirt\u00ebrore q\u00eb mbajn\u00eb gjall\u00eb popullin n\u00eb rrug\u00ebn e q\u00ebndres\u00ebs. N\u00eb planin praktik, efektet e d\u00ebshiruara t\u00eb ndjenjave shpirt\u00ebrore dhe t\u00eb emocioneve, arrihen nga renditja harmonike e kompozimit t\u00eb ngjarjeve.<\/p>\n<p><strong>11. Martir\u00ebt e Karadakut sipas nj\u00eb k\u00ebnge popullore<\/strong><\/p>\n<p>&#8220;Kang\u00eb e Karadakit Gjilanit&#8221; &#8211; k\u00ebshtu titullohet k\u00ebnga popullore(epike) p\u00ebr Martir\u00ebt Shqiptar\u00eb t\u00eb Karadakut (1846-1848), e k\u00ebnduar nga rapsodi popullor Arben Stublla. K\u00ebng\u00ebn n\u00eb fjal\u00eb e ka sh\u00ebnuar dhe botuar Dr. Dom Gjergj Gjergji-Gashi, te: Martir\u00ebt Shqiptar\u00eb (1846-1848), Drita, 1994, fq. 241-255).<\/p>\n<p>K\u00ebnga ka 496 vargje, tet\u00ebrrok\u00ebshe. P\u00ebrve\u00e7 vargjeve mjaft t\u00eb p\u00ebrkryera, K\u00ebng\u00ebn n\u00eb fjal\u00eb, sipas nj\u00eb vler\u00ebsimi t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm t\u00eb Engj\u00ebll Sedajt, e karakterizon dend\u00ebsia e ngjarjeve, dramaciteti dhe heroizmi si dhe p\u00ebrpjes\u00ebtimi i tyre n\u00eb vargje t\u00eb caktuara (Khs. Engj\u00ebll Sedaj, Martir\u00ebt e Karadakut &#8230;Takimet e Dom. Mikelit &#8211; Buletini III, 1995-1996, Zyra Famullitare, Stub\u00ebll 1997, fq. 63). Proporcionaliteti apo p\u00ebrpjestueshm\u00ebria shfaqet sidomos n\u00eb paraqitjen e t\u00eb gjith\u00eb faktor\u00ebve relevant\u00eb t\u00eb ngjarjes, n\u00eb periudh\u00ebn 1846-1848.<\/p>\n<p>K\u00ebng\u00ebn n\u00eb fjal\u00eb e karakterizojn\u00eb t\u00eb gjitha ato ligjshm\u00ebri q\u00eb jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrgjithshme p\u00ebr epik\u00ebn popullore shqipe. N\u00eb \u00e7do varg t\u00eb saj d\u00ebgjohet asonanca dhe muzikaliteti i rim\u00ebs, q\u00eb, jo rrall\u00eb, arrin virtuozitetin e v\u00ebrtet\u00eb. Edhe ritmi i k\u00ebng\u00ebs na del mjaft rr\u00ebmbyes.<\/p>\n<p>&#8220;Kanga Karadakit Gjilanit&#8221; p\u00ebrmban elemente historike(heroike), shum\u00eb ngjarje, shum\u00eb figura e personazhe t\u00eb d\u00ebshmuara edhe historikisht.Nd\u00ebr figurat m\u00eb t\u00eb dalluara dhe m\u00eb emblematike \u00ebsht\u00eb ajo e Ndre Markut, pa harruar k\u00ebtu edhe at\u00eb t\u00eb Pater Antonit, q\u00eb p\u00ebr mendimin tim esht\u00eb jo vet\u00ebm komplekse por edhe e diskutueshne edhe p\u00ebr faktin se shum\u00eb von\u00eb iu ka bashkangjitur grigj\u00ebs s\u00eb besimtar\u00ebve t\u00eb tij(?) t\u00eb p\u00ebrndjekur&#8230; N\u00eb lidhje me k\u00ebt\u00eb rapsodi, popullor k\u00ebndon:<\/p>\n<p>&#8220;<em>Ai Ndre Marku kuvendar<\/em><br \/>\n<em>n&#8217;ato vise shpi e par\u00eb,<\/em><br \/>\n<em>burr\u00eb \u00e7eliku edhe shqyptar.<\/em><br \/>\n<em>Maliq Beg, tha, folma nji fjal\u00eb,<\/em><br \/>\n<em>Me dy mende k&#8217;tu s&#8217;kem ardh\u00eb,<\/em><br \/>\n<em>Ve\u00e7 me kallxue ball p\u00ebr ball<\/em><br \/>\n<em>S&#8217;e Kombin e Krishtin<\/em><br \/>\n<em>S&#8217;e l\u00ebshojm\u00eb p\u00ebr t&#8217;gjall\u00eb<\/em>&#8220;.<\/p>\n<p>K\u00ebto vargje jo vet\u00ebm q\u00eb japin profilin e luft\u00ebtatrit shqiptar t\u00eb pakompromis, q\u00eb nuk p\u00ebrulet para ep\u00ebrsis\u00eb ushtarake t\u00eb armikut, por sh\u00ebnojn\u00eb edhe konfrontimin e par\u00eb t\u00eb mal\u00ebsor\u00ebve t\u00eb Katadakut me pushtetar\u00ebt osman\u00eb (vendor\u00eb). Madje, sipas vler\u00ebsimit t\u00eb E. Sedajt, kjo n\u00eb fakt sh\u00ebnon nj\u00eb l\u00ebvizje t\u00eb madhe, nj\u00eb lloj kryengritjeje, q\u00eb nd\u00ebrlidhet me rrug\u00ebn historike e me platform\u00ebn e L\u00ebvizjes Komb\u00ebtare Shqiptare.