{"id":72971,"date":"2021-11-14T10:29:06","date_gmt":"2021-11-14T08:29:06","guid":{"rendered":"https:\/\/fjala.info\/?p=72971"},"modified":"2021-11-14T10:29:06","modified_gmt":"2021-11-14T08:29:06","slug":"arshi-pipa-si-e-zhduken-fishten-ne-diktature","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/arshi-pipa-si-e-zhduken-fishten-ne-diktature\/","title":{"rendered":"Arshi Pipa: Si e zhduk\u00ebn Fisht\u00ebn n\u00eb diktatur\u00eb"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #999999;\"><em>Gjergj Fishta<\/em><\/span><\/p>\n<p><strong>Arshi Pipa<\/strong><\/p>\n<blockquote><p>Nj\u00eb aksion p\u00ebr zhdukjen e \u00e7do gjurme t\u00eb gegnishtes. K\u00ebshtu e quan Arshi Pipa nd\u00ebrmarrjen e vitit 1972 p\u00ebrmes Kongresit t\u00eb Drejtshkrimit n\u00eb em\u00ebr t\u00eb shqipes s\u00eb nj\u00ebsuar letrare. Dhe sipas tij rr\u00ebnj\u00ebt e k\u00ebtij d\u00ebnimi dhe dhunimi t\u00eb gjuh\u00ebs ishin shum\u00eb m\u00eb t\u00eb hershme, q\u00eb me vendosjen e diktatur\u00ebs n\u00eb Shqip\u00ebri, ku u ndaluan rrept\u00ebsisht autor\u00eb si Fishta, Camaj, Harapi, etj.<\/p><\/blockquote>\n<p>Pipa shkruan se \u201cStalinizmi e konsideronte katolicizmin geg\u00eb, si kryearmikun e vet. E kjo ishte nj\u00eb nga arsyet pse Fishta ndalohej, sepse ai ishte p\u00ebrfaq\u00ebsuesi kryesor i katolicizmit.<br \/>\nN\u00eb prag t\u00eb botimit t\u00eb nj\u00eb prej veprave m\u00eb polemizuese t\u00eb Arshi Pip\u00ebs, nj\u00eb vep\u00ebr me nerv t\u00eb theksuar me titullin mjaft ngacmues \u201cPolitika e gjuh\u00ebs n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb socialiste\u201d, \u201cMilosao\u201d sjell p\u00ebr lexuesit nj\u00eb fragment mjaft intrigues t\u00eb k\u00ebtij libri krejt t\u00eb panjohur p\u00ebr lexuesin shqiptar. Kemi zgjedhur k\u00ebt\u00eb fragment nga kjo vep\u00ebr pasi k\u00ebtu autori analizon k\u00ebt\u00eb proces dhunimi t\u00eb gjuh\u00ebs me nj\u00eb stil mjaft grish\u00ebs dhe sens t\u00eb fort\u00eb kritik, duke u nisur nga fjalori i hartuar prej Androkli Kostallarit e duke sjell\u00eb shembuj konkret t\u00eb censur\u00ebs s\u00eb pashoqe ndaj autor\u00ebve geg\u00eb, e jo vet\u00ebm. Arsyet e k\u00ebtij dhunimi sipas Pip\u00ebs nuk jan\u00eb thjesht\u00eb dhe vet\u00ebm gjuh\u00ebsore. M\u00eb tep\u00ebr se kaq&#8230; Ato ishin arsye thell\u00ebsisisht politike&#8230;<\/p>\n<p>Pipa e shkroi k\u00ebt\u00eb vep\u00ebr n\u00eb anglisht dhe e botoi n\u00eb Amerik\u00eb n\u00eb vitin 1990 n\u00eb \u201cColumbia University Press\u201d. Vepra merret me rr\u00ebnj\u00ebt nostralogjike t\u00eb formimit t\u00eb gjuh\u00ebve standarte dhe komb\u00ebtare n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb Evrop\u00ebn. Ka nj\u00eb bibliografi shum\u00eb t\u00eb pasur dhe trajton gjith\u00eb problemet para dhe pas vendosjes s\u00eb standartit t\u00eb shqipes zyrtare n\u00eb vitin 1972. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb lib\u00ebr me tipare jo vet\u00ebm shkencore por edhe polemike\u2026 Libri do t\u00eb vij\u00eb n\u00eb shqip me dy variante p\u00ebrkthimi n\u00eb shqipen e nj\u00ebsuar dhe n\u00eb variantin e gegnishtes letrare. T\u00eb dy variantet do t\u00eb p\u00ebrfshihen brenda nj\u00eb v\u00ebllimi me rreth 600 faqe. Botimi realizohet nga sht\u00ebpia botuese \u201cPrinci\u201d dhe pritet t\u00eb dal\u00eb n\u00eb qarkullim n\u00eb fillim t\u00eb vjesht\u00ebs.<br \/>\nAd.pe.<\/p>\n<p>Si u zhduk Fishta n\u00eb diktatur\u00ebKur Kostallari flet p\u00ebr nj\u00ebsimin e gjuh\u00ebs shqipe, ajo \u00e7far\u00eb ai realisht kupton me nj\u00ebsim, \u00ebsht\u00eb asimili mi prej ShNjL i leksikut dhe frazeologjis\u00eb gege. Nj\u00eb hulumtim i Fjalorit t\u00eb 1980-\u00ebs tregon se k\u00ebshtu \u00ebsht\u00eb n\u00eb t\u00eb v\u00ebrt\u00ebt\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb parath\u00ebnien p\u00ebr Fjalorin, Kostallari e p\u00ebrcakton si \u201cfjalor i ri shpjegues, sa m\u00eb normativ, me nj\u00eb fjal\u00ebs m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb e m\u00eb sistemor, me frazeologji m\u00eb t\u00eb pasur dhe me k\u00ebrkesa ideoshkencore m\u00eb t\u00eb larta\u201d(v). Le ta shqyrtojm\u00eb k\u00ebt\u00eb p\u00ebrcaktim: Fjalori \u00ebsht\u00eb v\u00ebrtet shpjegues, n\u00eb kuptimin se ai rreshton kuptimet e ndryshme t\u00eb \u00e7do fjale dhe ilustron \u00e7do kuptim me shembuj. Modeli i k\u00ebsaj procedure, mund t\u00eb gjendet te fjalori i Kristoforidhit, megjith\u00ebse nj\u00eb num\u00ebr shpjegimesh te Kristoforidhi, jan\u00eb dh\u00ebn\u00eb n\u00eb greqisht. Model m\u00eb i plot\u00eb, \u00ebsht\u00eb rasti i fjalorit t\u00eb Cipos, i cili qe i pari fjalor q\u00eb p\u00ebrcaktonte t\u00eb gjith\u00eb kuptimet me shqipen. Por fjalori i Kostallarit, \u00ebsht\u00eb edhe m\u00eb p\u00ebrfshir\u00ebs e i holl\u00ebsish\u00ebm.<\/p>\n<p>Nj\u00eb shembull: p\u00ebrgjigjem ka 3 kuptime q\u00eb ilustrohen me 4 shembuj te fjalori i Cipos, por 8 kuptime q\u00eb ilustrohen me 27 shembuj (plus dy fraza idiomatike) te fjalori i Kostallarit. Prej k\u00ebtyre shembujve 6 kan\u00eb stamp\u00eb ideologjike: \u201cne i p\u00ebrgjigjemi thirrjes s\u00eb Partis\u00eb\u201d, \u201crinia iu p\u00ebrgjigj me luft\u00eb trup me trup\u201d, \u201cata iu p\u00ebrgjigj\u00ebn sulmit (zjarrit)\u201d, \u201cata iu p\u00ebrgjigjen dhun\u00ebs me dhun\u00eb\u201d, \u201cnj\u00eb let\u00ebrsi (art) q\u00eb duhet t\u2019i p\u00ebrgjigjet jet\u00ebs son\u00eb socialiste\u201d, \u201cjam i p\u00ebrgjegjsh\u00ebm ndaj masave\u201d. Asnj\u00ebri prej t\u00eb kat\u00ebr rasteve t\u00eb Cipos, nuk motivohet ideologjikisht, madje i fundit \u00ebsht\u00eb nj\u00eb p\u00ebrcaktim gjuh\u00ebsor: \u201c\u00eb-ja toske i p\u00ebrgjigjet \u00e2-s\u00eb nazale gege\u201d. Fjala ilustron \u00e7far\u00eb Kostallari kupton me \u201ck\u00ebrkes\u00eb m\u00eb e lart\u00eb ideo-shkencore\u201d.<\/p>\n<p>P\u00ebr k\u00ebt\u00eb t\u00eb fundit ne do t\u00eb kemi edhe m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr t\u00eb folur. Sa i p\u00ebrket th\u00ebnies s\u00eb Kostallarit, se ky fjalor \u201cka nj\u00eb fjal\u00ebs (leksik) m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb e m\u00eb sistemor, nj\u00eb frazeologji m\u00eb t\u00eb pasur\u201d, s\u2019na mbetet tjet\u00ebr ve\u00e7 t\u00eb jemi dakord, e komenti im kishte p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb \u201cnj\u00eb frazeologji shum\u00eb e pasur\u201d. D\u00ebshiroj gjithashtu t\u00eb p\u00ebrdor nj\u00eb superlativ n\u00eb lidhje me th\u00ebnien \u201csa m\u00eb normativ\u201d, bile do t\u00eb thoja se normativiteti n\u00eb k\u00ebt\u00eb fjalor ka shkuar aq larg, sa ai mund t\u00eb quhej Fjalor Normativ i Shqipes. Italishtja, gjuh\u00eb me histori mij\u00ebvje\u00e7are, bujarisht i pranon variantet. Duke i hedhur nj\u00eb sy rast\u00ebsisht shkrojave C e D n\u00eb Fjalorin autoritar t\u00eb Gjuh\u00ebs Italiane me autor\u00eb G.