{"id":72233,"date":"2021-10-20T04:18:34","date_gmt":"2021-10-20T02:18:34","guid":{"rendered":"https:\/\/fjala.info\/?p=72233"},"modified":"2021-10-20T04:18:34","modified_gmt":"2021-10-20T02:18:34","slug":"analize-estetike-e-lahutes-se-malcis-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/analize-estetike-e-lahutes-se-malcis-2\/","title":{"rendered":"ANALIZ\u00cb ESTETIKE E \u201cLAHUT\u00cbS S\u00cb MALCIS\u201d"},"content":{"rendered":"<p><strong>M<\/strong><strong>e rastin e 150-vjetorit t\u00eb lindjes s\u00eb gjergj fisht\u00ebs<\/strong><\/p>\n<p><strong>Xhelal Zejneli<\/strong><\/p>\n<p>Ka t\u00eb till\u00eb q\u00eb Fisht\u00ebn e kan\u00eb cil\u00ebsuar si figur\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe dhe m\u00eb t\u00eb fuqishme t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqiptare (shqipe) t\u00eb gjysm\u00ebs s\u00eb par\u00eb t\u00eb shekullit XX. Studiuesit si\u00a0<strong>Eqrem<\/strong>\u00a0<strong>\u00c7abej, Benedikt Dema, Fran\u00e7esko Ercole, Maksimilian Lamberci, Zef Skiroi, Ernest Koliqi, Georg Shtadmyleri, Zef V. Nekaj, Xhuzepe Gradilone, Ignjac Zamputi, Tonin \u00c7obani, Aurel Plasari<\/strong>\u00a0etj. jan\u00eb marr\u00eb me krijimtarin\u00eb letrare t\u00eb Gjergj Fisht\u00ebs n\u00eb periudha t\u00eb ndryshme: para Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, pjes\u00ebrisht gjat\u00eb luft\u00ebs, pas luft\u00ebs, d.m.th. n\u00eb vitet 1945-91, si dhe n\u00eb periudh\u00ebn e pluralizmit politik. Si\u00e7 dihet, n\u00eb vitet 1945-90, krijimtaria letrare e Fisht\u00ebs n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb moniste nuk ka qen\u00eb l\u00ebnd\u00eb studimi e kritik\u00ebs letrare shqiptare. N\u00eb periudh\u00ebn n\u00eb fjal\u00eb, vepra e Fisht\u00ebs \u00ebsht\u00eb studiuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb nj\u00ebanshme dhe me\u00a0<em>kritere jasht\u00ebletrare<\/em>\u00a0dhe\u00a0<em>joartistike<\/em>.<\/p>\n<p>Me krijimtarin\u00eb e Fisht\u00ebs jan\u00eb marr\u00eb studiues shqiptar\u00eb, por edhe studiues\u00a0<em>t\u00eb huaj<\/em>, sidomos italian\u00eb, austriak\u00eb dhe gjerman\u00eb. Sipas studiuesve t\u00eb sip\u00ebrth\u00ebn\u00eb t\u00eb vepr\u00ebs fishtiane, Fishta, m\u00eb shum\u00eb se cilido krijues tjet\u00ebr, i ka dh\u00ebn\u00eb shprehje artistike shpirtit k\u00ebrkues t\u00eb shtetit t\u00eb ri sovran shqiptar. I d\u00ebgjuar e i ngritur lart\u00eb deri n\u00eb vitin 1941 si\u00a0<em>\u201cpoet komb\u00ebtar i Shqip\u00ebris\u00eb\u201d\u00a0<\/em>dhe si\u00a0<em>\u201cHomeri shqiptar\u201d,<\/em>\u00a0pas vitit 1945 Fishta menj\u00ebher\u00eb\u00a0<em>ra n\u00eb harres\u00eb<\/em>. Edhe vet\u00ebm p\u00ebrmendja e emrit t\u00eb tij, ishte nj\u00eb tabu p\u00ebr shqiptar\u00ebt, q\u00eb zgjati pothuajse gjysm\u00eb shekulli. N\u00eb periudh\u00ebn para Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, Fishta cil\u00ebsohej si\u00a0<em>z\u00ebri i kombit<\/em>\u00a0 Ka studiues q\u00eb kan\u00eb pyetur: a mund ta mbaj\u00eb epitetin\u00a0<em>poet komb\u00ebtar\u00a0<\/em>edhe gjysm\u00ebshekulli m\u00eb von\u00eb?<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-71776\" src=\"https:\/\/fjala.info\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/gjergj-fishta.jpg\" alt=\"Gjergj Fishta\" width=\"624\" height=\"424\" srcset=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/gjergj-fishta.jpg 624w, https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/gjergj-fishta-150x102.jpg 150w, https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/gjergj-fishta-300x204.jpg 300w, https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/gjergj-fishta-618x420.jpg 618w\" sizes=\"auto, (max-width: 624px) 100vw, 624px\" \/><\/p>\n<p><strong><em>SH\u00cbNIME P\u00cbR JET\u00cbN \u2013\u00a0<\/em><\/strong>Lindi m\u00eb 23 tetor 1871 n\u00eb fshatin Fisht\u00eb t\u00eb Zadrim\u00ebs ku dhe u pag\u00ebzua nga misionari fran\u00e7eskan dhe poeti\u00a0<strong>Leonardo de Martine<em>\u00a0<\/em><\/strong><em>(1830-1923).<\/em>\u00a0Ndoqi shkollat fran\u00e7eskane n\u00eb Troshan dhe n\u00eb Shkod\u00ebr ku, q\u00eb f\u00ebmij\u00eb, u ndikua nga <strong>de Martino<\/strong> dhe nga misionari boshnjak\u00a0<strong>Lovro Miha\u00e7eviq<\/strong>, i cili ia ushqeu k\u00ebtij djaloshi t\u00eb zgjuar dashurin\u00eb p\u00ebr let\u00ebrsi dhe p\u00ebr gjuh\u00ebn amtare. M\u00eb 1886, kur ishte 15 vje\u00e7 Fishta u d\u00ebrgua nga fran\u00e7eskan\u00ebt n\u00eb Bosnj\u00eb p\u00ebr t\u2019u b\u00ebr\u00eb\u00a0<em>prift<\/em>. N\u00eb seminaret dhe n\u00eb institutet fran\u00e7eskane n\u00eb Sutjesk\u00eb, n\u00eb Livno dhe n\u00eb Kreshev\u00eb Gjergji studioi\u00a0<em>teologji, filozofi<\/em>\u00a0dhe\u00a0<em>gjuh\u00eb t\u00eb huaja<\/em>, sidomos\u00a0<em>latinishten, italishten\u00a0<\/em>dhe<em>\u00a0serbo-kroatishten<\/em>. Ai p\u00ebrgatitej p\u00ebr karrier\u00eb\u00a0<em>ekleziastike <\/em>dhe\u00a0<em>letrare<\/em>. Gjat\u00eb q\u00ebndrimit n\u00eb Bosnj\u00eb ra n\u00eb kontakt me shkrimtarin boshnjak\u00a0<strong>G\u00ebrga Martiq<\/strong><em> (1822-1905)<\/em>\u00a0dhe me poetin kroat\u00a0<strong>Silvie Strahimir Kranj\u00e7eviq<\/strong>\u00a0<em>(1865-1908)<\/em>\u00a0t\u00eb cil\u00ebt ia zgjuan talentin letrar. M\u00eb 1894 Fishta\u00a0<em>u shugurua prift<\/em>\u00a0dhe u pranua n\u00eb\u00a0<em>urdhrin fran\u00e7eskan<\/em>. Me t\u2019u kthyer n\u00eb Shqip\u00ebri n\u00eb shkurt t\u00eb atij viti, filloi pun\u00ebn si\u00a0<em>m\u00ebsues<\/em>\u00a0n\u00eb kolegjin fran\u00e7eskan n\u00eb Troshan e m\u00eb pas si famullitar n\u00eb fshatin Gomsiqe. M\u00eb 1899 bashk\u00ebpunoi me\u00a0<strong>Preng Do\u00e7in<em>\u00a0<\/em><\/strong><em>(1846-1917),\u00a0<\/em>i cili ishte abat me influenc\u00eb n\u00eb Mirdit\u00eb; me prozatorin dhe priftin\u00a0<strong>dom Ndoc Nikaj<em>\u00a0<\/em><\/strong><em>(1864-1951)<\/em>\u00a0dhe me folkloristin\u00a0<strong>Pashko Bardhi<em>\u00a0<\/em><\/strong><em>(1870-1948)<\/em>\u00a0p\u00ebr t\u00eb themeluar shoq\u00ebrin\u00eb letrare\u00a0<em>Bashkimi\u00a0<\/em>t\u00eb Shkodr\u00ebs, e cila i hyri pun\u00ebs p\u00ebr ta zgjidhur \u00e7\u00ebshtjen shqet\u00ebsuese t\u00eb\u00a0<em>alfabetit<\/em>\u00a0t\u00eb shqipes. N\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb Fishta ishte b\u00ebr\u00eb\u00a0<em>figur\u00eb udh\u00ebheq\u00ebse<\/em>\u00a0e jet\u00ebs kulturore dhe publike n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e veriut e sidomos n\u00eb Shkod\u00ebr. M\u00eb 1902 Fishta u em\u00ebrua\u00a0<em>drejtor<\/em>\u00a0i shkoll\u00ebs fran\u00e7eskane n\u00eb qarkun e Shkodr\u00ebs, ku\u00a0<em>z\u00ebvend\u00ebsoi italishten me shqipen<\/em>, p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb si gjuh\u00eb n\u00eb shkoll\u00eb. M\u00eb 14-22 n\u00ebntor 1908 mori pjes\u00eb n\u00eb <em>Kongresin e Manastirit<\/em>\u00a0si p\u00ebrfaq\u00ebsues i shoq\u00ebris\u00eb letrare\u00a0<em>Bashkimi<\/em>. Ky kongres ku mor\u00ebn pjes\u00eb delegat\u00eb nga Shqip\u00ebria dhe jasht\u00eb saj, vendosi p\u00ebrfundimisht alfabetin e gjuh\u00ebs shqipe, \u00e7\u00ebshtje kjo e studiuar holl\u00ebsisht nga Fishta. Ai\u00a0<em>u zgjodh<\/em>\u00a0nga kongresi p\u00ebr t\u00eb kryesuar komisionin prej 11 delegat\u00ebsh q\u00eb do t\u00eb p\u00ebrcaktonte variantin m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb alfabeteve t\u00eb propozuara. N\u00eb tetor 1913 Fishta themeloi t\u00eb p\u00ebrmuajshmen fran\u00e7eskane\u00a0<strong><em>Hylli i Drit\u00ebs<\/em><\/strong>, e cila iu kushtua\u00a0<em>let\u00ebrsis\u00eb, politik\u00ebs, folklorit\u00a0<\/em>dhe<em>\u00a0historis\u00eb<\/em>. Me p\u00ebrjashtim t\u00eb viteve t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Par\u00eb Bot\u00ebrore, t\u00eb viteve 1915-1920 si dhe t\u00eb viteve 1925-1929, kjo revist\u00eb me ndikim dhe me nivel t\u00eb lart\u00eb letrar doli rregullisht deri n\u00eb korrik 1944. Nga 5 dhjetori 1916 deri n\u00eb n\u00ebntor 1918 Fishta botoi gazet\u00ebn e Shkodr\u00ebs\u00a0<em>Posta e Shqypni\u00ebs,\u00a0<\/em>gazet\u00eb politike dhe kulturore e subvencionuar nga\u00a0<em>Austro-Hungaria<\/em>\u00a0n\u00eb kuadrin e\u00a0<strong><em>kultus protektorat<\/em><\/strong>&#8211;<em>it<\/em>. Po m\u00eb 1916, s\u00eb bashku me\u00a0<strong>Luigj Gurakuqin<em>\u00a0<\/em><\/strong><em>(1879-1925),\u00a0<\/em>me\u00a0<strong>Ndre Mjed\u00ebn<\/strong><em>\u00a0(1866-1937)<\/em>\u00a0dhe me <strong>Mati Logorecin<em>\u00a0<\/em><\/strong><em>(1867-1941)<\/em>, Fishta luajti nj\u00eb rol udh\u00ebheq\u00ebs n\u00eb\u00a0<em>Komisin\u00eb Letrare Shqype,<\/em>\u00a0t\u00eb ngritur prej Austro-Hungarez\u00ebve me sugjerimin e konsullit t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm August Ritter von Kral\u00a0<em>(1859-1918)<\/em>, p\u00ebr t\u00eb vendosur lidhur me p\u00ebrdorimin zyrtar t\u00eb\u00a0<em>drejtshkrimit<\/em>\u00a0si dhe p\u00ebr t\u00eb nxitur botimin e teksteve shkollore n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe. Pas disa diskutimeve, Komisia vendosi q\u00eb t\u00eb p\u00ebrdorej\u00a0<em>dialekti qendror i Elbasanit<\/em>\u00a0si nj\u00eb kompromis asnjan\u00ebs p\u00ebr gjuh\u00ebn letrare. Fishta shpresonte se\u00a0<em>koinea\u00a0<\/em>shqiptare e veriut do t\u00eb sh\u00ebrbente si norm\u00eb letrare p\u00ebr gjith\u00eb vendin, ashtu si\u00e7 kishte sh\u00ebrbyer gjuha e\u00a0<strong>Dantes<\/strong>\u00a0si udh\u00ebrr\u00ebfyese p\u00ebr italishten letrare. Gjat\u00eb gjith\u00eb k\u00ebtyre viteve Fishta vazhdoi t\u00eb jap\u00eb m\u00ebsim dhe nga viti 1921 t\u00eb drejtoj\u00eb shkoll\u00ebn fran\u00e7eskane n\u00eb Shkod\u00ebr, me emrin\u00a0<em>Collegium illyricum<strong>\u00a0<\/strong>(Kolegji ilirian)<\/em>, i cili ishte b\u00ebr\u00eb institucioni kryesor arsimor n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e veriut. Tani ai ishte edhe nj\u00eb figur\u00eb me autoritet n\u00eb let\u00ebrsin\u00eb shqiptare.<br \/>\nN\u00eb gusht 1919 Fishta qe\u00a0<em>sekretar i p\u00ebrgjithsh\u00ebm<\/em>\u00a0i delegacionit shqiptar q\u00eb mori pjes\u00eb n\u00eb\u00a0<em>Konferenc\u00ebn e Paqes n\u00eb Paris<\/em>\u00a0<em>(1919)\u00a0<\/em>dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb cil\u00ebsi, iu k\u00ebrkua nga kryetari i delegacionit \u2013\u00a0<strong>Imzot<\/strong>\u00a0<strong>Luigj Bum\u00e7i<em>\u00a0<\/em><\/strong><em>(1872-1945)<\/em>\u00a0t\u00eb merrte pjes\u00eb n\u00eb nj\u00eb komision t\u00eb posa\u00e7\u00ebm q\u00eb do t\u00eb d\u00ebrgohej n\u00eb\u00a0<em>SHBA<\/em>\u00a0p\u00ebr t\u2019u kujdesur p\u00ebr interesat e shtetit t\u00eb ri shqiptar. Atje Fishta e vizitoi Bostonin, Nju-Jorkun dhe Uashingtonin. M\u00eb 1921 p\u00ebrfaq\u00ebsoi Shkodr\u00ebn n\u00eb <em>parlamentin<\/em>\u00a0e Shqip\u00ebris\u00eb dhe n\u00eb gusht t\u00eb atij viti u zgjodh z\u00ebvend\u00ebskryetar i tij. Talenti n\u00eb goj\u00ebtari e ngriti n\u00eb detyrat e tij si personalitet politik apo si klerik. N\u00eb vitet m\u00eb pas mori pjes\u00eb n\u00eb\u00a0<em>konferencat ballkanike<\/em>\u00a0n\u00eb Athin\u00eb\u00a0<em>(1930),<\/em>\u00a0n\u00eb Sofje\u00a0<em>(1931)<\/em>\u00a0dhe n\u00eb Bukuresht\u00a0<em>(1932)<\/em>\u00a0para se t\u00eb t\u00ebrhiqej nga jeta publike p\u00ebr t\u2019ia kushtuar vitet e mbetura urdhrit fran\u00e7eskan dhe shkrimeve t\u00eb veta. Nga viti 1935 deri m\u00eb 1938 mbajti funksionin e\u00a0<em>provincialit<\/em>\u00a0t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb fran\u00e7eskan\u00ebve shqiptar\u00eb. K\u00ebto vite, m\u00eb t\u00eb frytshmet e jet\u00ebs s\u00eb tij, i kaloi i ve\u00e7uar n\u00eb qet\u00ebsin\u00eb e kuvendit fran\u00e7eskan t\u00eb Gjuhadolit n\u00eb Shkod\u00ebr, n\u00eb hajatin, n\u00eb kish\u00ebn dhe n\u00eb kopshtin e tij plot tr\u00ebndafila, ku Fishta merrej me krijimtarin\u00eb e vet letrare. Si poet komb\u00ebtar i brezit t\u00eb tij, \u00ebsht\u00eb nderuar me diploma, me \u00e7mime dhe tituj t\u00eb ndrysh\u00ebm, brenda e jasht\u00eb vendit. M\u00eb 1911 Austro-Hungarez\u00ebt ia dhan\u00eb\u00a0<em>Ritterkreuz-<\/em>in. M\u00eb 1925, Papa Piu XI e dekoroi me \u00e7mimin\u00a0<em>Al Merito.