<\/p>\n<p>Konfrontimi i dyt\u00eb, nd\u00ebrkaq, sipas k\u00ebng\u00ebs n\u00eb fjal\u00eb, ndodh\u00eb te Jashar Pasha n\u00eb Prishtin\u00eb, ku, kryemartiri dhe kryesyrgjyni, Ndre Marku, ia thot\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtat fjal\u00eb pashait ashtu si\u00e7 ia kishte th\u00ebn\u00eb edhe Maliq Begut n\u00eb Gjilan. Pas fjal\u00ebve t\u00eb &#8220;nipit t\u00eb Kastriotit&#8221;, Ndre Markut, q\u00eb ia thot\u00eb Jashar Pash\u00ebs, situata ashp\u00ebrsohet dhe nd\u00ebrlikohet dhe, sipas k\u00ebng\u00ebs, merr karakter dramatik:<\/p>\n<p>&#8220;<em>Pasha u t\u00ebrbue,<\/em><br \/>\n<em>Xhelatxhive u ka urdhnue,<\/em><br \/>\n<em>merrni kaurrat<\/em><br \/>\n<em>n&#8217;burg me i \u00e7ue<\/em>&#8220;&#8230;<\/p>\n<p>K\u00ebshtu ata burgosen dhe situata nd\u00ebrlikohe tej mase. Mir\u00ebpo Jashar Pasha nuk deshi vet t\u00eb vendos\u00eb p\u00ebr fatin tragjik t\u00eb mal\u00ebsor\u00ebve t\u00eb Karadakut. Prandaj e thrret &#8220;mexhlisin&#8221; prej Prizrenit, Kumanov\u00ebs dhe Shkupit p\u00ebr ta shqyrtuar problemin dhe p\u00ebr t&#8217;i akuzuar ata te Sulltani:<\/p>\n<p>&#8220;<em>N\u00eb mos kjoft\u00eb k\u00ebta mej largu,<\/em><br \/>\n<em>krejt Kosova pesh\u00eb jan\u00eb \u00e7u,<\/em><br \/>\n<em>fen\u00eb islame po don me lshu,<\/em><br \/>\n<em>e shqiptar\u00eb me u deklarue<\/em>&#8220;.<\/p>\n<p>N\u00eb letr\u00ebn e Jashar Pash\u00ebs p\u00ebrgjigjet k\u00ebshtu Sulltani:<\/p>\n<p>&#8220;<em>Ban qysh t&#8217;mundesh me ata kaurr\u00eb,<\/em><br \/>\n<em>e n&#8217;mos mujsh mendjen me ju kthye,<\/em><br \/>\n<em>t\u00eb gjith\u00eb syrgjyn bjemni n&#8217;Turki,<\/em><br \/>\n<em>se n&#8217;Turki ja bajm\u00eb ne \u00e7aren,<\/em><br \/>\n<em>menjiher\u00eb ja humbim faren<\/em>&#8220;.<\/p>\n<p><strong>12. Situaata ndelikohet dhe nd\u00ebrkomb\u00ebtarizohet&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb nd\u00ebrkoh\u00eb situara nderlikohet, merr karakter dramatik dhe k\u00ebshtu jo rast\u00ebsisht, edhe nd\u00ebrkomb\u00ebtarizohet. Dhe sipas k\u00ebng\u00ebs \u00e7\u00ebshtja e persekutimit t\u00eb tyre merr kahe tjet\u00ebr p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb n\u00ebn mbrojtjen e Fuqive t\u00eb M\u00ebdha. Mir\u00ebpo edhe intervenimi i Fuqive t\u00eb M\u00ebdha kishte qen\u00eb pak sa i vonuar, sepse tashm\u00eb shum\u00eb prej tyre kishin vdekur nga rrahjet dhe torturat shtazarake t\u00eb persekutor\u00ebve osman\u00eb.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e shteteve t\u00eb per\u00ebndimit kishin inzistuar energjikisht q\u00eb t\u00eb vdekurit nga torturat n\u00eb Muhaliq mos t&#8217;i hedhnin n\u00eb det si\u00e7 kishin vepruar m\u00eb par\u00eb, me disa kufoma, por edhe me disa njer\u00ebz t\u00eb s\u00ebmur\u00eb r\u00ebnd\u00eb, por t\u00eb varroseshin sipas zakonit dhe ajo &#8220;Varreza -Kapel\u00eb&#8221; t\u00eb sh\u00ebnohej me emrin e tyre. K\u00ebtu edhe p\u00ebrfundon k\u00ebnga n\u00eb fjal\u00eb:<\/p>\n<p>&#8220;<em>Kan\u00eb marue nji p\u00ebrmendore,<\/em><br \/>\n<em>p\u00ebrmendore n&#8217;mermer t&#8217;bardh\u00eb,<\/em><br \/>\n<em>i kan\u00eb shkrue nja dy-tri fjal\u00eb:<\/em><br \/>\n<em>&#8220;Ktu pushojn\u00eb martir\u00ebt shqiptar\u00eb<\/em><br \/>\n<em>Nga Stublla e Bin\u00e7a-kosovar\u00eb<\/em>&#8220;.<\/p>\n<p>Po theksojm\u00eb me k\u00ebt\u00eb rast se kjo Varrez\u00eb-Kapel\u00eb \u00ebsht\u00eb ruajtur deri von\u00eb (Dr. Dom Gjergj Gjergji-Gashi, vep. e cit.fq.78). N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, sipas autorit n\u00eb fjal\u00eb, eprorja e Murgeshave, motra e nderit Maria Lesuerur, e kishte mbyll\u00eb Kapel\u00ebn-Varrez\u00eb dhe nj\u00ebrin prej dy \u00e7elsave ia kishte d\u00ebrguar Pap\u00ebs Piut IX n\u00eb Rom\u00eb, nd\u00ebrsa tjetrin ia kishte dh\u00ebn\u00eb At\u00eb Eutenit CM, epror-gjeneral i Et\u00ebrve Lazarist\u00eb n\u00eb Paris. Nd\u00ebrkaq \u00e7el\u00ebsi q\u00eb iu d\u00ebrgua At\u00eb Shtjefnit, s\u00eb bashku me nj\u00eb piktur\u00eb n\u00eb korniz\u00eb, ruhet n\u00eb dhom\u00ebn e relikteve n\u00eb: mason Mere des Missionnaires, n\u00eb Paris&#8230; Nj\u00eb kopje e \u00e7el\u00ebsit n\u00eb fjal\u00eb ruhet n\u00eb Muzeun e Shkoll\u00ebs s\u00eb Par\u00eb Shqipe, n\u00eb Famullin\u00eb e Sh\u00ebn Jozefit n\u00eb Stub\u00ebll, q\u00eb \u00ebsht\u00eb dhurat\u00eb e Dr. Dom Gjergj Gjergjit-Gashit.