{"id":67644,"date":"2021-04-30T10:34:52","date_gmt":"2021-04-30T08:34:52","guid":{"rendered":"https:\/\/fjala.info\/?p=67644"},"modified":"2021-04-30T11:38:24","modified_gmt":"2021-04-30T09:38:24","slug":"letersia-e-vjeter-shqiptare","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/letersia-e-vjeter-shqiptare\/","title":{"rendered":"LET\u00cbRSIA E VJET\u00cbR SHQIPTARE"},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft\" src=\"https:\/\/fjala.info\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/xhelal-zejneli.jpg\" alt=\"Xhelal Zejneli\" width=\"300\" height=\"300\" \/> <strong>Xhelal Zejneli <\/strong><\/p>\n<p>P\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb s\u00eb vjet\u00ebr shqiptare jan\u00eb <strong>Gjon Buzuku, Lek\u00eb Matr\u00ebnga, Pjet\u00ebr Budi, Frang Bardhi<\/strong> dhe <strong>Pjet\u00ebr Bogdani<\/strong>.<\/p>\n<p>Karakteristika e let\u00ebrsis\u00eb s\u00eb vjet\u00ebr shqiptare: Jan\u00eb tekste fetare t\u00eb p\u00ebrkthyera nga latinishtja apo italishtja; pra, nuk \u00ebsht\u00eb let\u00ebrsi origjinale; tekstet jan\u00eb shkruar me shkronja latine; n\u00eb ca raste jan\u00eb p\u00ebrdorur edhe pes\u00eb shkronja cirilike; tekstet jan\u00eb botuar n\u00eb Rom\u00eb, n\u00eb Venedik, n\u00eb Padov\u00eb (Itali); autor\u00ebt jan\u00eb t\u00eb veriut t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, me p\u00ebrjashtim t\u00eb Matr\u00ebng\u00ebs; q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb\u00a0 jan\u00eb shkolluar n\u00eb Itali; kan\u00eb studiuar teologjin\u00eb, filozofin\u00eb, kultur\u00ebn antike greke dhe latine; jan\u00eb prift\u00ebrinj katolik\u00eb, me p\u00ebrjashtim t\u00eb Matr\u00ebng\u00ebs; dialekti q\u00eb kan\u00eb p\u00ebrdorur \u00ebsht\u00eb geg\u00ebrishtja, me p\u00ebrjashtim t\u00eb Matr\u00ebng\u00ebs; kjo let\u00ebrsi nuk kishte shtrirje n\u00eb mbar\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb; kjo let\u00ebrsi ka vlera gjuh\u00ebsore, kulturore dhe historike; ishin t\u00eb lidhur me kultur\u00ebn apo me qytet\u00ebrimin per\u00ebndimor, me kultur\u00ebn latine.<\/p>\n<p><strong>GJON BUZUKU <\/strong>(shekulli XVI) \u2013 P\u00ebr autorin e librit t\u00eb par\u00eb shqip dihet pak. Supozohet se familja e Buzukut\u00a0 \u00ebsht\u00eb nga fshati Shestan af\u00ebr Shkodr\u00ebs. \u00cbsht\u00eb bir Bdek Buzukut. Thuhet se Buzuku ka jetuar n\u00eb rajonin e Venedikut. Aty ishin vendosur refugjat\u00ebt shqiptar\u00eb pas pushtimit turk t\u00eb Shkodr\u00ebs m\u00eb 1479. U shkollua si letrar dhe si prift katolik.<\/p>\n<p><strong><em>\u201cMESHARI\u201d<\/em><\/strong> \u2013 Vepra ka r\u00ebnd\u00ebsi historike ngase \u00ebsht\u00eb i pari lib\u00ebr n\u00eb shqip. U botua m\u00eb 1555, i mungon ballina dhe 16 faqet e para t\u00eb kopjes s\u00eb vetme. Titulli origjinal i librit nuk dihet. Supozohet se u botua n\u00eb Venedik. Vepra ka r\u00ebnd\u00ebsi gjuh\u00ebsore dhe kulturore. Kopja e vetme u zbulua m\u00eb 1740 n\u00eb bibliotek\u00ebn e Kolegjit t\u00eb Propaganda Fides n\u00eb Rom\u00eb. E zbuloi <strong>Gjon Nikoll\u00eb Kazazi<\/strong> <em>(1702-1752)<\/em> nga Gjakova, i cili si Argjipeshk\u00ebv i Shkupit ishte p\u00ebr vizit\u00eb n\u00eb Rom\u00eb. M\u00eb von\u00eb <strong><em>\u201cMeshari\u201d <\/em><\/strong>p\u00ebrfundoi n\u00eb <strong><em>Bibliotek\u00ebn e Vatikanit<\/em><\/strong>, <strong><em>ku ndodhet sot e k\u00ebsaj dite kopja e vetme origjinale<\/em><\/strong>. Pas shum\u00eb vitesh harrimi <strong><em>\u201cMeshari\u201d<\/em> <\/strong>u nxor n\u00eb drit\u00eb nga studiuesi arb\u00ebresh i Sicilis\u00eb <strong>Pal Skiroi <\/strong><em>(1866-1941)<\/em>, i cili e fotokopjoi tekstin m\u00eb 1909-19010. M\u00eb 1929 u b\u00ebn\u00eb tri kopje p\u00ebr studiuesin fran\u00e7eskan <strong>Justin Rrota <\/strong><em>(1889-1964)<\/em>, i cili m\u00eb 1930 botoi n\u00eb Shkod\u00ebr fragmente t\u00eb Mesharit. M\u00eb 1958 u botua i plot\u00eb nga <strong>Namik Resuli <\/strong><em>(1908-1985)<\/em>. M\u00eb 1968 me <strong><em>\u201cMesharin\u201d<\/em><\/strong> u mor <strong><em>babai i gjuh\u00ebs shqipe <\/em>Prof. Eqrem \u00c7abej <\/strong><em>(1908-1980)<\/em>. Ky e b\u00ebri botimin kritik n\u00eb dy v\u00ebllime n\u00eb Tiran\u00eb. \u00c7abej e b\u00ebri <strong><em>transliterimin <\/em><\/strong>e tekstit dhe <strong><em>transkriptimin fonetik<\/em>.