\u00a0<\/em>Qeveria greke ia dha medaljen prestigjioze\u00a0<em>Feniks.\u00a0<\/em>Urdhri fran\u00e7eskan e nderoi me titullin\u00a0<em>Lector jubilatus honoris causae,\u00a0<\/em>nd\u00ebrsa m\u00eb 1939 u b\u00eb\u00a0<em>an\u00ebtar i rregullt<\/em>\u00a0i Akademis\u00eb Italiane t\u00eb Shkencave dhe t\u00eb Arteve. Vdiq n\u00eb Shkod\u00ebr m\u00eb 30 dhjetor 1940. U varros n\u00eb oborrin e kish\u00ebs s\u00eb Gjuhadolit.<\/p>\n<p>Nekrologun e varrimit e mbajti veprimtari i Rilindjes Komb\u00ebtare dhe personaliteti i arsimit\u00a0<strong>Aleksand\u00ebr Xhuvani<\/strong>\u00a0<em>(1880-1961)\u00a0<\/em>dhe me at\u00eb rast Gjergj Fisht\u00ebn e krahasoi me poetin antik\u00a0<strong><em>Tirteun<\/em><\/strong>.<\/p>\n<p><em>Zotnij t\u00eb ndersh\u00ebm<\/em><\/p>\n<p><em>Si vet\u00ebtim\u00eb u-perhap an\u2019e kand t\u00eb Shqipnis\u00eb lajmi i idh\u00ebt i vdekjes s\u00eb poetit t\u2019on\u00eb komb\u00ebtar At Fisht\u00ebs dhe e mahnitun mbetet sot mbar\u00eb bota shqiptare, tue kujtue emnin z\u00e2madh t\u2019auktorit t\u00eb Lahut\u00ebs s\u00eb Malcis\u00eb, q\u00eb ka k\u00ebndue, si dikur Omeri, burrnin\u2019e bes\u00ebn e fisit t\u2019on\u00eb, q\u00eb ka ndez\u00eb zemrat e Shqiptar\u00ebvet, si dikur Tirteu i vjet\u00ebrsis\u00eb. E me t\u00eb drejt\u00eb i kan\u00eb than\u00eb Fisht\u00ebs <\/em><\/p>\n<p><em>Tirteu i Shqipnis\u00eb, se sikurse ai me elegjit\u2019 e tij ndezi zemrat e Spartan\u00ebvet p\u00ebr luft\u00eb, njasht\u00fb edhe epopeja e Lahut\u00ebs, odet edhe elegjit\u2019e Mrrizit t\u00eb Zanavet e t\u00eb poezivet t\u00eb tjera kan\u00eb mbjell\u00eb n\u00eb zem\u00ebr t\u00eb djelmnis\u00eb s\u2019on\u00eb dashunin e pamas\u00eb p\u00ebr truellin e t\u00eb par\u00ebvet dhe p\u00ebr gjuh\u00ebn amtare. Nji k\u00ebto dy ideale, atdhedasht\u00ebnija dhe ruejtja e gjuh\u00ebs si drit\u00ebn e synit, lavrimi e p\u00ebrparimi i saj kan\u00eb qen\u00eb polat, rreth s\u00eb cil\u00ebvet shtrihej gjith\u00eb vepra e \u00e7mueshme e Fisht\u00ebs. E s\u2019ka kush tjet\u00ebr ve\u00e7 neve arsimtar\u00ebvet q\u00eb kemi pas\u00eb e kemi nd\u00ebp\u00ebr duer edhe ua kemi m\u00ebsue nxan\u00ebsvet poezit\u2019e tij, q\u00eb e \u00e7mon m\u00e2 mir\u00eb vepr\u00ebn z\u00e2madhe t\u00eb Fisht\u00ebs, e cila si nji far i math drit\u00ebdhan\u00ebs ka ndri\u00e7ue mendjen e djelm\u00ebnis\u00eb s\u2019on\u00eb, si nji Ungjill shk\u00ebndimath morali ka zbut\u00eb e ka edukue zemr\u00ebn e saj. Nuk ka qen\u00eb pra Fishta p\u00ebr ne vet\u00ebm nji poet komb\u00ebtar epik, lirik, dramatik e satirik, por edhe nji edukator i rinis\u00eb s\u2019on\u00eb. Nuk kan\u00eb m\u00ebsue e shijue nxan\u00ebsit e shkollavet t\u2019ona vet\u00ebm artin e tij poetik, bukurin\u2019e harmonin\u2019e vargut, rrjedhshmnin\u2019e dlirsin\u2019e stilit e t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb tij, q\u00eb \u00e2sht nji thesar i pashterun frazeologjije e leksikologjije t\u00eb kulluet, por kan\u00eb thith\u00eb prej vepr\u00ebs s\u00eb tij, si nji nektar t\u00eb hyjnuesh\u00ebm t\u00eb blet\u00ebs attike, idealet m\u00e2 t\u00eb nalta t\u00eb njer\u00ebzimit: urtin\u00eb, burrnin\u00eb, bes\u00ebn, drejt\u00ebsin\u00eb e dashunin\u00eb p\u00ebr t\u00eb mir\u00ebn, t\u00eb bukurit, t\u00eb drejt\u00ebn e t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn. Nuk jam un\u00eb, o burra, i prem\u00eb sot q\u00eb t\u00eb mund t\u00eb thuri imne p\u00ebr vepr\u00ebn lavdimadhe t\u00eb At Fisht\u00ebs. \u00c2sht historija q\u00eb ka p\u00ebr t\u00eb zbukurue faqet e saj me emnin z\u00e2math t\u00eb tij; \u00e2sht let\u00ebrsija e jon\u00eb q\u00eb do t\u00eb mburret p\u00ebr veprat e tij grat-plota e t\u00eb pavdeksh\u00ebme; jan\u00eb Zanat e malevet t\u2019ona, q\u00eb ai ua p\u00ebrcillte vallet me lahut\u00ebn e tij, q\u00eb kan\u00eb me k\u00ebndue me katrime kumbim-randa deri te froni i Empirit, vepr\u00ebn e kangatorit z\u00e2-amb\u00ebl t\u00eb tyne; \u00e2sht djelm\u00ebnija shqiptare q\u00eb ka p\u00ebr t\u2019u-ushqye e p\u00ebr t\u2019u-vadit\u00eb me man\u00ebn hyjnore t\u00eb tij; s\u00eb mramit \u00e2sht Shqipnija mbar\u00eb, Geg\u00eb e Tosk\u00eb, malsi e qyteta, q\u00eb do t\u00eb kujtojn\u00eb, deri sa t\u00eb ndris\u00eb e diellit rrota, emnin e njenit prej bijvet t\u00eb m\u00ebdhej t\u00eb saj, q\u00eb e deshi, e lavdoi dhe e nderoi p\u00ebr gjith\u00eb jet\u00ebn. Na t\u00eb gjith\u00eb lavdimtar\u00eb t\u00eb vepr\u00ebs s\u00eb tij, shok\u00eb e nxan\u00ebs t\u00eb tij, t\u00eb pik\u00eblluem e t\u00eb mall\u00ebngjyem thell\u00eb, kah kujtojm\u00eb veprat e tij, fjal\u00ebt e amb\u00ebla e plot atdhedasht\u00ebni e k\u00ebshillat e tij, le t\u2019i lutemi Fuqimadhit Per\u00ebndi, q\u00eb t\u2019i caktoj\u00eb pran\u00eb fronit nji vend t\u00eb merituesh\u00ebm, si n\u00eb k\u00ebt dhe, prej kah t\u00eb vijoj\u00eb me i lut\u00eb p\u00ebr lumnin e Shqipnis\u00eb.<\/em><\/p>\n<p><em>Shkod\u00ebr 31 dhjetor 1940<\/em><\/p>\n<hr \/>\n<p>Pushtetar\u00ebt e pasluft\u00ebs, n\u00ebn akuz\u00ebn\u00a0<em>proitalian<\/em>, i nxor\u00ebn eshtrat e poetit nga varri dhe urdh\u00ebruan hedhjen e tyre n\u00eb lumin Drin.<\/p>\n<p>Lidhur me\u00a0<em>\u201cfatin\u201d<\/em>\u00a0e eshtrave t\u00eb poetit, \u00ebsht\u00eb botuar nj\u00eb shkrim n\u00eb\u00a0<em>Gazet\u00ebn Shqiptare<\/em>, dat\u00eb 10 prill 2008 q\u00eb jepet n\u00eb vazhdim:<\/p>\n<p><em>N\u00eb Kish\u00ebn e Fret\u00ebnve Fran\u00e7eskan\u00eb zot\u00ebron heshtja k\u00ebt\u00eb mesdit\u00eb. S\u2018ka kurrfar\u00eb l\u00ebvizje. Asnj\u00eb pip\u00ebtime. Z\u00ebri yn\u00eb kumbon. Hap\u00ebsira e sall\u00ebs s\u00eb madhe plot\u00ebsohet ve\u00e7 prej stolave t\u00eb drunjt\u00eb, t\u00eb cilat n\u00eb koh\u00eb meshe me siguri jan\u00eb t\u00eb mbushur plot me besimtar\u00eb. \u00cbsht\u00eb mbres\u00ebl\u00ebn\u00ebse arkitektura e k\u00ebsaj nd\u00ebrtese. At Vitori, na shoq\u00ebron p\u00ebr tek ai vend q\u00eb shum\u00eb kush sot e quan varri simbolik i At Gjergj Fisht\u00ebs. Ecim drejt tij dhe ndeshim nj\u00eb kryq n\u00eb mur, nj\u00eb flamur i kuq p\u00ebrbri tij dhe dy pllaka t\u00eb err\u00ebta mermeri n\u00eb dysheme. \u201cKy \u00ebsht\u00eb vorri i Fisht\u00ebs, \u2013 thot\u00eb At Vitori, nd\u00ebrsa na rr\u00ebfen historin\u00eb e nd\u00ebrtimit t\u00eb tij. Historia \u00ebsht\u00eb e njohur p\u00ebr shum\u00ebk\u00ebnd. N\u00eb vitin 1995, aty n\u00eb at\u00eb cep t\u00eb kish\u00ebs jan\u00eb kryer g\u00ebrmime. T\u00eb gjith\u00eb e dinin se aty ishte varrosur Fishta, varri i t\u00eb cilit n\u00eb vitin 1967 u hap, dhe prej andej u nxor\u00ebn eshtrat e poetit t\u00eb madh. Kjo ngjarje p\u00ebrkonte me kthimin e kish\u00ebs n\u00eb kinema p\u00ebr qytetin e Shkodr\u00ebs, dhe n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi me sulmet e ashpra ndaj \u00e7do subjekti t\u00eb klerit katolik. Ai q\u00eb i kishte zhvarrosur eshtrat e poetit n\u00eb 1967 nuk kishte menduar ta pastronte deri n\u00eb detajet m\u00eb t\u00eb imta varrin. Pjes\u00eb t\u00eb vogla eshtrash dhe d\u00ebshmi t\u00eb tjera kishin mbetur n\u00eb vend. N\u00eb vitin 1995 aty u kryen g\u00ebrmime, ku u gjend\u00ebn disa eshtra t\u00eb poetit. D\u00ebshmi q\u00eb i kishin rezistuar koh\u00ebs, jan\u00eb ende aty posht\u00eb nj\u00ebr\u00ebs prej pllakave t\u00eb err\u00ebta prej mermeri. Pjesa tjet\u00ebr e eshtrave? Ajo pjes\u00eb e historis\u00eb \u00ebsht\u00eb e zot\u00ebruar prej hipotezave. Dje n\u00eb Gazet\u00eb botuam nj\u00eb let\u00ebr t\u00eb hapur t\u00eb studiuesit shkodran, Fritz Radovani, i cili d\u00ebshmon mbi nj\u00eb amanet q\u00eb i kishte l\u00ebn\u00eb n\u00eb vitin 1980 ish-roja i varrez\u00ebs s\u00eb R\u00ebmajt, i quajtur Gjon Gjergji. N\u00eb d\u00ebshmin\u00eb e tij, Radovani tregon se si ish-drejtori i Nd\u00ebrmarrjes q\u00eb merrej me riparimin e Kinema \u201cPun\u00ebtori\u201d (ish-Kisha e Fretenve), i Ndjeri Shyqyri Rrjolli, i kishte shkruar n\u00eb sht\u00ebpi Gjon Gjergjit nj\u00eb pasdite rreth or\u00ebs 15:00 dhe pasi e kishte marr\u00eb n\u00eb makin\u00ebn e tij, ishin drejtuar kah varreza e R\u00ebmajt. Atje, n\u00eb af\u00ebrsi t\u00eb varrit t\u00eb Motrave Stigmatine, fare bran\u00eb murit t\u00eb varrez\u00ebs pran\u00eb nj\u00eb selvie, kishin hapur nj\u00eb grop\u00eb t\u00eb thell\u00eb rreth 50-60 cm dhe kishin futur brenda nj\u00eb thes \u00e7imentoje me eshtrat e Fisht\u00ebs. Shyqyri Rrjolli sipas gjasave e kishte kryer k\u00ebt\u00eb veprim n\u00eb kund\u00ebrshtim me urdhrin q\u00eb i kishin dh\u00ebn\u00eb. Ish-roja i varrez\u00ebs ia ka treguar k\u00ebt\u00eb sekret Fritz Radovanit n\u00eb vitin 1980, duke iu lutur ta mbante t\u00eb fsheht\u00eb deri kur t\u00eb vinte momenti i duhur p\u00ebr ta publikuar. Dje, kjo d\u00ebshmia e publicistit Radovani u publikua n\u00eb faqet e \u201cGazet\u00ebs Shqiptare\u201d. Ishte pik\u00ebrisht kjo histori q\u00eb na solli n\u00eb Shkod\u00ebr. Jemi fillimisht k\u00ebtu, n\u00eb Kish\u00ebn e Fret\u00ebnve Fran\u00e7eskan\u00eb, sepse k\u00ebtu nis historia. Nga biblioteka e Fran\u00e7eskan\u00ebve kemi marr\u00eb procesverbalin e g\u00ebrmimeve t\u00eb vitit 1995, ku jepet me holl\u00ebsi se \u00e7\u2018pjes\u00eb t\u00eb eshtrave kishin mbetur n\u00eb varrin e Fisht\u00ebs. Pjesa tjet\u00ebr, e marr\u00eb q\u00eb aty, n\u00ebse nuk jan\u00eb hedhur n\u00eb lumin Drin, sikurse \u00ebsht\u00eb besuar deri m\u00eb sot, duhet t\u00eb jet\u00eb diku n\u00eb Shkod\u00ebr.<\/em><\/p>\n<p>Sot, nj\u00eb\u00a0<em>shenj\u00eb varri<\/em>\u00a0e Fisht\u00ebs ndodhet n\u00eb kish\u00ebn e Fret\u00ebnve.<\/p>\n<hr \/>\n<p><strong><em>KRIJIMTARIA LETRARE\u00a0\u00a0<\/em><\/strong><em>&#8211;<strong>\u00a0<\/strong><\/em>Fishta \u00ebsht\u00eb<strong>\u00a0<\/strong>poet, dramaturg,<strong>\u00a0<\/strong>prozator, estet, publicist, klerik i lart\u00eb, politikan. \u00cbsht\u00eb autor i gjithsej 37 botimeve letrare, por emri i tij \u00ebsht\u00eb i lidhur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pashlyeshme me nj\u00eb vep\u00ebr t\u00eb vetme, madje me nj\u00eb nga krijimet m\u00eb mahnit\u00ebse \u2013 si\u00e7 thon\u00eb disa studiues \u2013 n\u00eb mbar\u00eb historin\u00eb e let\u00ebrsis\u00eb shqiptare, me poem\u00ebn epike historike <em>\u201cLahuta e malc\u00eds\u201d<\/em>, Shkod\u00ebr 1937.<\/p>\n<p>Vepra e Fisht\u00ebs n\u00eb let\u00ebrsin\u00eb dhe n\u00eb kultur\u00ebn shqiptare \u00ebsht\u00eb e shumanshme. N\u00eb fush\u00ebn e let\u00ebrsis\u00eb, ku punoi dyzet vjet, krijoi nj\u00eb vep\u00ebr t\u00eb madhe n\u00eb t\u00eb gjitha gjinit\u00eb. Me <em>\u201cLahut\u00ebn e malcis\u201d<\/em>, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn u pag\u00ebzua\u00a0<em>\u201cepiku m\u00eb i madh i shekullit\u201d,<\/em>\u00a0e nd\u00ebrtoi epin shqiptar t\u00eb shekullit XX.<\/p>\n<p>Edhe pse Fishta p\u00ebrmendet kryesisht si poet\u00a0<strong><em>epik<\/em><\/strong>, arritjet e tij si poet\u00a0<strong><em>lirik<\/em><\/strong>\u00a0e\u00a0<strong><em>satirik <\/em><\/strong>nuk jan\u00eb m\u00eb pak t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme se ato n\u00eb gjini t\u00eb tjera. Shum\u00eb studiues e vler\u00ebsojn\u00eb m\u00eb lart poezin\u00eb e tij lirike.