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: center;\"><strong>IV<\/strong><\/h3>\n<h3 style=\"text-align: center;\"><strong>MARTIR\u00cbT SHQIPTAR\u00cb T\u00cb KARADAKUT P\u00cbRJET\u00cbSOHEN EDHE N\u00cb PIKTUR\u00cb<\/strong><\/h3>\n<p>(P\u00ebrve\u00e7 n\u00eb let\u00ebrsi, Martir\u00ebt Shqiptar\u00eb t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Karadakut q\u00eb at\u00ebbot\u00eb paqitej si pjes\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb, kan\u00eb frym\u00ebzuar edhe piktorin \u00e7ek-fran\u00e7ez, Jerisllav \u00c7ermak q\u00eb ka b\u00ebr\u00eb nj\u00eb piktur\u00eb monumentale:T\u00eb p\u00ebrndjekurit shqiptar\u00eb n\u00eb Anadolli&#8221;(1846), por edhe dy piktor\u00ebt shqiptar\u00eb: Demir Behluli dhe Zeqirja Rexhepi, t\u00eb cil\u00ebt kan\u00eb b\u00ebr\u00eb pikturat murale (monumentale) n\u00eb Kish\u00ebn e Bin\u00e7\u00ebs&#8230;)<\/p>\n<p><strong>13. Piktori \u00e7ek-fran\u00e7ez, Jerosllav \u00c7ermak, p\u00ebrjet\u00ebson Martir\u00ebt Shqiptar\u00eb t\u00eb Karadakut<\/strong><\/p>\n<p>Golgota Shqiptare e Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Karadakut, q\u00eb at\u00ebbot\u00eb paraqitej si pjes\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb faqe e ndritur e historis\u00eb son\u00eb. \u00cbsht\u00eb kjo nj\u00eb ngjarje frym\u00ebzuese p\u00ebr Kombin, p\u00ebr Kosov\u00ebn, p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb, \u00ebsht\u00eb ngjarje e sh\u00ebnuar denj\u00ebsisht edhe n\u00eb arte, n\u00eb piktur\u00eb. N\u00eb kontekst me k\u00ebt\u00eb ia vlen t\u00eb p\u00ebrmendim edhe piktorin e famsh\u00ebm \u00e7eko-fran\u00e7ez, Jerosllav \u00c7ermak. Ai, si\u00e7 dihet tashm\u00eb, n\u00eb vitin 1868, kishte b\u00ebr\u00eb nj\u00eb varg pikturash monumentale p\u00ebr Martir\u00ebt Shqiptar\u00eb t\u00eb Karadakut.<\/p>\n<p>Me pikturat e tij, si\u00e7 e ka v\u00ebn\u00eb re Dr. Dom Gjergj Gjergji-Gashi, Jetosllav \u00c7ermak e ka b\u00ebr\u00eb t\u00eb pavdekshme Golgot\u00ebn e Martir\u00ebve Shqiptar\u00eb t\u00eb Karadakut (Dr.Gjergj Gjergji-Gaahi, vep. e cit. fq. 78). Ato edhe sot e k\u00ebsaj dite zbukurojn\u00eb dhe nderojn\u00eb jo vet\u00ebm Sall\u00ebn e Gjykat\u00ebs Supreme t\u00eb Tregtis\u00eb n\u00eb Justice Placet (Katalogu nr. 112), n\u00eb Bruxelles, por edhe Muzeun e qytetit n\u00eb Amsterdam, n\u00eb Prag\u00eb dhe Galerin\u00eb e Strossmajerit n\u00eb Zagreb, Kroaci.<\/p>\n<p><strong>14. Edhe pikturat murale &#8220;Martir\u00ebt e Karadakut&#8221; &#8211; n\u00eb Kish\u00ebn e Bin\u00e7\u00ebs &#8211; vep\u00ebr monumentale&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>&#8220;K\u00ebnga e Karadakit Gjilanit&#8221; e Arben Stubll\u00ebs sikund\u00ebr edhe monografia &#8220;Martir\u00ebt Shqiptar\u00eb&#8221; (1846-1848) e Dr. Dom Gjergj Gjergjit-Gashit, jo vet\u00ebm q\u00eb kan\u00eb qen\u00eb nxit\u00ebse dhe motivuese, por edhe frym\u00ebzuese e fuqiqishme edhe p\u00ebr dy puktor\u00ebt e njohur e t\u00eb talentuar t\u00eb k\u00ebtyre an\u00ebve, Demir Behluli (tash i ndjer\u00eb) dhe Zeqirja Rexhepi (q\u00eb tash jeton me familje n\u00eb Canada). P\u00ebrndryshe pikturat e Demir Behlulut, q\u00eb njihet edhe si poet e shkrimtar, gjenden n\u00eb Shqip\u00ebri, n\u00eb Amerik\u00eb (n\u00eb Pentagon dhe te Viliam Vokeri), n\u00eb Holand\u00eb, n\u00eb Gjermani, n\u00eb Austri, n\u00eb Turqi etj. Por si kryevep\u00ebr e tij, s\u00eb bashku me piktorin Zeqirja Rexhepi, n\u00eb l\u00ebmin e artit figurativ, t\u00eb piktur\u00ebs, konsiderohen pikturat murale &#8220;Martir\u00ebt e Karadakut&#8221; n\u00eb Kish\u00ebn e Bun\u00e7\u00ebs, n\u00eb enterierin e Kish\u00ebs s\u00eb Sh\u00eb Ndout n\u00eb Bin\u00e7\u00eb (Komuna e Vitis\u00eb).