\u00a0 <\/strong><\/p>\n<p><strong><em>\u201cMeshari\u201d<\/em><\/strong> p\u00ebrb\u00ebhej prej <strong><em>110 flet\u00ebsh<\/em><\/strong> ose <strong><em>220 faqesh<\/em><\/strong>. Prej tyre, kan\u00eb mbetur <strong><em>94 flet\u00eb<\/em><\/strong> ose <strong><em>188 faqe<\/em><\/strong>. Libri p\u00ebrmban nj\u00eb <em>meshar <\/em>(lutje e rite p\u00ebr gjith\u00eb vitin). P\u00ebrmban edhe fragmente t\u00eb p\u00ebrkthyera nga librat e lutjeve, psalmet dhe litanit\u00eb katolike. Pjesa m\u00eb e madhe e vepr\u00ebs p\u00ebrb\u00ebhet nga p\u00ebrkthime prej Dhiat\u00ebs s\u00eb Vjet\u00ebr. Teksti p\u00ebrmban <strong><em>154.000 fjal\u00eb<\/em><\/strong> me nj\u00eb fjalor prej <strong><em>1500 leksemash<\/em><\/strong>. U botua me shkronja <strong><em>latine<\/em><\/strong>, p\u00ebrfshi edhe pes\u00eb shkronja me prejardhje cirilike.<\/p>\n<p><strong>Gjuha<\/strong> e Buzukut i ka tiparet e <strong><em>geg\u00ebrishtes <\/em><\/strong>veriper\u00ebndimore. Gjuha e tij \u00ebsht\u00eb pa <em>turqizma<\/em>. <strong><em>\u201cMeshari\u201d<\/em><\/strong> p\u00ebrmban edhe nj\u00eb <strong>pasth\u00ebnie <\/strong>apo <em>pas-sh\u00ebnim<\/em> t\u00eb shkruar nga vet\u00eb autori.<\/p>\n<p><strong>LEK\u00cb MATR\u00cbNGA <\/strong><em>1567-1619)<\/em> \u2013 <strong><em>klerik ortodoks<\/em><\/strong>, arb\u00ebresh i Sicilis\u00eb. Lindi, ose n\u00eb Monreale ose n\u00eb Hora t\u00eb Arb\u00ebresh\u00ebve <em>(Piana dgli Albanesi<\/em> q\u00eb n\u00eb at\u00eb koh\u00eb quhej Piana dei Greci) n\u00eb jug t\u00eb Palermos. Familja e tij kishte emigruar n\u00eb Sicili ndoshta nga Peloponezi, rreth viteve 1532-1533. Data e sakt\u00eb e lindjes nuk dihet. Studio pes\u00eb vjet (supozohet n\u00eb vitet 1582-1587) n\u00eb Kolegjin Grek t\u00eb Sh\u00ebn Athanasit n\u00eb Rom\u00eb. Pas studimeve u kthye n\u00eb Sicili. N\u00eb Kronik\u00ebn e student\u00ebve t\u00eb Kolegjit shkruan: <em>\u201cLek\u00eb Matr\u00ebnga nga Monreale e Sicilis\u00eb, me komb\u00ebsi shqiptare, student i kultur\u00ebs greke dhe latine&#8230;.\u201d<\/em><\/p>\n<p><strong>Vepra<\/strong>&#8211; \u00cbsht\u00eb autor i librit <strong><em>\u201cE mbsuame e krishter\u00eb\u201d<\/em><\/strong><em>,<\/em> Rom\u00eb 1592. <em>(Doktrina e Krishter\u00eb).<\/em> \u00cbsht\u00eb nj\u00eb <strong><em>katekiz\u00ebm<\/em><\/strong> prej 28 faqesh i p\u00ebrkthyer nga nj\u00eb vep\u00ebr latinisht e priftit spanjoll Jakob Ledesma <em>(1516-1575)<\/em>. <strong><em>Kopja e vetme n\u00eb<\/em><\/strong> <strong><em>dor\u00ebshkrim<\/em> ndodhet n\u00eb Bibliotek\u00ebn e Vatikanit. <\/strong>M\u00eb von\u00eb libri u botua n\u00eb Rom\u00eb m\u00eb 1592 dhe u zbulua nga <strong>Mario Rok<\/strong>. Vepra p\u00ebrmban nj\u00eb <strong><em>hyrje n\u00eb italishte, nj\u00eb poezi me tet\u00eb vargje<\/em><\/strong> si dhe <strong><em>katekizmin<\/em><\/strong> (nj\u00eb udh\u00ebzim fetar p\u00ebr doktrinat kishtare n\u00eb form\u00eb pyetjesh-p\u00ebrgjigjesh). <strong>Matr\u00ebnga<\/strong> e b\u00ebri p\u00ebrkthimin p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrdorur prej arb\u00ebresh\u00ebve n\u00eb Sicili, n\u00eb Kalabri, n\u00eb Pulje etj., t\u00eb cil\u00ebt nuk e kuptonin katekizmin n\u00eb italisht q\u00eb ishte n\u00eb p\u00ebrdorim.<\/p>\n<p><strong><em>Vepra ka r\u00ebnd\u00ebsi historike dhe letrare<\/em><\/strong>. <strong><em>\u00cbsht\u00eb e para vep\u00ebr nga nj\u00eb arb\u00ebresh<\/em> <\/strong>dhe <strong><em>e para vep\u00ebr e shkruar n\u00eb dialektin tosk\u00eb.<\/em><\/strong> Kjo vep\u00ebr vjen 37 vjet pas <strong><em>\u201cMesharit\u201d <\/em><\/strong>t\u00eb Buzukut. Vepra e Matr\u00ebng\u00ebs<strong><em> p\u00ebrmban nj\u00eb leksik prej 450 fjal\u00ebsh<\/em><\/strong>. Matr\u00ebnga \u00ebsht\u00eb<strong><em> autori i par\u00eb i nj\u00eb poezie t\u00eb shkruar n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe.<\/em> <\/strong>Poezia ka <strong><em>tet\u00eb vargje, 11-rrok\u00ebshe,<\/em> <\/strong>me <strong><em>rim\u00eb t\u00eb k\u00ebmbyer.<\/em> <\/strong>Ajo titullohet <strong><em>\u201cK\u00ebng\u00eb e p\u00ebrshpirtshme\u201d <\/em><\/strong><em>(Canzona spirituale).