<\/p>\n<p>Devoto-n e G.C.Oli-n, un\u00eb gjej comecch\u00e9 dhe come che (ndonse), colletteria dhe collettoria, cominciare dhe incominciare (me fillue), dapresso dhe da presso (prej af\u00ebr), demonio dhe dimonio (demon), domani dhe dimani (nes\u00ebr) 14). Te Fjalori i Kostallarit, variantet jan\u00eb tep\u00ebr t\u00eb rrall\u00eb. Ai e donte ushtrin\u00eb e tij prej 41 000 fjal\u00ebsh, t\u00eb mbajtur n\u00ebn disiplin\u00eb ushtarake. I Cipos i ka t\u00eb dyja format si sulmues, ashtu dhe sulmonj\u00ebs. I Kostallarit, ka vet\u00ebm t\u00eb par\u00ebn. Por mund t\u00eb gjesh edhe punues dhe punonj\u00ebs. Si duhet ta marrim k\u00ebt\u00eb mosp\u00ebrputhje? Parath\u00ebnia nuk e shpjegon fare. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb le t\u2019i kthehemi parath\u00ebnies s\u00eb Kostallarit te Fjalori drejtshkrimor i Gjuh\u00ebs Shqipe, ku rreshton parimet e ndjekura prej reform\u00ebs drejtshkrimore: \u201cPjesa m\u00eb e madhe e fjal\u00ebve jan\u00eb shkruar mbi baz\u00ebn e parimit fonetik\u201d(4).<\/p>\n<p>Shum\u00eb grafema i binden \u201cparimit morfologjik\u201d. P\u00ebr disa fjal\u00eb me tradit\u00eb t\u00eb gjat\u00eb historike, zbatohet \u201cparimi historiko-tradicional\u201d. Disa fjal\u00eb t\u00eb \u201challakatura\u201d me prejardhje t\u00eb huaj, jan\u00eb shkruar sipas \u201cparimit etimologjik\u201d. Por ka edhe raste \u201czgjidhjesh t\u00eb ve\u00e7anta\u201d p\u00ebr nj\u00eb num\u00ebr fjal\u00ebsh t\u00eb hueja(5). Asnj\u00ebri prej k\u00ebtyre parimeve, nuk e shpjegon dualin anormal punues \/ punonj\u00ebs. Nj\u00eb tjet\u00ebr parim p\u00ebrtej pes\u00eb a gjasht\u00eb t\u00eb p\u00ebrmendurve, punon fort: eklektizmi. Leximi i Drejtshkrimit t\u00eb Gjuh\u00ebs Shqipe m\u2019i p\u00ebrforcon dyshimet: rregullat e tij p\u00ebrmbajn\u00eb kaq shum\u00eb p\u00ebrjashtime, sa s\u2019e marr vesh, pse duheshin paraqitur si rregulla. T\u00eb krijohet p\u00ebrshtypja e nj\u00eb kryekomandanti, i cili e ka disiplinuar ngurt\u00ebsisht ushtrin\u00eb e tij, por q\u00eb nuk di si ta komandoj\u00eb.<\/p>\n<p>Klasa karshi kombit<\/p>\n<p>Fjalori quhet Fjalor i Gjuh\u00ebs s\u00eb Sotme Shqipe, titull ky fort i pazakont\u00eb p\u00ebr nj\u00eb fjalor. \u00c7far\u00eb kuptimi ka fjala \u201ci sot\u00ebm\u201d edhe pse \u00ebsht\u00eb theksuar kjo fjal\u00eb? Pasazhi i m\u00ebposht\u00ebm u p\u00ebrgjigjet t\u00eb dyja pyetjeve:<\/p>\n<p>\u201cP\u00ebr t\u00eb zgjedhur e p\u00ebr t\u00eb shpjeguar fjal\u00ebt, p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrcaktuar nd\u00ebrtimin e tyre e trajtat p\u00ebrfaq\u00ebsuese dhe p\u00ebr t\u2019i vler\u00ebsuar ato nga pik\u00ebpamja e norm\u00ebs gjuh\u00ebsore komb\u00ebtare n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb rrafshet, ky fjalor \u00ebsht\u00eb mb\u00ebshtetur kryesisht n\u00eb l\u00ebnd\u00ebn gjuh\u00ebsore t\u00eb k\u00ebtyre kat\u00ebr dhjet\u00ebvje\u00e7ar\u00ebve t\u00eb fundit, n\u00eb prirjet e zhvillimit t\u00eb gjuh\u00ebs letrare t\u00eb koh\u00ebs son\u00eb. Por termi \u201cgjuha e sotme shqipe\u201d, nuk p\u00ebrfshin vet\u00ebm k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb. Ai ka caqe kohore m\u00eb t\u00eb gjera. Themelet e gjuh\u00ebs s\u00eb sotme letrare komb\u00ebtare, n\u00eb t\u00ebr\u00eb sistemin e saj, u hodh\u00ebn q\u00eb gjat\u00eb Rilindjes.<\/p>\n<p>L\u00ebnda kryesore p\u00ebr k\u00ebto themele, ishte gjuha e gjall\u00eb e popullit, por n\u00eb to u derdh\u00ebn edhe vlerat m\u00eb t\u00eb mira t\u00eb tradit\u00ebs shkrimore t\u00eb shekujve t\u00eb kaluar e t\u00eb krijimeve t\u00eb Rilindjes Komb\u00ebtare. Prandaj caqet historike t\u00eb leksikut t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb sotme shqipe dhe t\u00eb \u201cFjalorit\u201d q\u00eb po botojm\u00eb, p\u00ebrfshijn\u00eb periudh\u00ebn q\u00eb nga Rilindja e k\u00ebtej, duke pasur parasysh se let\u00ebrsia artistike e Rilindjes, publicistika e saj p\u00ebrparimtare, mendimi shkencor i asaj periudhe hyn si nj\u00eb trash\u00ebgim i shquar i s\u00eb kaluar\u00ebs n\u00eb kultur\u00ebn ton\u00eb komb\u00ebtare t\u00eb sotme (VIII)\u201d.<\/p>\n<p>Duke th\u00ebn\u00eb se \u201cky fjalor \u00ebsht\u00eb mb\u00ebshtetur kryesisht n\u00eb l\u00ebnd\u00ebn gjuh\u00ebsore t\u00eb k\u00ebtyre kat\u00ebr dhjet\u00ebvje\u00e7ar\u00ebve t\u00eb fundit\u201d, \u00ebsht\u00eb nj\u00eblloj si t\u00eb thuash, se materiali gjuh\u00ebsor \u00ebsht\u00eb zhvilluar gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb socialiste, pasi \u201ckat\u00ebr dhjet\u00ebvje\u00e7ar\u00ebt\u201d, i p\u00ebrgjigjen nj\u00eb periudhe kohe q\u00eb shtrihet prej vitit t\u00eb themelimit t\u00eb partis\u00eb (1941), deri m\u00eb dat\u00ebn e botimit t\u00eb fjalorit (1980). Cil\u00ebsori \u201ci sot\u00ebm\u201d do t\u00eb thot\u00eb se leksiku i rreshtuar n\u00eb fjalor, \u00ebsht\u00eb rezultat i nj\u00eb \u201cp\u00ebrzgjedhje\u201d ideologjike i tipit stalinist, meq\u00eb stalinizmi kishte qen\u00eb ideologjia e pandrrueshme p\u00ebr kat\u00ebr dhjet\u00ebvje\u00e7ar\u00ebt n\u00eb fjal\u00eb.<\/p>\n<p>\u201cShpjegimi\u201d i fjal\u00ebve i p\u00ebrgjigjet t\u00eb nj\u00ebjtit kriter (sapo e vum\u00eb re se si funksiononte kjo n\u00eb analiz\u00ebn ton\u00eb rreth fjal\u00ebs \u201cp\u00ebrgjigjem\u201d). Por menj\u00ebher\u00eb pas shkrimit se \u201cfjalori \u00ebsht\u00eb mb\u00ebshtetur kryesisht (korsivi i shtuar, A.P.) n\u00eb l\u00ebnd\u00ebn gjuh\u00ebsore t\u00eb kat\u00ebr dhjet\u00ebvje\u00e7ar\u00ebve\u201d, Kostallari shton, se fjalori gjithashtu bazohet (termi i tij \u201cbazament\u201d \u00ebsht\u00eb sinonim me \u201cbaz\u00eb\u201d) mbi leksikun e periudh\u00ebs s\u00eb Rilindjes, i cili specifikohet si \u201cgjuh\u00eb e gjall\u00eb e popullit\u201d, plus (\u201cshto\u201d) krijimet leksikore t\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb vet\u00eb Rilindjes Komb\u00ebtare, plus \u201ctradit\u00ebn leksikore t\u00eb shekujve t\u00eb kaluar\u201d.