<\/p>\n<p>Botimi i par\u00eb i Fisht\u00ebs me poezi lirike,\u00a0<em>Vjersha t\u00eb p\u00ebrshpirtshme t\u00eb kthyeme n\u00eb shqip, <\/em>Shkod\u00ebr 1906, p\u00ebrmbledh krijime me frym\u00ebzim katolik. Aty gjejm\u00eb p\u00ebrkthime poet\u00ebsh italian\u00eb si\u00a0<strong>Pjetro Metastazio<\/strong><em>-n<\/em>\u00a0<em>(Metastasio, 1698-1782)<\/em>\u00a0nga Roma; romancierin e poetin romantik\u00a0<strong>Alesandro Manxoni<\/strong>\u00a0<em>(Manzoni, 1785-1873)<\/em>\u00a0nga Milano; atdhetarin\u00a0<strong>Silvio Peliko <\/strong><em>(Pelico, 1769-1845)<\/em>\u00a0nga Torino; lirikun dhe historianin e let\u00ebrsis\u00eb\u00a0<strong>Xhakomo Xanela<\/strong>\u00a0<em>(Zanella, 1820-1888)<\/em>\u00a0nga Vi\u00e7enca etj.<\/p>\n<p>P\u00ebrmbledhja e par\u00eb e Fisht\u00ebs me lirika origjinale u botua me titullin\u00a0<em>Pika vo\u00ebset,\u00a0<\/em>Zar\u00eb 1909, kushtuar\u00a0<strong><em>Luigj Gurakuqit\u00a0<\/em><\/strong><em>(1879-1925).<\/em><\/p>\n<p>N\u00eb librat me<strong><em>\u00a0lirika<\/em>:\u00a0<\/strong><em>Mrizi i zanave<\/em>\u00a0dhe\u00a0<em>Vallja e Parizit<\/em>\u00a0paraqiti bot\u00ebn e tij shpirt\u00ebrore q\u00eb ushqehej nga dashuria dhe dhimbja p\u00ebr atdheun.<\/p>\n<p><em>Mrizi i zanave,\u00a0<\/em>Shkod\u00ebr 1913, p\u00ebrfshin edhe disa poezi fetare nga\u00a0<em>Pika vo\u00ebset.\u00a0<\/em>Fryma e p\u00ebrgjithshme<em>\u00a0<\/em>q\u00eb e p\u00ebrshkon k\u00ebt\u00eb p\u00ebrmbledhje<em>\u00a0<\/em>\u00ebsht\u00eb m\u00eb fort komb\u00ebtare se fetare. Karakteri patriotik i saj bie n\u00eb sy edhe m\u00eb fort n\u00eb botimet e tjera t\u00eb zgjeruara t\u00eb viteve 1924, 1925 dhe n\u00eb botimin\u00a0<em>post mortem<\/em>\u00a0m\u00eb 1941. Poezit\u00eb si\u00a0<em>Shqypnija, Gjuha shqype, Atdheu, Shqypnija e lir\u00eb\u00a0<\/em>dhe\u00a0<em>Hymni i flamurit kombtar\u00a0<\/em>shprehin krenarin\u00eb e poetit p\u00ebr pavar\u00ebsin\u00eb e atdheut.<br \/>\nN\u00eb k\u00ebt\u00eb v\u00ebllim jan\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb edhe melodrama alegorike\u00a0<em>Shqyptari i gjytetnuem\u00a0<\/em>dhe vazhdimi i saj\u00a0<em>Shqiptarja e gjytetnueme.<\/em><\/p>\n<p>Krahas poezis\u00eb me\u00a0<em>tema atdhetare<\/em>\u00a0t\u00eb p\u00ebrqendruar n\u00eb v\u00ebllimin e m\u00ebsip\u00ebrm, poezin\u00eb e vet me\u00a0<em>tema fetare<\/em>\u00a0Fishta e p\u00ebrmblodhi n\u00eb v\u00ebllimin me 235 faqe\u00a0<em>Vallja e Parrizit,\u00a0<\/em>Shkod\u00ebr 1925. Poezia e k\u00ebsaj p\u00ebrmbledhjeje, nd\u00ebr to vjershat si\u00a0<em>T\u00eb kryqzuesmit<\/em>,\u00a0<em>T\u00eb zanun e pafaj t\u00eb Virgj\u00ebr\u00ebs Mri, Nuntsiata\u00a0<\/em>dhe\u00a0<em>Sh Fran\u00e7esku i Asizit,\u00a0<\/em>p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb nj\u00eb kulm n\u00eb let\u00ebrsin\u00eb katolike n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n<p>Fishta ishte edhe mjesht\u00ebr i\u00a0<strong><em>poezis\u00eb satirike.\u00a0<\/em><\/strong>I qortoi cenet e sjelljes dhe plog\u00ebshtin\u00eb intelektuale t\u00eb bashk\u00ebvend\u00ebsve. Ai nuk e kishte ironin\u00eb dashamir\u00ebse e k\u00ebshilluese t\u00eb\u00a0<strong>\u00c7ajupit<\/strong>, por satir\u00ebn ther\u00ebse e djeg\u00ebse, nj\u00eb ekuivalent ky n\u00eb poezi i proz\u00ebs satirike ther\u00ebse t\u00eb\u00a0<strong>Faik Konic\u00ebs<em>.\u00a0<\/em><\/strong>Fishta kishte botuar vjersha satirike n\u00eb revist\u00ebn\u00a0<em>Albania<\/em>\u00a0t\u00eb Konic\u00ebs me pseudonimin\u00a0<em>Castigat ridendo (qorton duke qeshur).<\/em><\/p>\n<p>M\u00eb 1907, ai e botoi pa e v\u00ebn\u00eb emrin e vet, p\u00ebrmbledhjen satirike me 67 faqe\u00a0<em>Anxat e Parnasit,\u00a0<\/em>Sarajev\u00eb 1907, e cila i hodhi themelet e satir\u00ebs si gjini poetike n\u00eb let\u00ebrsin\u00eb shqiptare, e q\u00eb nga disa kritik\u00eb konsiderohet si vepra m\u00eb e mir\u00eb poetike e tij.<\/p>\n<p>Me veprat<strong>\u00a0<em>satirike<\/em>\u00a0<\/strong><em>Anzat e Parnasit<\/em>\u00a0dhe\u00a0<em>Gomari i Babatasit<\/em>\u00a0Fishta u b\u00eb satiriku m\u00eb i njohur i let\u00ebrsis\u00eb shqiptare.<\/p>\n<p><em>Anxat e Parnasit<\/em>, e shkruar m\u00eb pas\u00a0<em>Anzat e Parnasit\u00a0<\/em>me shum\u00eb shprehje ther\u00ebse, por t\u00eb bukura, u ribotua m\u00eb 1927, 1928, 1942 dhe 1990. Kjo p\u00ebrmbledhje satirike i solli poetit shum\u00eb miq e armiq.<\/p>\n<p><em>Gomari i Babatasit\u00a0<\/em>\u00ebsht\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr v\u00ebllim satiriko-humoristik, i botuar me pseudonimin\u00a0<em>Geg\u00eb-Toska<\/em>, n\u00eb koh\u00ebn kur Fishta qe an\u00ebtar i Parlamentit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb vep\u00ebr q\u00eb fitoi popullaritet t\u00eb madh n\u00eb koh\u00ebn e vet, autori godet atdhetar\u00ebt e rrem\u00eb dhe dembel\u00ebt.<\/p>\n<p>P\u00ebrve\u00e7\u00a0<em>melodramave<\/em>\u00a0t\u00eb p\u00ebrmendura m\u00eb sip\u00ebr, Fishta \u00ebsht\u00eb autor edhe i disa veprave t\u00eb tjera p\u00ebr\u00a0<em>teat\u00ebr<\/em>, nd\u00ebr to edhe\u00a0<em>p\u00ebrshtatje<\/em>\u00a0nga nj\u00eb varg klasik\u00ebsh t\u00eb huaj, p.sh.\u00a0<em>I ligu<\/em>\u00a0<em>p\u00ebr mend<\/em>, Shkod\u00ebr 1931, komedi n\u00eb tre akte e\u00a0<strong>Molierit<em>\u00a0<\/em><\/strong>dhe\u00a0<em>Ifigenia n\u2019Aulli,\u00a0<\/em>Shkod\u00ebr 1931 e <strong>Euripidit<em>.<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>KRIJIMET DRAMATIKE\u00a0<\/em><\/strong>&#8211; Nd\u00ebr veprat e tjera dramatike q\u00eb hartoi apo p\u00ebrshtati jan\u00eb edhe disa pjes\u00eb t\u00eb shkurtra me\u00a0<em>tema fetare<\/em>:\u00a0<em>Barit e Betl\u00eam\u00ect<\/em>, pjes\u00eb me tre akte p\u00ebr krishtlindjen,\u00a0<em>Sh\u2019 Fran\u00e7esku i Asisit<\/em>, Shkod\u00ebr 1912, tragjedia\u00a0<em>Juda Makab\u00e9,\u00a0<\/em>Shkod\u00ebr 1923,\u00a0<em>Sh\u2019 Luigji Gomzaga, <\/em>Shkod\u00ebr 1927 dhe\u00a0<em>Jerina, ase mbretnesha e luleve<\/em>, Shkod\u00ebr 1941.<\/p>\n<p>Fishta ka shkruar\u00a0<em>ese<\/em>\u00a0dhe\u00a0<em>studime<\/em>\u00a0p\u00ebr \u00e7\u00ebshtje t\u00eb kultur\u00ebs autentike shqiptare dhe p\u00ebr problemet estetike t\u00eb artit. N\u00eb shkrimin\u00a0<em>Parath\u00ebnia e Kanunit t\u00eb Lek Dukagjinit,\u00a0<\/em>b\u00ebn nj\u00eb tipologji t\u00eb kultur\u00ebs shqiptare n\u00eb gjirin e kulturave t\u00eb tjera bot\u00ebrore.<\/p>\n<p>Fishta shkroi nj\u00eb tip t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb\u00a0<em>proze<\/em>, n\u00eb fillim udh\u00ebp\u00ebrshkruese e m\u00eb von\u00eb nj\u00eb shkrim d\u00ebshmues dhe komentues \u2013\u00a0<em>eseistik<\/em>:\u00a0<em>Lot gjaku<\/em>,\u00a0<em>Nj\u00eb udh\u00ebtim n\u00ebp\u00ebr Shqip\u00ebri t\u00eb re<\/em>. Me vepr\u00ebn e tij,\u00a0<em>himnizonte<\/em>\u00a0shqiptarin e p\u00ebrjetsh\u00ebm duke kritikuar shqiptarin e p\u00ebrditsh\u00ebm.<\/p>\n<p><strong><em>SI LINDI \u201cLAHUTA E MAL\u00cbSIS\u00cb\u201d<\/em><\/strong>\u00a0\u2013 M\u00eb 1902 Fishta ishte d\u00ebrguar n\u00eb nj\u00eb fshat t\u00eb vog\u00ebl p\u00ebr t\u00eb z\u00ebvend\u00ebsuar p\u00ebrkoh\u00ebsisht famullitarin vendor. Atje u njoh me fshatarin e moshuar Marash Uci\u00a0<em>(vdiq m\u00eb 1914)<\/em>\u00a0nga Hoti, t\u00eb cilin do ta p\u00ebrjet\u00ebsonte m\u00eb von\u00eb n\u00eb vargje. Marash Uci i rr\u00ebfente Fisht\u00ebs p\u00ebr betejat heroike midis mal\u00ebsor\u00ebve shqiptar\u00eb dhe malazez\u00eb, n\u00eb ve\u00e7anti p\u00ebr betej\u00ebn e famshme n\u00eb Ur\u00ebn e Rrzhanic\u00ebs, ku Marash Uci kishte marr\u00eb pjes\u00eb vet\u00eb. Pjes\u00ebt e para t\u00eb poem\u00ebs me titullin\u00a0<em>Te ura e Rrzhanic\u00ebs,\u00a0<\/em>u botuan n\u00eb Zar\u00eb m\u00eb 1905 e 1907. U ribotuan t\u00eb zgjeruara m\u00eb 1912, 1923, 1931 dhe 1933. Fishta i shkruante k\u00ebng\u00ebt e tjera t\u00eb cilat filloi t\u2019i botonte q\u00eb nga viti 1921 n\u00eb revist\u00ebn q\u00eb drejtohej prej tij &#8211;\u00a0<em>Hylli i Drit\u00ebs.\u00a0<\/em>Botimi p\u00ebrfundimtar i poem\u00ebs me 30 k\u00ebng\u00eb dhe\u00a0<strong><em>15.563[3]\u00a0vargje<\/em><\/strong>\u00a0u paraqit n\u00eb Shkod\u00ebr m\u00eb 1937 n\u00eb kremtim t\u00eb 25-vjetorit t\u00eb pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Poema p\u00ebrmban 1274\u00a0<em>fjal\u00eb t\u00eb rralla<\/em>.<br \/>\nVerbi\u00a0<em>(fjala)<\/em>\u00a0fishtiane i p\u00ebrcjell notat muzikore t\u00eb instrumentit t\u00eb lahut\u00ebs me p\u00ebrs\u00ebritjet e tingujve t\u00eb fjal\u00ebve dhe t\u00eb strukturave sintaksore;\u00a0<strong><em>me epitetet, krahasimet, similitutat\u00a0dhe hiperbolat<\/em><\/strong>; me\u00a0<strong><em>metaforat, simbolet\u00a0<\/em><\/strong>dhe<strong><em>\u00a0mitemat;\u00a0<\/em><\/strong>me\u00a0<strong><em>pyetjet dhe p\u00ebrgjigjet<\/em><\/strong>, me <strong><em>pyetjet retorike<\/em><\/strong>,\u00a0<strong><em>pasthirrmat<\/em><\/strong>\u00a0etj.<\/p>\n<p>Poema ka nj\u00eb strukturim t\u00eb hapur gjuh\u00ebsor dhe ritmik\u00a0<strong><em>(aliteracioni, rima, ritmi i k\u00ebmbyesh\u00ebm brenda nj\u00ebsis\u00eb metrike dhe nd\u00ebrmjet vargjeve)<\/em><\/strong><em>.<\/em><\/p>\n<p>Kjo poem\u00eb epike u ribotua n\u00eb Rom\u00eb m\u00eb 1958, n\u00eb Lubjan\u00eb m\u00eb 1990 dhe p\u00ebrs\u00ebri n\u00eb Rom\u00eb m\u00eb 1991.<\/p>\n<p><em>\u201cLahuta e mal\u00ebsis\u00eb\u201d<\/em>\u00a0\u00ebsht\u00eb p\u00ebrkthyer edhe n\u00eb\u00a0<em>gjermanisht,<\/em>\u00a0n\u00eb\u00a0<em>italisht, <\/em>n\u00eb<em> anglisht.<\/em><\/p>\n<p>.<br \/>\n<strong><em>\u201cLAHUTA E MALCIS\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n<hr \/>\n<p>Poema nis me\u00a0<em>p\u00ebrleshjet kufitare<\/em>\u00a0midis fiseve t\u00eb Hotit e t\u00eb Grud\u00ebs dhe fqinj\u00ebve po aq t\u00eb rrept\u00eb malazez\u00eb m\u00eb 1858. Thelbi i vepr\u00ebs jan\u00eb\u00a0<em>k\u00ebng\u00ebt 6-25<\/em>\u00a0q\u00eb u kushtohen\u00a0<em>ngjarjeve t\u00eb viteve 1878-1880<\/em>, q\u00eb lidhen me\u00a0<em>Kongresin e Berlinit<\/em>, i cili i dha toka kufitare shqiptare Malit t\u00eb Zi dhe \u00e7oi n\u00eb krijimin e\u00a0<em>Lidhjes s\u00eb Prizrenit<\/em>\u00a0p\u00ebr t\u00eb mbrojtur interesat e kombit. K\u00ebng\u00ebt e tjera mbulojn\u00eb periudh\u00ebn e\u00a0<em>revolucionit t\u00eb xhonturqve<\/em>, i cili n\u00eb fillim u ngjalli shpresa nacionalist\u00ebve shqiptar\u00eb p\u00ebr nj\u00eb autonomi, si dhe\u00a0<em>luft\u00ebrat ballkanike<\/em>\u00a0t\u00eb viteve 1912 dhe 1913, q\u00eb \u00e7uan n\u00eb shpalljen e pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong><em>*\u00a0\u00a0 *\u00a0\u00a0 *<\/em><\/strong><\/p>\n<p><em>\u201cLahuta e malcis\u201d<\/em>, me synimin q\u00eb t\u00eb b\u00ebhej\u00a0<em>epope komb\u00ebtare,\u00a0<\/em>e kap\u00ebrcen stilin baladesk t\u00eb\u00a0<strong>De Rad\u00ebs<\/strong>\u00a0dhe tregimin historik t\u00eb\u00a0<strong>Naimit<\/strong>, duke u derdhur me nj\u00eb vrull epik dhe dramatik. Duke qen\u00eb se poema u shkrua p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb, ajo nuk e ka t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn fuqi n\u00eb \u00e7do k\u00ebng\u00eb ve\u00e7 e ve\u00e7, ashtu si\u00e7\u00a0<strong><em>nuk ka dhe nj\u00eb struktur\u00eb t\u00eb lidhur n\u00eb vazhdim\u00ebsi.