<\/p>\n<p>Kjo piktur\u00eb murale, kolosale, vep\u00ebr madhore arti, e punuar me shum\u00eb p\u00ebrkushtim e dashuri nga Demir Behluli dhr Zeqirja Rexhepi, kap\u00eb nj\u00eb sip\u00ebrfaqe prej 650 metra katror\u00eb, me mbi 520 figura t\u00eb personaliteteve komb\u00ebtare dhe fetare, ku dallojm\u00eb, p\u00ebrve\u00e7 figurave qendrore t\u00eb Bibl\u00ebs dhe figurave t\u00eb martir\u00ebve, edhe shum\u00eb fytyra patriot\u00ebsh, d\u00ebshmor\u00ebsh dhe heronjsh shqiptar\u00eb q\u00eb reflektojn\u00eb fuqish\u00ebm ide dhe mesazhe t\u00eb qarta e sublime edhe p\u00ebr brezat q\u00eb vijn\u00eb. Jan\u00eb k\u00ebto piktura murale vep\u00ebr monumentale arti, e rrall\u00eb, mbase e vetmja e k\u00ebtij lloji n\u00eb Kosov\u00eb, q\u00eb reflekton dhe shpreh\u00eb, jo vet\u00ebm t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn e historis\u00eb dhe t\u00eb dram\u00ebs s\u00eb popullit shqiptar t\u00eb Karadakut, por edhe ide e filizofi sa biblike aq edhe komb\u00ebtare.<\/p>\n<p>Kompozimi i k\u00ebsaj pikture murale n\u00eb gjasht\u00eb tabllo, si\u00e7 e ka v\u00ebn\u00eb re edhe Shp\u00ebtim. Golemi (Krhs. Shp\u00ebtim Golemi: Mrekullia e Bin\u00e7\u00ebs, 1-2, Rilindja, 6 dhe 7 janar 2000), t\u00eb krijon p\u00ebrshtypjen sikur je ndalur para nj\u00eb tragjedie reale. Nd\u00ebrsa mjesht\u00ebria e piktorit q\u00ebndron n\u00eb at\u00eb se nuk t\u00eb krijon mund\u00ebsin\u00eb t\u00eb shoh\u00ebsh vdekjen edhe pse mbi 60 p\u00ebr qind e martir\u00ebve nuk kthehen t\u00eb gjall\u00eb n&#8217;Atdhe. P\u00ebrkundrazi, kjo piktur\u00eb, ku t\u00eb gjith\u00eb shenjtor\u00ebt, p\u00ebrfshir\u00eb k\u00ebtu edhe Jezu Krishtin, jan\u00eb t\u00eb veshur me kostume shqiptare, krijon p\u00ebrshtypjen e triumfit n\u00eb luft\u00ebn p\u00ebr liri dhe drejt\u00ebsi. N\u00eb k\u00ebt\u00eb piktur\u00eb-legjend\u00eb, sipas Shp\u00ebtim Golemit, jan\u00eb g\u00ebrshetuar hyjnorja dhe realiteti. Si e till\u00eb, prandaj, ajo i thot\u00eb \u00e7do vizitori se historia e popullit shqiptar \u00ebsht\u00eb tragjedi e p\u00ebrmasave t\u00eb legjend\u00ebs.<\/p>\n<p>Duke i hyjnizuar personazhet e martir\u00ebve shqiptar\u00eb t\u00eb Karadakut sikur edhe personazhet e historis\u00eb son\u00eb komb\u00ebtare, si: Sk\u00ebnderbeu, Ismail Qemali, Isa Boletini, Gjergj Fishta, Abdyl e Sami Frash\u00ebri, At\u00eb Gje\u00e7ovi, Dora D&#8217; Istria, Jeronim De Rada, etj. deri tek N\u00ebna Tereze, Shenjt\u00ebresh\u00eb, edhe zyrtatisht e shpallur nga Vatikani, Demir Behluli bashk\u00eb me Zeqirja Rexhepin, e kan\u00eb shnd\u00ebrruar historin\u00eb ton\u00eb jo vet\u00ebm n\u00eb art por edhe n\u00eb legjend\u00eb. Me k\u00ebt\u00eb kompozim mural, shkruan Shp\u00ebtim Golemi, piktori (piktor\u00ebt-v\u00ebr. ime) ka p\u00ebrmbledhur t\u00eb gjitha dramat e popullit martir t\u00eb Kosov\u00ebs duke e shnd\u00ebrruar at\u00eb n\u00eb legjend\u00eb. Vet\u00ebm k\u00ebshtu ajo \u00ebsht\u00eb e vlefshme t\u00eb q\u00ebndroj\u00eb pran\u00eb legjend\u00ebs s\u00eb Krishtit, e paraqitur n\u00eb k\u00ebt\u00eb sip\u00ebrfaqe muri.<\/p>\n<p>Si rrjedhoj\u00eb e nj\u00eb marr\u00ebveshjeje, midis Dom Ndue Gjergjit, at\u00ebher\u00eb famullitar n\u00eb Kish\u00ebn e Sh\u00ebn Ndout n\u00eb Bin\u00e7\u00eb (tash misionar n\u00eb Detroit n\u00eb SHBA), dhe piktorit, Demir Behlulit, pikturat nuk jan\u00eb menduar p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb di\u00e7ka thjesht\u00eb e mistike e t\u00eb pakuptueshme p\u00ebr mas\u00ebn, por p\u00ebr t\u00eb th\u00ebn\u00eb di\u00e7ka t\u00eb qart\u00eb. K\u00ebshtu, prandaj, duke mos dal\u00eb nga funksionet e Kish\u00ebs Katolike Shqiptare, n\u00ebp\u00ebrmjet t\u00eb kulminacioneve t\u00eb natyr\u00ebs mistike, t\u00eb marra nga Bibla, t\u00eb p\u00ebrshtatura me personazhet tona historike, \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb plot\u00ebsimi i t\u00eb dyjave: mosndryshimit t\u00eb duksh\u00ebm t\u00eb Kish\u00ebs dhe roli edukues i historis\u00eb son\u00eb.