<\/p>\n<p>Meq\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebsi \u201ckryesor\u201d i fjalorit \u00ebsht\u00eb leksiku i Shqip\u00ebris\u00eb Socialiste, i p\u00ebrplot\u00ebsuar ky prej trashigimis\u00eb s\u00eb periudh\u00ebs populiste t\u00eb Rilindjes, p\u00ebrfundimi \u00ebsht\u00eb se fjalori \u00ebsht\u00eb konceptuar si fjalor klasor e pastaj si fjalor komb\u00ebtar. Po ta marrim D si \u201cfjalori\u201d i ShNjL, S p\u00ebr p\u00ebrb\u00ebr\u00ebsen e tij \u201cmbidialektore\u201d socialiste, P p\u00ebr shtres\u00eb populiste t\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb Rilindjes dhe E p\u00ebr nj\u00eb shtres\u00eb m\u00eb t\u00eb hershme leksikore, formula e hartimit t\u00eb k\u00ebtij fjalori i bie t\u00eb jet\u00eb: D = S + ( P + E), n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn S \u00ebsht\u00eb e barabart\u00eb me t\u00eb pakt\u00ebn nj\u00eb t\u00eb tret\u00ebn e D. Nj\u00eb fjalor, ku nj\u00eb e treta \u00ebsht\u00eb produkt i Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb sotme komuniste, s\u2019mund t\u00eb jet\u00eb tjet\u00ebr ve\u00e7se nj\u00eb fjalor klasor Formula e ShNjL<\/p>\n<p>S\u2019do mend, se p\u00ebrzgjedhja \u00ebsht\u00eb kriter themelor p\u00ebr hartimin e \u00e7fardo fjalori. Le t\u00eb shohim se si e p\u00ebrcakton Kostallari: \u201c\u00cbsht\u00eb pasur parasysh n\u00ebse fjala pasuron apo jo leksikut t\u00eb sot\u00ebm letrar, n\u00ebse ndihmon p\u00ebr thellimin e past\u00ebrtis\u00eb s\u00eb gjuh\u00ebs letrare shqipe, n\u00ebse e zgjeron larmin\u00eb e mjeteve t\u00eb saj stilistikore e shpreh\u00ebse etj., dhe n\u00ebse lidhet me shtresat leksikore, q\u00eb rriten e zhvillohen apo me ato q\u00eb rr\u00ebzohen e shuhen, ky \u00ebsht\u00eb parimi themelor q\u00eb ka udh\u00ebhequr zgjedhjen e fjal\u00ebve dhe t\u00eb frezeologjis\u00eb\u201d(ix). Kriteret realisht jan\u00eb dy, pasurim dhe spastrim: pasurim i leksikut ekzistues n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, me vemendje t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb te stili, nga nj\u00ebra an\u00eb, dhe, nga ana tjet\u00ebr, spastrim i leksikut, kryesisht i fjal\u00ebve e shprehjeve q\u00eb jan\u00eb t\u00eb papajtueshme me ideologjin\u00eb e nj\u00eb lloji, kriter klasor ky.<\/p>\n<p>Kostallari e konsideron gjuh\u00ebn dukuri klasore. E shikuam se fjalori ishte \u201ckryesisht i bazuar\u201d n\u00eb gjuh\u00ebn e Shqip\u00ebris\u00eb socialiste. Po ashtu pam\u00eb se hap\u00ebsira e z\u00ebn\u00eb n\u00eb diagram\u00ebn e m\u00ebsip\u00ebrme prej leksikut \u201cmbidialektor\u201d, \u00ebsht\u00eb pothuajse e s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs madh\u00ebsi sa hap\u00ebsira e \u201cspastruar\u201d (jo e vizatuar) e leksikut letrar tosk\u00eb e geg\u00eb. Dy kriteret, t\u00eb cil\u00ebt jan\u00eb t\u00eb g\u00ebrshetuar kaq ngusht\u00eb nj\u00ebri me tjetrin, sa vet\u00eb veprimet e zbrazjes e mbushjes, veprojn\u00eb p\u00ebrkat\u00ebsisht si pomp\u00eb uji, si kanal kullimi. Rezultati i nj\u00eb politike t\u00eb till\u00eb gjuh\u00ebsore, \u00ebsht\u00eb i parashikuesh\u00ebm, po t\u00eb kemi parasysh se mendimi kusht\u00ebzohet prej gjuh\u00ebs.<\/p>\n<p>Pas nja dy a tre brezash, nuk do t\u00eb mbetet n\u00eb k\u00ebmb\u00eb fjal\u00eb q\u00eb t\u00eb mos jet\u00eb e p\u00ebrshtatshme me ideologjin\u00eb ekzistuese. P\u00ebr rrjedhoj\u00eb, njer\u00ebzit nuk do t\u00eb jen\u00eb m\u00eb n\u00eb gjendje ta mendojn\u00eb kund\u00ebrshtimin \u2013 prite Zot, d\u00ebmtimin e partis\u00eb dhe t\u00eb shtetit. Fjal\u00eb t\u00eb tilla si \u201cdisident\u201d, \u201crebelim\u201d, \u201cdemokraci\u201d, mund t\u00eb zhduken prej fjalor\u00ebve dhe konformizmi do t\u00eb mb\u00ebrrinte pik\u00ebn e vet t\u00eb ngopjes. E n\u00ebse tosk\u00ebrishtja letrare do t\u00eb jet\u00eb pjes\u00ebrisht e kuptueshme, p\u00ebr shkak t\u00eb struktur\u00ebs s\u00eb ShNjL bazalisht toske, geg\u00ebrishtja letrare, do t\u00eb katandiset di\u00e7ka si Old English (anglishtja e mo\u00e7me), pra nj\u00eb relike e pakuptueshme gjuh\u00ebsore.<\/p>\n<h3><strong>\u201cSpastrimi\u201d i Fisht\u00ebs<\/strong><\/h3>\n<p>Merrni me mend nj\u00eb adoleshent shqiptar q\u00eb, duke k\u00ebrkuar n\u00eb nj\u00eb raft t\u00eb vjet\u00ebr t\u00eb gjyshes s\u00eb vet, zbulon nj\u00eb lib\u00ebr t\u00eb holl\u00eb, botuar m\u00eb vitin 1905. Ai mund t\u00eb lexoj\u00eb pjes\u00ebn e par\u00eb t\u00eb titullit, Te ura &#8230;, pa qen\u00eb n\u00eb gjendje p\u00ebr t\u00eb vazhduar, pasi ka hasur v\u00ebshtir\u00ebsi n\u00eb shkollimin e disa shkronjave. Lib\u00ebrthi \u00ebsht\u00eb n\u00eb vargje, e djalit i p\u00eblqen poezia. Fillon t\u00eb lexoj\u00eb k\u00ebng\u00ebn e par\u00eb, t\u00eb titulluar \u201cMarash Uci\u201d. Pak nga pak, ai fillon t\u00eb njoh\u00eb shkronjat e pazakonta. Edhe pse nuk arrin t\u00eb kap\u00eb kuptimin e disa fjal\u00ebve, ai merr vesh se poema flet p\u00ebr nj\u00eb bari, q\u00eb ka udh\u00ebtuar deri n\u00eb Stamboll. Mb\u00ebrrin te vargjet 51 \u2013 52:<\/p>\n<p><em>Por shka, Zot, ka Mashi sot,<\/em><br \/>\n<em>Qi na \u00e2 vr\u00e2 e nuk b\u00e2n z\u00e2?<\/em><\/p>\n<p>Ai e kupton rreshtin e par\u00eb, por t\u00eb dytin jo. At\u00ebher\u00eb, ai hap fjalorin e ShNjL dhe fillon t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb p\u00ebr \u00e2. N\u00eb vend t\u00eb k\u00ebsaj fjale (q\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kontraktim i \u00e2sht) ai gjen a-n\u00eb, e shpjeguar si pjes\u00ebz pyet\u00ebse (fjalia vet\u00eb \u00ebsht\u00eb pyet\u00ebse). Mungon gjithashtu edhe vr\u00e2, fjala m\u00eb e af\u00ebrt me t\u00eb \u00ebsht\u00eb vras. Mos e kan\u00eb vrar\u00eb turqit Marashin? &#8211; pyet veten djali. Pjesa e mbetur e vargut, duket se tregon n\u00eb at\u00eb drejtim. Sepse, ndon\u00ebse nuk \u00ebsht\u00eb geg\u00eb, djali i bie leht\u00ebsisht n\u00eb t\u00eb se nuk b\u00e2n z\u00e2 \u00ebsht\u00eb e nj\u00ebjta me nuk b\u00ebn z\u00eb.<\/p>\n<p>Dhe kur dikush nuk nxjerr z\u00eb, do t\u00eb thot\u00eb se ka vdekur. Por ai do p\u00ebr t\u2019u siguruar dhe prap\u00eb hap fjalorin e ShNjL. K\u00ebrkon p\u00ebr ndonj\u00eb idiom\u00eb n\u00eb seksionin frazeologjik t\u00eb z\u00eb. Nuk gjen asgj\u00eb. Nuk ka fat m\u00eb t\u00eb mir\u00eb sa k\u00ebrkimi te seksioni frazeologjik i b\u00ebj. Kostallari nuk e ka futur idiom\u00ebn, e cila \u00ebsht\u00eb gege tipike. N\u00eb fakt, jo vet\u00ebm q\u00eb idioma nuk ekziston n\u00eb tosk\u00ebrisht, por vet\u00eb toskizimi i saj do t\u00eb ting\u00ebllonte i \u00e7uditsh\u00ebm. Libri s\u2019e paska sh\u00ebnuar idiom\u00ebn. Duhet t\u00eb ket\u00eb ndonj\u00eb problem k\u00ebtu, &#8211; thot\u00eb djali. Dhe k\u00ebshtu ai e nd\u00ebrpret leximin e poem\u00ebs.<\/p>\n<p>Dit\u00ebn tjet\u00ebr ai vrapon te m\u00ebsuesi plak i shkoll\u00ebs fillore dhe i k\u00ebrkon shpjegime. Zhvillohet biseda e m\u00ebposhtme:<br \/>\n&#8211; Kam gjetur dje nj\u00eb lib\u00ebr t\u00eb holl\u00eb, t\u00eb ngr\u00ebn\u00eb mole, i shkruar nga nj\u00ebfar\u00eb Gjergj Fishta&#8230;<br \/>\n&#8211; Oh, mos! E gjete apo ta dha njeri?<br \/>\n&#8211; E gjeta kur po k\u00ebrkoja p\u00ebr ca fotografi n\u00eb nj\u00eb raft. Ka emrin e gjyshit tim n\u00eb kopertin\u00eb.<br \/>\n&#8211; More vesh gj\u00eb kur e lexoje?<br \/>\n&#8211; Ca po, e ca jo. \u00cbsht\u00eb fjala p\u00ebr nj\u00eb hero shqiptar, q\u00eb u vra n\u00eb betej\u00eb me turqit. Ky shkrimtar ishte v\u00ebrtet shqiptar? P\u00ebrdor ca fjal\u00eb shum\u00eb t\u00eb \u00e7uditshme.