<\/em><\/strong>\u00a0N\u00eb variantin p\u00ebrfundimtar, autori krijoi nj\u00eb renditje kronologjike p\u00ebr ndodhit\u00eb shqiptare nga gjysma e shekullit XIX deri n\u00eb pavar\u00ebsin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb dhe Konferenc\u00ebn e Londr\u00ebs, m\u00eb 1913. N\u00eb poem\u00eb pasqyrohen luft\u00ebrat e dy brezave, mir\u00ebpo k\u00ebng\u00ebt e saj m\u00eb tep\u00ebr tregojn\u00eb ngjarje t\u00eb ve\u00e7anta. Nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb poem\u00eb q\u00eb ka nj\u00eb\u00a0<em>veprim kryesor<\/em>\u00a0dhe nj\u00eb\u00a0<em>hero kryesor<\/em>, si\u00e7 jan\u00eb eposet e m\u00ebdha. Heronjt\u00eb e\u00a0<em>Lahut\u00ebs<\/em>\u00a0jan\u00eb t\u00eb shumt\u00eb dhe nga ana funksionale jan\u00eb t\u00eb ngjash\u00ebm n\u00eb vep\u00ebr, p\u00ebr arsye se i kan\u00eb karakteristikat e heroizmit shqiptar.<\/p>\n<p>Vepra nis me heroizmin e shqiptar\u00ebve p\u00ebr t\u00eb mbrojtur tokat e tyre nga sulmet e malazezve, t\u00eb p\u00ebrqendruara n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e veriut. Ajo vjen duke u zgjeruar n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb dhe n\u00eb koh\u00eb p\u00ebr t\u2019i kapur ndodhit\u00eb dhe cil\u00ebsit\u00eb shqiptare. Nga fokusimi i nj\u00eb\u00a0<em>krahine<\/em>\u00a0vepra zgjerohet\u00a0<em>n\u00eb t\u00ebr\u00ebsin\u00eb etnike shqiptare<\/em>. Nis me trajtimin e burr\u00ebris\u00eb s\u00eb nj\u00eb mjedisi p\u00ebr t\u00eb arritur te koncepti i burr\u00ebris\u00eb si\u00a0<em>virtyt komb\u00ebtar<\/em>.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb\u00a0<em>\u201cLahuta e malcis\u201d<\/em>\u00a0b\u00ebhet vep\u00ebr p\u00ebr himnizimin e virtyteve t\u00eb p\u00ebrhershme t\u00eb shqiptar\u00ebve si dhe projekt i idealeve t\u00eb poetit. Duke u mb\u00ebshtetur n\u00eb jet\u00ebn autentike shqiptare, me mjediset\u00a0<em>reale<\/em>\u00a0e\u00a0<em>fantastike<\/em>\u00a0t\u00eb mend\u00ebsis\u00eb shqiptare si dhe me k\u00ebrkimin e modelit t\u00eb shkrimit q\u00eb mb\u00ebshtetet n\u00eb\u00a0<em>let\u00ebrsin\u00eb popullore shqiptare<\/em>, poema epike e Fisht\u00ebs synon t\u00eb ngrihet n\u00eb nivelin e\u00a0<em>eposit komb\u00ebtar.<\/em><\/p>\n<p>Pavar\u00ebsisht nga fakti se poeti mb\u00ebshtetet n\u00eb modelet krijuese t\u00eb\u00a0<em>let\u00ebrsis\u00eb popullore<\/em>, <em>\u201cLahuta e malcis\u201d<\/em>\u00a0\u00ebsht\u00eb nj\u00eb vep\u00ebr e kulluar\u00a0<em>autoriale<\/em>. Poema p\u00ebrmban tre tipa k\u00ebng\u00ebsh:<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0<em>k\u00ebng\u00eb historike<\/em>, si\u00a0<em>Vranina, Kongresi i Berlinit, Lidhja e Prizrenit, Lufta e Ballkanit, Konferenca e Londonit\u00a0<\/em>t\u00eb cilat jan\u00eb t\u00eb ngjashme me k\u00ebng\u00ebt popullore historike. N\u00eb to ngjarjet historike pasqyrohen n\u00eb koh\u00eb;<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0<em>k\u00ebng\u00ebt kreshnike<\/em>, ku shp\u00ebrthimet krijuese imagjinatave shpijn\u00eb te\u00a0<em>cikli i kreshnik\u00ebve<\/em>\u00a0apo te\u00a0<em>baladat popullore<\/em>. N\u00eb to\u00a0<em>fantazia krijuese<\/em>\u00a0e poetit nd\u00ebrtohet mbi <em>mitologjin\u00eb shqiptare<\/em>\u00a0(Or\u00ebt, Zanat, Dragonjt\u00eb);<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0<em>k\u00ebng\u00ebt autoriale<\/em>, si\u00a0<em>Pat\u00ebr Gjoni<\/em>\u00a0apo\u00a0<em>Tringa,\u00a0<\/em>ku imagjinata e poetit, edhe kur mb\u00ebshtetet n\u00eb tekstet e baladave, i shnd\u00ebrron ato n\u00eb stilin vetanak.<strong><em>\u00a0<\/em><\/strong>Te k\u00ebto k\u00ebng\u00eb vepron fantazia e autorit, por edhe mend\u00ebsia e tij q\u00eb del n\u00eb vep\u00ebr n\u00eb trajt\u00ebn e porosis\u00eb p\u00ebrfundimtare.<\/p>\n<p>Kjo form\u00eb e krijimit i prek edhe heronjt\u00eb e vepr\u00ebs: p\u00ebrball\u00eb\u00a0<em>Oso Kuk\u00ebs<\/em>\u00a0s\u00eb patrembur, i cili p\u00ebr atdheun n\u00eb \u00e7do \u00e7ast \u00ebsht\u00eb i gatsh\u00ebm t\u00eb flijoj\u00eb veten, model ky popullor i theroris\u00eb shqiptare, shfaqet\u00a0<em>Abdyl Frash\u00ebri<\/em>\u00a0\u2013 hero i ideologjis\u00eb komb\u00ebtare, apo\u00a0<em>Naim beu<\/em>\u00a0<em>(Frash\u00ebri)<\/em>\u00a0\u2013 hero i kultur\u00ebs shqiptare (n\u00eb k\u00ebng\u00ebn origjinale t\u00eb Pat\u00ebr Gjonit). Shfaqet edhe heroina\u00a0<em>Tringa<\/em>, e cila, bashk\u00eb me flijimin p\u00ebr atdheun, shpalos nj\u00eb bukuri, dashuri, virgj\u00ebri dhe pafaj\u00ebsi, duke u kthyer k\u00ebshtu n\u00eb nj\u00eb krijes\u00eb poetike burimore t\u00eb Fisht\u00ebs.<\/p>\n<p><em>\u201cLahuta e malcis\u201d<\/em>\u00a0\u00ebsht\u00eb nj\u00eb vep\u00ebr epike me nj\u00eb nd\u00ebrtim t\u00eb brendsh\u00ebm dramatik, ku spikatin\u00a0<em>veprimet, dialogu, p\u00ebrshkrimi i shkurt\u00ebr\u00a0<\/em>dhe<em>\u00a0gjuha e folur<\/em>, e cila, duke u kthyer n\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb shkruar, i ruan shenjat e emocioneve t\u00eb personazheve. Duke iu p\u00ebrmbajtur k\u00ebtij modeli dhe k\u00ebtij stili, poeti v\u00eb n\u00eb tekstin e tij format e dendura apo t\u00eb shkurtra\u00a0<em>t\u00eb<\/em>\u00a0<em>let\u00ebrsis\u00eb gojore<\/em>, jo si citat, por si mbind\u00ebrtim, r\u00ebndom m\u00eb fuqish\u00ebm \u2013 n\u00eb trajt\u00ebn e\u00a0<em>urimeve<\/em>\u00a0dhe\u00a0<em>t\u00eb mallkimeve.<\/em><\/p>\n<p>Nj\u00eb nga\u00a0<em>figurat<\/em>\u00a0zot\u00ebruese t\u00eb poem\u00ebs \u00ebsht\u00eb\u00a0<em>hiperbola<\/em>\u00a0me t\u00eb cil\u00ebn poeti p\u00ebrshkruan ngjarjet dhe pamjen fizike t\u00eb personazheve. Kjo figur\u00eb \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar r\u00ebndom duke marr\u00eb p\u00ebr baz\u00eb\u00a0<em>krahasimin<\/em>.<\/p>\n<p>Faqe trondit\u00ebse t\u00eb poem\u00ebs jan\u00eb ato ku bashkohen dhe harmonizohen\u00a0<em>veprimet epike me shp\u00ebrthimet lirike<\/em>\u00a0dhe me lirin\u00eb e imagjinat\u00ebs s\u00eb autorit, duke krijuar k\u00ebshtu nj\u00eb dramacitet t\u00eb fuqish\u00ebm. T\u00eb tilla jan\u00eb k\u00ebng\u00ebt q\u00eb nd\u00ebrlidhen me heroin\u00ebn letrare \u2013 Tring\u00ebn. K\u00ebtu bashkohen idealet e poetit:\u00a0<em>trim\u00ebria<\/em>\u00a0dhe\u00a0<em>atdhetarizmi<\/em>\u00a0deri n\u00eb flijim;\u00a0<em>bukuria<\/em>\u00a0dhe <em>njom\u00ebsia<\/em>\u00a0q\u00eb rrezatojn\u00eb dashuri; pasqyrimi i\u00a0<em>moralit<\/em>\u00a0t\u00eb femr\u00ebs shqiptare dhe\u00a0<em>tragjizmi<\/em>\u00a0i saj. T\u00eb gjitha k\u00ebto lidhen n\u00eb nj\u00eb orkestrim t\u00eb habitsh\u00ebm e t\u00eb magjish\u00ebm t\u00eb natyr\u00ebs.<\/p>\n<p>N\u00eb veprat e tij epike, poeti manifestoi nj\u00eb forc\u00eb t\u00eb madhe lirike, ngase atje kishte mund\u00ebsi. Vet\u00ebm mjedisi shqiptar i krijonte mund\u00ebsi poetit t\u00eb shfaqte shp\u00ebrthimet personale, si karakteristika t\u00eb lirik\u00ebs s\u00eb tij.<\/p>\n<p>Poeti u mb\u00ebshtet n\u00eb modelin e\u00a0<em>K\u00ebng\u00ebs s\u00eb Gjergj Elez Alis\u00eb<\/em>. N\u00eb k\u00ebng\u00ebn e Fisht\u00ebs veprimi \u00ebsht\u00eb\u00a0<em>invers<\/em>: i s\u00ebmuri (v\u00ebllai) vdes dhe mbetet Tringa (motra), e cila mbron nderin, pragun, bukurin\u00eb e saj t\u00eb paprekur, virgj\u00ebrin\u00eb dhe bot\u00ebn poetike t\u00eb Fisht\u00ebs. N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, ajo i dor\u00ebzohet jo vdekjes, por\u00a0<em>pavdek\u00ebsis\u00eb<\/em>. Ajo q\u00eb ndodh m\u00eb tej me Tring\u00ebn, \u00ebsht\u00eb endje e imagjinat\u00ebs s\u00eb poetit n\u00eb bot\u00ebn e\u00a0<em>mitologjis\u00eb<\/em>\u00a0shqiptare. Heroina shkon te simotrat e saj \u2013<em>zanat<\/em>.<\/p>\n<p>Cikli i k\u00ebng\u00ebve p\u00ebr k\u00ebt\u00eb heroin\u00eb zbulon m\u00ebnyr\u00ebn se si poeti e nd\u00ebrton\u00a0\u00a0<em>Lahut\u00ebn e mal\u00ebsis\u00eb<\/em>: ngjarja apo ndodhia reale, me an\u00eb t\u00eb frym\u00ebzimit lirik, kalon n\u00eb shkall\u00ebn e p\u00ebrgjith\u00ebsimit dhe t\u00eb idealizimit. \u00c7do gj\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb burimore shqiptare ngrihet n\u00eb nivelin e p\u00ebrjet\u00ebsis\u00eb, si k\u00ebrkes\u00eb morale, jet\u00ebsore dhe artistike e poetit. Nj\u00eb portretizim t\u00eb till\u00eb fizik dhe moral t\u00eb bukuris\u00eb me an\u00eb t\u00eb figuracionit popullor, poeti e b\u00ebn pik\u00ebrisht te personazhi i Tring\u00ebs.<\/p>\n<p>Sipas disa studiuesve, kryevepra e Fisht\u00ebs \u2013\u00a0<em>\u201cLahuta e malcis\u201d<\/em>, \u00ebsht\u00eb e pap\u00ebrs\u00ebritshme n\u00eb let\u00ebrsin\u00eb shqiptare. Ajo pasqyron n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb sistemuar kultur\u00ebn dhe historin\u00eb autentike t\u00eb shqiptar\u00ebve me an\u00eb t\u00eb shprehjeve t\u00eb pasura gjuh\u00ebsore, si d\u00ebshmi e jet\u00ebs shqiptare edhe n\u00eb l\u00ebmin e gjuh\u00ebs.<\/p>\n<p>Vargu i poem\u00ebs,\u00a0<strong><em>tet\u00ebrrok\u00ebshi<\/em><\/strong>\u00a0i ngjash\u00ebm me vargun m\u00eb t\u00eb njohur popullor, ndikoi q\u00eb poema t\u00eb fitoj\u00eb nj\u00eb popullaritet t\u00eb shpejt\u00eb.<\/p>\n<p>Vepra ka nj\u00eb histori t\u00eb gjat\u00eb shkrimi dhe leximi q\u00eb kan\u00eb ndikuar te nj\u00ebra-tjetra. K\u00ebng\u00ebt e para t\u00eb poem\u00ebs autori i botoi si k\u00ebng\u00eb popullore. Por, lexuesi i priti ato m\u00eb me endje se krijimet e tjera t\u00eb tij. Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, shija e lexuesit, u b\u00eb frym\u00ebzim shtes\u00eb q\u00eb autori ta vazhdoj\u00eb dhe ta p\u00ebrfundoj\u00eb vepr\u00ebn. Mir\u00ebpo, Fishta nuk do t\u00eb ishte i madh, sikur t\u00eb mos e tejkalonte shijen e koh\u00ebs. N\u00eb k\u00ebng\u00ebt popullore, poeti gjeti vet\u00ebm modelin e komunikimit, nd\u00ebrkaq k\u00ebndv\u00ebshtrimi p\u00ebr\u00a0<em>qen\u00ebsin\u00eb shqiptare<\/em>\u00a0\u00ebsht\u00eb i vet\u00eb poetit.<\/p>\n<p>N\u00eb poem\u00ebn epike,\u00a0<em>Lahuta e mal\u00ebsis\u00eb,<\/em>\u00a0kemi\u00a0<em>personazhe historike<\/em>\u00a0si: Oso Kuka, Ali Pash\u00eb Gucia, Abdyl Frash\u00ebri, Marash Uci, \u00c7un Mula, Haxhi Zeka, Pater Gjoni, Bec Patani, Tringa, Ded\u00eb Gjon Luli. Fishta na jep edhe figura historike t\u00eb huaja si: Franc Jozefi i Austro-Hungaris\u00eb, Vilhelmi i Gjermanis\u00eb, Krajli i Inglizit, Regji i Italis\u00eb etj.<\/p>\n<p>P\u00ebrball\u00eb tyre, autori i poem\u00ebs na jep\u00a0<em>figurat historike t\u00eb pal\u00ebs kund\u00ebrshtare<\/em>, si: knjaz Nikolla, Mark Milani, Vulo Radoviqi, Mil Spasi, Mehmet Ali Pasha, Abdullah Pash\u00eb Dreni, Turgut Pasha; cari i Rusis\u00eb, kreu i Franc\u00ebs etj.<\/p>\n<p>Poeti na i jep n\u00eb poem\u00eb edhe\u00a0<em>figurat mitologjike<\/em>: Ora e Shqipnis\u00eb, Ora e Bardh\u00eb e Trojanit, Zana e Durmitorit, Zana e Miliskaut, Zana e Vele\u00e7ikut, Zana e Madhe, Zana e Frym\u00ebzimit, Ora e Durmitorit, dragonjt\u00eb, ku\u00e7edra etj.<\/p>\n<p>P\u00ebr poem\u00ebn mund t\u00eb nxirren disa konstatime por edhe ca dilema, si:<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0<em>Uniteti i poem\u00ebs<\/em>\u00a0duhet gjetur te\u00a0<em>fryma e kombit<\/em>\u00a0e cila ka bashkuar njer\u00ebz, fakte dhe ngjarje t\u00eb Rilindjes deri n\u00eb pavar\u00ebsi;<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0<em>Mjetet artistike<\/em>\u00a0p\u00ebr krijimin e poem\u00ebs jan\u00eb marr\u00eb, qoft\u00eb nga eposi i lasht\u00eb shqiptar, qoft\u00eb nga tradita homerike;<\/p>\n<p>&#8211; Mb\u00ebshtetja e poem\u00ebs n\u00eb\u00a0<em>eposin e lasht\u00eb<\/em>\u00a0duhet k\u00ebrkuar n\u00eb motivet tradicionale q\u00eb i p\u00ebrshtaten l\u00ebnd\u00ebs bashk\u00ebkohore, n\u00eb mend\u00ebsin\u00eb kanunore q\u00eb i p\u00ebrshtatet m\u00eb s\u00eb miri mend\u00ebsis\u00eb bashk\u00ebkohore, duke himnizuar bes\u00ebn dhe burr\u00ebrin\u00eb me gjuh\u00ebn burr\u00ebrore t\u00eb K\u00ebng\u00ebve t\u00eb kreshnik\u00ebve;<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0<em>Lidhjen me tradit\u00ebn homerike<\/em>\u00a0t\u00eb\u00a0<em>Lahut\u00ebs<\/em>\u00a0fishtiane duhet k\u00ebrkuar n\u00eb situatat e ve\u00e7anta t\u00eb k\u00ebnduara n\u00eb poem\u00eb me figuracion dhe p\u00ebrmas\u00eb homerike;<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0<em>Bota mitologjike<\/em>\u00a0e poem\u00ebs duhet studiuar n\u00eb dukurin\u00eb funksionale t\u00eb saj: zanat dhe qeniet e tjera t\u00eb mitologjis\u00eb son\u00eb (Lugati, Kul\u00e7edra, Dragoi etj.) a jan\u00eb te Fishta me funksionin q\u00eb kan\u00eb\u00a0<em>hyjnit\u00eb te Homeri,<strong>\u00a0<\/strong><\/em>ku njer\u00ebz, fakte dhe ngjarje shpesh varen prej kapricave t\u00eb hyjnive;<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0<em>Figuracioni<\/em>, a i ka ato p\u00ebrmasa hiperbolike si\u00e7 e k\u00ebrkon epika tradicionale dhe si\u00e7 e kan\u00eb K\u00ebng\u00ebt e kreshnik\u00ebve, ku topuzi ngulet 12 pash n\u00ebn dhe, dhe 12 pash p\u00ebrpjet\u00eb ngrihet pluhuri.