<\/em><\/p>\n<p><strong>PJET\u00cbR BUDI <\/strong><em>(1566-1621)<\/em> \u2013 \u00ebsht\u00eb <strong><em>autor i kat\u00ebr veprave fetare n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe<\/em><\/strong>. Lindi n\u00eb fshatin Gur i Bardh\u00eb n\u00eb krahin\u00ebn e Matit. Studioi teologjin\u00eb n\u00eb Kolegjin Ilirian t\u00eb Loretos, n\u00eb Ankon\u00eb t\u00eb Italis\u00eb, ku do t\u00eb studionin shum\u00eb shqiptar\u00eb. Sh\u00ebrbeu si prift katolik n\u00eb Maqedoni,\u00a0 n\u00eb Kosov\u00eb dhe n\u00eb Tivar. M\u00eb 1610 sh\u00ebrbeu n\u00eb Shkup, nd\u00ebrsa m\u00eb 1617 n\u00eb Prokuple t\u00eb Serbis\u00eb. N\u00eb Kosov\u00eb <strong><em>u angazhua p\u00ebr q\u00ebndres\u00ebn shqiptare kund\u00ebr Port\u00ebs<\/em><\/strong> (Perandoris\u00eb Osmane). M\u00eb 1616 vajti n\u00eb Rom\u00eb ku q\u00ebndroi deri n\u00eb vitin 1618. N\u00eb vitet 1618-1619 q\u00ebndroi n\u00eb Spanj\u00eb. P\u00ebrs\u00ebri e gjejm\u00eb n\u00eb Rom\u00eb. M\u00eb 1622 u kthye n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n<p>Vdiq n\u00eb dhjetor 1622 (u mbyt duke kaluar lumin Drin). \u00cbsht\u00eb th\u00ebn\u00eb se vdekja e tij ka qen\u00eb nj\u00eb komplot p\u00ebr ta eliminuar. Shkroi vepra fetare, jo vet\u00ebm n\u00eb shqip por edhe n\u00eb serbisht.<\/p>\n<p><strong>Vepra <\/strong>\u2013 P\u00ebr pes\u00eb vjet shkroi kat\u00ebr vepra n\u00eb shqip, me gjithsej 1000 faqe. E para mban titullin <strong><em>\u201cDoktrina e K\u00ebrshten\u00eb\u201d<\/em><\/strong><em>,<\/em> Rom\u00eb 1618. <strong><em>Nj\u00eb kopje origjinale ruhet n\u00eb Bibliotek\u00ebn e Vatikanit<\/em><\/strong>. \u00cbsht\u00eb p\u00ebrkthim i nj\u00eb katekizmi. Vepra <strong><em>ka 169 faqe<\/em><\/strong> bashk\u00eb me nj\u00eb <strong><em>parath\u00ebnie<\/em><\/strong>. N\u00eb fund t\u00eb faqes \u00ebsht\u00eb shkruar me dor\u00eb <em>\u201cAutori ia dha k\u00ebt\u00eb kopje si dhurat\u00eb Bibliotek\u00ebs s\u00eb Vatikanit, 29 janar 1622\u201d.<\/em> U rishtyp nga Propaganda Fide n\u00eb Rom\u00eb. Vepra ka nj\u00eb <strong><em>shtojc\u00eb me 53 faqe me poezi fetare n\u00eb shqip, rreth 3000 vargje.<\/em><\/strong> K\u00ebto vargje p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb poezin\u00eb m\u00eb t\u00eb hershme <strong><em>n\u00eb dialektin geg\u00eb<\/em><\/strong>. Vargjet jan\u00eb p\u00ebrkthime nga latinishtja dhe italishtja, por <strong><em>ka edhe vargje origjinale<\/em><\/strong> (q\u00eb nuk jan\u00eb p\u00ebrkthim).<\/p>\n<p>Tri veprat e tjera t\u00eb Budit jan\u00eb: <strong><em>\u201cRituali Roman\u201d<\/em><\/strong>, 319 faqe &#8211; jan\u00eb lutje me komente n\u00eb shqip; <em>\u201c<strong>Kush thot\u00eb mesh\u00eb\u201d<\/strong><\/em>, 16 faqe &#8211; jan\u00eb shpjegime meshash; <strong><em>\u201cPasqyra e t\u00eb rr\u00ebfyemit\u201d<\/em><\/strong>, 401 faqe (e ka p\u00ebrkthyer n\u00eb shqip <em>\u201cp\u00ebr ata q\u00eb nuk kuptojn\u00eb gjuh\u00eb tjet\u00ebr p\u00ebrve\u00e7 gjuh\u00ebs amtare shqipe\u201d.<\/em> Si <em>\u201cRituali Roman\u201d<\/em> ashtu edhe <em>\u201cPasqyra e t\u00eb rr\u00ebfyemit\u201d<\/em> <strong><em>kan\u00eb shtojc\u00eb me vargje n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe<\/em><\/strong>.<\/p>\n<p><strong>Gjuha<em>: <\/em><\/strong>Budi ka p\u00ebrdorur<strong><em> dialektin geg\u00eb.<\/em><\/strong> Veprat e Budit, p\u00ebrpos p\u00ebrkthimeve nga latinishtja dhe italishtja, p\u00ebrmbajn\u00eb edhe mbi 100 faqe <strong><em>parath\u00ebnie, letra baritore, shtojca dhe pas-sh\u00ebnime<\/em><\/strong>, q\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb <strong><em>proz\u00eb origjinale n\u00eb shqip.<\/em><\/strong> Budi \u00ebsht\u00eb i pari shkrimtar shqiptar q\u00eb iu p\u00ebrkushtua <strong><em>poezis\u00eb<\/em><\/strong>.<\/p>\n<p>Veprat e tij p\u00ebrmbajn\u00eb rreth <strong><em>3300 vargje fetare; strofat jan\u00eb kat\u00ebrvarg\u00ebshe, me rim\u00eb t\u00eb k\u00ebmbyer, 8-rrok\u00ebsh<\/em><\/strong>. Jan\u00eb gjithsej <strong><em>19 poema<\/em><\/strong>.<\/p>\n<p>Poezit\u00eb e tij jan\u00eb <strong><em>p\u00ebrkthime<\/em><\/strong>, por <strong><em>ka edhe krijime poetike origjinale<\/em><\/strong> t\u00eb shkruara nga Budi. N\u00eb veprat e veta, Budi ka p\u00ebrdorur nj\u00eb <strong><em>leksik prej 2453 fjal\u00ebsh<\/em><\/strong>.