<br \/>\n&#8211; Shkrimtari ka qen\u00eb prift.<br \/>\n&#8211; E, po, ja p\u00ebrse nuk i merrja vesh shum\u00eb fjal\u00eb. Prift\u00ebrinjt\u00eb duhet t\u00eb ken\u00eb pasur nj\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb ndryshme, nj\u00eb lloj zhargoni, ndoshta nj\u00eb kod sekret. Se ku kam lexuar, q\u00eb ata, dit\u00eb e nat\u00eb, rrinin duke komplotuar kund\u00ebr Partis\u00eb.<br \/>\n&#8211; Kjo \u00ebsht\u00eb arsyeja, biri im, p\u00ebrse udh\u00ebheq\u00ebsit tan\u00eb mendjendritur i kan\u00eb d\u00ebnuar shkrimet e tyre.<br \/>\n&#8211; E drejt\u00eb. Ato nuk shkruheshin p\u00ebr popullin, por p\u00ebr prift\u00ebrinjt\u00eb dhe pasuesit e tyre. At\u00eb lib\u00ebr do ta fus n\u00eb stuf\u00eb.<br \/>\n&#8211; M\u00eb mir\u00eb ma jep mua. E rregulloj un\u00eb.<\/p>\n<p>Padyshim, lexuesi duhet ta ket\u00eb marr\u00eb vesh, se Fishta \u00ebsht\u00eb me gjith\u00eb zem\u00ebr i neverituri i stalinizmit shqiptar. Mund t\u00eb pyetet me t\u00eb drejt\u00eb se pse. Fishta konsiderohet \u201carmik i popullit\u201d, para s\u00eb gjithash, sepse kryevepra e tij poetike, Lahuta e Malc\u00eds, \u00ebsht\u00eb idht\u00ebsisht antijugosllave. Ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, ai u nxor jasht\u00eb prej let\u00ebrsis\u00eb shqiptare, si dhe prej shkollave shqipe q\u00eb me ardhjen e pushtetit stalinist. Ishin dit\u00ebt kur PKSH, faktikisht, ishte shtojc\u00eb e PKJ, m\u00eb sakt\u00eb e deg\u00ebs serbe t\u00eb saj. Ishte koha kur n\u00ebp\u00ebr rrug\u00eb brohoritej \u201cEnver-Tito\u201d, e ky \u00e7ift emrash shkruhej me t\u00eb m\u00ebdha n\u00ebp\u00ebr mure e banderola.15)<\/p>\n<p>N\u00ebnshtrimi i PKSH ndaj Partis\u00eb Komuniste Serbe, ishte i till\u00eb saq\u00eb shtypi shqiptar kopjonte m\u00ebnyr\u00ebn serbe t\u00eb t\u00eb shkruarit t\u00eb emrave t\u00eb huaj gjeografik\u00eb e t\u00eb p\u00ebrve\u00e7\u00ebm. Ai i shtypte, jo si shkruheshin n\u00eb vendet e veta t\u00eb prejardhjes (sikurse ishte praktika n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb parasocialiste), por sipas m\u00ebnyr\u00ebs q\u00eb i shqiptonin serb\u00ebt, kur i shkruanin me shkroja cirilice. Ky zakon, i filluar n\u00eb Rusi shum\u00eb p\u00ebrpara se t\u00eb vinte komunizmi, arsyetohej me v\u00ebshtir\u00ebsin\u00eb e p\u00ebrdorimit t\u00eb shkrimit cirilic rus n\u00eb dh\u00ebnien e tingujve latin\u00eb, grek\u00eb e arab\u00eb.<\/p>\n<p>Meq\u00eb Shqip\u00ebria zgjodhi alfabetin latin, pozita e saj n\u00eb ket\u00eb pik\u00ebpamje, \u00ebsht\u00eb e nj\u00ebjt\u00eb me vendet e tjera t\u00eb Lindjes Komuniste, si Polonia, \u00c7ekosllovakia e Hungaria, t\u00eb cilat gjithashtu kan\u00eb n\u00eb p\u00ebrdorim shkrimin latin. Por nd\u00ebrsa k\u00ebta vende vazhduan t\u00eb shkruanin emrat gjeografik\u00eb si dhe t\u00eb p\u00ebrve\u00e7mit, ashtu si\u00e7 shkruhen n\u00eb vendet e prejardhjes, udh\u00ebheqja komuniste zgjodhi m\u00ebnyr\u00ebn serbe (dhe ruse) t\u00eb t\u00eb shkruamit t\u00eb tyre.\u00a0K\u00ebshtu, Chateaubriand shkruhet \u201cShatobrian\u201d, Chigi \u201cKigji\u201d, Shakespeare\u2019s Julius Ceasar Jul Cezari i Shekspirit speare (hesht\u00eb) b\u00ebhet \u201cshpirt\u201d, meq\u00eb ra fjala \u201cn\u00eb njer\u00ebn dor\u00eb pushk\u00ebn dhe n\u00eb tjetr\u00ebn librin\u201d, \u00ebsht\u00eb parull\u00eb e mir\u00ebnjohur stalinisto-shqiptare, por edhe italo-fashiste.<\/p>\n<p>Po le t\u00eb kthehemi prap\u00eb te Fishta. Ai u refuzua, jo vet\u00ebm p\u00ebr shkak t\u00eb antijugosllavizmit t\u00eb tij (skicat sarkastike t\u00eb Hoxh\u00ebs p\u00ebr Titon dhe udh\u00ebheq\u00ebsit e tjer\u00eb jugosllav\u00eb n\u00eb librin e tij Titist\u00ebt, jan\u00eb t\u00eb krahasueshme \u2013 duke l\u00ebn\u00eb m\u00ebnjan\u00eb poezin\u00eb \u2013 me karikaturat e Fisht\u00ebs p\u00ebr Knjaz Nikoll\u00ebn e Malit t\u00eb Zi e ushtar\u00ebt e tij te Lahuta e Malc\u00eds), por edhe p\u00ebr arsye t\u00eb tjera: ai kishte pranuar nj\u00eb medalje merite prej sulltanit turk, pastaj qe b\u00ebr\u00eb agjent i imperializmit austro-hungarez me botimin e Posta e Shqypn\u00eds, nuk kishte refuzuar caktimin e tij si an\u00ebtar i Akademis\u00eb fashiste Italiane t\u00eb Shkencave pas pushtimit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb prej Italis\u00eb16). Po t\u00eb jetonte edhe disa vjet t\u00eb tjer\u00eb e t\u00eb shihte ardhjen e stalinizmit shqiptar, me siguri do t\u00eb arrestohej e do t\u00eb procesohej si armik i popullit e tradh\u00ebtar i kombit (v\u00ebllai i tij fran\u00e7eskan Vin\u00e7enc Prenushi, nj\u00eb folklorist i shquar e shkrimtar, e m\u00eb von\u00eb Arqipeshk\u00ebv i Durr\u00ebsit, vdiq n\u00eb burg) 17). Arsyeja e v\u00ebrtet\u00eb me t\u00eb cil\u00ebn mund t\u00eb shpjegohet fishtofobia e partis\u00eb, \u00ebsht\u00eb se ai ishte geg\u00eb i Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Veriut dhe prift katolik, si edhe poet i madh.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb pik\u00eb, lexuesi duhet t\u00eb informohet se (para se vendi t\u00eb shpallej si vendi i par\u00eb ateist i bot\u00ebs), shqiptar\u00ebt praktikonin kat\u00ebr lloj besimesh: islamin sunit, bektashizmin shiit, ortodoksin\u00eb e katolicizmin. P\u00ebr shkak t\u00eb q\u00ebndres\u00ebs s\u00eb tyre ndaj propagand\u00ebs ateiste dhe presionit, katolik\u00ebt e kan\u00eb vuajtur m\u00eb tep\u00ebr p\u00ebrndjekjen fetare. Dhe meq\u00eb ata banojn\u00eb vet\u00ebm n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e Veriut, regjimi ka qen\u00eb i prirur t\u00eb identifikoj\u00eb ket\u00eb pjes\u00eb t\u00eb vendit me katolicizmin. Por Fishta \u00ebsht\u00eb brohorit\u00eb si poet komb\u00ebtar, jo vet\u00ebm prej shqiptar\u00ebve verior\u00eb. Ai ishte sigurisht personaliteti katolik m\u00eb i shquar i Shqip\u00ebris\u00eb parasocialiste. Fishta u b\u00eb gogoli i socializmit shqiptar, p\u00ebr shkak t\u00eb statur\u00ebs s\u00eb tij dhe statusit si ideolog p\u00ebrfaq\u00ebsues i katolicizmit shqiptar.<\/p>\n<h3><strong>Spastrim edhe n\u00eb fush\u00ebn e leksikut<\/strong><\/h3>\n<p>Megjithat\u00eb, ajo q\u00eb t\u00eb b\u00eb p\u00ebrshtypje n\u00eb rastin e Fisht\u00ebs, \u00ebsht\u00eb se ai \u00ebsht\u00eb \u201cspastruar\u201d jo vet\u00ebm prej fush\u00ebs s\u00eb let\u00ebrsis\u00eb, por edhe prej asaj t\u00eb leksikut. Dihet se Fishta ka leksik t\u00eb pasur poetik. Max Lambertz-i, cili e ka p\u00ebrkthyer Lahut\u00ebn e Malc\u00eds n\u00eb gjermanisht, futi n\u00eb Albanisch \u2013 Deutsches W\u00f6rterbuch (Fjalor shqip \u2013 gjermanisht) fjal\u00eb si me dhesk\u00eb \u2018locken\u2019 (me josh\u00eb, me ndjell\u00eb), dumbare \u2018doppella\u00fcfiger Revolver\u2019 (revolver vet\u00ebmbush\u00ebs), grr\u00ea\u00e7 \u2018Kurbisflasche\u2019 (susak uji), me kandrit\u00eb \u2018ausstaffieren\u2019 (me pajis\u00eb), kryqal\u00ed \u2018Christ\u2019(i krishter\u00eb), latr\u00e2c \u2018Viebauch\u2019 (mull\u00ebz, lukth bag\u00ebtie), me le\u00e7it\u00eb \u2018ank\u00fcndigen\u2019 (me kumtue, me b\u00eb t\u00eb ditur), m\u00eac \u2018Bursche\u2019 (djal\u00eb), shkallme \u2018Schwert\u2019 (pall\u00eb, shpat\u00eb), shkin\u00eb \u2018Slavin\u2019 (grua sllave), shkjen\u00ed \u2018Slavenland\u2019 (popullsia e sllav\u00ebve t\u00eb jugut, kryesisht serb\u00eb e malazez\u00eb), shmrijak \u2018Almhirte\u2019 (bari kullotash alpine), vithna, shum\u00ebs i vath \u2018H\u00fcrde\u2019.