Ali Sutaj, s\u00eb pari ishte m\u00ebsues por un\u00eb nuk e kam njohur at\u00ebher\u00eb. Nuk e kam njohur as kur e ka nisur gazetarin\u00eb. At\u00eb e njoha shum\u00eb vjet m\u00eb von\u00eb, n\u00eb vitet e kulmit t\u00eb gazetaris\u00eb, publicistik\u00ebs dhe eseistikes, q\u00eb ai e b\u00ebri sistem. Pra, at\u00eb e kam njohur n\u00eb vitet \u201880. Ishte i thjesht\u00eb, miq\u00ebsor e modest. I v\u00ebmendsh\u00ebm dhe me shum\u00eb respekt ndaj tjetrit. Vrojtues i kujdessh\u00ebm, i thell\u00eb n\u00eb mendime dhe n\u00eb zb\u00ebrthimin e problemeve q\u00eb trajtonte. Pa studime t\u00eb larta e me renome, q\u00eb zakonisht njer\u00ebzit u referohen, por me nj\u00eb horizont, dije e kultur\u00eb t\u00eb p\u00ebrgjithshme brilante. Ishte i pasionuar pas let\u00ebrsis\u00eb e artit dhe njoh\u00ebs i shk\u00eblqyer i tyre. Let\u00ebrsin\u00eb shqipe e njihte n\u00eb t\u00ebr\u00ebsin\u00eb e saj t\u00eb plot\u00eb.<\/p>\n I \u00e7monte lart shkrimtar\u00ebt e tradit\u00ebs. Admirues (fanatik) i Gjergj Fisht\u00ebs. N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, mbi k\u00ebt\u00eb frym\u00eb letrare e kulturore t\u00eb p\u00ebrgjithshme (t\u00eb tradit\u00ebs), q\u00eb e njihte shk\u00eblqyesh\u00ebm, ai e kishte nd\u00ebrtuar edhe profilin e vet intelektual e krijues. Motiv frym\u00ebzues i kishte autor\u00ebt e tradit\u00ebs. \u00c7do varg i Fisht\u00ebs p\u00ebr t\u00eb ishte nj\u00eb lib\u00ebr i t\u00ebr\u00eb, nj\u00eb filozofi m\u00eb vete. At\u00eb e njihte n\u00eb frym\u00ebn e thell\u00eb e t\u00eb t\u00ebr\u00ebsishme t\u00eb tij. Gjergj Fishta kurr\u00eb nuk ishte i ndaluar p\u00ebr t\u00eb. Atij ia kujtonte dit\u00eblindjen dhe ia njihte mir\u00eb jet\u00ebn. Dit\u00eblindjen e Fisht\u00ebs ai p\u00ebrher\u00eb e sh\u00ebnonte me ndonj\u00eb varg, me ndonj\u00eb th\u00ebnie ose ide t\u00eb tij. Ndonj\u00ebher\u00eb edhe me ndonj\u00eb sh\u00ebnim t\u00eb t\u00ebrthort\u00eb. Po at\u00eb, na e kujtonte gjithsesi. Fishta p\u00ebr t\u00eb ishte (p\u00ebrher\u00eb) i gjall\u00eb. N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, ai i kujtonte t\u00eb gjith\u00eb shkrimtar\u00ebt, q\u00eb ishin t\u00eb anatemuar.<\/p>\n I njihte dhe i \u00e7monte vlerat supreme letrare, kulmet e let\u00ebrsis\u00eb. I kishte t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb Kutelin, Konic\u00ebn, Kadaren\u00eb, Agollin, Martin Camajn, Petro Markon \u2026 I vler\u00ebsonte lart: Shekspirin, Kafk\u00ebn, Kamyn\u00eb, Cvajgun, Balzakun, Dostojevskin, K\u00ebrlezh\u00ebn, Danilo Kishin e t\u00eb tjer\u00eb\u2026 Sa e sa her\u00eb m\u00eb kishte folur p\u00ebr eseistiken e K\u00ebrlezh\u00ebs, t\u00eb cil\u00ebn (m\u00eb von\u00eb) e studiova me pasion. Ishte fanatik i mendimit t\u00eb thell\u00eb e shterues. Mjesht\u00ebr i pap\u00ebrs\u00ebritsh\u00ebm i fjal\u00ebs, i cili