<\/p>\n<p>Kjo \u00ebsht\u00eb, sipas vler\u00ebsimit t\u00eb Shp\u00ebtim Golemit, por edhe t\u00eb vet\u00eb piktorit, gjetja m\u00eb e zgjuar imagjinative. Paraqitja e thjeshtuar e mistik\u00ebs e b\u00ebn t\u00eb qart\u00eb edhe p\u00ebr njeriun m\u00eb t\u00eb thjesht\u00eb, ku zhvillohet dialogu n\u00eb heshtje midis njeriut dhe piktur\u00ebs. Duke e paraqitur Jezu Krishtin si predikues n\u00eb malet e Karadakut dhe apostujt me fytyrat e personazheve tona heroike, at\u00ebher\u00eb edhe ushqimi shpirt\u00ebror b\u00ebhet m\u00eb i natyrsh\u00ebm dhe feja b\u00ebhet m\u00eb e kapshme, m\u00eb e besueshme, edhe p\u00ebr besimtarin edhe p\u00ebr vizitorin.<\/p>\n<p>K\u00ebto piktura murale-heroike, prandaj, jo vet\u00ebm q\u00eb tregojn\u00eb se nj\u00eb vend i t\u00ebr\u00eb pranon t\u00eb sakrifikohet vet\u00ebm pse nuk pranon t&#8217;i falet dhe lutet Zotit ndryshe (Shp\u00ebtim Golemi), por ato n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb ose tjet\u00ebr e detyrojn\u00eb besimtarin dhe vizitorin q\u00eb t\u00eb mendojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb reflektive p\u00ebr jet\u00ebn. Prandaj, konkludon Shp\u00ebtim Golemi, asnj\u00eb grumbull pikturash n\u00eb t\u00ebr\u00eb trojet shqiptare nuk e z\u00ebv\u00ebnd\u00ebsojn\u00eb dot k\u00ebt\u00eb vep\u00ebr t\u00eb madhe murale, p\u00ebr nga vlera edukative e saj, t\u00eb Demir Behlulit &amp; Zeqirja Rexhepit. Duke parafrazuar Shp\u00ebtim Golemin le t\u00eb theksojm\u00eb krejt n\u00eb fund se me k\u00ebt\u00eb vep\u00ebr artistike (sc. monumentale-Isak Ahmeti), piktori Demir Behluli bashk\u00eb me koautorin, Zeqirja Rexhepin, do mund t\u00eb radhiten p\u00ebrkrah piktor\u00ebve tan\u00eb t\u00eb njohur si Onufri, Selenica, Shpataraku, etj.<\/p>\n<p><strong>14. E g\u00ebzojn\u00eb statusin e martir\u00ebve, ndon\u00ebse jo t\u00eb shpallur zyrtarisht<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb vend t\u00eb konkluzioneve, me t\u00eb cilat rendom\u00eb p\u00ebrmbyllet nj\u00eb shkrim i k\u00ebtij lloji dhe i k\u00ebsaj natyre, d\u00ebshiroj t\u00eb theksoj, krejt n\u00eb fund, edhe k\u00ebt\u00eb si vijon:<br \/>\n&#8211; Pavar\u00ebsisht q\u00eb Kisha, t\u00eb p\u00ebrndjekurit dhe t\u00eb torturuarit n\u00eb fjal\u00eb, ende nuk i ka shpallur zyrtarisht p\u00ebr martir\u00eb (t\u00eb beatifikuar), ata, megjith\u00ebk\u00ebt\u00eb,e g\u00ebzojn\u00eb epitetin martir\u00eb, jo vet\u00ebm n\u00eb zemr\u00ebn dhe shpirtin e njer\u00ebzve t\u00eb k\u00ebsaj treve por edhe m\u00eb gjer\u00eb.<\/p>\n<p>&#8211; Ndon\u00ebse jo t\u00eb shpallur zyrtarisht p\u00ebr martir\u00eb (t\u00eb Kish\u00ebs dhe t\u00eb Kombit), ata, megjith\u00eb k\u00ebt\u00eb, kudo n\u00eb dokumente t\u00eb zbuluara, n\u00eb literatur\u00eb, n\u00eb relacione, n\u00eb burime arkivore, n\u00eb kronika dhe n\u00eb shtypin e asaj kohe jan\u00eb cil\u00ebsuar si martir\u00eb, si d\u00ebshmor\u00eb t\u00eb Fes\u00eb dhe t\u00eb Kombit (Krhs. Dr. Dom Gjergj Gashi, vep.e cit. fq. 93),<br \/>\n&#8211; Edhe n\u00eb raportet e arqipeshkvijve t\u00eb Kish\u00ebs Shkup-Prizren, ata jan\u00eb cil\u00ebsuar dhe em\u00ebrtuar martir\u00eb,<\/p>\n<p>&#8211; N\u00eb koh\u00ebn m\u00eb t\u00eb re, vet\u00eb Imzot Mark Sopi, Ipeshk\u00ebv i Kosov\u00ebs (1996-2006), t\u00eb p\u00ebrndjekurit e Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Karadakut i ka quajtur martir\u00eb (Khs. Imzot Mark Sopi, Martir\u00ebt e Karadakut, doracak, Prizren, 1996,<\/p>\n<p>&#8211; Prandaj, duke i pasur parasysh dhe p\u00ebr baz\u00eb t\u00eb gjitha k\u00ebto fakte, mendoj se \u00ebsht\u00eb jo vet\u00ebm koha por edhe momenti q\u00eb, n\u00eb k\u00ebt\u00eb p\u00ebrvjetor, n\u00eb 175 vjetorin e p\u00ebrndjekjes s\u00eb tyre, institucionet kishtare, ve\u00e7an\u00ebtisht Ipeshkvia e Kosov\u00ebs, n\u00eb krye me Imzot Dod\u00eb Gjergjin, t\u00eb b\u00ebjn\u00eb di\u00e7ka m\u00eb shum\u00eb dhe m\u00eb konkrete p\u00ebr dhe n\u00eb procesin e beatifimit zyrtar t\u00eb tyre q\u00eb me vet\u00ebdije t\u00eb plot\u00eb dhe heroikisht pranuan t\u00eb flijohen, sipas shum\u00eb d\u00ebshmive, p\u00ebr Atme e Fe. K\u00ebt\u00eb e kan\u00eb merituar dhe e meritojn\u00eb Martir\u00ebt Shqiptar\u00eb t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Karadakut (1846-1848), edhe p\u00ebr faktin se ata nuk pranuan t&#8217;i luten Zotit ndryshe ve\u00e7se shqip, prandaj edhe kaluan k\u00ebshtu n\u00ebp\u00ebr rrug\u00ebn e Kalvarit, rrug\u00ebn e Golgot\u00ebs: Stub\u00ebll-Gjilan &#8211; Prishtin\u00eb-Shkup-Muhaliq (Anadolli), ku \u00ebsht\u00eb edhe P\u00ebrmendorja-Kapel\u00eb e tyre.