<\/p>\n<p>Asnj\u00ebra prej k\u00ebtyre fjal\u00ebve, nuk gjindet n\u00eb fjalorin e Kostallarit. Por nj\u00eb fjal\u00eb e till\u00eb si me dhesk\u00eb \u201ce pasuron leksikun ekzistues\u201d, sepse, me sa di un\u00eb, nuk ka n\u00eb shqip nj\u00eb fjal\u00eb tjet\u00ebr q\u00eb t\u2019i p\u00ebrgjigjet fjal\u00ebs anglisht \u2018to lure\u2019. Kurse nj\u00eb fjal\u00eb si me kandrit\u00eb \u201ce zgjeron larmin\u00eb e mjeteve t\u00eb saj stilistikore e shpreh\u00ebse\u201d, ngaq\u00eb fjala nuk ka nj\u00eb t\u00eb barazvlefshme t\u00eb vet t\u00eb sakt\u00eb n\u00eb shqipe. E nj\u00ebjta gj\u00eb mund t\u00eb thuhet edhe p\u00ebr me le\u00e7it\u00eb, grr\u00ea\u00e7, shmrijak, ku kjo e fundit \u00ebsht\u00eb karakteristike p\u00ebr zakonin e mal\u00ebsor\u00ebve q\u00eb shtegtojn\u00eb me bag\u00ebti, sipas stin\u00ebs nga kullotat verore n\u00eb ato dim\u00ebrore.<\/p>\n<p>S\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs em\u00ebrtes\u00eb bariore i p\u00ebrket edhe fjala vithna, shum\u00ebsi i vath. Kostallari regjistron vath\u00eb, por jo shum\u00ebsin vithna, si\u00e7 d\u00ebgjohet n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e Veriut. Ai parap\u00eblqen shum\u00ebsin vatha. Por kjo form\u00eb e shum\u00ebsit, nuk del n\u00eb asnj\u00ebrin prej tremb\u00ebdhjet\u00eb shembujve dhe frazave q\u00eb ilustrojn\u00eb p\u00ebrdorimin e k\u00ebsaj fjale. Prej nga vjen ky shum\u00ebs vatha? Cipoja e ka vath\u00eb, vithna; po k\u00ebshtu edhe Lambertz-i; po k\u00ebshtu Kristoforidhi. Por ky i fundit regjistron edhe form\u00ebn vatha t\u00eb shum\u00ebsit, e cila duket se \u00ebsht\u00eb forma e geg\u00ebrishtes qendrore. Kostallari ka zgjedhur k\u00ebt\u00eb form\u00eb. Ngaq\u00eb tjetra qe p\u00ebrdor\u00eb prej Fisht\u00ebs? Apo ngaq\u00eb kjo ishte nj\u00eb form\u00eb e geg\u00ebrishtes s\u00eb Veriut?<\/p>\n<h3><strong>Raste t\u00eb tjera \u201cspastrimi\u201d<\/strong><\/h3>\n<p>Por rasti i Fisht\u00ebs \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm ai q\u00eb bie m\u00eb tep\u00ebr n\u00eb sy, n\u00eb trajtimin q\u00eb i b\u00ebn Fjalori i 1980 geg\u00ebrishtes letrare t\u00eb veriut. Nikoll\u00eb Gazulli, nj\u00eb tjet\u00ebr prift katolik, hartoi nj\u00eb Fjalor t\u00eb Ri: Fjal\u00eb t\u00eb rralla t\u00eb p\u00ebrdoruna n\u00eb Shqipnin\u00eb e Veriut (1941) (19). Fjalori i Kostallarit, nd\u00ebrsa p\u00ebrfshin nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb leksikut t\u00eb Gazullit, l\u00eb jasht\u00eb fjal\u00eb, t\u00eb cilat jan\u00eb tipike p\u00ebr kultur\u00ebn materiale t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Veriut. K\u00ebshtu, psh, q\u00bdth, nj\u00eb d\u00ebrras\u00eb rrumbullake q\u00eb p\u00ebrdoret p\u00ebr t\u00eb pjekur buk\u00eb misri ose gruri n\u00eb furr\u00eb (Zadrim\u00eb), tehak (por edhe qep\u00e7) veg\u00ebl p\u00ebr latim guri (kulla e famshme e Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Veriut ose banesa e fortifikuar nd\u00ebrtohet me gur\u00eb t\u00eb latuar); shpardh, nj\u00eb lloj guri i grimcuar, kur bluhet dhe p\u00ebrzihet me g\u00eblqere, jep nj\u00eb lla\u00e7 t\u00eb cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb lart\u00eb ; t\u00ebrrka\u00e7, g\u00ebrhan\u00eb p\u00ebr shprishje leshi; tym\u00ebn, gjerm.<\/p>\n<p>Fadenkette. Por aty mungojn\u00eb edhe fjal\u00eb q\u00eb \u201ci sjellin ndonj\u00eb pasurim leksikut t\u00eb sot\u00ebm letrar\u201d, si psh, unt (gjithashtu \u00e2nge) (vendi ku pjesa e sip\u00ebrme e shal\u00ebve takohen me trupin, ose balli i vetes, nd\u00ebr vete). Herdhe e dh\u00ebn\u00eb prej Kostallarit, do t\u00eb thon\u00eb bole, koqe. Por mungojn\u00eb edhe fjal\u00eb q\u00eb \u201cndihmojn\u00eb p\u00ebr thellimin e past\u00ebrtis\u00eb s\u00eb gjuh\u00ebs letrare shqipe\u201d si, psh, trev\u00eb (direk anije). Fjala direk \u00ebsht\u00eb turqisht, e, megjithat\u00eb, del n\u00eb fjalor. Autor\u00ebt e Fjalorit t\u00eb ShNjL, nuk jan\u00eb konsekuent\u00eb n\u00eb zbatimin e kritereve t\u00eb veta. Ata diskriminojn\u00eb leksikun e shqipes s\u00eb veriut, e ky diskriminim vepron kund\u00ebr interesave t\u00eb pasuris\u00eb leksikore t\u00eb kombit.<\/p>\n<p>Edhe shembuj t\u00eb tjer\u00eb mund t\u00eb sillen q\u00eb mb\u00ebshtetin k\u00ebt\u00eb konstatim. Dranja e Martin Camajt, nj\u00eb kryevep\u00ebr e let\u00ebrsis\u00eb shqipe, p\u00ebrmban mjaft fjal\u00eb t\u00eb rralla, prej t\u00eb cilave nj\u00eb num\u00ebr shum\u00eb i vog\u00ebl, nuk gjenden n\u00eb fjalor\u00ebt shqip ekzistues, p\u00ebrfshir\u00eb k\u00ebtu edhe fjalorin e Gazullit, me fjal\u00eb prej Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Veriut. K\u00ebto fjal\u00eb duhet t\u00eb jen\u00eb n\u00ebndialektore, ngusht\u00ebsisht t\u00eb zon\u00ebs s\u00eb Dukagjinit, ku Camaj pati lindur. Por shum\u00eb prej k\u00ebtyre fjal\u00ebve e pasurojn\u00eb edhe m\u00eb leksikun komb\u00ebtar, p\u00ebrderisa k\u00ebtij t\u00eb fundit i mungon fjala q\u00eb tregon se \u00e7far\u00eb po b\u00ebjn\u00eb ata, ose \u201czgjeron larmin\u00eb e mjeteve t\u00eb tij [t\u00eb leksikut letrar] stilistikore e shpreh\u00ebse\u201d, fjal\u00eb pa kurrfar\u00eb korresponduesje n\u00eb leksikun ton\u00eb komb\u00ebtar, \u00ebsht\u00eb fjala i lez\u00ebm (elegant, i hijsh\u00ebm).<\/p>\n<p>Fjal\u00eb tjet\u00ebr q\u00eb e pasuron larmin\u00eb stilistike t\u00eb gjuh\u00ebs, \u00ebsht\u00eb fjala bujr\u00ed, e cila gjindet n\u00eb nj\u00eb k\u00ebng\u00eb t\u00eb f\u00ebmij\u00ebris\u00eb: \u201cPo bie bor\u00eb \u2013 p\u00ebr malcor\u00eb. \/Po bie sh\u00ed \u2013 p\u00ebr bujr\u00ed\u201d. Shqipja ka dy fjal\u00eb p\u00ebr t\u00eb sh\u00ebnuar banor\u00ebt e fshatit: G katundar\u00ed dhe T fshatar\u00ebs\u00ed. Por asnj\u00ebra prej k\u00ebtyre dy fjal\u00eb, nuk p\u00ebrmban n\u00eb vetvete nuanc\u00ebn e fshatarit q\u00eb jeton n\u00eb fush\u00eb (p\u00ebr opozicion me ata q\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb male), e q\u00eb merren kryesisht me l\u00ebvrimin e tok\u00ebs (p\u00ebr opozicion me barinjt\u00eb alpin\u00eb).