<\/p>\n<p><strong>FRANG BARDHI <\/strong><em>(1606-1643) <\/em><strong>\u2013 <\/strong>\u00cbsht\u00eb dijetar me horizont t\u00eb gjer\u00eb kulturor dhe humanist i p\u00ebrkushtuar p\u00ebr p\u00ebrparimin e popullit shqiptar. \u00cbsht\u00eb <strong><em>autor i fjalorit t\u00eb par\u00eb shqiptar<\/em><\/strong>. \u00cbsht\u00eb e para vep\u00ebr n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe pa brendi fetare. Lindi n\u00eb N\u00ebnshat ose Kallmet n\u00eb veri t\u00eb Lezh\u00ebs. Familja e tij i d\u00ebrgonte djemt\u00eb p\u00ebr studime n\u00eb Itali. Studioi teologjin\u00eb n\u00eb Kolegjin Ilirian t\u00eb Loretos, n\u00eb Ankona t\u00eb Italis\u00eb. M\u00eb von\u00eb ndoqi studimet n\u00eb Kolegjin e Propaganda Fides n\u00eb Rom\u00eb. I ungji ishte kryepeshkop i Tivarit. Frang Bardhi e ribotoi n\u00eb Rom\u00eb <em>\u201cDoktrin\u00ebn e K\u00ebrshten\u00eb\u201d <\/em>t\u00eb Budit. Prej vitit 1637 i d\u00ebrgoi nga Shqip\u00ebria Propaganda Fides n\u00eb Rom\u00eb <strong><em>raporte<\/em><\/strong> italisht dhe latinisht, lidhur me ngjarjet politike n\u00eb Shqip\u00ebri, p\u00ebr zakonet shqiptare dhe p\u00ebr gjendjen e kish\u00ebs katolike. 19 raporte dhe letra ruhen n\u00eb arkivin e Propaganda Fides. Vdiq n\u00eb mosh\u00ebn 37 vje\u00e7.<\/p>\n<p><strong>Vepra<\/strong> \u2013 <strong><em>\u201cFjalor latinisht-shqip\u201d<\/em><\/strong>, Rom\u00eb 1635 <em>(Dictionarium latino-epiroticum). <\/em>E shkroi n\u00eb mosh\u00ebn 29-vje\u00e7are. Libri ka <strong>238 <\/strong>faqe<strong><em>.<\/em><\/strong> P\u00ebrmban <strong>5640 z\u00ebra<\/strong> latinisht, t\u00eb p\u00ebrkthyera n\u00eb shqip. Fjalori ka nj\u00eb <strong><em>parath\u00ebnie prej 6 faqesh <\/em><\/strong>dhe p\u00ebrmban nj\u00eb <strong><em>shtojc\u00eb<\/em><\/strong>. Me k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr, Bardhi synonte t\u2019u ndihmonte klerik\u00ebve shqiptar\u00eb p\u00ebr ta m\u00ebsuar latinishten. Fjalori i Bardhit \u00ebsht\u00eb e para vep\u00ebr n\u00eb <strong><em>leksikografin\u00eb <\/em><\/strong>shqiptare dhe m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishmja nd\u00ebr 22 fjalor\u00ebt shqip q\u00eb u botuan m\u00eb pas deri n\u00eb vitin1850. M\u00eb 1759 n\u00eb depon e Propaganda Fides n\u00eb Rom\u00eb ka pasur 360 kopje t\u00eb k\u00ebtij libri.<\/p>\n<p>Terma t\u00eb caktuar, si <em>materie<\/em> i p\u00ebrkthen: <em>nj\u00eb gj\u00eb nga e cila b\u00ebhen gj\u00ebrat e tjera<\/em>; <em>substanc\u00eb<\/em> \u2013 <em>nj\u00eb gj\u00eb q\u00eb mban gjall\u00eb njeriun<\/em>; <em>patria \u2013 dheu ku \u00ebsht\u00eb lindur njeriu<\/em>. (Fjal\u00ebt <em>atdhe, m\u00ebm\u00ebdhe<\/em> jan\u00eb neologjizma, jan\u00eb krijuar m\u00eb von\u00eb).<\/p>\n<p><strong><em>Shtojca e fjalorit p\u00ebrmban 33 faqe<\/em><\/strong>. \u00cbsht\u00eb e ndar\u00eb n\u00eb shtat\u00eb krer\u00eb: <em>emra dhe num\u00ebror\u00eb; tituj familjar\u00eb; qytete dhe k\u00ebshtjella; ndajfolje; parafjal\u00eb; pasthirrma; proverba, fjal\u00eb t\u00eb urta, dialog\u00eb dhe p\u00ebrsh\u00ebndetje.<\/em> Nj\u00eb pjes\u00eb e shtojc\u00ebs \u00ebsht\u00eb 4-gjuh\u00ebsh \u2013 latinisht, italisht, shqip dhe turqisht. Bardhi e jep <strong><em>skeletin e nj\u00eb gramatike t\u00eb shqipes<\/em><\/strong>.<\/p>\n<p>T\u00eb <strong><em>113 proverbat dhe fjal\u00ebt e urta <\/em><\/strong>q\u00eb i p\u00ebrfshin n\u00eb fjalor p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb t\u00eb par\u00ebn p\u00ebrmbledhje t\u00eb proverbave n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe. K\u00ebto proverba paraqesin r\u00ebnd\u00ebsi, si p\u00ebr linguist\u00ebt (gjuh\u00ebtar\u00ebt), ashtu edhe p\u00ebr folklorist\u00ebt. N\u00eb faqet e para t\u00eb librit jan\u00eb v\u00ebn\u00eb kat\u00ebr poezi t\u00eb shkurtra panegjirike t\u00eb shkruara n\u00eb latinisht nga bashk\u00eb-student\u00eb t\u00eb Bardhit n\u00eb Kolegj. Autor\u00ebt e tyre e l\u00ebvdojn\u00eb vepr\u00ebn e Bardhit dhe e krahasojn\u00eb at\u00eb me poetin romak \u2013<strong>Ovidin <\/strong>(Publius Ovidius Naso, 43 para IK. \u2013 18 pas K.).<\/p>\n<p>Bardhi boti edhe nj\u00eb traktat me titull <strong><em>\u201cGjergj Kastrioti i quajtur Sk\u00ebnderbe\u201d<\/em><\/strong>, Venedik 1637. Kjo vep\u00ebr <em>erudite<\/em> p\u00ebrmban 76 faqe. Me t\u00eb, hedh posht\u00eb m\u00ebtimin e peshkopit <strong>Tomo Marnavi\u00e7<\/strong> (Ivan Tomko Mrnavi\u0107 \/ Tomeus Marnavitius, i njohur me pseudonimin Boshnjaku \u2013 Bosnensis; Shibenik, Kroaci 1580 \u2013 Vjen\u00eb, 1637) historian dhe shkrimtar kroat nga Bosnja se heroi komb\u00ebtar shqiptar ishte me prejardhje boshnjake. Bardhi kishte ndjenja t\u00eb forta atdhetare.