<\/p>\n<p>Parimet nga t\u00eb cilat u udh\u00ebhoq poeti p\u00ebr krijimin e epopes\u00eb s\u00eb shqiptar\u00ebve jan\u00eb nj\u00eb <em>sintez\u00eb<\/em>\u00a0<em>e poetik\u00ebs aristoteliane<\/em>\u00a0<em>me shkoll\u00ebn romantike t\u00eb Evrop\u00ebs per\u00ebndimore<\/em>\u00a0t\u00eb shekullit XIX.\u00a0<strong><em>Duke qen\u00eb se Fishta bazohet te klasik\u00ebt greko-romak\u00eb, poema epike e tij \u201cLahuta e malcis\u201d \u00ebsht\u00eb vep\u00ebr neoklasiciste<\/em><\/strong>.<\/p>\n<p><em>Vargu<\/em>\u00a0epik i Fisht\u00ebs k\u00ebmbehet me pasazhe lirike pa m\u00eb t\u00eb voglin kufizim dhe si tablot\u00eb rr\u00ebqeth\u00ebse tragjike q\u00eb mbizot\u00ebrojn\u00eb n\u00eb vep\u00ebr, filtrohet n\u00eb t\u00eb, nj\u00eb ironi e holl\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebrve\u00e7 konfliktit shum\u00ebpal\u00ebsh, q\u00eb her\u00eb zgjerohet e her\u00eb qend\u00ebrzohet dhe subjektit t\u00eb pasur me episode dramatike, n\u00eb poem\u00eb veprojn\u00eb edhe qindra personazhe t\u00eb individualizuara q\u00eb e shpalosin karakterin e tyre me veprime heroike, p\u00ebrball\u00eb kund\u00ebrshtar\u00ebve dhe krahas bashk\u00ebluft\u00ebtar\u00ebve e qenieve mitologjike. Fati i tyre \u00ebsht\u00eb i p\u00ebrcaktuar historikisht, manipulohet nga mbret\u00ebr e diplomat\u00eb, mbrohet ose braktiset nga Or\u00ebt e Zanat dhe n\u00eb \u00e7astin e fundit, ndodhet n\u00eb dor\u00ebn e vet\u00eb atyre, pik\u00ebrisht si fati i atdheut. K\u00ebndej buron ndoshta edhe\u00a0<em>mesazhi m\u00eb optimist<\/em>\u00a0i eposit fishtian. Mesazhi i poetit \u00ebsht\u00eb mesazh i krijuesit artistik t\u00eb frym\u00ebzuar nga Zana mitologjike, mesazh i p\u00ebrjetimeve vetjake nga kontaktet me thell\u00ebsit\u00eb e shpirtit njer\u00ebzor t\u00eb nj\u00eb fisi q\u00eb ka mbetur i pacenuar prej ideologjive t\u00eb huaja. Ky mesazh optimist vjen si nj\u00eb ndjenj\u00eb q\u00eb p\u00ebrftohet nga skajshm\u00ebrit\u00eb\u00a0<em>e dhimbjes<\/em>\u00a0dhe\u00a0<em>t\u00eb krenaris\u00eb<\/em>,\u00a0<em>t\u00eb zhg\u00ebnjimit<\/em>\u00a0dhe\u00a0<em>t\u00eb kok\u00ebfort\u00ebsis\u00eb<\/em>,\u00a0<em>t\u00eb pasionit<\/em>\u00a0dhe\u00a0<em>t\u00eb stoicizmit<\/em>,\u00a0<em>t\u00eb arsyes<\/em>\u00a0dhe\u00a0<em>t\u00eb instinktit<\/em>,\u00a0<em>t\u00eb qytet\u00ebrimit<\/em>\u00a0dhe\u00a0<em>t\u00eb primitivizmit<\/em>.<\/p>\n<p>Trajta tregimtare, e g\u00ebrshetuar me dialog\u00eb t\u00eb gjat\u00eb, i mund\u00ebson poetit t\u00eb p\u00ebrcjell\u00eb nj\u00eb informacion t\u00eb gjer\u00eb\u00a0<em>etnografik<\/em>\u00a0dhe nj\u00eb dend\u00ebsi t\u00eb thell\u00eb mend\u00ebsish kontradiktore. P\u00ebrshkrimet e dhjet\u00ebra betejave me holl\u00ebsi trondit\u00ebse jan\u00eb tablo t\u00eb gjalla, ku vijn\u00eb n\u00eb kontrast ngjyrat natyrore t\u00eb peizazhit n\u00eb or\u00eb t\u00eb ndryshme t\u00eb dit\u00ebs apo t\u00eb nat\u00ebs, t\u00eb ngjeshur me ngjyr\u00ebn e kuqe t\u00eb gjakut, q\u00eb kullon nga kokat e prera dhe nga baruti i djegur, p\u00ebrzier me kund\u00ebrmim kufomash kund\u00ebrshtare. Betejave t\u00eb individualizuara u paraprijn\u00eb kuvendet e trimave, debatet e diplomat\u00ebve, prapaskenat e mbret\u00ebrve, t\u00eb shfaqurit e qenieve mitologjike, q\u00eb p\u00ebr nga veprimet dhe gjykimet, me t\u00eb madhe u ngjajn\u00eb njer\u00ebzve.<\/p>\n<hr \/>\n<p><strong><em>VLER\u00cbSIME P\u00cbR \u201cLAHUT\u00cbN E MALCIS\u201d DHE P\u00cbR FISHT\u00cbN\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong>Eqrem \u00c7abej<em>:\u00a0<\/em><\/strong><em>\u201c\u2026Fishta z\u00eb fill me nj\u00ebsin\u00eb e vog\u00ebl t\u00eb fisit p\u00ebr t\u00eb mbaruar te nj\u00ebsia m\u00eb e madhe e kombit, ia fillon me bariun e mo\u00e7\u00ebm Marash Ucin dhe mb\u00ebrrin te Abdyl Frash\u00ebri n\u00eb Lidhjen e Prizrenit. Duket qartas p\u00ebrpjekja e tij t\u00eb zgjeroj\u00eb dal\u00ebngadal\u00eb bot\u00ebn n\u00eb nj\u00eb brendi m\u00eb fort nacionale, t\u00eb ngrej\u00eb k\u00ebshtu vepr\u00ebn n\u00eb sfer\u00ebn komb\u00ebtare. K\u00ebshtu vepra e tij ka marr\u00eb karakterin e nj\u00eb eposi komb\u00ebtar\u2026duke qen\u00eb nj\u00ebkoh\u00ebsisht n\u00eb nj\u00eb far\u00eb kuptimi edhe nj\u00eb epos ballkanik. Nj\u00eb drit\u00eb jete homerike shk\u00eblqen mbi vepr\u00ebn e tij: si n\u00eb dukje t\u00eb zanave q\u00eb u p\u00ebrngjajn\u00eb Dian\u00ebs e Aten\u00ebs\u2026\u201d<\/em><\/p>\n<p>Kat\u00ebr vjet para se t\u00eb vdiste Fishta,\u00a0<strong>\u00c7abej<\/strong>\u00a0jep k\u00ebt\u00eb gjykim:\u00a0<em>\u201cGjergj Fishta \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb, sidomos n\u00eb \u201cLahut\u00ebn e malcis\u201d, p\u00ebrfaq\u00ebsuesi m\u00eb i par\u00eb i literatur\u00ebs s\u00eb sotme shqiptare\u201d.<\/em><br \/>\n<strong>Lasgush Poradeci<em>:\u00a0<\/em><\/strong><em>\u201cShk\u00ebmb i tok\u00ebs dhe shk\u00ebmb i shpirtit shqiptar, ky \u00ebsht\u00eb si t\u00eb thesha \u201cmonopoliteti\u201d gjenetik i artit t\u00eb Fisht\u00ebs, k\u00ebshtu do t\u2019i thesha me dy krahasime paralele gjith\u00eb poezis\u00eb q\u00eb na ka falur ky vigan i kombit\u2026\u201d\u00a0<\/em><\/p>\n<p><strong>Kostaq Cipo<em>:<\/em><\/strong><em>\u00a0\u201cTet\u00ebrrok\u00ebshi i ngadalsh\u00ebm e vrap e vrap, si e lyp zjarri i zemr\u00ebs, asht i prem\u00eb p\u00ebr poem\u00eb epike. Me k\u00ebt\u00eb rit\u00ebm jan\u00eb pre ngjetmi e pashoq fishtian, th\u00ebrrm\u00ebnit\u00eb e forta, uratat e mallkimet\u2026\u201d\u00a0<\/em><\/p>\n<p><strong>Sterjo Spasse<em>:<\/em><\/strong><em>\u00a0\u201cLahuta e at Fisht\u00ebs shfaq ndjesit\u00eb m\u00eb t\u00eb thella dhe karakteristikat m\u00eb t\u00eb kristalizuara q\u00eb i ruajti raca shqiptare p\u00ebrmes shekujve plot shtr\u00ebngata\u2026 Shqip\u00ebria e t\u00ebr\u00eb p\u00ebrfshihet e dehur n\u00ebn vargjet e k\u00ebsaj Lahute, e cila b\u00ebhet pron\u00eb komb\u00ebtare, mish e gjak, ndjenj\u00eb e mendim i p\u00ebrbashk\u00ebt\u201d. <\/em><\/p>\n<p><strong>Ernest Koliqi<em>:<\/em><\/strong><em>\u00a0\u201cTue lexue Lahut\u00ebn e tij, (t\u00eb Fisht\u00ebs \u2013 Xh.Z.) p\u00ebrplot me teprica kang\u00ebsh rapsodike t\u00eb pa em\u00ebn, t\u00eb duket se je tu e v\u00ebshtrue popullin shqiptar kah i k\u00ebndon vedvetit, me fjal\u00ebt e Fisht\u00ebs, ma t\u00eb kulluet\u00ebn kang\u00eb, e cila shp\u00ebrthen nga nj\u00eb gjak misterioz, q\u00eb rrjedh n\u00eb zemr\u00ebn e tij ilire\u201d\u00a0<\/em><\/p>\n<p><strong>Faik Konica<em>:<\/em><\/strong><em>\u00a0\u201cAt\u00eb Fishta \u00ebsht\u00eb marr\u00eb me secil\u00ebn gjini letrare dhe n\u00eb t\u00eb gjitha ka qen\u00eb i suksessh\u00ebm. Mir\u00ebpo, jasht\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb ai \u00ebsht\u00eb i njohur vet\u00ebm si autor i Lahut\u00ebs s\u00eb malcis \u2013 nj\u00eb epope pastorale e kalor\u00ebsiake, p\u00ebrkthimi gjerman i s\u00eb cil\u00ebs, i botuar n\u00eb Lajbcig para disa vitesh, t\u00eb l\u00eb nj\u00eb p\u00ebrshtypje t\u00eb dob\u00ebt, meq\u00eb nuk ka qen\u00eb e mundur t\u00eb p\u00ebrkthehet muzika e ritmit t\u00eb Fisht\u00ebs dhe koloriti i tij verbal\u201d.<\/em><\/p>\n<p><strong>Viktor Volaj<\/strong><em>\u00a0(1910-1995): \u201cShqiptari nuk ka nevoj\u00eb t\u2019i krijoj\u00eb vetes nj\u00eb histori p\u00ebr me u afirmua. Bota e Lahut\u00ebs s\u00eb malcis asht shfaqja m\u00eb e sigurt e shpirtit t\u00eb tij heroik e fisnik\u201d.<\/em><br \/>\n<strong>Vehbi Bala<\/strong><em>: \u201cMe gjenin\u00eb e tij, Fishta ka ditur ta shfryt\u00ebzoj\u00eb me plot fantazi thesarin e popullit dhe duke i shtuar atij trillin e vet krijues, ka arritur n\u00eb majat m\u00eb t\u00eb larta t\u00eb artit poetik t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb son\u00eb\u201d.<\/em><\/p>\n<p><strong>Daniel Gje\u00e7aj<\/strong><em>: \u201cFishta, si kurni shkrimtari tjet\u00ebr t\u00eb Rilindjes son\u00eb, aq i hini shpirtit shqiptar, q\u00eb n\u00eb fund t\u00eb fundit ishte dhe shpirti i tij\u2026 Fishta k\u00ebndohej pa dit\u00eb se si i thojshin emnit: k\u00ebndohej pse n\u00eb kang\u00eb t\u00eb tija ishte shqiptari: shqiptari n\u00eb doke, n\u00eb kanun, n\u00eb mitologji, n\u00eb folklor, n\u00eb aspirata, n\u00eb jet\u00eb, n\u00eb luft\u00eb e n\u00eb ngadh\u00ebnjime\u2026 Shqiptari pa Lahut\u00eb (t\u00eb malcis \u2013 Xh. Z.) asht pa epok\u00eb komb\u00ebtare: Lahuta pa shqiptar\u00eb asht pa subjekt\u201d.<\/em><\/p>\n<p><strong>Engj\u00ebll Sedaj<\/strong><em>: \u201cVargjet e Lahut\u00ebs mund t\u2019i lexosh n\u00eb fillim, n\u00eb mbarim, n\u00eb mjedis apo n\u00eb \u00e7do m\u00ebngjes para se t\u00eb fillosh pun\u00ebn ditore. Ato t\u00eb japin fuqin\u00eb e jet\u00ebs, fuqin\u00eb e pun\u00ebs, sepse mobilizojn\u00eb t\u00eb gjitha ndjenjat e shpirtit\u2026 Aq shum\u00eb imponohet kjo vep\u00ebr, saq\u00eb disi kurr\u00eb m\u00eb nuk e heq nga dora\u2026 Poeti ka arritur t\u00eb mish\u00ebronte t\u00eb gjitha ligjshm\u00ebrit\u00eb artistike n\u00eb poezin\u00eb popullore, sidomos n\u00eb p\u00ebrdorimin e figurave stilistike t\u00eb krahasimit dhe t\u00eb metafor\u00ebs\u201d.