<\/p>\n<p>Fjala bujr\u00ed, me gjas\u00eb, rrjedh nga fjala bujk. Te Dranja, sikurse edhe n\u00eb vepra t\u00eb tjera, Camaj heq nj\u00eb kuf\u00ee t\u00eb qart\u00eb mes fshatar\u00ebsis\u00eb s\u00eb fush\u00ebs dhe asaj t\u00eb malit. Por, meq\u00eb Dranja u botua m\u00eb 1981, pra nj\u00eb vit pas Fjalorit, ky fjalor nuk pritet t\u2019i p\u00ebrfshinte fjal\u00ebt q\u00eb sapo p\u00ebrmend\u00ebm. Por nj\u00eb num\u00ebr veprash t\u00eb Camajt, n\u00eb proz\u00eb e n\u00eb poezi, e q\u00eb p\u00ebrdornin, pak a shum\u00eb, t\u00eb njejt\u00ebn gjuh\u00eb si te Dranja, kan\u00eb par\u00eb drit\u00ebn e botimin edhe para daljes s\u00eb fjalorit n\u00eb fjal\u00eb. A kan\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb autor\u00ebt e tij di\u00e7ka nga leksiku i Camajt? Jo, ata nuk e kan\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb, sepse Camaj qe ndaluar p\u00ebr arsye politike, sikurse edhe Fishta (ai kishte mbaruar seminarin Jezuit t\u00eb Shkodr\u00ebs) dhe, p\u00ebr pasoj\u00eb, konsiderohej \u00e7far\u00eb Ismail Kadare quan \u201cgjuh\u00eb e Krishtit\u201d n\u00eb romanin e vet Pashall\u00ebqet e m\u00ebdha.(20)<\/p>\n<p>Le ta p\u00ebrs\u00ebritim vargun e kritereve t\u00eb Kostallarit, q\u00eb jan\u00eb ndjekur n\u00eb p\u00ebrzgjedhjen e materialit gjuh\u00ebsor: \u201c&#8230;n\u00ebse fjala i sjell apo jo ndonj\u00eb pasurim leksikut t\u00eb sot\u00ebm letrar, n\u00ebse ndihmon p\u00ebr thellimin e past\u00ebrtis\u00eb s\u00eb gjuh\u00ebs letrare shqipe, n\u00ebse e zgjeron larmin\u00eb e mjeteve t\u00eb saj stilistikore e shpreh\u00ebse etj., dhe n\u00ebse lidhet me shtresat leksikore q\u00eb rriten e zhvillohen, apo me ato q\u00eb rr\u00ebgjohen e shuhen\u201d (ix). Ta gjykosh nga sa kemi gjetur n\u00eb fjalor, i bie t\u00eb thuash se procesimi i \u201cpasurimit\u201d t\u00eb leksikut (me neologjizma, fjal\u00eb t\u00eb rralla dhe huazime nga gjuh\u00ebt e tjera), shkon dor\u00eb p\u00ebr dor\u00eb me procesin e \u201cspastrimit\u201d prej \u201cshtresash leksikore q\u00eb rr\u00ebgjohen e shuhen\u201d, dmth spastrim i asaj pjese q\u00eb \u00ebsht\u00eb e d\u00ebnuar t\u00eb vdes\u00eb. I till\u00eb, n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb, \u00ebsht\u00eb leksiku i \u201cgjuh\u00ebs s\u00eb Krishtit\u201d, leksiku i asaj krahine q\u00eb mban vul\u00ebn e fes\u00eb katolike.<\/p>\n<p>Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, procesi i spastrimit, ka motive t\u00eb pastra ideologjike, duke qen\u00eb ideologjia n\u00eb fjal\u00eb ajo e stalinizmit shqiptar. \u00c7do gj\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb kund\u00ebr k\u00ebsaj ideologjie, duhet t\u00eb pushoj\u00eb s\u00eb qeni. Dhe, n\u00ebse ka ekzistuar n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn, ajo duhet t\u00eb fshihet nga kujtesa, duhet t\u00eb zhduket, t\u00eb b\u00ebhet e paqen\u00eb. M\u00ebnyra m\u00eb e shpejt\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbaruar ket\u00eb pun\u00eb, \u00ebsht\u00eb d\u00ebbimi prej fjalor\u00ebsh i t\u00eb gjitha fjal\u00ebve, q\u00eb tregojn\u00eb koncepte fetare dhe praktika t\u00eb s\u00eb kaluar\u00ebs, si dhe heshtje e plot\u00eb mbi emrat e atyre q\u00eb qen\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e ideologjis\u00eb fetare. K\u00ebshtu shpjegohet, n\u00eb analiz\u00eb t\u00eb fundit, pse Fishta u nxorr jasht\u00eb prej let\u00ebrsis\u00eb shqipe dhe gjuha e tij u d\u00ebbua nga fjalori shqip.<\/p>\n<p>Kjo nuk e shpjegon, nga ana tjet\u00ebr, se pse Naim Frash\u00ebri, ky p\u00ebrfaq\u00ebsues shqiptar i fes\u00eb bektashiane, \u00e7ohet n\u00eb qiell edhe si poet i madh, por edhe si p\u00ebrfaq\u00ebsues i nacionalizmit shqiptar. Sipas opinionit t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm, i t\u00eb huajve e i vendasve, at Fishta \u00ebsht\u00eb edhe ai poet i madh dhe figur\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuese e nacionalizmit shqiptar. At\u00ebher\u00eb pse i thuhet \u201cpo\u201d Naimit dhe \u201cjo\u201d Fisht\u00ebs? Se Naimi \u00ebsht\u00eb mysliman, kurse Fishta katolik? Shum\u00eb i respektuar \u00ebsht\u00eb edhe peshkopi Noli, nj\u00eb shkrimtar i klasit t\u00eb par\u00eb dhe p\u00ebrfaq\u00ebsues i shquar i nacionalizmit shqiptar, si edhe dinjitari m\u00eb i lart\u00eb i Kish\u00ebs Ortodokse Shqiptare. Trioja Frash\u00ebri, Noli, Fishta qe brohoritur si nj\u00eb trin\u00ed e shenjt\u00eb e gjenis\u00eb shqiptare tripartish n\u00eb koh\u00ebn para ardhjes s\u00eb stalinizmit. Tani trioja \u00ebsht\u00eb katandisur n\u00eb duet. Arsyeja themelore pse Fishta u la jasht\u00eb, del n\u00eb pah fare leht\u00eb, meq\u00eb arsyetimi merr form\u00ebn e nj\u00eb entimeme (te Aristoteli enthymema):<\/p>\n<p>Stalinizmi shqiptar, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb dukuri d\u00ebrrmuese toske dhe tosk\u00ebt jan\u00eb edhe mysliman\u00eb edhe ortodoks\u00eb.<br \/>\nFishta nuk \u00ebsht\u00eb tosk\u00eb, por as mysliman, as ortodoks. Ai \u00ebsht\u00eb katolik edhe geg\u00eb.<br \/>\nKatolicizmi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb dukuri e kulluar gege.<br \/>\nStalinizmi e konsideron katolicizmin geg\u00eb, si kryearmikun e vet.<br \/>\nFishta ndalohet, sepse \u00ebsht\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuesi kryesor i katolicizmit.<\/p>\n<p><strong>Spastrim dhe p\u00ebr Mal\u00ebshov\u00ebn&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>Por procesi i \u201cspastrimit\u201d, nuk ka qen\u00eb i kufizuar vet\u00ebm te shkrimtar\u00ebt geg\u00eb katolik\u00eb, t\u00eb konsideruar si armiq t\u00eb popullit. T\u00eb nj\u00ebjtin fat p\u00ebsuan dhe disident\u00ebt partiak\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt vun\u00eb n\u00eb dyshim vlefshm\u00ebrin\u00eb e politik\u00ebs staliniste, t\u00eb zbatuar n\u00eb gjuh\u00eb, let\u00ebrsi dhe arte. M\u00eb i shquari nd\u00ebr ta \u00ebsht\u00eb Sejfulla Mal\u00ebshova, nj\u00eb tosk\u00eb mysliman. Ai kishte qen\u00eb sekretar i Nolit gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb shkurt\u00ebr kur peshkopi ishte kryeminist\u00ebr i Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb qeverin\u00eb revolucionare (1924). M\u00eb von\u00eb ai iku n\u00eb Mosk\u00eb, ku thuhet se punoi p\u00ebr Kominternin dhe dha m\u00ebsime marksizmi. M\u00eb 1943, u kthye n\u00eb Shqip\u00ebri dhe u b\u00eb an\u00ebtar i byros\u00eb politike. P\u00ebr shkak t\u00eb prirjeve t\u00eb tij t\u00eb moderuara, shpejt u ndesh me pjes\u00ebn konservatore t\u00eb partis\u00eb, t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuar prej Hoxh\u00ebs e Xoxes.