temat e m\u00ebdha e tep\u00ebr t\u00eb ndjeshme, i kthente n\u00eb t\u00eb shprehur eseistik. Se ku i gjente e nga i mblidhte ato cop\u00ebza mendimesh filozofike, aforistike, nga gazeta, revista e libra\u2026 I n\u00ebnvizonte, i kufizonte, i priste, i ruante, i p\u00ebrkthente\u2026 Pastaj u gjente vend (diku) n\u00eb tekstet e tij, ku i nxirrte si mesazhe tekstuale\u2026<\/p>\n Disa her\u00eb m\u00eb kishte dh\u00ebn\u00eb cop\u00ebza t\u00eb tilla nga vepra e Danilo Kishit (kur un\u00eb at\u00eb akoma nuk e njihja me tamam).<\/p>\n \u2013 Merri k\u00ebto tekste dhe, t\u00eb lutem, m`i p\u00ebrkthe se m\u00eb duhen, m\u00eb kishte th\u00ebn\u00eb. E dija q\u00eb ai ato tekste mund t`i p\u00ebrkthente me nj\u00eb t\u00eb hedhur sy. Pastaj e shihja q\u00eb ato shkrime e mendime (t\u00eb p\u00ebrkthyera) i nxirrte diku e p\u00ebr ndonj\u00eb rast t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb.<\/p>\n Shum\u00eb koh\u00eb m\u00eb von\u00eb e kuptova arsyen pse m\u00eb jepte t\u00eb p\u00ebrktheja tekste t\u00eb D. K. Ishte d\u00ebshira e tij q\u00eb t\u00eb m\u00eb fuste n\u00eb vepr\u00ebn e shkrimtarit m\u00eb t\u00eb njohur (disident) t\u00eb koh\u00ebs.<\/p>\n Ai kishte njohuri t\u00eb thella e t\u00eb kompletuara letrare dhe artistike.<\/p>\n Besimi (q\u00eb m\u00eb krijoi) p\u00ebr t\u00eb shkruar<\/strong><\/p>\n Kisha nisur t\u00eb shkruaja e t\u00eb botoja ndonj\u00eb poezi a tregim. Ndonj\u00ebher\u00eb edhe ndonj\u00eb ese. Kur e takoja, m\u00eb thoshte \u201cta kam lexuar e rilexuar shkrimin\u201d\u2026 Un\u00eb nuk i besoja asaj q\u00eb d\u00ebgjoja. Nj\u00eb mjesht\u00ebr i fjal\u00ebs (si\u00e7 ishte ai), nj\u00eb stilist i holl\u00eb i saj, nj\u00eb artist, q\u00eb me aq pasion e latonte fjal\u00ebn e shkruar dhe e thellonte mendimin letrar e estetik t\u00eb saj, t\u00eb m\u00eb thoshte se i ka lexuar e rilexuar ato pak gj\u00ebra q\u00eb un\u00eb shkruaja at\u00ebher\u00eb, ishte krejt e pabesueshme. I prisja me padurim dhe i lexoja (e rilexoja nga disa her\u00eb) me shum\u00eb pasion, shkrimet e tij (t\u00eb rralla). \u201cLapsi i kuq\u201d (i tij) t\u00eb shtunave ishte k\u00ebnaq\u00ebsia e leximit t\u00eb jav\u00ebs. Aty ai n\u00ebnvizonte, theksonte (v\u00ebrtet) me \u201claps t\u00eb kuq\u201d tema, q\u00eb preknin aktualitetin e r\u00ebnd\u00eb, por q\u00eb ai i trajtonte n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn e tij dhe p\u00ebr to p\u00ebrher\u00eb p\u00ebrcillte mesazhin e tij t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb. Pas vitit 1981, kur urrejtja shoviniste e pushtuesit kaloi n\u00eb dhun\u00eb t\u00eb pashembullt e \u00e7njer\u00ebzore, shkrimet e tij ishin aq godit\u00ebse. Duke rr\u00ebfyer ngjarje jete, ai krijonte metafora me t\u00eb cilat p\u00ebrcillte mesazhin e tij t\u00eb qart\u00eb.