<\/p>\n<p><strong>PJET\u00cbR BOGDANI <\/strong><em>(rreth 1630-1689)<\/em> \u2013 \u00cbsht\u00eb shkrimtari i fundit dhe m\u00eb <strong><em>origjinali<\/em><\/strong> i let\u00ebrsis\u00eb s\u00eb hershme shqiptare. Autor i vepr\u00ebs s\u00eb par\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb proz\u00eb e shkruar drejtp\u00ebrdrejt n\u00eb shqip (d.m.th nuk \u00ebsht\u00eb p\u00ebrkthim). Lindi n\u00eb Gur t\u00eb Hasit af\u00ebr Prizrenit. U edukua me traditat e kish\u00ebs katolike. I ungji <strong>Ndre Bogdani<\/strong> (Andrea Bogdani, rreth 1600-1683) ishte argjipeshk\u00ebv i Shkupit. Pjet\u00ebr Bogdani ndoqi studimet n\u00eb Kolegjin Ilirian t\u00eb Loretos af\u00ebr Ankon\u00ebs, Itali sikund\u00ebr edhe paraardh\u00ebsit e tij <strong>Pjet\u00ebr Budi<\/strong> dhe <strong>Frang Bardhi<\/strong>. N\u00eb vitet 1651-1654 ndoqi studimet n\u00eb Kolegjin e Propaganda Fides n\u00eb Rom\u00eb, ku u diplomua doktor n\u00eb filozofi e teologji. M\u00eb 1656 u em\u00ebrua Peshkop i Shkodr\u00ebs. U caktua administrator i Kryedioqez\u00ebs s\u00eb Tivarit deri m\u00eb 1671.<\/p>\n<p>Gjat\u00eb luft\u00ebs turko-austriake (1664-1669) u fsheh n\u00eb fshatrat e Shkodr\u00ebs. M\u00eb 1677 e z\u00ebvend\u00ebsoi t\u00eb ungjin dhe u em\u00ebrua kryepeshkop i Shkupit. Duke qen\u00eb nj\u00eb atdhetar i madh, mbeti n\u00eb konflikt me autoritetet turke. U detyrua t\u00eb largohej n\u00eb Raguz\u00eb (Dubrovnik), nga ku vazhdoi rrug\u00ebn p\u00ebr n\u00eb Venedik dhe Padov\u00eb, duke marr\u00eb me vete edhe dor\u00ebshkrimet. M\u00eb 1686 u kthye n\u00eb Ballkan p\u00ebr t\u00eb mb\u00ebshtetur q\u00ebndres\u00ebn e shqiptar\u00ebve kund\u00ebr ushtrive t\u00eb Perandoris\u00eb Osmane, sidomos n\u00eb Kosov\u00eb. Organizoi n\u00eb Kosov\u00eb bashkimin e nj\u00eb force prej 6000 kryengrit\u00ebsish shqiptar\u00eb me ushtrin\u00eb austriake. Vdiq n\u00eb Prishtin\u00eb m\u00eb 1689. I nipi, Gjergi b\u00ebnte t\u00eb ditur se eshtrat e t\u00eb ungjit ishin zhvarrosur nga ushtar\u00ebt turq e tartar\u00eb dhe ishin hedhur n\u00eb rrug\u00ebt e Prishtin\u00ebs.<\/p>\n<p><strong>Vepra <\/strong>\u2013 Bogdani \u00ebsht\u00eb cil\u00ebsuar si baba i proz\u00ebs shqiptare. \u00cbsht\u00eb autor i vepr\u00ebs <strong><em>\u201c\u00c7eta e profet\u00ebve\u201d<\/em><\/strong> (<em>Cuneus Prophetarum<\/em>)<em>, <\/em>Padov\u00eb 1685. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb traktat mbi <strong><em>teologjin\u00eb<\/em><\/strong>. U botua <strong><em>shqip<\/em><\/strong> dhe <strong><em>italisht<\/em><\/strong>. Variantin shqip e kishte p\u00ebrfunduar 10 vjet m\u00eb par\u00eb, por nuk i qe dh\u00ebn\u00eb leja e botimit nga Propaganda Fide, e cila urdh\u00ebroi q\u00eb dor\u00ebshkrimi t\u00eb p\u00ebrkthehej edhe n\u00eb italisht. Vepra u shtyp me alfabetin <strong><em>latin<\/em><\/strong> sikund\u00ebr p\u00ebrdorej n\u00eb botimet italisht, duke shtuar po ato shkronja cirilike q\u00eb pat\u00ebn p\u00ebrdorur <strong>Pjet\u00ebr Budi<\/strong> dhe <strong>Frang Bardhi<\/strong>. Gjat\u00eb studimeve n\u00eb Kolegjin e Propaganda Fides, Bogdani ka k\u00ebrkuar libra shqip nga biblioteka e kolegjit: \u201c<em>Pes\u00eb kopje t\u00eb \u201cDoktrin\u00ebs s\u00eb Krishter\u00eb\u201d dhe pes\u00eb fjalor\u00eb shqip<\/em>\u201d. Me siguri, b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr veprat e Budit e t\u00eb Bardhit. N\u00eb nj\u00eb raport d\u00ebrguar Propaganda Fides m\u00eb 1665, ai p\u00ebrmend <em>\u201cEvangelii in Albanese\u201d. <\/em>Supozohet se b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr <em>\u201cMesharin\u201d<\/em> e <strong>Gjon Buzukut<\/strong>.<\/p>\n<p><strong><em>\u201c\u00c7eta e Profet\u00ebve\u201d<\/em><\/strong> u botua n\u00eb dy shtylla p\u00ebrkrah nj\u00ebra-tjetr\u00ebs n\u00eb \u00e7do faqe, nj\u00ebra <strong><em>shqip<\/em><\/strong> e tjetra <strong><em>italisht<\/em><\/strong>. Libri doli n\u00eb <strong><em>dy v\u00ebllime<\/em><\/strong>. Q\u00eb t\u00eb dyja kishin <strong><em>nga kat\u00ebr pjes\u00eb<\/em><\/strong>.<\/p>\n<p>V\u00ebllimi i par\u00eb, n\u00eb faqet e para ka disa <em>p\u00ebrkushtime<\/em> dhe <em>panegjerika<\/em> n\u00eb latinisht, shqip, serbisht dhe italisht si dhe <strong><em>dy poezi shqip tet\u00eb vargjesh<\/em><\/strong>, nj\u00ebra nga <strong>Luk\u00eb Bogdani<\/strong> dhe tjetra nga <strong>Luk\u00eb Suma<\/strong>. V\u00ebllimi i par\u00eb trajton tema nga Dhiata e Vjet\u00ebr.