<\/p>\n<p>Si minist\u00ebr kulture n\u00eb qeverin\u00eb e par\u00eb komuniste t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, ai kund\u00ebrshtoi prirjen p\u00ebr eliminimin prej let\u00ebrsis\u00eb shqipe t\u00eb Fisht\u00ebs, Konic\u00ebs dhe shkrimtar\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb madhor\u00eb. Menj\u00ebher\u00eb, ai u p\u00ebrjashtua nga byroja politike dhe, m\u00eb von\u00eb, edhe nga partia, duke p\u00ebrfunduar k\u00ebshtu nj\u00eb person krejt t\u00eb par\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm. P\u00ebr at\u00eb koh\u00eb Mal\u00ebshova ishte i vetmi intelektual shqiptar, q\u00eb njihte mir\u00eb teorin\u00eb marksiste dhe praktik\u00ebn staliniste. N\u00ebn pseudonimin Lame Kodra, ai kishte shkruar edhe disa poema, t\u00eb cilat qen\u00eb botuar m\u00eb 1945 me titullin Vjersha. Ky lib\u00ebr i holl\u00eb p\u00ebrfshin p\u00ebrkthimin e tij n\u00eb shqip t\u00eb Internacionales, e cila u adoptua prej partis\u00eb. Mal\u00ebshova nuk \u00ebsht\u00eb ndonj\u00eb poet madhor, por \u00ebsht\u00eb njoh\u00ebs i mir\u00eb i gjuh\u00ebs.<\/p>\n<p>I hodha nj\u00eb sy k\u00ebtij libri, p\u00ebr t\u00eb par\u00eb n\u00ebse gjuha e k\u00ebtij poeti &#8211; i vetmi poet marksist, p\u00ebr t\u00eb cilin Shqip\u00ebria mund t\u00eb mburrej gjat\u00eb viteve t\u00eb par\u00eb t\u00eb periudh\u00ebs socialiste &#8211; p\u00ebsoi t\u00eb nj\u00ebjtin fat me poet\u00ebt disident\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt, t\u00eb r\u00ebn\u00eb n\u00eb fatkeq\u00ebsi, u p\u00ebrjashtuan prej let\u00ebrsis\u00eb shqipe t\u00eb realizmit socialist. N\u00eb njer\u00ebn prej poemave t\u00eb tij, ai p\u00ebrdor nj\u00eb fjal\u00eb gege deboj\u00eb (arsenal), fjal\u00eb q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb e p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb Fjalorin e ShNjL.<\/p>\n<p>N\u00eb p\u00ebrkthimin e tij t\u00eb Goethe-s \u201cMbreti i Tul\u00ebs\u201d, Mal\u00ebshova e p\u00ebrkthen fjal\u00ebn gjermanisht Zecher \u2018amator pije\u201d me bekr\u00ed, fjal\u00eb turke kjo, e pabarazvlefshme n\u00eb shqip. Fjalori i Kostallarit, \u00ebsht\u00eb i mbushur plot me fjal\u00eb prej turqishtes, shumica e tyre t\u00eb pabarazvlefshme n\u00eb shqip. Por fjala bekr\u00ed nuk del n\u00eb t\u00eb.<\/p>\n<p><em>Besa jo; perse si deshta <\/em><br \/>\n<em>Me ju thani shi n&#8217;here te pare <\/em><br \/>\n<em>Sot ma shpejt nji thes me pleshta<\/em><br \/>\n<em>Ti ban bashk\u00eb se dy shqyptar\u00eb.<\/em><br \/>\n<em>Sa jan\u00eb fise permbi dh\u00e9<\/em><br \/>\n<em>Me bashkim kto n\u2019drit\u00eb kan\u00eb dal\u00eb:<\/em><br \/>\n<em>Ka \u00e7it\u00eb dreqi pushk\u00eb mbi ne<\/em><br \/>\n<em>Mos me u ba dy vet\u00eb m\u2019nji fjal.<\/em><br \/>\n<em>Perse ktu kujton se i cili<\/em><br \/>\n<em>Se ka mend edhe me shitun<\/em><br \/>\n<em>Thue se mendja e holl\u00eb e kshilli<\/em><br \/>\n<em>Vijn\u00eb prej vedit n\u2019krye t\u2019u u rritun.<\/em><br \/>\n<em>JO, he u pa\u00e7a! S\u2019jan\u00eb mendt firi<\/em><br \/>\n<em>P\u00ebr me u rrit\u00eb neper morriza:<\/em><br \/>\n<em>S\u2019\u00e2sht ba i dijshem kush pa hiri,<\/em><br \/>\n<em>Ndej\u00eb p\u00ebshtet\u00eb e tu njeh miza\u2026<\/em><\/p>\n<p><strong>At Gjergj Fishta O.F.M., Koha e arit ne Shqypni; Anzat e Parnasit, 1942.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gjergj Fishta Arshi Pipa Nj\u00eb aksion p\u00ebr zhdukjen e \u00e7do gjurme t\u00eb gegnishtes. K\u00ebshtu e quan Arshi Pipa nd\u00ebrmarrjen e vitit 1972 p\u00ebrmes Kongresit t\u00eb Drejtshkrimit n\u00eb em\u00ebr t\u00eb shqipes s\u00eb nj\u00ebsuar letrare. Dhe sipas tij rr\u00ebnj\u00ebt e k\u00ebtij d\u00ebnimi dhe dhunimi t\u00eb gjuh\u00ebs ishin shum\u00eb m\u00eb t\u00eb hershme, q\u00eb me vendosjen e diktatur\u00ebs n\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":72972,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,4,35],"tags":[],"class_list":["post-72971","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-artikuj","category-histori","category-kulture"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.6 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Arshi Pipa: Si e zhduk\u00ebn Fisht\u00ebn n\u00eb diktatur\u00eb - FJALA e LIR\u00cb<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/arshi-pipa-si-e-zhduken-fishten-ne-diktature\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Arshi Pipa: Si e zhduk\u00ebn Fisht\u00ebn n\u00eb diktatur\u00eb - FJALA e LIR\u00cb\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Gjergj Fishta Arshi Pipa Nj\u00eb aksion p\u00ebr zhdukjen e \u00e7do gjurme t\u00eb gegnishtes. K\u00ebshtu e quan Arshi Pipa nd\u00ebrmarrjen e vitit 1972 p\u00ebrmes Kongresit t\u00eb Drejtshkrimit n\u00eb em\u00ebr t\u00eb shqipes s\u00eb nj\u00ebsuar letrare. Dhe sipas tij rr\u00ebnj\u00ebt e k\u00ebtij d\u00ebnimi dhe dhunimi t\u00eb gjuh\u00ebs ishin shum\u00eb m\u00eb t\u00eb hershme, q\u00eb me vendosjen e diktatur\u00ebs n\u00eb [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/arshi-pipa-si-e-zhduken-fishten-ne-diktature\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"FJALA e LIR\u00cb\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/facebook.com\/fjala.info\/\" \/>\n<meta property=\"article:author\" content=\"https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2021-11-14T08:29:06+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/gjergj-fishta.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"843\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"504\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@https:\/\/twitter.com\/acokaj\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@acokaj\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"22 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/arshi-pipa-si-e-zhduken-fishten-ne-diktature\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/arshi-pipa-si-e-zhduken-fishten-ne-diktature\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\"},\"headline\":\"Arshi Pipa: Si e zhduk\u00ebn Fisht\u00ebn n\u00eb diktatur\u00eb\",\"datePublished\":\"2021-11-14T08:29:06+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/arshi-pipa-si-e-zhduken-fishten-ne-diktature\\\/\"},\"wordCount\":5633,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/arshi-pipa-si-e-zhduken-fishten-ne-diktature\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/11\\\/gjergj-fishta.jpg\",\"articleSection\":[\"Artikuj\",\"Histori\",\"Kultur\u00eb\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/arshi-pipa-si-e-zhduken-fishten-ne-diktature\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/arshi-pipa-si-e-zhduken-fishten-ne-diktature\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/arshi-pipa-si-e-zhduken-fishten-ne-diktature\\\/\",\"name\":\"Arshi Pipa: Si e zhduk\u00ebn Fisht\u00ebn n\u00eb diktatur\u00eb - FJALA e LIR\u00cb\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/arshi-pipa-si-e-zhduken-fishten-ne-diktature\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/arshi-pipa-si-e-zhduken-fishten-ne-diktature\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/11\\\/gjergj-fishta.jpg\",\"datePublished\":\"2021-11-14T08:29:06+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/arshi-pipa-si-e-zhduken-fishten-ne-diktature\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/arshi-pipa-si-e-zhduken-fishten-ne-diktature\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/arshi-pipa-si-e-zhduken-fishten-ne-diktature\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/11\\\/gjergj-fishta.