<strong>[17]<\/strong><\/em><\/p>\n<p><strong>Anton N. Berisha<\/strong><em>: \u201cNga poezia gojore Fishta m\u00ebsoi dhe shfryt\u00ebzoi at\u00eb q\u00eb kuptimisht ishte m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme, artistikisht m\u00eb e vlershme dhe me mund\u00ebsi ndikimi estetik m\u00eb t\u00eb madh, por \u00e7do gj\u00eb duke ia n\u00ebnshtruar sistemit t\u00eb vet krijues, asimilimit n\u00eb shkall\u00ebn dhe m\u00ebnyr\u00ebn m\u00eb t\u00eb lart\u00eb, qoft\u00eb edhe at\u00ebher\u00eb kur n\u00eb t\u00eb par\u00ebt fitohet p\u00ebrshtypja se n\u00eb vepr\u00ebn e vet ka futur pjes\u00eb t\u00eb t\u00ebra t\u00eb poezis\u00eb gojore\u201d. <\/em><\/p>\n<p><strong>Gjergj Zheji<\/strong><em>: \u201cTe Fishta ndihet nj\u00eb varg\u00ebzim n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn mas\u00eb sa poeti erudit, aq edhe rapsodi popullor, q\u00eb di t\u00eb krijoj\u00eb me dor\u00eb t\u00eb sigurt dhe shije t\u00eb rrall\u00eb artistike orkestrimin e muzikalitetit t\u00eb vargjeve dhe t\u00eb verbit t\u00eb tij t\u00eb pashtersh\u00ebm poetik\u201d. <\/em><\/p>\n<p><strong>Norbert Jokli<\/strong><em>: \u201cAi hyri aq thell\u00eb n\u00eb shpirtin e k\u00ebng\u00ebtar\u00ebve t\u00eb maleve shqiptare dhe diti t\u00eb karakterizoj\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb dhimbshme dhe t\u00eb sigurt artin, bot\u00ebn ideale e gjith\u00ebmbar\u00ebsisht t\u00eb gjitha veglat e arm\u00ebt e rapsod\u00ebve q\u00eb gjenden edhe nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb skajshmet krahina t\u00eb maleve. Vet\u00ebm ai q\u00eb gjendet n\u00eb mes t\u00eb k\u00ebsaj bote mund t\u00eb ndiente aq thell\u00eb zemr\u00ebn e t\u00eb rrahmen e diellit t\u00eb k\u00ebng\u00ebtarit komb\u00ebtar shqiptar, mund t\u00eb kuptonte aq mir\u00eb e qart\u00eb mendimin e tij\u201d. <\/em><\/p>\n<p><strong>Maksimilian Lamberc<\/strong><em>: \u201c\u2026Lahuta e malcis e Gjergj Fisht\u00ebs, jo vet\u00ebm se ka r\u00ebnd\u00ebsi n\u00eb pik\u00ebpamje artistike, por edhe pse ajo, por si vena e mir\u00eb, sa ma shum\u00eb vjet q\u00eb t\u00eb kalojn\u00eb aq ma vler\u00eb merr, duke qen\u00eb se ajo \u00ebsht\u00eb pasqyra, magazina e kopja besnike e jet\u00ebs, e shpirtit, e d\u00ebshirave, e p\u00ebrpjekjeve, e luft\u00ebs dhe vdekjes s\u00eb shqiptar\u00ebve: me nj\u00eb fjal\u00eb, Lahuta asht shprehja m\u00eb e qart\u00eb e dokeve t\u00eb fshatar\u00ebve, banor\u00ebve t\u00eb Maleve t\u00eb Veriut. E prej se doket e lashta t\u00eb fiseve malore jan\u00eb gjykue t\u00eb zhduken nga tallazet e forta t\u00eb civilizimit, lexuesi, letrari, folkloristi, juristi e historiani i nes\u00ebrm ka p\u00ebr t\u2019ia dit\u00eb p\u00ebr nder m\u00eb dhjet\u00eb a qindvjet\u00ebt e ardhsh\u00ebm Poetit, i cili n\u00eb Lahut\u00eb t\u00eb Malcis na la nj\u00eb ritrat t\u00eb Shqiptarit, t\u00eb p\u00ebrshkruar nga goja e d\u00ebshmitar\u00ebve nj\u00ebkohor\u00eb, ashtu si k\u00ebta e gjet\u00ebn n\u00eb agimin e shekullit XX me at\u00eb ndryshim t\u00eb vog\u00ebl, q\u00eb shqiptari p\u00ebsoi \u00e7\u2018prej koh\u00ebrave t\u00eb larg\u00ebta t\u00eb iliro-trak\u00ebve\u201d. <\/em><\/p>\n<p>P\u00ebr Fisht\u00ebn dhe krijimtarin\u00eb e tij letrare \u00ebsht\u00eb prononcuar edhe\u00a0<strong>Sejfulla Mal\u00ebshova <\/strong>n\u00eb vitin 1945, me pseudonimin e vet\u00a0<strong>Lame Kodra<\/strong>. Ai botoi konferenc\u00ebn e mbajtur m\u00eb 10 qershor 1945 n\u00eb Kinema \u2013 teatrin \u201cKosova\u201d, me titullin:\u00a0<em>Roli i kultur\u00ebs n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e sotme\u201d.\u00a0<\/em>Te faqja 21 e k\u00ebtij botimi Sejfulla Mal\u00ebshova (Lame Kodra) thot\u00eb: <em>\u201cKam d\u00ebgjuar, p.sh. se n\u00eb disa rrethe ka tendenca q\u00eb Faik Konica dhe Fishta t\u00eb fshihen fare nga defteri\u2026 Konica, Noli dhe Fishta jan\u00eb fytyrat m\u00eb t\u00eb mbudha t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb fush\u00ebn e kultur\u00ebs. Bashk\u00eb me K. Kristoforidhin dhe Naim Frash\u00ebrin ata jan\u00eb l\u00ebronj\u00ebsit e mb\u00ebdhej t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe, jan\u00eb ata q\u00eb kan\u00eb ngritur gjuh\u00ebn shqipe n\u00eb dignitetin e nj\u00eb gjuhe letrare\u2026 Kontributin e tyre e qujam\u00eb pjes\u00eb t\u00eb pandar\u00eb t\u00eb trash\u00ebgimit t\u2019on\u00eb nacional, t\u00eb pasuris\u00eb s\u2019on\u00eb kulturale\u201d.<\/em><\/p>\n<p><strong><em>Disa autor\u00eb e kan\u00eb shikuar shkrirjen e let\u00ebrsis\u00eb gojore dhe asaj t\u00eb shkruar si t\u00eb pafrytshme, kurse t\u00eb tjer\u00eb e kan\u00eb par\u00eb Lahut\u00ebn e mal\u00ebsis\u00eb si nj\u00eb anakroniz\u00ebm n\u00eb shekullin XX.<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Lidhur me\u00a0<em>gjuh\u00ebn<strong>\u00a0<\/strong><\/em>e veprave t\u00eb Fisht\u00ebs e ka dh\u00ebn\u00eb mendimin e vet edhe\u00a0<strong>Prof. Dr. Konrad Gjolaj<\/strong>\u00a0<em>(1918-2000)<\/em>\u00a0i cili thot\u00eb:\u00a0<em>\u201cN\u00eb lidhje me gjuh\u00ebn e veprave t\u00eb Fisht\u00ebs kam mendimin personal se nuk duhet t\u00eb preken p\u00ebr asnj\u00eb arsye praktike letrare, sepse gjuha e Fisht\u00ebs asht e do t\u00eb mbetet gur themeltar p\u00ebr literatur\u00ebn e ardhshme shqiptare\u2026\u201d <\/em><\/p>\n<p>Sipas\u00a0<strong>Dhimit\u00ebr Shuteriqit<em>\u00a0<\/em><\/strong><em>(1915-2006)<\/em>,\u00a0<strong>Vehbi Bala<\/strong>\u00a0<em>(1923-1990)\u00a0<\/em>kishte p\u00ebrgatitur 40 faqe p\u00ebr Fisht\u00ebn, q\u00eb t\u00eb p\u00ebrfshihej n\u00eb historin\u00eb e let\u00ebrsis\u00eb t\u00eb Akademis\u00eb, por nuk e lejuan ta botonte.<\/p>\n<p>Sipas\u00a0<strong>Eqrem \u00c7abejt<\/strong>\u00a0<em>(1908-1980)<\/em>\u00a0<em>\u201cFishta qe nj\u00eb bir i v\u00ebrtet\u00eb i polemit (popullit) t\u00eb tij dhe bash nga kjo rr\u00ebnjosje te trualli i vet ay u b\u00eb, n\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr kuptim se sa Naim Frash\u00ebri, poeti komb\u00ebtar i Shqip\u00ebris\u00eb\u201d. <\/em><\/p>\n<p>N\u00eb prag t\u00eb shp\u00ebrthimit t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, Fishta u njoh nga t\u00eb gjith\u00eb si\u00a0<em>poet komb\u00ebtar<\/em>. Albanologu austriak\u00a0<strong>Maksimilian Lamberc<\/strong>\u00a0<em>(1882-1963)<\/em>\u00a0n\u00eb vitin 1948 e ka cil\u00ebsuar si\u00a0<em>\u201cpoetin m\u00eb t\u00eb talentuar q\u00eb ka pasur Shqip\u00ebria\u201d. <\/em>Poeti italian\u00a0<strong>Gabriele d\u2019Anuncio<\/strong>\u00a0<em>(1863-1938)<\/em>\u00a0e ka quajtur Fisht\u00ebn\u00a0<em>\u201cpoeti m\u00eb i madh i popullit t\u00eb lavdish\u00ebm t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb\u201d. <\/em><\/p>\n<p>P\u00ebr t\u00eb tjer\u00eb, Fishta ishte\u00a0<em>Homer shqiptar<\/em>.\u00a0<strong>Aleksand\u00ebr Xhuvani<\/strong>\u00a0<em>(1880-1964)<\/em>\u00a0e ka krahasuar Fisht\u00ebn me poetin lirik grek t\u00eb shekullit VII p.e.s. \u2013\u00a0<strong>Tirteun<\/strong>.<\/p>\n<p>Pas luft\u00ebs, Fishta u godit dhe u p\u00ebrgojua ndoshta m\u00eb shum\u00eb se \u00e7do shkrimtar tjet\u00ebr i paraluft\u00ebs dhe u la n\u00eb harres\u00eb. Poeti komb\u00ebtar u kthye n\u00eb mallkim.\u00a0<em>Historia e let\u00ebrsis\u00eb shqiptare,\u00a0<\/em>botuar n\u00eb Tiran\u00eb n\u00eb vitin 1983, trajtimit t\u00eb Fisht\u00ebs<em>\u00a0<\/em>i jepte nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb t\u00eb kufizuar. N\u00eb t\u00eb Fishta cil\u00ebsohet si\u00a0<em>poet, publicist, pedagog, politikan<\/em>. Thuhet se drejtoi p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb shtypin e urdhrit fran\u00e7eskan dhe veprimtarin\u00eb kulturore dhe arsimore t\u00eb k\u00ebtij urdhri.<\/p>\n<p>Kryeredaktori i k\u00ebsaj\u00a0<em>Historie t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqiptare<\/em>\u00a0\u2013\u00a0<strong>Dhimit\u00ebr Shuteriqi<\/strong>\u00a0p\u00ebr Fisht\u00ebn thot\u00eb:\u00a0<em>\u201cP\u00ebr t\u00eb, interesat e kish\u00ebs e t\u00eb fes\u00eb q\u00ebndronin mbi interesat e atdheut e t\u00eb popullit, gj\u00eb q\u00eb ai e shpallte dhe e mbronte me t\u00ebr\u00eb demagogjin\u00eb, por edhe cinizmin, dhe e kishte v\u00ebn\u00eb n\u00eb themel t\u00eb pun\u00ebs s\u00eb tij si letrar. Vepra e tij kryesore, poema epike Lahuta e mal\u00ebsis\u00eb, duke sulmuar shovinizmin e fqinj\u00ebve t\u00eb veriut, propagandonte antisllavizmin dhe vinte n\u00eb plan t\u00eb dyt\u00eb luft\u00ebn kund\u00ebr pushtuesit osman. Ajo i ngrinte himnin patriarkalizmit e bajraktarizmit, obskurantizmit fetar e klerikalizmit, dhe spekulonte me ndjenjat patriotike, kur ishte fjala p\u00ebr t\u00eb ngritur lart ngjarjet dhe figurat e historis\u00eb komb\u00ebtare t\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb Rilindjes son\u00eb\u2026 Ai kishte nj\u00eb q\u00ebndrim t\u00eb theksuar konservator n\u00eb l\u00ebmin e gjuh\u00ebs. Fishta i mbaroi dit\u00ebt si akademik i Italis\u00eb fashiste\u201d.<\/em><\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb\u00a0<em>Histori t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqiptare<\/em>\u00a0q\u00eb p\u00ebrmban 629 faqe, t\u00eb hartuar nga Vehbi Bala, Razi Brahimi, Klara Kodra, Ali Xhiku, Dhimit\u00ebr Fullani, Shaban \u00c7ollaku, t\u00eb drejtuar nga Prof. Dhimit\u00ebr S. Shuteriqi (nj\u00ebherazi edhe kryeredaktor) dhe t\u00eb redaktuar nga Prof. Mahir Domi, nga Dr. Jorgo Bulo, Prof. Vebi Bala dhe nga Doc. Razi Brahimi, Fisht\u00ebs i kushtohen 22 reshta.<\/p>\n<p>Pushteti i pasluft\u00ebs kat\u00ebr dekada e quajti Fisht\u00ebn\u00a0<em>\u201cpoet klerik e fashist\u201d.<\/em>\u00a0Por, populli i Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb veriut, e sidomos shkodran\u00ebt, nuk e kishin harruar. Vepra e tij ka qarkulluar fshehurazi dor\u00eb m\u00eb dor\u00eb dhe \u00ebsht\u00eb lexuar nd\u00ebr breza. Pas afro gjysm\u00eb shekulli, Gjergj Fishta u p\u00ebrkujtua hapur p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb m\u00eb 5 janar 1991 n\u00eb Shkod\u00ebr. Gjat\u00eb nj\u00eb recitimi, aktori n\u00eb nj\u00eb \u00e7ast kishte ngecur, por menj\u00ebher\u00eb dhe n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb spontane u ndihmua nga salla, e cila <em>Lahut\u00ebn e mal\u00ebsis\u00eb<\/em>\u00a0ende e dinte p\u00ebrmend\u00ebsh.<\/p>\n<p>Nga figura e Gjergj Fisht\u00ebs u ndikuan poet\u00eb dhe studiues fran\u00e7eskan\u00eb si\u00a0<strong>Pashko Bardhi<\/strong>\u00a0<em>(1870-1948),<\/em>\u00a0<strong>Shtjef\u00ebn<\/strong>\u00a0<strong>Gje\u00e7ovi<\/strong><em>\u00a0(1874-1929),\u00a0<\/em><strong>Pal Dodaj<\/strong><em>\u00a0(1880-1948),<\/em>\u00a0<strong>Vin\u00e7enc Prennushi<\/strong><em>\u00a0(1885-1949),\u00a0<\/em><strong>Marin Sirdani<\/strong><em>\u00a0(1885-1962),\u00a0<\/em><strong>Anton Harapi<\/strong><em>\u00a0(1888-1946),\u00a0<\/em><strong>Justin Rrota<em>\u00a0<\/em><\/strong><em>(1889-1964),\u00a0<\/em><strong>Bernardin Palaj<\/strong><em>\u00a0(1894-1947),\u00a0<\/em><strong>Donat Kurti<\/strong><em>\u00a0(1903-1969),\u00a0<\/em><strong>Benedikt Dema<\/strong><em>\u00a0(1904-1960)<\/em>\u00a0dhe\u00a0<strong>Gjon Shllaku<\/strong><em>\u00a0(1907-1946).<\/em><\/p>\n<hr \/>\n<p><strong><em>VLER\u00cbSIMI I DISKUTUESH\u00cbM I\u00a0 ISMAIL KADARES\u00cb P\u00cbR \u201cLAHUT\u00cbN E MAL\u00cbSIS\u00cb\u201d T\u00cb FISHT\u00cbS<\/em><\/strong><\/p>\n<p><em>\u201c\u2026nj\u00eb tjet\u00ebr personalitet, madje m\u00eb i njohuri e m\u00eb i reklamuari, i kuror\u00ebzuar si poet komb\u00ebtar, prifti Gjergj Fishta, n\u00eb vetmin\u00eb e kuvendit t\u00eb fran\u00e7eskan\u00ebve po rrekej t\u00eb krijonte nj\u00eb vep\u00ebr q\u00eb ishte sa jasht\u00eb kohe, aq edhe jasht\u00eb mund\u00ebsive t\u00eb tij. Ai orvatej t\u00eb thurte poem\u00ebn e madhe totale ku t\u00eb mblidhte krejt eposin shqiptar n\u00eb shembullin e mbledh\u00ebsit mesjetar t\u00eb Nibelung\u00ebve, t\u00eb ep\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb evropiane, madje edhe m\u00eb thell\u00eb, t\u00eb ep\u00ebve homerik\u00eb. Absurde si nd\u00ebrmarrje, p\u00ebr arsye q\u00eb merreshin leht\u00eb me mend, ajo b\u00ebhej dyfish e till\u00eb p\u00ebr shkak se poetit fran\u00e7eskan i mungonin shum\u00eb gj\u00ebra, e n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb ai talent i ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrpunuar apo m\u00eb sakt\u00eb p\u00ebr t\u00eb v\u00ebn\u00eb n\u00eb fre, at\u00eb shkum\u00ebzim t\u00eb lir\u00eb, magjeps\u00ebs e me bukuri befasuese, her\u00eb parajsore e her\u00eb infernale t\u00eb eposit verior. N\u00eb vend t\u00eb atij t\u00ebrbimi ai nxori nga pena poem\u00ebn e gjat\u00eb monotone \u201cLahuta e malcis\u201d, nj\u00eb kronik\u00eb sterile, e cila duke qen\u00eb, ve\u00e7 t\u00eb tjerash, moralizuese e didaktike, ngjante me epet e veriut aq sa \u00e7\u2018mund t\u00eb ngjante uj\u00ebt e distiluar me uj\u00ebvarat e bjeshk\u00ebve.