<\/p>\n<p>V\u00ebllimi i dyt\u00eb, i titulluar <em>\u201cMbi jet\u00ebn e Jezu Krishtit, shp\u00ebtimtarit t\u00eb bot\u00ebs\u201d<\/em>, i kushtohet Dhiat\u00ebs s\u00eb Re. Kjo pjes\u00eb e librit p\u00ebrfshin nj\u00eb p\u00ebrkthim nga Libri i Danielit, n\u00eb tet\u00eb gjuh\u00eb &#8211; latine, greke, armene, siriake, hebraike, arabe, italiane dhe shqipe.<\/p>\n<p>Kjo pjes\u00eb ka edhe nj\u00eb <strong><em>shtojc\u00eb tri faqesh<\/em><\/strong> me titull <em>\u201cLasht\u00ebsia e sht\u00ebpis\u00eb s\u00eb Bogdan\u00ebve\u201d<\/em>. Vepra u rishtyp dy her\u00eb n\u00ebn titullin <em>\u201cE v\u00ebrteta e pagabueshme e besimit katolik\u201d<\/em>, Venedik 1691 dhe 1702.<\/p>\n<p><strong><em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u201c\u00c7eta e profet\u00ebve\u201d <\/em><\/strong><em>\u00ebsht\u00eb kryevep\u00ebr e let\u00ebrsis\u00eb s\u00eb hershme shqiptare dhe \u00ebsht\u00eb <strong>e para vep\u00ebr me tipare t\u00eb plota letrare e artistike n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe. <\/strong><\/em>Ajo p\u00ebrmban:<strong><em> filozofi, teologji, shkenc\u00eb <\/em><\/strong><em>(gjeografi, astronomi, fizik\u00eb e histori). <\/em>Me <strong><em>poezin\u00eb<\/em><\/strong> dhe me <strong><em>proz\u00ebn<\/em><\/strong> letrare q\u00eb ka vepra, autori prek \u00e7\u00ebshtje t\u00eb <strong><em>estetik\u00ebs <\/em><\/strong>e<strong><em> t\u00eb teoris\u00eb s\u00eb let\u00ebrsis\u00eb. <\/em><\/strong>\u00cbsht\u00eb vep\u00ebr humaniste e ndikuar nga traditat filozofike t\u00eb<strong> Platonit <\/strong>(427-347 para K)<strong>, <\/strong>t\u00eb <strong>Aristotelit <\/strong>(384-322 para K), t\u00eb shkrimtarit romak, atit kishtar m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm t\u00eb Kish\u00ebs Per\u00ebndimore &#8211; <strong>Sh\u00ebn Agustinit <\/strong>(354-430) dhe t\u00eb teologut e filozofit italian <strong>Sh\u00ebn Thoma Akuinit <\/strong>(Thomas Aquinas ose Thomas de Aquino, 1225-1274)<strong><em>. <\/em><\/strong><\/p>\n<p>Shpjegimin e \u00e7\u00ebshtjeve t\u00eb <em>qenies<\/em>, Bogdani e trajton n\u00ebp\u00ebrmjet <em>arsyes<\/em> dhe <em>mendjes<\/em>.<\/p>\n<p>P\u00ebrpos proz\u00ebs, ka shkruar edhe <strong><em>poezi<\/em><\/strong>, me tematik\u00eb <strong><em>fetare<\/em><\/strong>.<\/p>\n<p><strong>Gjuha <\/strong>q\u00eb p\u00ebrdor Bogdani \u00ebsht\u00eb nj\u00eb <em>shqipe e ve\u00e7ant\u00eb. <\/em>N\u00eb vepr\u00ebn e tij hasim n\u00eb nj\u00eb<strong><em> leksik <\/em><\/strong><em>t\u00eb pasur. <\/em>Nocionet e reja abstrakte apo termat n\u00eb l\u00ebmin e filozofis\u00eb, i p\u00ebrdor me mjeshtri, p\u00ebr dallim nga paraardh\u00ebsi i tij Frang Bardhi, 50 vjet m\u00eb par\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb vepr\u00ebn e Bogdanit ndeshemi p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb me at\u00eb q\u00eb mund t\u00eb quhet <strong><em>gjuh\u00eb letrare shqipe<\/em><\/strong>. Prandaj, \u00ebsht\u00eb cil\u00ebsuar si <strong><em>baba i proz\u00ebs shqipe<\/em><\/strong>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Xhelal Zejneli P\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb s\u00eb vjet\u00ebr shqiptare jan\u00eb Gjon Buzuku, Lek\u00eb Matr\u00ebnga, Pjet\u00ebr Budi, Frang Bardhi dhe Pjet\u00ebr Bogdani. Karakteristika e let\u00ebrsis\u00eb s\u00eb vjet\u00ebr shqiptare: Jan\u00eb tekste fetare t\u00eb p\u00ebrkthyera nga latinishtja apo italishtja; pra, nuk \u00ebsht\u00eb let\u00ebrsi origjinale; tekstet jan\u00eb shkruar me shkronja latine; n\u00eb ca raste jan\u00eb p\u00ebrdorur edhe pes\u00eb shkronja cirilike; [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":67649,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,207,4,8],"tags":[],"class_list":["post-67644","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-artikuj","category-gjuhe","category-histori","category-letersi"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.6 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>LET\u00cbRSIA E VJET\u00cbR SHQIPTARE - FJALA e LIR\u00cb<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/letersia-e-vjeter-shqiptare\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"LET\u00cbRSIA E VJET\u00cbR SHQIPTARE - FJALA e LIR\u00cb\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Xhelal Zejneli P\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb s\u00eb vjet\u00ebr shqiptare jan\u00eb Gjon Buzuku, Lek\u00eb Matr\u00ebnga, Pjet\u00ebr Budi, Frang Bardhi dhe Pjet\u00ebr