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/11\\\/gjergj-fishta.jpg\",\"width\":843,\"height\":504,\"caption\":\"Gjergj Fishta\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/arshi-pipa-si-e-zhduken-fishten-ne-diktature\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Arshi Pipa: Si e zhduk\u00ebn Fisht\u00ebn n\u00eb diktatur\u00eb\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/\",\"name\":\"FJALA e LIR\u00cb\",\"description\":\"&quot;E para ishte fjala...&quot; - n\u00eb Shkoder.net\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jehonashqiptare.al\\\/fjala\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"description\":\"Arben \u00c7okaj - M\u00ebsues Fizike &amp; Informatike :: Gazetar &amp; Analist i pavarur :: Autor librash :: Ueb- &amp; Grafik dizajner\",\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/\",\"https:\\\/\\\/facebook.com\\\/shkoder.net\\\/\",\"https:\\\/\\\/linkedin.com\\\/in\\\/acokaj\\\/\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/https:\\\/\\\/twitter.com\\\/acokaj\",\"https:\\\/\\\/youtube.com\\\/channel\\\/UCWHTIr21i1vLKsLzVv1TM-w\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Arshi Pipa: Si e zhduk\u00ebn Fisht\u00ebn n\u00eb diktatur\u00eb - FJALA e LIR\u00cb","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/arshi-pipa-si-e-zhduken-fishten-ne-diktature\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Arshi Pipa: Si e zhduk\u00ebn Fisht\u00ebn n\u00eb diktatur\u00eb - FJALA e LIR\u00cb","og_description":"Gjergj Fishta Arshi Pipa Nj\u00eb aksion p\u00ebr zhdukjen e \u00e7do gjurme t\u00eb gegnishtes. K\u00ebshtu e quan Arshi Pipa nd\u00ebrmarrjen e vitit 1972 p\u00ebrmes Kongresit t\u00eb Drejtshkrimit n\u00eb em\u00ebr t\u00eb shqipes s\u00eb nj\u00ebsuar letrare. Dhe sipas tij rr\u00ebnj\u00ebt e k\u00ebtij d\u00ebnimi dhe dhunimi t\u00eb gjuh\u00ebs ishin shum\u00eb m\u00eb t\u00eb hershme, q\u00eb me vendosjen e diktatur\u00ebs n\u00eb [&hellip;]","og_url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/arshi-pipa-si-e-zhduken-fishten-ne-diktature\/","og_site_name":"FJALA e LIR\u00cb","article_publisher":"https:\/\/facebook.com\/fjala.info\/","article_author":"https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/","article_published_time":"2021-11-14T08:29:06+00:00","og_image":[{"width":843,"height":504,"url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/gjergj-fishta.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@https:\/\/twitter.com\/acokaj","twitter_site":"@acokaj","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"22 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/arshi-pipa-si-e-zhduken-fishten-ne-diktature\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/arshi-pipa-si-e-zhduken-fishten-ne-diktature\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb"},"headline":"Arshi Pipa: Si e zhduk\u00ebn Fisht\u00ebn n\u00eb diktatur\u00eb","datePublished":"2021-11-14T08:29:06+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/arshi-pipa-si-e-zhduken-fishten-ne-diktature\/"},"wordCount":5633,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/arshi-pipa-si-e-zhduken-fishten-ne-diktature\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/gjergj-fishta.jpg","articleSection":["Artikuj","Histori","Kultur\u00eb"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/arshi-pipa-si-e-zhduken-fishten-ne-diktature\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/arshi-pipa-si-e-zhduken-fishten-ne-diktature\/","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/arshi-pipa-si-e-zhduken-fishten-ne-diktature\/","name":"Arshi Pipa: Si e zhduk\u00ebn Fisht\u00ebn n\u00eb diktatur\u00eb - FJALA e LIR\u00cb","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/arshi-pipa-si-e-zhduken-fishten-ne-diktature\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/arshi-pipa-si-e-zhduken-fishten-ne-diktature\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/gjergj-fishta.jpg","datePublished":"2021-11-14T08:29:06+00:00","author":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/arshi-pipa-si-e-zhduken-fishten-ne-diktature\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/arshi-pipa-si-e-zhduken-fishten-ne-diktature\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/arshi-pipa-si-e-zhduken-fishten-ne-diktature\/#primaryimage","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/gjergj-fishta.jpg","contentUrl":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/gjergj-fishta.jpg","width":843,"height":504,"caption":"Gjergj Fishta"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/arshi-pipa-si-e-zhduken-fishten-ne-diktature\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Arshi Pipa: Si e zhduk\u00ebn Fisht\u00ebn n\u00eb diktatur\u00eb"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#website","url":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/","name":"FJALA e LIR\u00cb","description":"&quot;E para ishte fjala...&quot; - n\u00eb Shkoder.net","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/#\/schema\/person\/9c9fccf4f6449d25e258607d9b4275cb","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/be103c95acc3db7547b619bb966688693542eac057aaed7ec4502234d461b6e3?s=96&r=g","caption":"admin"},"description":"Arben \u00c7okaj - M\u00ebsues Fizike &amp; Informatike :: Gazetar &amp; Analist i pavarur :: Autor librash :: Ueb- &amp; Grafik dizajner","sameAs":["https:\/\/fjala.info\/","https:\/\/facebook.com\/shkoder.net\/","https:\/\/linkedin.com\/in\/acokaj\/","https:\/\/x.com\/https:\/\/twitter.com\/acokaj","https:\/\/youtube.com\/channel\/UCWHTIr21i1vLKsLzVv1TM-w"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/72971","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=72971"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/72971\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":72973,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/72971\/revisions\/72973"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/media\/72972"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=72971"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=72971"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jehonashqiptare.al\/fjala\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=72971"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}