\u00a0<\/em><\/p>\n<p><em>N\u00eb k\u00ebt\u00eb poem\u00eb, q\u00eb u shpall e n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb \u201cvepra e jet\u00ebs s\u00eb tij\u201d, himnizohej Shqip\u00ebria e prapambetur, kanunore e mesjetare. N\u00eb k\u00ebrkim t\u00eb nj\u00eb t\u00eb v\u00ebrtete t\u00eb p\u00ebrjetshme t\u00eb kombit, \u00e7ka do t\u00eb kusht\u00ebzonte dhe universalizmin e pretenduar prej tij n\u00eb poezi, ai nuk shkoi m\u00eb tej konfliktit nd\u00ebretnik midis shqiptar\u00ebve e sllav\u00ebve, q\u00eb e shpalli si nj\u00eb luft\u00eb gati kozmogonike\u2026<\/em><br \/>\n<em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u2026Ndeshja sllavo-shqiptare kishte qen\u00eb dhe vazhdonte t\u00eb ishte e eg\u00ebr dhe se eposi shqiptar vazhdonte t\u00eb k\u00ebndonte kund\u00ebr sllav\u00ebve edhe pse shqiptar\u00ebt kishin armikun e ri \u2013 osman\u00ebt.<\/em><br \/>\n<em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nuk i lejohej nj\u00eb poeti, e aq m\u00eb tep\u00ebr nj\u00eb poeti t\u00eb shekullit XX, q\u00eb t\u00eb mos shihet n\u00eb k\u00ebt\u00eb kob asnj\u00eb drit\u00eb e asnj\u00eb rrug\u00eb pajtimi, madje as aq drit\u00eb sa jepte her\u00eb-her\u00eb vet\u00eb eposi zem\u00ebrak. Aq m\u00eb pak nuk i lejohej nj\u00eb poeti q\u00eb duke dh\u00ebn\u00eb tablo trondit\u00ebse t\u00eb k\u00ebsaj ndeshjeje dhe duke u revoltuar me t\u00eb ndaj padrejt\u00ebsive q\u00eb i qen\u00eb b\u00ebr\u00eb e vazhdonin t\u2019i b\u00ebheshin kombit shqiptar, t\u00eb mos b\u00ebnte, megjithat\u00eb, nj\u00eb dallim midis popujve sllav\u00eb dhe shovinizmit sllavomadh e sidomos serbomadh\u2026 Mesazhin racionalist t\u00eb Fisht\u00ebs, mesazh q\u00eb her\u00eb-her\u00eb merrte p\u00ebrmasat e nj\u00eb ksenofobie totale e q\u00eb synonte izolimin e plot\u00eb t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb prej bot\u00ebs s\u00eb jashtme, nuk e p\u00ebrfilli as let\u00ebrsia e as mend\u00ebsia shqiptare\u2026\u201d<\/em><\/p>\n<p>Lidhur me\u00a0<em>Lahut\u00ebn e mal\u00ebsis\u00eb<\/em>\u00a0<strong>Kadareja<em>\u00a0<\/em><\/strong>ka dh\u00ebn\u00eb vler\u00ebsime disa her\u00eb. Mund t\u00eb p\u00ebrmenden vler\u00ebsimet n\u00eb vitet 1988 dhe 1991:\u00a0<em>\u201cMir\u00ebpo k\u00ebsaj vepre artificiale, q\u00eb ishte ve\u00e7 t\u00eb tjerash nj\u00eb manifest reaksionar, idealizimit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb prapambetur, kanunore e mesjetare, iu b\u00eb nj\u00eb reklam\u00eb e till\u00eb, saq\u00eb rrezikonte ta kthente at\u00eb n\u00eb nj\u00eb gur varri q\u00eb mund t\u2019i merrte frym\u00ebn gjith\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqipe. Dukuri jo fort t\u00eb shpeshta, vepra t\u00eb tilla (t\u00eb nj\u00eb autori, t\u00eb nj\u00eb grupi autor\u00ebsh ose t\u00eb nj\u00eb drejtimi letrar) q\u00ebllon q\u00eb shfaqen n\u00eb let\u00ebrsi t\u00eb ndryshme, tamam si s\u00ebmundje, q\u00eb duhen kap\u00ebrcyer. P\u00ebr fat t\u00eb mir\u00eb, let\u00ebrsia shqipe u \u00e7lirua m\u00eb shpejt\u00eb se \u00e7\u2018pritej nga ky keqkuptim e nga ky ankth\u201d. <\/em><\/p>\n<p>Tre vjet m\u00eb von\u00eb lidhur me\u00a0<em>Lahut\u00ebn e mal\u00ebsis\u00eb<\/em>\u00a0<strong>Kadare<\/strong>\u00a0thot\u00eb:\u00a0<em>\u201cN\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, me gjith\u00eb mosqasjen e ftoht\u00ebsin\u00eb q\u00eb treguan p\u00ebr t\u00eb shkrimtar\u00ebt e intelektual\u00ebt e shquar shqiptar\u00eb, vepr\u00ebs s\u00eb Fisht\u00ebs, sidomos Lahut\u00ebs s\u00eb mal\u00ebsis\u00eb, iu ngrit nj\u00eb kult e iu b\u00eb nj\u00eb reklam\u00eb e till\u00eb, saq\u00eb rrezikonte ta kthente at\u00eb n\u00eb nj\u00eb gur varri q\u00eb mund t\u2019i merrte frym\u00ebn gjith\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqipe. Dukuri jo fort t\u00eb shpeshta, vepra t\u00eb tilla (t\u00eb nj\u00eb autori, t\u00eb nj\u00eb grupi autor\u00ebsh ose t\u00eb nj\u00eb drejtimi letrar) q\u00ebllon q\u00eb shfaqen n\u00eb let\u00ebrsi t\u00eb ndryshme, tamam si s\u00ebmundje, q\u00eb duhen kap\u00ebrcyer. P\u00ebr shkaqe e rrethana jasht\u00ebletrare (\u00e7lirimi i vendit nga fashizmi, p\u00ebrmbysja shoq\u00ebrore etj.), u \u00e7lirua m\u00eb shpejt\u00eb se \u00e7\u2018pritej nga ky keqkuptim\u201d. <\/em><\/p>\n<p>Mir\u00ebpo, n\u00eb takimin me student\u00ebt, lidhur me vler\u00ebsimet e tij p\u00ebr Fisht\u00ebn dhe p\u00ebr <em>Lahut\u00ebn e mal\u00ebsis\u00eb<\/em>,\u00a0<strong><em>Kadareja<\/em><\/strong>\u00a0thot\u00eb:\u00a0<strong><em>\u201c\u2026mbase mund ta kem gabim\u201d. <\/em><\/strong><\/p>\n<p>Duhet shtuar po ashtu se\u00a0<strong>Kadareja<\/strong>\u00a0ka th\u00ebn\u00eb:\u00a0<strong><em>\u201cFishta nuk do t\u00eb dal\u00eb kurr\u00eb mbi Naimin, as Konica mbi Nolin\u201d <\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>*\u00a0 *\u00a0 *<\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Q\u00cbNDRIMI SLLAV NDAJ FISHT\u00cbS DHE KRIJIMTARIS\u00cb LETRARE ARTISTIKE T\u00cb TIJ<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Ndjenjat antisllave t\u00eb shprehura n\u00eb poem\u00ebn\u00a0<em>Lahuta e mal\u00ebsis\u00eb<\/em>\u00a0t\u00eb Fisht\u00ebs b\u00ebn\u00eb q\u00eb vepra dhe autori i saj t\u00eb ndaloheshin nga autoritetet jugosllave. Elementi antisllav i vepr\u00ebs s\u00eb Fisht\u00ebs \u00ebsht\u00eb gjithashtu i vetmi q\u00eb theksohet n\u00eb botimin e par\u00eb t\u00eb\u00a0<em>Enciklopedis\u00eb s\u00eb Madhe Sovjetike<\/em>\u00a0n\u00eb Mosk\u00eb. N\u00eb t\u00eb \u00ebsht\u00eb shkruar:\u00a0<em>\u201cVeprimtaria letrare e priftit katolik Gjergj Fishta pasqyron rolin q\u00eb ka luajtur kleri katolik n\u00eb p\u00ebrgatitjen e agresionit italian kund\u00ebr Shqip\u00ebris\u00eb. Si ish agjent i imperializmit austro-hungarez, Fishta, n\u00eb vitet e para t\u00eb veprimtaris\u00eb s\u00eb tij letrare, mori nj\u00eb q\u00ebndrim kund\u00ebr popujve sllav\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt ishin kund\u00ebr planeve grabitqare t\u00eb imperializmit austro-hungarez n\u00eb Shqip\u00ebri. N\u00eb poem\u00ebn e tij shoviniste antisllave \u201cLahuta e malcis\u201d, ky spiun ngrinte lart ndjenjat armiq\u00ebsore t\u00eb shqiptar\u00ebve kund\u00ebr popujve sllav\u00eb, duke b\u00ebr\u00eb thirrje p\u00ebr luft\u00eb t\u00eb hapur kund\u00ebr sllav\u00ebve\u201d.<\/em><\/p>\n<p>K\u00ebshtu shkruajn\u00eb p\u00ebr\u00a0<em>z\u00ebrin e kombit<\/em>\u00a0\u2013 Gjergj Fisht\u00ebn \u2013 bolshevik\u00ebt dhe bizantin\u00ebt rus\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt historikisht kan\u00eb vepruar p\u00ebr shfarosjen e kombit shqiptar n\u00eb Ballkan.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">*\u00a0 *\u00a0 *<\/p>\n<p>Lidhur me vler\u00ebsimet p\u00ebr\u00a0<em>\u201cLahut\u00ebn e mal\u00ebsis\u00eb\u201d<\/em>\u00a0un\u00eb kam k\u00ebt\u00eb mendim:<\/p>\n<p>&#8211; n\u00eb nj\u00eb vep\u00ebr letrare-artistike, n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb duhet t\u00eb studiohet struktura dhe arkitektura sipas t\u00eb cilave \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar ajo;<\/p>\n<p>&#8211; n\u00eb nj\u00eb poem\u00eb lirike, epike apo epiko-lirike duhet t\u00eb analizohen n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb <em>metrika<\/em>\u00a0dhe\u00a0<em>stilistika<\/em>\u00a0sipas t\u00eb cilave \u00ebsht\u00eb krijuar ajo;<\/p>\n<p>&#8211; n\u00eb nj\u00eb krijim letrar-artistik duhet t\u00eb vler\u00ebsohen\u00a0<em>gjuha<\/em>\u00a0dhe\u00a0<em>stili<\/em>.<\/p>\n<p>&#8211; n\u00eb nj\u00eb krijim letrar-artistik duhet t\u00eb vler\u00ebsohet\u00a0<em>porosia<\/em>\u00a0q\u00eb jep autori n\u00ebp\u00ebrmjet vepr\u00ebs;<br \/>\n&#8211; dimensioni\u00a0<em>human<\/em>\u00a0i vepr\u00ebs; karakteri\u00a0<em>universal<\/em>\u00a0i vepr\u00ebs;<\/p>\n<p>&#8211; bashk\u00ebkoh\u00ebsia e vepr\u00ebs (a \u00ebsht\u00eb shkruar vepra n\u00eb koh\u00eb t\u00eb duhur, apo disa dhjet\u00ebvje\u00e7ar\u00eb m\u00eb von\u00eb).<\/p>\n<p>Vler\u00ebsimet e Kadares\u00eb p\u00ebr\u00a0<em>\u201cLahut\u00ebn e mal\u00ebsis\u00eb\u201d<\/em>\u00a0kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb vet\u00ebm me nj\u00eb apo dy mendimet e mia t\u00eb sip\u00ebrth\u00ebna. Me analiz\u00ebn e nj\u00eb vepre letrare, mund t\u00eb merret profesionalisht, sidomos kritiku letrar, teoricieni i let\u00ebrsis\u00eb, historiani i let\u00ebrsis\u00eb, metodologu letrar, esteti dhe eseisti. Vler\u00ebsuesit e tjer\u00eb, mund t\u00eb ndodh\u00eb t\u00eb japin gjykime jomeritore dhe jokompetente.<\/p>\n<p>Sa i p\u00ebrket\u00a0<em>\u201cLahut\u00ebs s\u00eb mal\u00ebsis\u00eb\u201d<\/em>\u00a0t\u00eb Fisht\u00ebs, kam k\u00ebt\u00eb mendim: Poema \u00ebsht\u00eb shkruar me vones\u00eb. P\u00ebrfundon m\u00eb 1937, d.m.th. 25 vjet pas shpalljes s\u00eb pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Kjo poem\u00eb mbase do t\u00eb kishte qen\u00eb m\u00eb e vlefshme p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb shqipe dhe p\u00ebr ngritjen e vet\u00ebdijes komb\u00ebtare t\u00eb popullit shqiptar, sikur t\u00eb botohej n\u00eb koh\u00ebn e Rilindjes Komb\u00ebtare. Po t\u00eb ishte botuar n\u00eb shekullin XIX, epi fishtian do t\u2019i printe l\u00ebvizjes s\u00eb pavar\u00ebsis\u00eb. E finalizuar 25 vjet pas pavar\u00ebsis\u00eb, kjo poem\u00eb nuk ka mundur ta ket\u00eb nj\u00eb mision t\u00eb till\u00eb komb\u00ebtar.<\/p>\n<p>Nj\u00eb shkrimtar \u00ebsht\u00eb i madh sidomos kur shkruan p\u00ebr koh\u00ebn e vet dhe p\u00ebr vendin e vet dhe jo kur i kthehet\u00a0<em>t\u00eb kaluar\u00ebs, shekullit XV, prejardhjes s\u00eb larg\u00ebt<\/em>. Shkrimtari q\u00eb nuk ballafaqohet me problemet e koh\u00ebs, ai n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, p\u00ebr shkaqe t\u00eb caktuara,\u00a0<em>oportuniste<\/em>\u00a0apo <em>konformiste<\/em>, u ik\u00ebn problemeve. Po t\u00eb mos kishte qen\u00eb\u00a0<strong>Balzaku<\/strong>\u00a0bashk\u00ebkoh\u00ebs i problemeve q\u00eb i pasqyron n\u00eb veprat e veta, askush nuk do ta p\u00ebrmendte sot.<\/p>\n<hr \/>\n<p><strong>LITERATURA<\/strong><\/p>\n<p>Aurel Plasari<em>, Fishta \u2013 estetik\u00eb dhe kritik\u00eb,<\/em>\u00a0n\u00eb,\u00a0<em>Hylli i Drit\u00ebs<\/em>, Tiran\u00eb 1999;<strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Benedikt Dema,\u00a0<em>Gjergj\u00a0Fishta,\u00a0jeta dhe vepra<\/em>, Rom\u00eb 1992;<strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Lek Pervizi,\u00a0<em>Mbi Gjergj Fishten<\/em>, Revista\u00a0<em>Kuq e Zi<\/em>, Nr. 44-45, 2010;<strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Stefan \u00c7apaliku,\u00a0<em>At Gjergj Fishta<\/em>, Shkod\u00ebr 1993, 33\u00a0 f.;<\/p>\n<p>Stefan \u00c7apaliku,\u00a0<em>Historia e let\u00ebrsis\u00eb si grindje metodike<\/em>, Studime shqiptare 2. Shkod\u00ebr 1995,\u00a0 99 f.;<strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><em>\u201cLahuta e mal\u00ebsis\u00eb\u201d<\/em>, Botimi i tret\u00eb, Rom\u00eb 1991, 525 faqe, botuar nga Qendra e Katolik\u00ebve Shqiptar\u00eb Jasht\u00eb Atdheut;<strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Gjergj Fishta<em>, \u201cLahuta e malcis\u201d\u00a0<\/em>Sh. b.\u00a0<em>\u201cFaik Konica\u201d<\/em>, Prishtin\u00eb 2000, 508 faqe;<strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Injac Zamputi,\u00a0<em>Fishta, koha, njeriu, vepra<\/em>, Tiran\u00eb 1993, Sh. b.\u00a0<em>\u201cPasqyra\u201d<\/em>\u00a0;<\/p>\n<p>Robert Elsie,\u00a0<em>Historia e let\u00ebrsis\u00eb shqiptare<\/em>,\u00a0<em>Dukagjini,\u00a0<\/em>Tiran\u00eb-Pej\u00eb, 1997, f. 283-304;<\/p>\n<p>Fjalori Enciklopedik Shqiptar, Akademia e Shkencave e Shqip\u00ebris\u00eb, Botim i ri, Tiran\u00eb 2008, I-III; V\u00ebllimi I, f. 684-686;<\/p>\n<p>Pjet\u00ebr Jaku,\u00a0<em>Vlerat letrare n\u00eb \u201cLahut\u00ebn e mal\u00ebsis\u00eb\u201d t\u00eb Gjergj Fisht\u00ebs,\u00a0<\/em>Lezh\u00eb 2000, Sh. b. Kuvendi, f. 88;<\/p>\n<p>Vehbi Bala,\u00a0<em>Gjergj Fishta, Jeta dhe vepra,\u00a0<\/em>Tiran\u00eb, Ombra, GVG, 1998, f. 165<\/p>\n<hr \/>\n<p>[1]\u00a0<strong>Leonardo de Martino<\/strong>\u00a0\u00ebsht\u00eb autor i\u00a0<em>dram\u00ebs s\u00eb par\u00eb<\/em>\u00a0t\u00eb shkruar dhe t\u00eb botuar n\u00eb shqip n\u00eb Shqip\u00ebri \u2013\u00a0<em>Nata e K\u00ebshndellavet (1880)<\/em>.