<\/p>\n<p>*<em>N\u00eb shtojc\u00eb t\u00eb k\u00ebtij teksti po japim edhe disa foto t\u00eb pikturave murale n\u00eb Kish\u00ebn e Bin\u00e7\u00ebs, t\u00eb punuara nga Demir Behluli &amp; Zeqirja Rexhepi, t\u00eb cilat m&#8217;i ka d\u00ebrguar shkrimtari dhe studiuesi Marjan Sopi, t\u00eb cilin e fal\u00ebnderoj nga zemra!<\/em><\/p>\n<p>N\u00eb Durr\u00ebs, <strong>Isak AHMETI<\/strong><br \/>\n<em>mars 2021<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Isak A H M E T I Redaktor: Mr. Sar\u00eb Gjergji SHB &#8220;LENAGRAFIK&#8221; 2021 Dy fjal\u00eb n\u00eb fillim Ky lib\u00ebrth, lexues i dashur, botohet me rastin e 175 vjetorit t\u00eb Martir\u00ebve Shqiptar\u00eb t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Karadakut, p\u00ebrkat\u00ebsisht t\u00eb Stubll\u00ebs (vendi m\u00eb i p\u00ebrshtatsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb ardhur n\u00eb shprehje eg\u00ebrsia osmane), t\u00eb Bin\u00e7\u00ebs, Vernakoll\u00ebs dhe Terzijave. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":65477,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,4,35],"tags":[],"class_list":["post-65476","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-artikuj","category-histori","category-kulture"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.6 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>GOLGOTA E MARTIR\u00cbVE SHQIPTAR\u00cb T\u00cb KARADAKUT (1846-1848) - FJALA e LIR\u00cb<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/golgota-e-martireve-shqiptare-te-karadakut-1846-1848\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"GOLGOTA E MARTIR\u00cbVE SHQIPTAR\u00cb T\u00cb KARADAKUT (1846-1848) - FJALA e LIR\u00cb\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Isak A H M E T I Redaktor: Mr. Sar\u00eb Gjergji SHB &#8220;LENAGRAFIK&#8221; 2021 Dy fjal\u00eb n\u00eb fillim Ky lib\u00ebrth, lexues i dashur, botohet me rastin e 175 vjetorit t\u00eb Martir\u00ebve Shqiptar\u00eb t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Karadakut, p\u00ebrkat\u00ebsisht t\u00eb Stubll\u00ebs (vendi m\u00eb i p\u00ebrshtatsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb ardhur n\u00eb shprehje eg\u00ebrsia osmane), t\u00eb Bin\u00e7\u00ebs, Vernakoll\u00ebs dhe Terzijave. [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/golgota-e-martireve-shqiptare-te-karadakut-1846-1848\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"FJALA e LIR\u00cb\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/facebook.com\/fjala.info\/\" \/>\n<meta property=\"article:author\" content=\"https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2021-03-12T16:43:42+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-03-12T22:27:04+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Zeqirja-Rexhepi-pikture.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"600\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"312\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@https:\/\/twitter.com\/acokaj\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@acokaj\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"27 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/golgota-e-martireve-shqiptare-te-karadakut-1846-1848\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/golgota-e-martireve-shqiptare-te-karadakut-1846-1848\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\"},\"headline\":\"GOLGOTA E MARTIR\u00cbVE SHQIPTAR\u00cb T\u00cb KARADAKUT (1846-1848)\",\"datePublished\":\"2021-03-12T16:43:42+00:00\",\"dateModified\":\"2021-03-12T22:27:04+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/golgota-e-martireve-shqiptare-te-karadakut-1846-1848\\\/\"},\"wordCount\":7298,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/golgota-e-martireve-shqiptare-te-karadakut-1846-1848\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/03\\\/Zeqirja-Rexhepi-pikture.jpg\",\"articleSection\":[\"Artikuj\",\"Histori\",\"Kultur\u00eb\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/golgota-e-martireve-shqiptare-te-karadakut-1846-1848\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/golgota-e-martireve-shqiptare-te-karadakut-1846-1848\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/golgota-e-martireve-shqiptare-te-karadakut-1846-1848\\\/\",\"name\":\"GOLGOTA E MARTIR\u00cbVE SHQIPTAR\u00cb T\u00cb KARADAKUT (1846-1848) - FJALA e LIR\u00cb\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/golgota-e-martireve-shqiptare-te-karadakut-1846-1848\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/golgota-e-martireve-shqiptare-te-karadakut-1846-1848\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/03\\\/Zeqirja-Rexhepi-pikture.jpg\",\"datePublished\":\"2021-03-12T16:43:42+00:00\",\"dateModified\":\"2021-03-12T22:27:04+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/golgota-e-martireve-shqiptare-te-karadakut-1846-1848\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/golgota-e-martireve-shqiptare-te-karadakut-1846-1848\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/golgota-e-martireve-shqiptare-te-karadakut-1846-1848\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/03\\\/Zeqirja-Rexhepi-pikture.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/03\\\/Zeqirja-Rexhepi-pikture.jpg\",\"width\":600,\"height\":312,\"caption\":\"Zeqirja Rexhepi - piktur\u00eb\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/golgota-e-martireve-shqiptare-te-karadakut-1846-1848\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"GOLGOTA E MARTIR\u00cbVE SHQIPTAR\u00cb T\u00cb KARADAKUT (1846-1848)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/\",\"name\":\"FJALA e LIR\u00cb\",\"description\":\"&quot;E para ishte fjala...&quot; - n\u00eb Shkoder.net\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"description\":\"Arben \u00c7okaj - M\u00ebsues Fizike &amp; Informatike :: Gazetar &amp; Analist i pavarur :: Autor librash :: Ueb- &amp; Grafik dizajner\",\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/\",\"https:\\\/\\\/facebook.com\\\/shkoder.net\\\/\",\"https:\\\/\\\/linkedin.com\\\/in\\\/acokaj\\\/\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/https:\\\/\\\/twitter.com\\\/acokaj\",\"https:\\\/\\\/youtube.com\\\/channel\\\/UCWHTIr21i1vLKsLzVv1TM-w\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"GOLGOTA E MARTIR\u00cbVE SHQIPTAR\u00cb T\u00cb KARADAKUT (1846-1848) - FJALA e LIR\u00cb","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/golgota-e-martireve-shqiptare-te-karadakut-1846-1848\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"GOLGOTA E MARTIR\u00cbVE SHQIPTAR\u00cb T\u00cb KARADAKUT (1846-1848) - FJALA e LIR\u00cb","og_description":"Isak A H M E T I Redaktor: Mr. Sar\u00eb Gjergji SHB &#8220;LENAGRAFIK&#8221; 2021 Dy fjal\u00eb n\u00eb fillim Ky lib\u00ebrth, lexues i dashur, botohet me rastin e 175 vjetorit t\u00eb Martir\u00ebve Shqiptar\u00eb t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Karadakut, p\u00ebrkat\u00ebsisht t\u00eb Stubll\u00ebs (vendi m\u00eb i p\u00ebrshtatsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb ardhur n\u00eb shprehje eg\u00ebrsia osmane), t\u00eb Bin\u00e7\u00ebs, Vernakoll\u00ebs dhe Terzijave. [&hellip;]","og_url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/golgota-e-martireve-shqiptare-te-karadakut-1846-1848\/","og_site_name":"FJALA e LIR\u00cb","article_publisher":"https:\/\/facebook.com\/fjala.info\/","article_author":"https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/","article_published_time":"2021-03-12T16:43:42+00:00","article_modified_time":"2021-03-12T22:27:04+00:00","og_image":[{"width":600,"height":312,"url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Zeqirja-Rexhepi-pikture.