Bogdani. Karakteristika e let\u00ebrsis\u00eb s\u00eb vjet\u00ebr shqiptare: Jan\u00eb tekste fetare t\u00eb p\u00ebrkthyera nga latinishtja apo italishtja; pra, nuk \u00ebsht\u00eb let\u00ebrsi origjinale; tekstet jan\u00eb shkruar me shkronja latine; n\u00eb ca raste jan\u00eb p\u00ebrdorur edhe pes\u00eb shkronja cirilike; [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/letersia-e-vjeter-shqiptare\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"FJALA e LIR\u00cb\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/facebook.com\/fjala.info\/\" \/>\n<meta property=\"article:author\" content=\"https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2021-04-30T08:34:52+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-04-30T09:38:24+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Pjeter_Bogdani_1989_Albania_stamp.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"300\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"401\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@https:\/\/twitter.com\/acokaj\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@acokaj\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"11 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/letersia-e-vjeter-shqiptare\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/letersia-e-vjeter-shqiptare\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\"},\"headline\":\"LET\u00cbRSIA E VJET\u00cbR SHQIPTARE\",\"datePublished\":\"2021-04-30T08:34:52+00:00\",\"dateModified\":\"2021-04-30T09:38:24+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/letersia-e-vjeter-shqiptare\\\/\"},\"wordCount\":2661,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/letersia-e-vjeter-shqiptare\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/04\\\/Pjeter_Bogdani_1989_Albania_stamp.jpg\",\"articleSection\":[\"Artikuj\",\"Gjuh\u00eb\",\"Histori\",\"Let\u00ebrsi\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/letersia-e-vjeter-shqiptare\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/letersia-e-vjeter-shqiptare\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/letersia-e-vjeter-shqiptare\\\/\",\"name\":\"LET\u00cbRSIA E VJET\u00cbR SHQIPTARE - FJALA e LIR\u00cb\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/letersia-e-vjeter-shqiptare\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/letersia-e-vjeter-shqiptare\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/04\\\/Pjeter_Bogdani_1989_Albania_stamp.jpg\",\"datePublished\":\"2021-04-30T08:34:52+00:00\",\"dateModified\":\"2021-04-30T09:38:24+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/letersia-e-vjeter-shqiptare\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/letersia-e-vjeter-shqiptare\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/letersia-e-vjeter-shqiptare\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/04\\\/Pjeter_Bogdani_1989_Albania_stamp.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/04\\\/Pjeter_Bogdani_1989_Albania_stamp.jpg\",\"width\":300,\"height\":401,\"caption\":\"Pjet\u00ebr Bogdani, 1989 - Albania stamp\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/letersia-e-vjeter-shqiptare\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"LET\u00cbRSIA E VJET\u00cbR SHQIPTARE\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/\",\"name\":\"FJALA e LIR\u00cb\",\"description\":\"&quot;E para ishte fjala...&quot; - n\u00eb Shkoder.net\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"description\":\"Arben \u00c7okaj - M\u00ebsues Fizike &amp; Informatike :: Gazetar &amp; Analist i pavarur :: Autor librash :: Ueb- &amp; Grafik dizajner\",\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/\",\"https:\\\/\\\/facebook.com\\\/shkoder.net\\\/\",\"https:\\\/\\\/linkedin.com\\\/in\\\/acokaj\\\/\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/https:\\\/\\\/twitter.com\\\/acokaj\",\"https:\\\/\\\/youtube.com\\\/channel\\\/UCWHTIr21i1vLKsLzVv1TM-w\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"LET\u00cbRSIA E VJET\u00cbR SHQIPTARE - FJALA e LIR\u00cb","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/letersia-e-vjeter-shqiptare\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"LET\u00cbRSIA E VJET\u00cbR SHQIPTARE - FJALA e LIR\u00cb","og_description":"Xhelal Zejneli P\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb s\u00eb vjet\u00ebr shqiptare jan\u00eb Gjon Buzuku, Lek\u00eb Matr\u00ebnga, Pjet\u00ebr