<\/p>\n<p>[2] Nekrologun e Aleksand\u00ebr Xhuvanit me rastin e varrimit t\u00eb Fisht\u00ebs,\u00a0<strong>Adrian Klosi<\/strong>\u00a0(1957-2012) e ka botuar n\u00eb gazet\u00ebn\u00a0<em>Shekulli\u00a0<\/em>t\u00eb dat\u00ebs<em>\u00a0<\/em>14.03.2010.<\/p>\n<p>[3] Numri i vargjeve, nd\u00ebr studiues t\u00eb ndrysh\u00ebm t\u00eb\u00a0<em>Lahut\u00ebs s\u00eb mal\u00ebsis\u00eb<\/em>, nuk del i nj\u00ebjt\u00eb. Sipas disa studiuesve, poema ka rreth 17.000 vargje.<\/p>\n<p>[4]\u00a0<strong><em>Similitud\u00eb-a<\/em><\/strong>\u00a0<em>(lat. similitude = ngjashm\u00ebri, p\u00ebrngjasim)<\/em>\u00a0\u2013 krahasim i zgjeruar, kur t\u00eb dy krah\u00ebt e krahasimit nuk jan\u00eb dy fjal\u00eb, por\u00a0<em>dy fraza<\/em>. I ka p\u00ebrdorur me t\u00eb madhe\u00a0<strong>Homeri, Naimi<\/strong>\u00a0etj.<br \/>\n[5]\u00a0<strong><em>Mithema<\/em><\/strong>\u00a0\u2013 greqisht: nj\u00ebsi struk<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Me rastin e 150-vjetorit t\u00eb lindjes s\u00eb gjergj fisht\u00ebs Xhelal Zejneli Ka t\u00eb till\u00eb q\u00eb Fisht\u00ebn e kan\u00eb cil\u00ebsuar si figur\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe dhe m\u00eb t\u00eb fuqishme t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqiptare (shqipe) t\u00eb gjysm\u00ebs s\u00eb par\u00eb t\u00eb shekullit XX. Studiuesit si\u00a0Eqrem\u00a0\u00c7abej, Benedikt Dema, Fran\u00e7esko Ercole, Maksimilian Lamberci, Zef Skiroi, Ernest Koliqi, Georg Shtadmyleri, Zef V. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":60252,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,4,35],"tags":[],"class_list":["post-72233","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-artikuj","category-histori","category-kulture"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.6 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>ANALIZ\u00cb ESTETIKE E \u201cLAHUT\u00cbS S\u00cb MALCIS\u201d - FJALA e LIR\u00cb<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/analize-estetike-e-lahutes-se-malcis-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"ANALIZ\u00cb ESTETIKE E \u201cLAHUT\u00cbS S\u00cb MALCIS\u201d - FJALA e LIR\u00cb\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Me rastin e 150-vjetorit t\u00eb lindjes s\u00eb gjergj fisht\u00ebs Xhelal Zejneli Ka t\u00eb till\u00eb q\u00eb Fisht\u00ebn e kan\u00eb cil\u00ebsuar si figur\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe dhe m\u00eb t\u00eb fuqishme t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqiptare (shqipe) t\u00eb gjysm\u00ebs s\u00eb par\u00eb t\u00eb shekullit XX. Studiuesit si\u00a0Eqrem\u00a0\u00c7abej, Benedikt Dema, Fran\u00e7esko Ercole, Maksimilian Lamberci, Zef Skiroi, Ernest Koliqi, Georg Shtadmyleri, Zef V. [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/analize-estetike-e-lahutes-se-malcis-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"FJALA e LIR\u00cb\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/facebook.com\/fjala.info\/\" \/>\n<meta property=\"article:author\" content=\"https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2021-10-20T02:18:34+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/xhelal_zejneli.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"800\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"450\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@https:\/\/twitter.com\/acokaj\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@acokaj\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"48 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/analize-estetike-e-lahutes-se-malcis-2\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/analize-estetike-e-lahutes-se-malcis-2\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\"},\"headline\":\"ANALIZ\u00cb ESTETIKE E \u201cLAHUT\u00cbS S\u00cb MALCIS\u201d\",\"datePublished\":\"2021-10-20T02:18:34+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/analize-estetike-e-lahutes-se-malcis-2\\\/\"},\"wordCount\":9630,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/analize-estetike-e-lahutes-se-malcis-2\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/10\\\/xhelal_zejneli.jpg\",\"articleSection\":[\"Artikuj\",\"Histori\",\"Kultur\u00eb\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/analize-estetike-e-lahutes-se-malcis-2\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/analize-estetike-e-lahutes-se-malcis-2\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/analize-estetike-e-lahutes-se-malcis-2\\\/\",\"name\":\"ANALIZ\u00cb ESTETIKE E \u201cLAHUT\u00cbS S\u00cb MALCIS\u201d - FJALA e LIR\u00cb\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/analize-estetike-e-lahutes-se-malcis-2\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/analize-estetike-e-lahutes-se-malcis-2\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/10\\\/xhelal_zejneli.jpg\",\"datePublished\":\"2021-10-20T02:18:34+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/analize-estetike-e-lahutes-se-malcis-2\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/analize-estetike-e-lahutes-se-malcis-2\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/analize-estetike-e-lahutes-se-malcis-2\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/10\\\/xhelal_zejneli.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/10\\\/xhelal_zejneli.jpg\",\"width\":800,\"height\":450,\"caption\":\"Xhelal Zejneli\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/analize-estetike-e-lahutes-se-malcis-2\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"ANALIZ\u00cb ESTETIKE E \u201cLAHUT\u00cbS S\u00cb MALCIS\u201d\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/\",\"name\":\"FJALA e LIR\u00cb\",\"description\":\"&quot;E para ishte fjala...&quot; - n\u00eb Shkoder.net\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"description\":\"Arben \u00c7okaj - M\u00ebsues Fizike &amp; Informatike :: Gazetar &amp; Analist i pavarur :: Autor librash :: Ueb- &amp; Grafik dizajner\",\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/\",\"https:\\\/\\\/facebook.com\\\/shkoder.net\\\/\",\"https:\\\/\\\/linkedin.com\\\/in\\\/acokaj\\\/\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/https:\\\/\\\/twitter.com\\\/acokaj\",\"https:\\\/\\\/youtube.com\\\/channel\\\/UCWHTIr21i1vLKsLzVv1TM-w\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"ANALIZ\u00cb ESTETIKE E \u201cLAHUT\u00cbS S\u00cb MALCIS\u201d - FJALA e LIR\u00cb","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/analize-estetike-e-lahutes-se-malcis-2\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"ANALIZ\u00cb ESTETIKE E \u201cLAHUT\u00cbS S\u00cb MALCIS\u201d - FJALA e LIR\u00cb","og_description":"Me rastin e 150-vjetorit t\u00eb lindjes s\u00eb gjergj fisht\u00ebs Xhelal Zejneli Ka t\u00eb till\u00eb q\u00eb Fisht\u00ebn e kan\u00eb cil\u00ebsuar si figur\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe dhe m\u00eb t\u00eb fuqishme t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqiptare (shqipe) t\u00eb gjysm\u00ebs s\u00eb par\u00eb t\u00eb shekullit XX. Studiuesit si\u00a0Eqrem\u00a0\u00c7abej, Benedikt Dema, Fran\u00e7esko Ercole, Maksimilian Lamberci, Zef Skiroi, Ernest Koliqi, Georg Shtadmyleri, Zef V. [&hellip;]","og_url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/analize-estetike-e-lahutes-se-malcis-2\/","og_site_name":"FJALA e LIR\u00cb","article_publisher":"https:\/\/facebook.com\/fjala.info\/","article_author":"https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/","article_published_time":"2021-10-20T02:18:34+00:00","og_image":[{"width":800,"height":450,"url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/xhelal_zejneli.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@https:\/\/twitter.com\/acokaj","twitter_site":"@acokaj","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"48 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/analize-estetike-e-lahutes-se-malcis-2\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/analize-estetike-e-lahutes-se-malcis-2\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb"},"headline":"ANALIZ\u00cb ESTETIKE E \u201cLAHUT\u00cbS S\u00cb MALCIS\u201d","datePublished":"2021-10-20T02:18:34+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/analize-estetike-e-lahutes-se-malcis-2\/"},"wordCount":9630,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/analize-estetike-e-lahutes-se-malcis-2\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/xhelal_zejneli.jpg","articleSection":["Artikuj","Histori","Kultur\u00eb"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/analize-estetike-e-lahutes-se-malcis-2\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/analize-estetike-e-lahutes-se-malcis-2\/","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/analize-estetike-e-lahutes-se-malcis-2\/","name":"ANALIZ\u00cb ESTETIKE E \u201cLAHUT\u00cbS S\u00cb MALCIS\u201d - FJALA e LIR\u00cb","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/analize-estetike-e-lahutes-se-malcis-2\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/analize-estetike-e-lahutes-se-malcis-2\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/xhelal_zejneli.jpg","datePublished":"2021-10-20T02:18:34+00:00","author":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/analize-estetike-e-lahutes-se-malcis-2\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/analize-estetike-e-lahutes-se-malcis-2\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/analize-estetike-e-lahutes-se-malcis-2\/#primaryimage","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/xhelal_zejneli.jpg","contentUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/xhelal_zejneli.jpg","width":800,"height":450,"caption":"Xhelal Zejneli"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/analize-estetike-e-lahutes-se-malcis-2\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"ANALIZ\u00cb ESTETIKE E \u201cLAHUT\u00cbS S\u00cb MALCIS\u201d"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#website","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/","name":"FJALA e LIR\u00cb","description":"&quot;E para ishte fjala...&quot; - n\u00eb Shkoder.net","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","caption":"admin"},"description":"Arben \u00c7okaj - M\u00ebsues Fizike &amp; Informatike :: Gazetar &amp; Analist i pavarur :: Autor librash :: Ueb- &amp; Grafik dizajner","sameAs":["https:\/\/fjala.info\/","https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/","https:\/\/linkedin.com\/in\/acokaj\/","https:\/\/x.com\/https:\/\/twitter.com\/acokaj","https:\/\/youtube.com\/channel\/UCWHTIr21i1vLKsLzVv1TM-w"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/72233","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=72233"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/72233\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":72234,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/72233\/revisions\/72234"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/media\/60252"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=72233"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=72233"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=72233"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}