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@https:\/\/twitter.com\/acokaj","twitter_site":"@acokaj","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"27 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/golgota-e-martireve-shqiptare-te-karadakut-1846-1848\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/golgota-e-martireve-shqiptare-te-karadakut-1846-1848\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb"},"headline":"GOLGOTA E MARTIR\u00cbVE SHQIPTAR\u00cb T\u00cb KARADAKUT (1846-1848)","datePublished":"2021-03-12T16:43:42+00:00","dateModified":"2021-03-12T22:27:04+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/golgota-e-martireve-shqiptare-te-karadakut-1846-1848\/"},"wordCount":7298,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/golgota-e-martireve-shqiptare-te-karadakut-1846-1848\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Zeqirja-Rexhepi-pikture.jpg","articleSection":["Artikuj","Histori","Kultur\u00eb"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/golgota-e-martireve-shqiptare-te-karadakut-1846-1848\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/golgota-e-martireve-shqiptare-te-karadakut-1846-1848\/","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/golgota-e-martireve-shqiptare-te-karadakut-1846-1848\/","name":"GOLGOTA E MARTIR\u00cbVE SHQIPTAR\u00cb T\u00cb KARADAKUT (1846-1848) - FJALA e LIR\u00cb","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/golgota-e-martireve-shqiptare-te-karadakut-1846-1848\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/golgota-e-martireve-shqiptare-te-karadakut-1846-1848\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Zeqirja-Rexhepi-pikture.jpg","datePublished":"2021-03-12T16:43:42+00:00","dateModified":"2021-03-12T22:27:04+00:00","author":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/golgota-e-martireve-shqiptare-te-karadakut-1846-1848\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/golgota-e-martireve-shqiptare-te-karadakut-1846-1848\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/golgota-e-martireve-shqiptare-te-karadakut-1846-1848\/#primaryimage","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Zeqirja-Rexhepi-pikture.jpg","contentUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Zeqirja-Rexhepi-pikture.jpg","width":600,"height":312,"caption":"Zeqirja Rexhepi - piktur\u00eb"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/golgota-e-martireve-shqiptare-te-karadakut-1846-1848\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"GOLGOTA E MARTIR\u00cbVE SHQIPTAR\u00cb T\u00cb KARADAKUT (1846-1848)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#website","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/","name":"FJALA e LIR\u00cb","description":"&quot;E para ishte fjala...&quot; - n\u00eb Shkoder.net","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","caption":"admin"},"description":"Arben \u00c7okaj - M\u00ebsues Fizike &amp; Informatike :: Gazetar &amp; Analist i pavarur :: Autor librash :: Ueb- &amp; Grafik dizajner","sameAs":["https:\/\/fjala.info\/","https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/","https:\/\/linkedin.com\/in\/acokaj\/","https:\/\/x.com\/https:\/\/twitter.com\/acokaj","https:\/\/youtube.com\/channel\/UCWHTIr21i1vLKsLzVv1TM-w"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65476","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=65476"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65476\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":65484,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65476\/revisions\/65484"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/media\/65477"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=65476"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=65476"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=65476"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}