Budi, Frang Bardhi dhe Pjet\u00ebr Bogdani. Karakteristika e let\u00ebrsis\u00eb s\u00eb vjet\u00ebr shqiptare: Jan\u00eb tekste fetare t\u00eb p\u00ebrkthyera nga latinishtja apo italishtja; pra, nuk \u00ebsht\u00eb let\u00ebrsi origjinale; tekstet jan\u00eb shkruar me shkronja latine; n\u00eb ca raste jan\u00eb p\u00ebrdorur edhe pes\u00eb shkronja cirilike; [&hellip;]","og_url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/letersia-e-vjeter-shqiptare\/","og_site_name":"FJALA e LIR\u00cb","article_publisher":"https:\/\/facebook.com\/fjala.info\/","article_author":"https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/","article_published_time":"2021-04-30T08:34:52+00:00","article_modified_time":"2021-04-30T09:38:24+00:00","og_image":[{"width":300,"height":401,"url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Pjeter_Bogdani_1989_Albania_stamp.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@https:\/\/twitter.com\/acokaj","twitter_site":"@acokaj","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"11 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/letersia-e-vjeter-shqiptare\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/letersia-e-vjeter-shqiptare\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb"},"headline":"LET\u00cbRSIA E VJET\u00cbR SHQIPTARE","datePublished":"2021-04-30T08:34:52+00:00","dateModified":"2021-04-30T09:38:24+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/letersia-e-vjeter-shqiptare\/"},"wordCount":2661,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/letersia-e-vjeter-shqiptare\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Pjeter_Bogdani_1989_Albania_stamp.jpg","articleSection":["Artikuj","Gjuh\u00eb","Histori","Let\u00ebrsi"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/letersia-e-vjeter-shqiptare\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/letersia-e-vjeter-shqiptare\/","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/letersia-e-vjeter-shqiptare\/","name":"LET\u00cbRSIA E VJET\u00cbR SHQIPTARE - FJALA e LIR\u00cb","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/letersia-e-vjeter-shqiptare\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/letersia-e-vjeter-shqiptare\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Pjeter_Bogdani_1989_Albania_stamp.jpg","datePublished":"2021-04-30T08:34:52+00:00","dateModified":"2021-04-30T09:38:24+00:00","author":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/letersia-e-vjeter-shqiptare\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/letersia-e-vjeter-shqiptare\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/letersia-e-vjeter-shqiptare\/#primaryimage","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Pjeter_Bogdani_1989_Albania_stamp.jpg","contentUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Pjeter_Bogdani_1989_Albania_stamp.jpg","width":300,"height":401,"caption":"Pjet\u00ebr Bogdani, 1989 - Albania stamp"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/letersia-e-vjeter-shqiptare\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"LET\u00cbRSIA E VJET\u00cbR SHQIPTARE"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#website","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/","name":"FJALA e LIR\u00cb","description":"&quot;E para ishte fjala...&quot; - n\u00eb Shkoder.net","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","caption":"admin"},"description":"Arben \u00c7okaj - M\u00ebsues Fizike &amp; Informatike :: Gazetar &amp; Analist i pavarur :: Autor librash :: Ueb- &amp; Grafik dizajner","sameAs":["https:\/\/fjala.info\/","https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/","https:\/\/linkedin.com\/in\/acokaj\/","https:\/\/x.com\/https:\/\/twitter.com\/acokaj","https:\/\/youtube.com\/channel\/UCWHTIr21i1vLKsLzVv1TM-w"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/67644","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=67644"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/67644\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":67651,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/67644\/revisions\/67651"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/media\/67649"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=67644"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=67644"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=67644"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}