<\/p>\n T\u00eb gjith\u00ebve (neve t\u00eb atyre gjeneratave) na kujtohet se si u b\u00eb tem\u00eb dhe sa urrejtje u derdh rreth natalitetit ton\u00eb. Sa fyerje u b\u00ebn\u00eb n\u00eb adres\u00eb t\u00eb femr\u00ebs-n\u00ebn\u00eb. F\u00ebmija i tret\u00eb i prind\u00ebrve shqiptar\u00eb, nga regjimi pushtues, u b\u00eb i jasht\u00ebligjsh\u00ebm! Nuk di ta ken\u00eb njohur Evropa e bota k\u00ebt\u00eb barbari, k\u00ebt\u00eb krim, k\u00ebt\u00eb ndjenj\u00eb antinjer\u00ebzore. At\u00ebher\u00eb, ai e pati shkruar at\u00eb esen\u00eb e tij \u00bbN\u00ebna e 12 f\u00ebmij\u00ebve\u00bb. Nj\u00eb apologji e v\u00ebrtet\u00eb, q\u00eb i b\u00ebnte am\u00ebsis\u00eb, gruas-n\u00ebn\u00eb, jet\u00ebs s\u00eb re, lindjes s\u00eb f\u00ebmij\u00ebs, qoft\u00eb ai edhe i dymb\u00ebdhjeti. Ai lindjen e ktheu n\u00eb kult. P\u00ebr ta shijuar e p\u00ebr ta kuptuar bukurin\u00eb, thell\u00ebsin\u00eb dhe magjin\u00eb e asaj kryevepre eseistike, ajo duhet lexuar. Ai niste nga nj\u00eb restorant i kryeqytetit, n\u00eb nj\u00eb k\u00ebnd t\u00eb t\u00eb cilit dy t\u00eb rinj flisnin p\u00ebr dashurin\u00eb. Nga jasht\u00eb vinte jehona e nj\u00eb k\u00ebnge, q\u00eb (po ashtu) p\u00ebr motiv kishte dashurin\u00eb. N\u00eb stacionin e autobus\u00ebve, nj\u00eb n\u00ebn\u00eb e re po i jepte gji foshnj\u00ebs s\u00eb saj. Dhe, ai, diku n\u00eb nj\u00eb lib\u00ebr, n\u00ebnvizonte (v\u00ebrtet) me laps t\u00eb kuq letr\u00ebn, q\u00eb nj\u00eb n\u00ebn\u00eb i shkruante t\u00eb birit n\u00eb kurbet.<\/p>\n \u2013 Biri im i dashur, m\u00eb jan\u00eb verbuar syt\u00eb nga malli, i thoshte n\u00ebna t\u00eb birit.<\/p>\n \u2013 Eja n\u00eb sht\u00ebpi, djali i n\u00ebn\u00ebs. Toka po e b\u00ebn bereqetin. Buk\u00eb e bulmet kemi. Edhe kopshti po na jep perime, vazhdonte n\u00ebna.<\/p>\n \u2013 Eja, biri i lokes, se jam m\u00ebrzitur shum\u00eb. Skamje kemi pasur gjithmon\u00eb, po, ja, un\u00eb ju rrita t\u00eb dymb\u00ebdhjet\u00ebve, i b\u00ebnte thirrje n\u00ebna djalit t\u00eb saj.<\/p>\n K\u00ebshtu disi ishte ajo ese-kushtrim e tij e pap\u00ebrs\u00ebritshme. Dhe ajo thirrje, ai mesazh q\u00eb b\u00ebhej, shkruhej e zeza n\u00eb t\u00eb bardh\u00eb. Kjo thuhej at\u00ebher\u00eb kur fjala vriste. Kur ajo gjykohej, d\u00ebnohej. Vritej. B\u00ebhej tabu. Ndales\u00eb. Kthehej n\u00eb mallkim. Dhe kjo fjal\u00eb, e shkruar, si me magji, shnd\u00ebrrohej n\u00eb mesazh. B\u00ebhej kushtrim p\u00ebr q\u00ebndres\u00eb. Kjo ishte di\u00e7ka madh\u00ebshtore, q\u00eb sapo e lexoje t\u00eb krijonte nj\u00eb p\u00ebrjetim t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, nj\u00eb madh\u00ebshti brendap\u00ebrbrenda vetes! Ai, v\u00ebrtet, ishte magjistar i t\u00eb shprehurit eseistik.<\/p>\n![\"Gani](\"https:\/\/fjala.info\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Gani_Bytyci.jpg\")
Nga Gani BYTY\u00c7I<\/strong><\/p>\n